Кіріспе

Неміс католик діни қызметкері, теолог және тарихшы (1799–1890) неміс дәрігері Иоганн Иосиф Игнац фон Деллинггер (28 ақпан 1799 – 14 қаңтар 1890), ағылшын тілінде Доеллинггер деп те аталады, неміс теологы, католик діни қызметкері және шіркеу тарихшысы болды. Ол папаның қатесіздігі туралы догманы қабылдамады. Оның тудырған көптеген еңбектерінің арасында, паптық билікті сынаған жазбалары дау тудырды, консерваторлар оған наразылық білдірсе, либералдар дәстүрге құрмет көрсетуіне ашуланды. Ол Ежелгі католик шіркеуінің іліміне, дамуына және өсуіне маңызды үлес қосушы ретінде танылады, бірақ өзі ешқашан осы дінге қосылмаған.

Ерте өмір

Баварияның Бамберг қаласында туған Деллингер зиялы отбасынан шыққан, оның атасы да, әкесі де көрнекті дәрігерлер және медицина ғылымдарының профессорлары болған; анасының отбасы да осындай жетістіктерге жеткен. Доллингер алғаш рет Вюрцбург гимназиясында білім алды, онда итальян тілін үйренді. Бенедикт монахы оған жеке ағылшын тілін үйретті. Ол философияны әкесі профессор болып жұмыс істеген Вюрцбург университетінде оқыта бастады. 1817 жылы филологияны қосты, ал 1818 жылы теологияға бет бұрды. Университетте испан тілін үйренді. Ол әсіресе шіркеу тарихын зерттеуге көп көңіл бөлді. 1820 жылы Виктор Айме Губермен (1800–1869) танысты, ол оған үлкен әсер етті. Қараша айында Марксшейнфельдт қаласында рухани қызметкер болып тағайындалды. 1823 жылы Ашафенбург лицейінде шіркеу тарихы және канондық құқық профессоры болды. Содан кейін докторлық дәрежесін алып, 1826 жылы Мюнхен университетінде теология профессоры болды және қалған өмірін осы жерде өткізді. Осы шамада ол Мюнхен газетінің редакторы болған Генрих Хайнеге сынның тууына себепкер болды. Көңілсіз сатирик профессордың бетін Ұлы жұма күні дін қызметкерлерінің шеруінен "ең қараңғы" деп сипаттады. 1836 жылы Доллингер алғаш рет Англияға барып, Джон Генри Ньюман және Уильям Гладстон сияқты көптеген ағылшын зиялыларымен кездесті, олармен өмір бойы байланыс күйінде болды. Көп жылдар бойы Мюнхенде бірнеше жас ағылшын жігіттері оның үйінде тұрды; олардың арасында Лорд Актон болды. Актон католик болғандықтан Кембридж университетіне қабылданудан бас тартылған, содан кейін Мюнхенге барып, университетте оқыды. Олар өмір бойы дос болды. Доллингер оған тарихи зерттеуге деген терең құштарлықты және оның сындық құрал ретіндегі қызметін сіңірді. 1837 жылы ол Корольдік Бавария ғылым академиясының корреспондент мүшесі, 1843 жылы толық мүшесі, ал 1860 жылдан бастап оның тарихи бөлімінің хатшысы болды. 1845 жылы Деллингер Баварияның екінші палатасында университетінің өкілі болды. 1839 жылы король оған Мюнхендегі Қажетхан шіркеуінің канонығын берді. 1847 жылдың 1 қаңтарында ол осы канондардың митрат провосты болды. Алайда, сол жылы ол 1844 жылы Бавария Ландтагына тағайындалған университет өкілі ретінде бірнеше университет профессорларының жұмыстан босатылуына қарсы наразылық білдіргені үшін қызметінен босатылды. 1849 жылы Доллингерге шіркеу тарихы кафедрасы ұсынылды. 1848 жылы, Еуропадағы барлық тақтар революциялық сезімдердің таралуымен шайқалғанда, ол Франкфуртта өткен Германияның ұлттық ассамблеясына делегат болып сайланды. Ол шіркеудің өз істерін мемлекеттің араласуынсыз басқаруға еркіндік беру керектігін батыл айтты. 1857 жылы Доллингер мен Актон Римге сапар шекті, онда екеуі де Пий IX паптығына көңілі толмады. Доллингер Рим папасының Пап аймақтарының мемлекет басшысы болғанына алаңдады. 1861 жылы Мюнхенде сөйлеген бірнеше сөздерінде ол Рим-католик шіркеуіне уақытша билеуші қажет емес деген пікірін білдірді. Оның "Шіркеу және шіркеулер" (Мюнхен, 1861) атты кітабы да осы мәселені белгілі бір дәрежеде қарастырды. 1863 жылы ол 100 теологты Мехеленге шақырып, Францияда либералды Ламенне және Лакорде көтерген мәселені, атап айтқанда, Рим-католик шіркеуінің заманауи идеяларға қатысты қандай ұстанымды қабылдауы керектігін талқылады. "Католик теологиясының өткені мен болашағы туралы" атты сөзінде Доллингер академиялық еркіндікті күшейтуді жақтады. Бұл мағынада яһуди дінінің күшті "рухына" жасалған оң сілтеме 19 ғасырдың теологтарының дінге қатысты айтқан сындық пікірлеріне қайшы келеді.

