Кіріспе

Америкалық пианист және композитор (1894–1955)

АҚШ Конгресінің Колорадо штатынан сайланған өкілі

Джеймс Прайс Джонсон (1 ақпан 1894 – 17 қараша 1955) – американдық пианист және композитор. Ол стрит-пианоның негізін салушылардың бірі, жазбалардың алғашқы кезеңіндегі ең маңызды пианисттердің бірі және Джелли Ролл Мортон сияқты, рагтаймның джазға айналуындағы маңызды тұлғалардың бірі болды. Джонсон граф Бази, Дьюк Эллингтон, Арт Татум, Телониус Монк және оның шәкірті Фатс Уоллерге зор ықпал етті. Джонсон көптеген хит әндердің авторы, соның ішінде "Қырық жылдықтардың" ресми емес әнұраны болған "The Charleston" әні, ол 1930 жылдардың көп бөлігінде Нью-Йорк джаз пианистерінің мойындалған королі болды. Джонсонның өнері, ертедегі танымал музыкаға тигізген әсері және музыкалық театрға қосқан үлесі көбінесе назардан тыс қалғандықтан, музыкатанушы Дэвид Шифф оны "Көрінбейтін пианист" деп атады.

Өмірбаян

Джонсон Нью-Брансуик қаласында, Нью-Джерси штатында дүниеге келген. Нью-Йорк қаласына жақындығының арқасында, жас Джонсонның қарамағында қаланың барларынан, кабарелерінен, симфония оркестрінен бастап, музыкалық тәжірибесінің толық космополиттік спектрі болды. Джонсонның әкесі, Уильям Х. Джонсон, дүкенде жұмыс істеген және механик болған, ал анасы, Жозефина Харрисон, үй шаруашылығын жүргізуші болған. Харрисон методист шіркеуінің хорында ән салған, сонымен қатар өзіндік біліммен пианинода ойнауды үйренген. Ол естіген піяно әуендерін тез арада есте сақтап, қайта орындай білген. Джонсон Скотт Джоплиннің регтайм музыкасын тыңдап өскен және регтайм дәуірімен байланысын сақтап, Джоплиннің "Maple Leaf Rag" әнін, сондай-ақ (Джонсонның пікірінше) одан да заманауи және қиын "Euphonic Sounds" әнін де бірнеше рет 1940 жылдары орындап, жазды. 1912 жылы алғаш рет пианист ретінде жұмысқа орналасқан Джонсон, мектепке қайтудың орнына музыкалық мансабын жалғастыруды шешті. 1913 жылдан 1916 жылға дейін Джонсон Бруто Джанниниден еуропалық фортепиано дәстүрін оқыды. Келесі төрт-бес жылда Джонсон басқа пианистерді зерттеп, өз шығармаларын жазу арқылы рагтайм пианино шеберлігін жетілдірді. Осы кезеңде ол Джордж Гершвинмен танысты, ол да Aeolian компаниясында жас пианиношы болған. Джонсон – (Харлем) қадамдық стилі деп белгілі джаз пианиносының негізін қалаушылардың бірі. "Қадамдық пианино көбінесе оркестрлік стиль деп сипатталады, және шындығында, буги-вуги-блюз пианино ойнаудан айырмашылығы, ол керемет концептуалды тәуелсіздікті қажет етеді, сол қол бас және ортаңғы диапазонды бөліп көрсетеді, ал оң қол мелодиялық идеяларды ұсынады". Джонсон өзінің шеберлігін жетілдіріп, күнде кешкі уақытта ойнап, көптеген әншілердің талаптарына және ерекшеліктеріне бейімделуге үйренді, бұл кез келген тоналдықта ән ойнау қабілетін талап етті. Ол сезімтал және шебер сүйемелдеушіге айналды, Этель Уотерс пен Бесси Смит үшін сүйікті серіктес болды. Уотерс өзінің автобиографиясында Джонсон сияқты музыканттармен жұмыс істегенде, тіпті "атқанға дейін ән айтқың келеді" дейтін. Оның пианино стилі дамып келе жатқанда, 1921 жылы өзінің "Harlem Strut", "Keep Off the Grass", "Carolina Shout" және "Worried and Lonesome Blues" шығармаларын фонографқа жазды, олар 1923 жылы Джелли Ролл Мортонның Gennett жазбаларымен бірге алғашқы джаз пианино сололарының бірі болды. Джонсон фортепианоны барабан секілді күшпен ойнағанда ең жақсы күйінде болды. Оның замандастары осы техникалық қиындыққа толы шығармаларын үйреніп, сололық сайыстарда сынақ ретінде пайдаланды, онда Нью-Йорк пианистері клавиатураны, сондай-ақ айналымды, гармонияны және импровизациялық шеберлікті меңгергенін көрсетті. Оның 1920-шы және 1930-шы жылдардың басындағы көптеген фонографтық жазбалары Black Swan (Джонсонның досы У. С. Хэнди құрған, онда Уильям Грант Стил A&R бөлімінің басшысы болған) және Columbia компаниялары үшін жасалды. 1922 жылы Джонсон Plantation Days ревюінің музыкалық директоры болды. Бұл ревю оны 1923 жылы төрт айға Англияға алып барды. 