Кіріспе

New York Times Co. v. United States, 403 U. S. 713 (1971) - АҚШ Жоғарғы Сотының баспасөз бостандығына қатысты Бірінші түзету бойынша маңызды шешімі. Бұл шешім «Нью-Йорк Таймс» және «Вашингтон Пост» газеттеріне Үкімет цензурасы немесе жазалау қаупісіз Пентагонның құпия құжаттарын жариялауға мүмкіндік берді. Президент Ричард Никсон «Таймс» газетін құпия ақпаратты жариялауды тоқтатуға мәжбүрлеу үшін атқару билігінің құқығын пайдаланғысы келді. Сот алдындағы мәселе – Бірінші түзетуде кепілдік берілген баспасөз бостандығы, үкіметтің атқару билігінің ақпарат құпиясын сақтау қажеттілігіне бағынышты ма екендігі болды. Жоғарғы Сот Бірінші түзету «Нью-Йорк Таймс» газетінің материалдарды басып шығару құқығын қорғайтынын шешті. Мысалы, Франкел президенттер Джон Ф. Кеннеди мен Линдон Б. Джонсонтың құпияларды мақсатты түрде пайдаланғанын және жариялағанын айтты. Содан кейін Шихан Елсбергтің тілегіне қарсы құжаттарды жасырын түрде көшіріп, бастапқы оқу үшін Вашингтондағы Джефферсон қонақ үйіне ұшақпен алып барды, кейін оларды Нью-Йоркке соңғы рет өңдеу үшін жіберді, ал газет осы құжаттарды талқылайтын мақалалар жариялай бастады. Үкімет бұл «АҚШ-тың қорғаныс мүдделеріне түзетусіз зиян келтіреді» деп мәлімдеді және «Вьетнам саясаты бойынша шешім қабылдау процесінің тарихы» атты құпия зерттеудің мазмұнын жариялаудан «Нью-Йорк Таймс» және «Вашингтон Пост» газеттерін тыйым салуды» қалады. Үкімет «Таймс» газетіне Пентагон құжаттары негізінде жаңа мақалалар жариялауға тыйым салатын уақытша бұйрық беруді сұрады. «Нью-Йорк Таймс» компаниясынан басқа, Әділет министрлігі келесі айыпталушыларды атады: Артур Окс Сульцбергер, президент және баспагер; Хардинг Банкрофт және Иван Вейт, атқарушы вице-президенттер; Фрэнсис Кокс, Джеймс Гуддейл, Сидней Грусон, Уолтер Маттсон, Джон Маккейб, Джон Мортимер және Джеймс Рестон, вице-президенттер; Джон Б. Оукс, редакциялық бөлімнің редакторы; А. М. Розентал, бас редактор; Дэниел Шварц, сенбілік басылымның редакторы; Клифтон Дэниел және Том Уикер, аға редакторлар; Джеральд Голд және Аллан М. Сигал, халықаралық бөлімнің көмекші редакторлары; Нил Шихан, Хедрик Смит, Е. У. Кенуорти және Фокс Баттерфилд, тілшілер; және Сэмюэл Абт, халықаралық бөлімнің редакторы.