Либерализм

Мюнхенде профессорлық қызметінің басында иезуиттер оның шіркеу тарихын оқыту әдісін сынады. Бірақ Адам Мёлер Дёллінгерді қорғады, және олар кейін достасқан. Дёллінгер танымал француз либералды католик Ламеннемен байланыста болды, оның Рим католик шіркеуінің қазіргі қоғамның (либерализм) принциптерімен және Француз революциясымен келісу туралы пікірлері иезуиттерге жақын болған Ультрамонтандықтар арасында үлкен күдік тудырды. 1832 жылы Ламенне және оның достары Лакордеир мен Монталембер Германияға сапар шекті, Рим католик шіркеуінің қазіргі заманғы мәселелерге және либералды саяси принциптерге қатысты көзқарасын өзгертуге тырысқандарына зор қолдау көрсетілді.

Папа билігі

Доллингердің папалыққа қатысты ұстанымы өмірі бойында өзгерді. Соңында, ол папаның билігін кеңейтуге немесе оны қатаңдатуға қарсы күресті. Ол өз нанымын, басқа орындармен қатар, Мехеленде өткен католиктердің съезінде жеткізді. Пій IX төрт күнге созылған пікірсайысқаннан кейін съезді жабуға бұйрық берді. Доллингер және басқаларға жауап ретінде Пій IX 1864 жылы либерализм мен ғылымды қатаң сынаған «Syllabus Errorum» құжатын жариялады.

Ватикан кеңесі мен Мюнхен конференциясы

Католик теологтары Пьос IX-қа Папаның қатесіздігін догма деп жариялауға кеңес берді. Дегенмен, бұл мәселеде толық бірлік болған жоқ. Кейбір епископтар қарсы болмаса да, оның жариялануын уақтысыз деп есептеді. Оппозицияның орталығы Германия болды, ал оның жетекшісі Дёллінгер еді. Оның қолдаушыларының арасында Бавариядағы жақын достары Иоганн Фридрих және Юбер болды. Германияның қалған бөлігінде Дёллінгерді Бонн университетінің теология профессорлары, оның ішінде канонист Иоганн Фридрих фон Шульте, Франц Генрих Ройш, Иозеф Ланген, Иозеф Губерт Райнкенс және басқа да көрнекті ғалымдар қолдады. Швейцарияда Эдуард Герцог және тағы басқалар осы қозғалысты қолдады. 1869 жылдың басында Дёллінгердің «Янус хаттары» (Хубер мен Фридрихпен бірлесіп жазылған) жариялана бастады. Олар дереу ағылшын тіліне аударылды. Олар «Силлабусты» және оның қазіргі заманғы ой-пікірлермен үйлеспеуін сынады. Олар Папаның қатесіздігі тұжырымының зияткерлік тұрғыдан қорғауға келмейтінін айтты, бірақ олардың түсіндірмесі консерваторлар ұсынғаннан ерекшеленді. 1869 жылдың 8 желтоқсанында басталған кеңес кезінде Ватикан кітапханашысы Августин Тейнер, өзінің ашық либералдығы үшін Пападан құрмет көрмегендіктен, неміс достарына талқылаулардың барысы туралы хабардар етіп отырды. Дёллінгер мен Губердің кеңес отырыстары туралы жазған «Квирин хаттары» неміс газеттерінде жарияланды, ал ағылшын тіліне аудармасын Чарльз Ривингтон шығарды. Кеңес отырыстары көбінесе қызу өтті, ал қатесіздік догмасына қарсылар олардың үзіліске ұшырағанын және оларды дауыспен басуға тырысқанын айтты. Догма, ақырында, үлкен көпшілік дауысымен қабылданды, ал қарсы дауыс берген епископтардың барлығы – екі епископты қоспағанда – соңғы дауыс беруден бұрын кеңестен шығып, бірінен соң бірі мойынсұнды. Дёллінгер Мюнхен университетінің қырық төрт профессорының наразылық білдіруіне жетекшілік етті және 1870 жылдың тамызында Мюнхенде Ватикан жарлықтарына қарсы декларация жариялаған конгресс ұйымдастырды. Баварияда, Дёллінгердің ықпалы ең зор болған жерде, кеңес шешімдеріне қарсы тұруға қатысты берік ниет болды. Бірақ Мюнхен архиепископы кеңестің билігін ең жоғары деп санады және Дёллінгерді мойынсұнуға шақырды. 1871 жылы Дёллінгер архиепископқа оның кеңесін қабылдамай, есте қаларлық хат жазды. «Христиан, теолог, тарихшы және азамат ретінде мен осы ілімді қабылдай алмаймын», - деп қосты ол.