1923 жылдың жазында Джонсон Сесил Мактың көмегімен Runnin' Wild ревюін жазды. Бұл ревю Бродвейде көрсетілді және бес жылдан астам уақыт бойы гастрольдік сапарда болды. Депрессия кезеңінде Джонсонның мансабы сәл баяулады. Суинг дәуірі афроамерикалық қауымдастықтарда танымал бола бастағанда Джонсонға бейімделу қиын болды, ал оның музыкасы ақырында танымал болмай қалды. Композитор ретінде алған роялтиден түскен кіріс оған білімін арттыруға, сондай-ақ "классикалық" оркестрлік музыка жазуға деген арманын іске асыруға мүмкіндік берді. Джонсон музыкалық ревюлер үшін шығармалар жазды және қазір ұмытылған көптеген оркестрлік музыка туындыларын жазды. Ол сол кезде белгілі композитор болғанымен, едәуір шығармалар жинағының иесі және ASCAP мүшесі болғанына қарамастан, Розенвальд қорынан немесе Гуггенхайм стипендиясынан қаржылық қолдау ала алмады; ол осы мақсатта Columbia Records атқарушы және ұзақ жылдар бойы оның жанкүйері болған Джон Хаммондтан қолдау алды. Джонсонның мұрағатында Джеймс П. Джонсонның достары деп аталатын ұйымның хат қағазы бар, ол сол кезде (дегенмен, 1930 жылдардың соңында) оның сол кездегі тоқтап қалған мансабын жандандыру үшін құрылған. Хат басындағы есімдердің ішінде Пол Робсон, Фэтс Уоллер, Уолтер Уайт (NAACP президенті), актриса Мерседес Гилберт және суретші Ромаре Бирденнің анасы Бесси Бирден болды. 1930 жылдардың соңында Джонсон дәстүрлі джазға қызығушылықтың қайта жандануымен қайтадан көзге көріне бастады және алдымен HRS лейбліне өз тобымен бірге жазбалар жасады. Джонсонның 1938 және 1939 жылдары Карнеги залында өткен Spirituals to Swing концерттеріндегі өнер көрсетулерін Джон Хаммонд ұйымдастырды, ол үшін ол 1939 жылы көптеген соло және топтық жазбаларды жасады. Джонсон 1940 жылдың тамызында инсульт (вероятно, транзиторная ишемическая атака не мини-инсульт) ауырды. Джонсон 1942 жылы қайтадан жұмысын бастағанда, концерттер, шығармалар жазу және жазбалар жасау бойынша қарбалас кестеге кірісті, сонымен қатар Эдди Кондон, Янк Лоусон, Сидни де Пари, Сидни Беше, Род Клесс және Эдмонд Холл сияқты музыканттармен құрылған түрлі шағын топтарға жетекшілік етті. 1944 жылы Джонсон және Уилли "Арыстан" Смит тамыз бен желтоқсан аралығында Гринвич-Виллиджде қадамдық пианино сайыстарына қатысты. Ол Asch, Black & White, Blue Note, Commodore, Circle және Decca сияқты джаз лейблдері үшін жазбалар жасады. 1945 жылы Джонсон Луи Армстронгпен бірге өнер көрсетті және оның шығармаларын Нью-Йорк қаласындағы Карнеги залы мен Таун-холлда тыңдады. Ол Руди Блештің This is Jazz радиохабарларында, сондай-ақ Эдди Кондонның Таун-холл концерттерінде тұрақты қонақ және негізгі солист болды. Осылайша, ол осы стильдің көрнекті пионері ретінде есептелді және оны көбінесе "Джаз пианистерінің деканы" деп атады. Өзінің шеберлігіне қанағаттанбаған ол 1930 жылдары басталған музыкалық білімін жалғастырып, Маури Дойчтан сабақ алды, ол Django Reinhardt және Charlie Parker-ді де шәкірттерінің қатарында санады. 1940 жылдардың соңында Джонсон Стюивесант Казино және Централ Плазасында джем-сессияларға қатысқан, сондай-ақ Руди Блештің радиошоуында тұрақты қатысушы болды. 1949 жылы 18 жасар актер және топ жетекшісі Конрад Янис Джеймс П. Джонсон (пианино), Генри Гудвин (труба), Эдмонд Холл (кларнет), Попс Фостер (бас) және Бейби Доддс (барабан) музыканттарынан тұратын топ құрды, ал Янис тромбонда ойнады. Джонсон 1951 жылы ауыр, параличке әкелген инсульттен кейін өнерден толығымен қанағаттанды. Джонсон параличке шалдыққан кезде өзінің авторлық құқығынан түскен табысқа сүйеніп өмір сүрді. Ол төрт жылдан кейін Нью-Йорк штатының Джамаика қаласында қайтыс болды және Маспете, Куинс қаласындағы Маунт Оливет зиратына жерленді. Тіпті The New York Times газетінде де қарапайым некрологтар жарияланды. Джонсонды ең қысқа және ашулы естелікке толы мақала Джон Хаммонд жазды және ол DownBeat журналында "Джеймс П. Джонсонның таланты бағаланбады" деген тақырыппен жарияланды.