Шымкент туралы заңның 793-бабы

Шымкент тыңшылық туралы заңның 793-бабын АҚШ Бас прокуроры Джон Н. Митчелл Пентагон құжаттарына негізделген жаңалықтарды жариялауға тыйым салу үшін себеп ретінде келтірді. Бұл заң АҚШ Кодексінің үш бетіне таралып жазылған және Times газетіне қатысты қолданылатын жалғыз бөлігі 793(e) болды, ол оны қылмыстық құқық бұзушылық деп таныды: Кімде-кім рұқсатсыз иелік еткен, қол жеткізген немесе кез келген құжатты, жазуды, кодты кітапты, сигнал кітапты, эскизді, фотосуретті, фотосуреттің негативін, жобаны, жоспарды, картаны, модельді, құралды, құрылғыны немесе ұлттық қорғанысқа қатысты жазбаны немесе ұлттық қорғанысқа қатысты ақпаратты, оның иеленушісі АҚШ-қа зиян келтіруге немесе кез келген шетелдік елдің пайдасына пайдаланылуы мүмкін деп санайтын ақпаратты, қасақана хабарласа, жеткізсе, жіберсе немесе жіберуге тырысса, жіберсе немесе жіберуге себеп болса, жіберсе немесе жіберуге себеп болса, оны алуға құқығы жоқ адамға жіберсе, немесе қасақана сақтап, оны АҚШ қызметкеріне немесе осы тақырып бойынша оны алуға құқығы бар адамға жібермесе, онда оған осы тақырып бойынша айыппұл салынады немесе он жылдан аспайтын мерзімге бас бостандығынан айырылады, немесе екеуі де қолданылады. Осы тілге сүйене отырып, Александр Бикель мен Флойд Абрамс үш алдын ала аргумент келтіруге болатынын ойлады. Біріншіден, заңның мәтіні өте кең. Сыртқы саясат туралы әрбір мақала "ұлттық қорғанысқа қатысты" ма? Пентагон құжаттары "АҚШ-қа зиян келтіруге немесе кез келген шетелдік елге пайда әкелуге пайдаланылуы мүмкін" деген "сенудің себебі" деген сөздің мәні неде? Егер мақсат халықты біліммен қамтамасыз ету болса, онда бұл елге көмек пе, зиян ба? Бұл ақпаратты "алуға құқығы жоқ адам" ретінде жұртшылықтың қатысы бар ма? Заңда айтылмаған нәрсе де маңызды болды: "жариялауға" сілтеме жоқ (Бас прокурор Митчеллдің тоқтату және тыйым салу бұйрығында айтылғандай), құпия ақпаратқа сілтеме жоқ және Митчеллдің жариялауға шектеу қоюды негіздеу үшін құпия жіктеуге сүйенуін қолдамайды. Сонымен қатар, заңда жариялауға алдын ала тыйым салуға қатысты ешқандай заңдық өкілеттік қарастырылмаған. Екіншіден, Митчеллдің қылмыстық заңға сүйенуінің маңыздылығы, алдын ала тыйым салуды іздейтін азаматтық іс жүргізудегі оның релевандылығы. Жоғарғы Соттың прецеденті баспасөздің ақпарат жариялауына тыйым салу конституцияға қайшы екенін көрсетеді. 1907 жылы Оливер Уэнделл Холмс Бірінші түзетудің "негізгі мақсаты" "басқа үкіметтер қолданған басылымдарға қатысты барлық алдын ала тыйымдарды болдырмау" екенін жазды. 1931 жылы Сот соғыс кезінде кемелердің шығу күндерін жариялау сияқты ең шектеулі жағдайларда ғана тыйым салуға рұқсат етіледі деп жазды. 