АҚШ Конституциялық құқығында сөз бостандығы доктринасы

Кіріспе

АҚШ конституциялық құқығында сөз бостандығы туралы доктрина. "Айқын және жақын қауіп" – бұл АҚШ Жоғарғы Сотының Бірінші түзетудегі сөз, баспасөз немесе жиналыс бостандықтарына қандай жағдайларда шектеулер қойылатынын анықтау үшін қабылдаған доктринасы. Бұл доктринаны сот Оливер Венделл Холмс кіші жасаған "нашар бейімділік" тестін жетілдіру мақсатымен құрады, бірақ ол толыққанды қабылданбады. Ақырында, екі тест те 1969 жылы "Бранденбургке қарсы Огайо" ісіндегі "жақын уақытта заңсыз әрекеттерге" қатысты тестпен алмастырылды.

Тарих

20 ғасырдан бұрын АҚШ-та сөз бостандығына қатысты көптеген шектеулер белгілі бір сөз түрлерін алдын алу мақсатымен қойылған. Кейбір сөз түрлеріне қазір де тыйым салынғанмен, қауіпті сөз 1900 жылдардың басында, АҚШ соттары негізінен «жаман бейімділік тестісі» деп аталатын қағидаға сүйенген кезде жазалана бастады. Ағылшын ортақ құқығына негізделген бұл тесті, егер сөздің қоғамдық игілікке зиян келтіруге бейімділігі болса, оны заңсыз деп жариялауға мүмкіндік берді. Көпшілік пікірінде Оливер Уэнделл Холмс кіші судья Бірінші түзетуде маңызды ұғымға айналатын «ашық және қазіргі қауіп тестісін» енгізді. Әрбір жағдайда сұрақ – қолданылған сөздер осындай жағдайларда қолданыла ма және олар АҚШ Конгресінің алдын алуға құқығы бар нақты зияндарға әкелетін ашық және қазіргі қауіпті тудыра ма? Бұл жақындық және дәреже мәселесі. Ел соғыста болғанда, бейбіт уақытта айтылатын көптеген сөздер оның күш-жігеріне кедергі келтіреді, сондықтан олардың айтылуы соғысқан адамдар үшін төзімді болмайды және ешбір сот оларды конституциялық құқықпен қорғалған деп қарастыра алмайды. 1919 жылғы «Фроверк пен АҚШ» ісінде судья Холмс АҚШ-тың соғыс уақытындағы саясатын сынаған газетшінің жазған пікірлерін қорытындылап, осы пікірлер туралы былай деді: «Бұл сөздердің бәрі соғыс кезінде де айтылуы немесе жазылуы мүмкін, бірақ бұл қылмыс болып табылмайды. Ел соғыста болғандықтан, біз шараларды немесе адамдарды айыптау құқығымыздан айырылмаймыз». Бұл мәлімдеме «әдеттегі ашық және қазіргі қауіп тестісі туралы түсіндірмеге маңызды қосымша болып табылады, өйткені ол соғыс кезінде де соттар үкіметтік саясат пен лауазымды адамдарды сынауды қорғалған сөз деп қарастыруы керектігін нақтылайды». Кейінірек шығарылған шешімдерде айтылса да, Жоғарғы Сот ешқашан ашық және қазіргі қауіп тестісін төменгі соттардың сөзді реттейтін заңнаманың конституциялық сәйкестігін бағалау кезінде қолданатын тесті ретінде қолдамады. Сот 20 ғасырдың басында, мысалы, 1919 жылғы «Абрамс пен АҚШ» ісінде, жұмысшыларды соғыс күш-жігеріне кедергі келтіруге шақыратын парақшалар таратқан соғысқа қарсы белсенділердің айыптауларын қолдаған сияқты жағдайларда «жаман бейімділік тестісін» жалғастырды. «Абрамс» ісінде Холмс және судья Брандейс келіспей, сөзді көбірек қорғайтын ашық және қазіргі қауіп тестісін қолдануға шақырды. 