Композитор

Джонсон музыкалық театрға арналған шығармаларында көптеген хиттер жазды, соның ішінде "Чарлстон" әні. Ол 1923 жылы Бродвейдегі "Runnin' Wild" шоуында тұңғыш рет орындалды, бірақ кейбір деректер бойынша Джонсон оны бірнеше жыл бұрын жазған екен. Бұл ән "Қырылдап тұрған жиырмалар" дәуірінің ең танымал әндерінің біріне айналды. Ол сондай-ақ "Егер мен сізбен бір сағат бола алсам (Бүгін түнде)", "Заманауи болуыңыз керек", "Жарай тұр, сәби", "Шөпке баспаңыз", "Ескі кездің махаббаты", "Камера қызына портердің махаббат әні", "Каролина шуы" және "Қарлы таңғы блюз" әндерін жазды. Ол вальстер, балет, симфониялық шығармалар және жеңіл опералар жазды. Осы ұзақ шығармалардың көптегені Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласындағы Ратгерс университетінің Джаз зерттеулер институтында сақталатын Джонсонның қолжазбаларының жинағында толыққанды емес күйде бар. Джонсонның танымал композитор ретіндегі жетістігі оны 1926 жылы ASCAP мүшесі болуға мүмкіндік берді. 1928 жылы көрсетілген Джонсонның "Ямекрау, Негр рапсодиясы" Саванна, Джорджиядағы афроамерикандық қауымдастықтың атымен аталады. Уильям Грант Стилл оркестрші, ал Фатс Уоллер пианист болды, себебі Джонсон шарт бойынша оның және Уоллердің хитке айналған "Keep Shufflin" Бродвей шоуын өткізуге міндетті болды. 1930 жылдары жазылған "Гарлем симфониясы" 1945 жылы Карнеги залында Джонсонның фортепианода орындауымен және Джозеф Чернявскийдің дирижерлігімен қойылды. Ол Лэнгстон Хьюзбен "De Organizer" операсы бойынша бірлесіп жұмыс істеді. Джонсонның фильмдеріне жазған музыкаларының толық тізімі төменде келтірілген.