1969 жылы Джон Маршалл Харлан II Жоғарғы Соттың "жариялауға қатысты барлық алдын ала тыйымдарды жоққа шығарғанын" жазды. Бұл екінші ойлау заңды тек қысқаша қарастыруға мүмкіндік береді, бұл жағдайды Бірінші түзету ретінде қарастыруға және үкімет қалаған жеңілдетуді – жариялауға тыйым салуды – қол жеткізбеуге мүмкіндік береді. Үшінші мүмкін тәсіл – Бірінші түзетуге кең көзқарас, егер алдын ала тыйымдар берілсе, демократиялық қоғамның өміріне үкіметтің жеңісінің әсеріне назар аудармайтын, бірақ дәл осы материалдардың – үкіметтің қате шешімдері мен маңызды бұзушылықтарының – жариялануы Бірінші түзетунің болу себебі екенін мойындау. Федералды судья Мюррей Гурфайн Нью-Йорктің оңтүстік округінің аудандық сотында аргументтерді тыңдады. АҚШ прокуратурасының азаматтық істер бөлімінің бастығы Майкл Хесс "біздің сыртқы қатынастарымызға қарсы келетін басқа елдердің пайдасына, біздің үкімет түрімізге қарсы келетін басқа елдердің пайдасына біздің сыртқы қатынастарымызға ауыр зиян келтірілуде" деді. Хесс сол күні бұрын жарияланған Мемлекеттік хатшы Уильям П. Роджерстің мәлімдемесіне сүйенді, онда бірқатар елдер "Документтердің" жариялануына алаңдаушылық танытты, сондай-ақ Әскери-теңіз күштерінің бас кеңесшісінің жариялау тоқтатылмаса, қалпына келтірілмейтін зиян келтірілетіні туралы мәлімдемесіне сүйенді. Хесс уақытша тыйым салу бұйрығын сұрады. Бикель билік бөлінісі сотқа мұндай бұйрық шығаруға тыйым салады деп мәлімдеді, өйткені мұндай көмекке рұқсат беретін заң жоқ. Ол сондай-ақ бұл жағдайда алдын ала тыйым салуға қатысты жалпы қолданылмаушылыққа ешқандай ерекшелік жоқ екенін айтты. Гурфайн барлық адвокаттарды өз кабинетіне шақырып, Бикель мен Абрамсты Times газетінің оларды қарап шыққанға дейін газеттің жариялауын тоқтатуын сұрады. Бикель Гурфайнның үкіметтің сұрағын қабылдаса, АҚШ тарихында жаңалықтарды жариялауға тыйым салатын алғашқы судья болатынын айтты. Times газеті жариялауды тоқтатудан бас тартты. Гурфайн сұранысты қабылдады және 18 маусымда отырыс белгіледі. The New York Times тыйым салу бұйрығына бағынуға келісті және 19 маусымда судья Гурфайн әкімшіліктің сотқа талап арызын қабылдамады, былай деп жазды: "[Ұлттың қауіпсіздігі тек бекіністерде ғана емес. Қауіпсіздік біздің еркін институттарымыздың құндылығында да жатыр. Өкімет билігіндегілер бостандық пен халықтың білу құқығының одан да үлкен құндылықтарын сақтау үшін басөзді, жалтақ басөзді, кең таралған басөзді шыдауы керек." Алайда, апелляциялық сот, толық құрамында тыңдағаннан кейін, 25 маусымға дейін сотқа талап арызын қабылдады.