Қауымнан шығару

1871 жылдың 18 сәуірінде Мюнхен және Фрайзинг архиепископы Грегор фон Шерр Деллингерді шіркеуден шығарды. 1871 жылдың 29 ақпанында Деллингер 54 дауысқа 6 дауыспен Мюнхен университетінің ректоры болып сайланды. Бірнеше басқа университеттер оған құрметті дәреже берді: Оксфорд университеті – Азаматтық құқық докторы, 1871; Эдинбург университеті – Заң докторы, 1872; Марбург университеті – Заң докторы; Вена университеті – Философия докторы. Бавариядағы наразы дін қызметкерлері 150 жылдан астам уақыт бойы Папалықтан тәуелсіз болған Нидерланд Ескі католик шіркеуінің епископы Лусты Баварияда Миропомазаны оқуға шақырды. Ұсыныс қабылданды және епископ Бавария католиктерінің бір бөлігімен жеңіс аркаларымен және қуаныштың басқа да түрлерімен қарсы алынды. Үш голланд Ескі католик епископтары Бавария үшін, қалау болса, "қатесіздік принципін мойындамайтын" епископты қадағалауға дайын екендерін мәлімдеді. Бұл мәселе Ватикан кеңесінің доктринасына қарсылардың жиналысында талқыланды және епископ сайлау және голланд Ескі тәртіп епископтарынан оны қадағалауды сұрау туралы шешім қабылданды. Деллингер алайда бұл ұсынысқа қарсы дауыс берді және осы қозғалысты қолдау бойынша кез келген қадамнан бас тартты.

Ежелгі католик шіркеуі

Деллингердің бас тартуы Баварияны қозғалыстан айырды; ал 1878 жылы сепаратистер өз дін қызметкерлеріне үйленуге рұқсат берген соң бавариялық қолдаушылардың саны одан да азайды, бұл шешімді Деллингер шын ниетпен өкінді. Дегенмен, Ескі католиктік қауым ресми түрде құрылды, оның төрағасы Иосиф Губерт Рейкенс епископ болды, және ол бүгінгі күнге дейін Германияда және, азды-көпті, Баварияда әлі де бар. Деллингердің жаңа қауымға қатысты ұстанымы нақты айқындалмады. "Мен жарыққа шығушылық қоғамға қосылғым келмейді, мен оқшауланғанмын", - деп үнемі қайталады ол, оның шіркеуі ежелгі католик шіркеуі, "бір, қасиетті, католик және апостолдық шіркеу" болып қала беретінін айтатын.

Реюньон конференциялары

Оның 1872 жылы Бонн конференциясында шіркеулердің қайта бірігуі туралы сөйлеген сөздері, оның жаңадан құрылған Ескі католик қауымына ешқандай жаулық танытпағанын көрсетеді, осы конференциялар осы қауымның мүддесі үшін өткізілді. 1874 және 1875 жылдары ол Боннда өткен қайта бірігу конференцияларына төрағалық етті, онда Британ аралдарынан және Римдік емес Шығыс шіркеулерінен келген жетекші дін қызметкерлері қатысты. Олардың арасында Линкольн епискобы Кристофер Вордсворт, Эли епискобы Гарольд Браун, Дублин архиепискобы Лорд Планкет, Сирос және Тенос грек православие архиепискобы Ликург, канон Лиддон және Санкт-Петербургтегі орыс православие профессоры Осмнин болды. Осы екі конференцияның соңғысында, Доллингер 76 жасқа толғанда, ол неміс және ағылшын тілдерінде бірнеше баяндама жасады, онда континенттегі теологияның жағдайы, қайта бірігу мәселесі және Рим католик шіркеуінің басымдығы бар Еуропа елдерінің діни жағдайы туралы талқылады. Осы оқиғадағы оның ең маңызды жетістіктерінің бірі – шығыстық, англикандық және Ескі католиктерді, грек шіркеуінің жетекші теологтарының еңбектерінен алынған, Ұлы Рухтың шығуы туралы ұзақ жылдар бойы дау тудырған мәселе бойынша келісім формуласын қабылдауға көндіруге жасалған, ерекше тәжірибелік білімімен, қабілетімен, білімімен және табандылығымен атқарылған сәтті әрекеті болды.

Зейнетақымен қамсыздандыру

Осы нәтижеге қол жеткізгеннен кейін, ол қалған өмірін зейнетте өткізді, кейде теологиялық сұрақтар бойынша лекция оқу үшін уақытша шеттетіліп, досы Рейшпен бірлесіп өзінің соңғы кітабын жазды: "Рим-католик шіркеуіндегі моральдық даулар тарихы, он алтыншы ғасырдан бері, иезуит орденінің тарихы мен сипаттамасына үлесімен" (Нөрдлинген, 1889), онда ол Альфонс Лигуоридің моральдық теологиясын қарастырады. Ол Мюнхенде тоқсан бір жасында қайтыс болды. Өлім төсегінде де ол бағынудың құнымен дін қызметкерінен қасиеттіліктерді қабылдаудан бас тартты, бірақ соңғы қызметтерді оның досы профессор Фридрих атқарды. Ол Мюнхендегі Ескі Оңтүстік Көперісіне (Alter Südfriedhof) жерленген.