Пианист

Фэтс Уоллер, Вилли "Арыстан" Смит ("Үлкен Үштік") және Лакки Робертспен бірге Джонсон Харлем страйд фортепиано стилін бейнелейді, бұл блюз элементтерімен сіңген Шығыс жағалауының регтаймының эволюциясы. Оның "Каролина шақыруы" замандас пианистердің әрқайсысы үшін стандартты сынақ және қабылдау рәсімі болды: Дьюк Эллингтон 1921 жылғы QRS Джонсон фортепиано рулонынан әр нотаны жатқа алды. Джонсон Фэтс Уоллерге сабақ беріп, оның алғашқы фортепиано рулоны мен жазу тапсырмаларын алды. Харлем страйды регтаймнан бірнеше маңызды ерекшеліктерімен ажыратады: регтайм фортепиано музыкасына тұрақты синкопаны енгізді, бірақ страйд пианистер орындауларына еркін, серпілісті ырғақты құрды, оң (мелодия) қолы сол (бас) қолының қозғалысын белгілі бір дәрежеде күте отырып, оң қолдың үлгілеріндегі кернеу мен босату сол қолдың жасаған соққысына енгізілді. Страйд көбінесе блюз элементтерін, сондай-ақ классикалық регтайм композиторларының шығармаларында сирек кездесетін күрделі гармонияларды қамтиды. Соңында, регтайм көбінесе Еуропаның жеңіл классикалық туындыларына, мысалы, марштарға негізделген, ал Уоллер және Джонсон сияқты пианистер өздерінің орындауларына ритмикалық, гармониялық және мелодиялық фигураларды енгізіп, кейде спонтанды импровизация жасады. Екінші буынның страйд пианисті Дик Уэллстудтың, страйд пианисті Дональд Ламберттің жазбаларындағы сызбаларында айтқанынша, 1920-шы, 1930-шы және 1940-шы жылдардағы көптеген страйд пианистері аса жақсы импровизаторлар емес еді. Олар өздерінің жақсы жетілдірілген, көбінесе репетицияланған сол заманғы танымал әндердің вариацияларын орындады, бір орындаудан екіншісіне өте аз өзгерістер енгізді. Джонсон осы тұрғыда әріптестерінен ерекшеленді, өйткені (өз сөздерімен) ол "бір минутта бір хитролық ойлап таба алатын" еді. Джонсонның бір мелодияны жылдар бойы жазған көптеген жазбаларын салыстыру орындаулардың әртүрлілігін, мелодияға құрметпен қарауын және жинақталған мелодиялық, ритмикалық және гармониялық тәсілдерге, мысалы, қайталама аккордтарға, сериялық третьяларға (содан Бахқа деген құрметіне) және импровизациялар негізделген енгізілген гаммаларға сүйенуін көрсетеді. Осы вариациялардың жиынтығы басқа мелодияны орындау кезінде де пайда болуы мүмкін.

Мұра

Джонсонды классикалық рагтайм дәуірінің соңғы маңызды пианині және алғашқы маңызды джаз пианині деп есептеуге болады. Осы ретте, ол рагтайм мен джаз арасындағы қажетті байланыс саналады. Джонсонның музыкалық мұрасы оның шәкірті Томас "Фатс" Уоллердің туындыларында, сондай-ақ Арт Тейтум, Дональд Ламберт, Луис Мазетье, Пэт Флауэрс, Клифф Джексон, Хэнк Дункан, Клод Хопкинс, Дюк Эллингтон, Граф Бази, Дон Ивелл, Джонни Гарниэри, Дик Хайман, Дик Уэлстоун, Ральф Саттон, Джо Тернер, Невилл Дики, Майк Липскин және Бутч Томпсон сияқты одан әсер алған көптеген пианисттердің шығармаларында көрініс береді.

Фильмнің музыкасы

Джонсонның композициялары бұрын жазылған музыкалық композициялардан құрастырылған бірқатар фильмдерде пайдаланылды. Ішінара тізім:

Жыл Фильм Актер/актриса Әндер 1929 "Шоудың шоуы" Джон Бэрримор, Дуглас Фэрбенкс кіші, Мирна Лой "Сенің махаббатың – менің бар тілегім" 1933 "Билеуші ханым" Джоан Кроуфорд, Кларк Гейбл, Фред Астер "Алабама Свинг" 1938 "1938 жылғы Ұлы эфир" В. С. Филдс, Дороти Ламур, Боб Хоуп "Чарлстон" 1939 "Жылы жиырмалар" Джеймс Кагни, Хумфри Богарт "Егер мен сенімен бірге бола алсам (бір сағат бүгін)" 1942 "Касабланка" Хумфри Богарт, Ингрид Бергман, Дуули Уилсон "Егер мен сенімен бірге бола алсам (бір сағат бүгін)" 1943 "Дауылды ауа-райы" Лена Хорн, Кэб Кэллоуэй, Фэтс Уоллер, Дуули Уилсон "Махаббатқа екі жол жоқ" 1946 "Құдайға шүкір, өмір бар!" Джеймс Стюарт, Донна Рид, Лайонел Барримор "Чарлстон" 1947 "Мен сүйетін адам" Ида Лупино, Роберт Алда "Егер мен сенімен бірге бола алсам (бір сағат бүгін)" 1949 "Фламинго жолы" Джоан Кроуфорд "Егер мен сенімен бірге бола алсам (бір сағат бүгін)" 1957 "Жокер ашық" Фрэнк Синатра "Егер мен сенімен бірге бола алсам (бір сағат бүгін)" 1974 "Ұлы Гэтсби" Роберт Редфорд, Миа Фэрроу, Брюс Дерн, Сэм Уотерстон, Карен Блэк "Чарлстон" 1991 "Шаңды раушан" Лора Дерн, Роберт Дювалл "Егер мен сенімен бірге бола алсам (бір сағат бүгін)" 1991 "Билли Батгейт" Дастин Хоффман, Брюс Уиллис, Николь Кидман "Мүлікке салынған жол" 1994 "Кобб" Томми Ли Джонс, Лолита Дэвидович "Жүрегі қанға батқан блюз" 2001 "Ұлы" Джим Керри "Көк нота буги" 2003 "Алекс және Эмма" Кейт Хадсон, Люк Уилсон "Чарлстон" (1923) 2006 "Оңтүстік әңгімелері" Дуэйн "Жартас" Джонсон "Егер мен сенімен бірге бола алсам (бір сағат бүгін)" (1926) 2007 "Таныс емес адам" Холли Берри, Брюс Уиллис "Бәлеге түспе, сәби"