АҚШ-тың Вашингтон Пост Ко. қарсы

1971 жылдың 18 маусымында «Вашингтон пост» газеті Пентагон құжаттарына негізделген өз мақалаларын жариялауға кірісті. Апелляциялық соттардың арасындағы осы қайшылық Жоғарғы Соттың осы істі тыңдауына себеп болды.

Пікірлер

1971 жылдың 25-26 маусымында Жоғарғы Сот атқару билігінің, «Таймс», «Пост» және Әділет министрлігінің аргументтерін тыңдады. «Таймс» газетінің құжаттарды қалай алғанын (бұл мәселе басқа жердегі федералдық қазынат сотта тергеліп жатты) ескергенмен, Сот үшін басты мәселе газеттің баспасөз бостандығына қатысты Бірінші түзету құқығын тоқтата тұруды білдіретін алдын ала шектеуге жеткілікті негіз бар ма еді. Бірінші түзетуде баспасөз бостандығын шектеуге тыйым салынған, бірақ 20-шы ғасырдағы бірнеше маңызды сот істері осы ережеге ерекшеліктер енгізді, соның ішінде Оливер Венделл Холмс-младший судьяның «Сченк пен АҚШ» ісінде алғаш айқындаған «ашық және жақын қауіп» сынағы. Осы ерекшеліктің соңғы нұсқасы – «Деннис пен АҚШ» ісінде белгіленген, ауыр және ықтимал қауіп ережесі. Бұл істе терминология ауыр және түзетуге келмейтін қауіп стандартына өзгертілді. Ережелердің көптеген нұсқаларының түпкілікті мақсаты – егер белгілі бір хабар американдық қоғамға «ауыр және түзетуге келмейтін» қауіп тудырса, онда осы хабарға алдын ала шектеу қою азаматтық бостандықтарды шектеу ретінде қарастырылуы мүмкін. Сондықтан Жоғарғы Сот Үкіметтің «мұндай шектеуді қолдануды негіздеу үшін дәлелдерді ұсыну міндетін» жеткілікті орындағанын анықтауға міндеттелді. Өз шешімінде Сот алдымен прецеденттерді пайдаланып, құқықтық мәселені анықтады. Ол «көзқарасқа алдын ала шектеудің кез келген жүйесі осы Сотқа конституциялық жарамдылығына қарсы күшті презумпциямен келеді» деп мәлімдеді. Бұл мәлімдеменің мақсаты – Үкіметтің әрекеттері мен Бірінші түзету арасындағы туа біткен қайшылықты нақты көрсету болды. Содан кейін шешімде Үкімет «осылайша мұндай шектеуді қолдануды негіздеу үшін дәлелдерді ұсынудың ауыр міндетін өз мойнына алады» делінген. Бұл Никсон әкімшілігінің газеттердің әрекеттері «ауыр және түзетуге келмейтін» қауіп тудыратынын жеткілікті дәлелдеуі керек екенін күшейтті. «Нью-Йорк Таймс пен АҚШ» ісі Бірінші түзетуді кеңінен түсінудің жеңісі деп саналады, бірақ Жоғарғы Сот Үкіметтің алдын ала шектеу туралы дұрыс шешім қабылдағанын растағандықтан, оның шешімі тыңшылық туралы заңды күштен жоймады және баспасөзге құпия құжаттарды жариялауға шексіз еркіндік бермеді. Сот судьясы Уильям О. Дуглас Блэкпен келісіп, үкіметке бақылау ретінде еркін баспасөздің қажеттілігі баспасөзді үкіметтік шектеулерден қорғайтынын айтты. Сот судьясы Уильям Дж. Бреннан кіші, құжаттарды жариялау «Near v. Minnesota» (1931) ісінде сөз бостандығына қатысты белгіленген үш ерекшеліктің бірі ретінде қарастырылмағанын түсіндіру үшін жеке жазды. Сот судьялары Поттер Стюарт пен Байрон Р. Уайт атқару билігінің ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуі оның ақпаратын қорғау арқылы міндеті екендігіне келісті. Алайда, ұлттық қорғаныс және халықаралық қатынастар саласында Президент заң шығарушы және сот тармақтарымен іс жүзінде тексерілмейтін үлкен конституциялық тәуелсіздікке ие. «Егер үкіметтік тепе-теңдік болмаса, [осы екі салада] атқару билігінің саясаты мен билігін шектеуге болатын жалғыз нәрсе – ақылды азаматтар, хабардар және сын көзбен қараған жұртшылық, олар ғана демократиялық үкіметтің құндылықтарын қорғай алады», - деп жазды судья Стюарт. Сот судьясы Тургуд Маршалл «ұлттық қауіпсіздік» терминінің алдын ала шектеуді заңды ету үшін тым кең екенін және Конгресс пікір білдірмеген жерде заңдар жасау Соттың міндеті емес екенін айтты.

Бір-бірінен айырмашылық пікірлер

Бас судья Уоррен Э. Бергер келіспей, "еркін және шектеусіз баспасөздің қажеттілігі күрделі заманауи үкіметтің тиімді жұмыс істеуі сияқты тағы бір қажеттілікпен қақтығысқанда, осы әрекеттердің салдарына қатысты егжей-тегжейлі зерттеу жүргізілуі керек" деді. Ол сот отырысының асығыс болуы және құжаттардың көп көлеміне байланысты, Соттың шешім қабылдау үшін жеткілікті мәлімет жинауға үлкермегенін атап өтті. Сондай-ақ, "Таймс" газеті материалды жариялау алдында оның қоғамға тигізетін ықтимал салдары туралы Үкіметпен кеңесуі тиіс еді деп сақты. Бас судья Үкіметтің бұрын айтылған талаптарды орындағанын емес, шешімді асығыс қабылдамау қажеттігін баса көрсетті. Сот судьялары Джон М. Харлан және Гарри А. Блэкман процестің кемшіліктеріне, сондай-ақ ұлттық қауіпсіздік пен атқарушы биліктің құқықтарына назар аудармауға қатысты Бергердің пікірін қолдады.