1925 жылғы «Гитлоу Нью-Йоркке қарсы» ісінде Сот Бірінші түзетуді штаттарға қарсы қолданып, Гитлоудың «солшыл манифестін» жариялағаны үшін айыптылығын растады. «Гитлоу» ісі «жаман бейімділік тестісі» негізінде шешілді, бірақ көпшілік шешім ашық және қазіргі қауіп тестісінің жарамдылығын мойындады, бірақ оның қолданылуы заң шығарушы тарапынан сөз айтуға тыйым салынбаған «Шенк» сияқты жағдайларда ғана қолданылады деп қорытындылады. Брандейс пен Холмс 1927 жылғы «Уитни Калифорнияға қарсы» ісінде ашық және қазіргі қауіп тестісін тағы да алға тартты. Көпшілік ашық және қазіргі қауіп тестісін қабылдамады немесе қолданбады, бірақ келіскен пікір Сотты сөзді қорғауды күшейтуге шақырды және сөзді заңсыз ету үшін «жақын қауіп» сөзінен гөрі «қазіргі қауіп» сөздерін талап ету керек деп ұсынды. «Уитниден» кейін Сот «жаман бейімділік тестісін» «Стромберг пен Калифорния» сияқты істерде қолдана берді, онда 1919 жылғы Калифорнияның қызыл туларға тыйым салған заңы конституцияға қайшы деп танылды. 1940 жылғы «Торнхилл Алабамаға қарсы» ісінде көпшілік ашық және қазіргі қауіп тестісін қолданды, онда штаттық пикетке қарсы заң жарамсыз деп танылды. Сот «Торнхиллден» кейінгі бірнеше шешімде ашық және қазіргі қауіп тестісіне сілтеме жасаса да, «жаман бейімділік тестісі» айқын түрде жоққа шығарылмады. «Ашық және қазіргі қауіп» жағдайында сөз бостандығының маңыздылығы «Терминиеллоның Чикаго қаласына қарсы» ісінде (1949) баса көрсетілді, онда Жоғарғы Сот қоғамдағы азаматтық және саяси институттардың өмір сүру қабілеті еркін талқылауға байланысты екенін атап өтті. Демократия сөз бостандығын талап етеді, себебі тек еркін пікір алмасу мен пікір алмасу арқылы ғана үкімет халықтың қалауына жауап береді және бейбіт өзгеріс жүзеге асырылады. Федералды апелляциялық сот 1950 жылдың 21-23 маусымында CPUSA ісі бойынша ауызша дәлелдемелер тыңдады. Судья Лирнд Хэнд ашық және қазіргі қауіп тестісін қарастырды, бірақ оның пікірі «Америка байланыс қауымдастығы Дудс» ісіне қатысты ұсынылғанға ұқсас теңгерімдеу әдісін қабылдады. Айыпталушылар Екінші айналымның шешімін Жоғарғы Сотқа «Деннис пен АҚШ» ісінде шағымдады. 1951 жылдың 4 маусымында қабылданған 6-2 шешім Хэндтің шешімін растады. Бас судья Фред Винсонның пікірінде Бірінші түзету үкіметтің «путш орындалуға азырақ қалғанда, жоспарлар жасалғанда және сигнал күтілгенде» дейін күтуді талап етпейді деп айтылды. Оның пікірінде Винсон судья Хэнд қолданған теңгерімдеу әдісін қолдады:

Before the 20th century, most restrictions on free speech issues in the United States were imposed to prevent certain types of speech. Although certain kinds of speech continue to be prohibited in advance, dangerous speech started to be punished after the fact in the early 1900s, at a time when US courts primarily relied on a doctrine known as the bad tendency test. Rooted in English common law, the test permitted speech to be outlawed if it had a tendency to harm public welfare. In his majority opinion, Justice Oliver Wendell Holmes Jr. introduced the clear and present danger test, which would become an important concept in First Amendment law
The question in every case is whether the words used are used in such circumstances and are of such a nature as to create a clear and present danger that they will bring about the substantive evils that the United States Congress has a right to prevent. It is a question of proximity and degree. When a nation is at war, many things that might be said in time of peace are such a hindrance to its effort that their utterance will not be endured so long as men fight, and that no Court could regard them as protected by any constitutional right. In Frohwerk v. United States (1919) Jusitce Holmes summarized comments critical of U. S. wartime policies written by a newspaperman and stated about these comments the following: "It may be that all this might be said or written even in time of war in circumstances that would not make it a crime. We do not lose our right to condemn either measures or men because the country is at war." This statement "represents an important addendum to the original explication of the clear and present danger test in that it specifies that even during war, courts should regard criticism of government policies and officials as protected speech." Although sometimes mentioned in subsequent rulings, the clear and present danger test was never endorsed by the Supreme Court as a test to be used by lower courts when evaluating the constitutionality of legislation that regulated speech. The Court continued to use the bad tendency test during the early 20th century in cases such as 1919's Abrams v. United States, which upheld the conviction of antiwar activists who passed out leaflets encouraging workers to impede the war effort. In Abrams, Holmes and Justice Brandeis dissented and encouraged the use of the clear and present test, which provided more protection for speech. In 1925's Gitlow v. New York, the Court made the First Amendment applicable against the states and upheld the conviction of Gitlow for publishing the "Left wing manifesto". Gitlow was decided based on the bad tendency test, but the majority decision acknowledged the validity of the clear and present danger test, yet concluded that its use was limited to Schenck like situations where the speech was not specifically outlawed by the legislature. Brandeis and Holmes again promoted the clear and present danger test, this time in a concurring opinion in 1927's Whitney v. California decision. The majority did not adopt or use the clear and present danger test, but the concurring opinion encouraged the Court to support greater protections for speech, and it suggested that "imminent danger"a more restrictive wording than "present danger"should be required before speech can be outlawed. After Whitney, the bad tendency test continued to be used by the Court in cases such as Stromberg v. California, which held that a 1919 California statute banning red flags was unconstitutional. The clear and present danger test was invoked by the majority in the 1940 Thornhill v. Alabama decision in which a state anti picketing law was invalidated. Although the Court referred to the clear and present danger test in a few decisions following Thornhill, the bad tendency test was not explicitly overruled, The importance of freedom of speech in the context of "clear and present danger" was emphasized in Terminiello v. City of Chicago (1949), in which the Supreme Court noted that the vitality of civil and political institutions in society depends on free discussion. Democracy requires free speech because it is only through free debate and free exchange of ideas that government remains responsive to the will of the people and peaceful change is effected. The federal appeals court heard oral arguments in the CPUSA case on June 21–23, 1950. Judge Learned Hand considered the clear and present danger test, but his opinion adopted a balancing approach similar to that suggested in American Communications Association v. Douds. The defendants appealed the Second Circuit's decision to the Supreme Court in Dennis v. United States. The 6–2 decision was issued on June 4, 1951, and upheld Hand's decision. Chief Justice Fred Vinson's opinion stated that the First Amendment does not require that the government must wait "until the putsch is about to be executed, the plans have been laid and the signal is awaited" before it interrupts seditious plots. In his opinion, Vinson endorsed the balancing approach used by Judge Hand:

Бас судья Лирнд Хэнд [ашық және қазіргі қауіп] фразасын былай түсіндірді: «Әрбір жағдайда [соттар] «зияның» ауырлығын, оның ықтимал еместігімен ескере отырып, сөз бостандығына қаншалықты араласу қажеттігін анықтауы керек». Біз осы қағиданы қабылдаймыз. Бас судья Хэндтің айтуынша, ол бұл уақытта біз құра алатын кез келген нәрседен гөрі ықшам және толық. Ол біз маңызды деп санайтын факторларды ескереді және олардың мағынасын байланыстырады. Сөздерден біз одан көп күте алмаймыз.

Маңыздылық

Шенк пен АҚШ арасындағы даудан кейін «ашық және қазіргі қауіп» Бірінші түзетуге қатысты сөздің қоғамдық метафорасы болып қана қоймай, АҚШ заңдары азаматтың Бірінші түзету құқықтарын шектейтін сот алдындағы стандартты сынаққа да айналды; егер заң тыйым салған тілдің «ашық және қазіргі қауіп» тудыратынын көрсетсе, онда ол конституциялық деп есептеледі. Алайда, Шенк шешімінің «ашық және қазіргі қауіп» критерийі 1969 жылы Бранденбург пен Огайо ісі арқылы алынып тасталды, ал сынақ «жақын арада заңсыз әрекетке» ұшындыратынын анықтауға дейін нақтыланды. Заң ғалымдарының көпшілігі судья Холмс Шенк пікірін жазғанда 1868 жылғы R. v. Hicklin ісінде қалыптасқан және 1904 жылғы АҚШ Жоғарғы Сотының Тернер Вильямсқа қарсы ісінде американдық құқық жүйесіне енгізілген «жаман бейімділік» сынағын алмастыруды көздемеген деген тұжырымға келді. Бұл Шенктің өзінде «бейімділік» сөзін қолдануымен, Шенкте сөздің зиян келтірудегі табыстылығы айыпталудың шарты емес екенін түсіндіретін абзаспен, сондай-ақ Frohwerk v. United States және Debs v. United States істерінде «жаман бейімділік» сынағын қолданумен дәлелденді (екеуі де «ашық және қазіргі қауіп» сөздерін қолданбай Шенкке сілтеме жасайды). Алайда, Зәкәрия Шафидің «Соғыс уақытында сөз бостандығы» атты кейінгі мақаласында Холмс жаман бейімділік стандартын сөз бостандығының қорғаныш стандарты – «ашық және қазіргі қауіппен» алмастыруды ниеттенгені айтылды. «Жаман бейімділік» – бұл сөзді анық қауіп болмаған жағдайда да жазалайтын өте күдікті стандарт, сондықтан ол жаңадан құрылған Америка Азаматтық Бостандықтар Одағы және сол кездегі басқа да либертариандар тарапынан қатты сыналды. Шафидің мақаласын оқығаннан кейін Холмс «ашық және қазіргі қауіптің» мағынасын кері бағалауға шешім қабылдады және Шенктен кейін алты ай өткен соң Абрамс ісіндегі наразылығында Шафи берген жаңа сынақ сипаттамасын қабылдады. Шенк, Фроверк және Дебс істері бірауыздан шешілді, ал Абрамс ісі бірауыздан шешілмеді.

Following Schenck v. United States, "clear and present danger" became both a public metaphor for First Amendment speech and a standard test in cases before the Court where a United States law limits a citizen's First Amendment rights; the law is deemed to be constitutional if it can be shown that the language it prohibits poses a "clear and present danger". However, the "clear and present danger" criterion of the Schenck decision was replaced in 1969 by Brandenburg v. Ohio, and the test refined to determining whether the speech would provoke an "imminent lawless action". The vast majority of legal scholars have concluded that in writing the Schenck opinion, Justice Holmes never meant to replace the "bad tendency" test which had been established in the 1868 English case R. v. Hicklin and incorporated into American jurisprudence in the 1904 Supreme Court case U. S. ex rel. Turner v. Williams. This is demonstrated by the use of the word "tendency" in Schenck itself, a paragraph in Schenck explaining that the success of speech in causing the actual harm was not a prerequisite for conviction, and use of the bad tendency test in the simultaneous Frohwerk v. United States and Debs v. United States decisions (both of which cite Schenck without using the words "clear and present danger"). However, a subsequent essay by Zechariah Chafee titled "Freedom of Speech in War Time" argued despite context that Holmes had intended to substitute clear and present danger for the bad tendency standard a more protective standard of free speech. Bad tendency was a far more ambiguous standard where speech could be punished even in the absence of identifiable danger, and as such was strongly opposed by the fledgling American Civil Liberties Union and other libertarians of the time. Having read Chafee's article, Holmes decided to retroactively reinterpret what he had meant by "clear and present danger" and accepted Chafee's characterization of the new test in his dissent in Abrams v. United States just six months after Schenck. Schenck, Frohwerk, and Debs all resulted in unanimous decisions, while Abrams did not.

Бранденбург

Денистің шешімінен кейін екі онжылдық бойы зорлық-зомбылықты қолдаумен байланысты сөз бостандығы мәселелері, Денисте алғаш айтылған сияқты теңгерімдеу сынақтары арқылы шешілді. 1969 жылы «Бранденбург Огайоға қарсы» ісінде сот сөз бостандығын күшейте түсетін маңызды шешім қабылдады, онда «Конституциялық сөз бостандығы және баспасөз бостандығы кепілдіктері мемлекетке күш қолдануға немесе заң бұзуға шақыруды тыйым салуға немесе шектеуге рұқсат бермейді, егер мұндай шақыру дереу заңсыз әрекеттерге ұйытқы болса ғана» делінген. Қазіргі таңда зорлық-зомбылықты қолдаумен байланысты сөз бостандығы мәселелерінде сот «Бранденбург» стандартын қолданады.