CD қайта шығарылымы

Джонсонның көптеген CD-лері жарық көрді. "Father of the Stride Piano" – 1962 жылғы "Columbia" альбомының қайта шығарылған нұсқасы. Ол 1930-шы жылдардағы жарияланбаған топтың әндері мен сололарын, сондай-ақ 1920-шы жылдардағы бірнеше сололарды, оның ішінде "Carolina Shout" әнін қамтиды. Оның туындыларының ең толық жинағын, соның ішінде балама жазбаларды Майкл Кускуна және оның Mosaic Records компаниясындағы әріптестері шығарды. Blue Note сессиясы төменде талқыланады. Mosaic's Classic James P. Johnson Sessions, 1921–1944, Джонсонның барлық фортепиано сололары, топтың орындаулары мен блюз сүйемелдеулерін, осы кезеңде Decca/Brunswick және RCA Victor-дан басқа ірі коммерциялық лейблдер үшін жасалғандарын қамтиды. Джеймс П. Commodore лейблінің (Max Kaminsky атымен) және HRS лейблінің (Pee Wee Russells's Rhythm Makers) қайта шығарылымдарында да маңызды орын алды. Француз классикасы сериясына Джонсонға арналған сегіз диск кірді, ол 1921–1947 жылдар аралығын қамтиды. Decca CD, Snowy Morning Blues, 1930 және 1944 жылдар аралығында Brunswick және Decca лейблдері үшін жазылған 20 әнді қамтиды. Бұл CD-ге сегіз композициядан тұратын Fats Waller еске алу жинағы, сондай-ақ Джонсонның қарқынды қадам стилін көрсететін "Jingles" және "You've Got to be Modernistic" сололары кіреді. "Стрид-пианоның әкесі" атты LP және CD Джонсонның 1921 және 1939 жылдар аралығында Columbia компаниясы үшін жазған ең жақсы жазбаларын жинақтайды. Ол "Carolina Shout", "Worried and Lonesome Blues" және "Hungry Blues" (De Organizer-ден) әндерін қамтиды. Джонсонның Blue Note-тағы толық жазбалары (соло, өзінің және Эдмонд Холл мен Сидни ДеПарис басқарған топтардағы орындаулары) Mosaic Records жинағында және кейіннен 1998 жылы The Blue Note Jazzmen атты 2CD таңдауында жарық көрді. Джонсонның жазбалары Time Life Music компаниясының "Джаз гиганттары" сериясында жинақталды. Бұл үш LP жинақта 1921–1945 жылдар аралығында жазылған 40 әннен тұрады және Фрэнк Капплердің өмірбаяндық эссесімен, Дик Велстоуд пен музыкатанушы Вилла Роудердің музыкалық таңдауларға жасаған сындық бағаларымен толықтырылған кеңейтілген жазбаларды қамтиды. Джонсонның 1917–1927 жылдар аралығында жазылған шамамен 60 фортепиано ролінің көп бөлігі CD-де Biograph лейблімен шығарылды. Доктор Роберт Пинскер Джонсонның өзінің композицияларының фортепиано роліндегі орындалуларының музыкалық транскрипцияларынан тұратын кітап дайындады, ол Джеймс П. Джонсон қорының қолдауымен жарияланады. Интернет дәуірінде Джонсонның барлық жазбалары қазір YouTube арнасында қолжетімді, оны Mark Borowsky, MD жинақтады, "James P. Johnson: The Quiet Man Who Made the 20s Roar After Dr. Scott Brown" деп аталады. Бұл доктор Браун жазған Джеймс П-нің толыққанды өмірбаянына серіктес сайт, ол 2025 жылы жариялануға жоспарланған.