Кіріспе

Швейцариялық католик дін қызметкері, теолог және жазушы (1928–2021) Швейцария футболшысы Ханс Кюнг (19 наурыз 1928 – 6 сәуір 2021) – Швейцариялық католик дін қызметкері, теолог және жазушы. 1995 жылдан бастап ол «Глобалды этика» (Stiftung Weltethos) қорының президенті болды. Кюнг 1954 жылы дін қызметкері болып тағайындалды, 1960 жылы Тюбинген университетінің факультетіне қосылды және Екінші Ватикан кеңесі кезінде теологиялық кеңесші болып қызмет етті. 1978 жылы папаның қатесіздігі туралы ілімді қабылдамағандықтан, оған католик теологы ретінде сабақ беруді жалғастыруға рұқсат берілмеді, бірақ ол 1996 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Тюбингенде экуменикалық теология профессоры болып қалды. Өлгенше католик дін қызметкері болып қалды. Ол дәстүрлі догматикалық христиандыққа күмән келтіре отырып, діннің рухани мәнін қолдады. Ол жеті баланың тұңғышы еді, әкесі аяқ киім дүкенін басқарған. Өзінің алғашқы мессасын Санкт-Петер базиликасында швейцариялық күзетшілерге уағыз айтып, олардың көпшілігін жеке таныды. Содан кейін ол екі жыл бойы Люцернде пасторлық қызмет атқарды. Карл Барттың шақыруымен ол католик шіркеуінің реформасы туралы лекция оқыды – ол өте оптимистік болды – Папа Иоанн XXIII 1959 жылдың қаңтарында кеңес өткізу туралы жоспарларын жариялағанға дейін бір апта бұрын. 1963 жылы АҚШ-та болған сапарында Кюнг «Шіркеу және бостандық» атты лекцияны елдің бірнеше университеттерінде 25 000-нан астам тыңдаушыларға берді, бірақ Американың католик университетінде сөйлеуге рұқсат етілмеді. Сол жылы ол иезуиттердің Сент-Луис университетінен көптеген құрметті докторлық дәрежелердің алғашқысын алды, бірақ Римнің рұқсатын алмағандықтан мектепті сынады. Кеннеди оны саясаткерлер тобымен таныстырып, «Мен бұл адамды католик шіркеуінің жаңа көшбасшысы деп атаймын» деді. Ұлттық католиктік репортерге жазған мақаласында Патриция Лефевирдің айтуынша, Киелі Офис «Кюнгтің [осы кітапты] жазғаннан кейін көп ұзамай оған қатысты құпия деректерді (қадірсіз 399/57i) ашты». Алтымыш американдық және канадалық теолог Ватиканның бұл әрекетіне наразылық білдіріп, Ватиканның үкіміне қарсы шығып: «Біз оның Рим-католик теологы екенін ашық мойындаймыз» деді. Тюбингендегі мыңдаған студенттер наразылық білдіру үшін шаммен күзету өткізді. Кейінірек Кюнг Ватиканның шешімін «Инквизицияның менің жеке басыма тигені» деп сипаттады. Лефевр былай деп жазады: 1981 жылы Чикаго университетінде үш ай қонақ профессор болған кезде, оны тек бір католик институтына, Нотр-Дам университетінің қабылдауына шақырды. Ол Фил Донахью шоуында болды. 1986 жылдың қазан айында Индиана штатының Вест-Лафайеттегі Пердью университетінде өткен Үшінші буддалық-христиандық теологиялық кездесуге қатысты. Кюнг өзінің дінаралық зерттеулері «Мәсіхке деген тірі сенімде өзінің тамырын нығайтатынын» айтты, ол өзінің бүкіл мансабында солай болды. «Шын мәнінде, Кюнг өз сенімінде берік болу және басқа сенімдегілермен сөйлесу қабілеті – бір-біріне толықтай сай келетін қасиеттер деп көптен бері есептеп келді». 1986 жылы ол католикалық теолог Чарльз Курранмен жеке кездесу өткізді, ол католик теологы ретінде оқыту лицензиясынан айырылып қалуымен қорқытып отырған. Ол Курранды өз жұмысын жалғастыруға шақырды және әріптестерінің қолдауы мен сатқындығы туралы тәжірибесімен бөлісті. 1990 жылдары Кюнг католикалық теолог Юген Древерманның атынан сөйледі, ол католик теологиясын үйрету лицензиясынан айырылды және діни қызметкер ретінде тоқтатылды, өйткені ол Кюнг сияқты догматикалық құрылымдарға қарсы шықты. Кюнг Древерманға 1992 жылы Тюбинген университетінде Герберт Хагтың шіркеудегі бостандық сыйлығын бергенде лаудация айтты. Көп жылдар өткен соң Иоанн Павел II-ді бақсы ету мәселесі қарастырылып жатқанда, Кюнг оның «әйелдер мен теологтардың құқықтарын басқан авторитарлық понтификті» екенін айтты. Ол Иоанн Пауылдың Густаво Гутьеррес пен Леонардо Бофф сияқты латын америкасының бостандық теологтарына деген мінезі христиандыққа қайшы екенін айтты. 1991 жылдың наурыз айында ол «Діндер арасындағы бейбітшілік болмай тұрса, ұлттар арасындағы бейбітшілік болмайды» атты баяндама айтты. Ол жақын маңдағы Бет-Эл мәжілісханасына барып, онда қазіргі неміс-иудей қарым-қатынастары туралы сөйледі. 2003 жылы Кюнг папа Пий IX-ты ақ бата деп жариялауды «шіркеу саясатының ым-ишараларына» айналған канонизацияның бұзылуының дәлелі деп қарады. Кюнг папа Иоанн Пауылмен жүздеген рет кездесуге тырысты, бірақ сәтсіз. Папа...

Шығармалары

Кюнг «Христиан болу туралы» (1974) еңбегінде христиандықты оның бастауларына дейін зерделеп, қазіргі заманғы ғылыми зерттеулерді пайдаланып, Ізгі хабарлардан тарихи Иса туралы белгілі нәрселерді шығарды. Шіркеу соборларының ілімімен және адам билігінен туған жоғары деңгейдегі теологиялық тұжырымдармен бастаудың орнына, ол мұндай баламалы жолдың болу мүмкіндігін сұрады: «Біз алғашқы шәкірттер сияқты, Исаның нағыз адамгершілігінен, оның тарихи хабары мен көрінісінен, өмірі мен тағдырынан, тарихи жайлылығы мен іс-әрекетінен бастасақ, Жаңа өсиеттегі дәлелдерге және қазіргі адамның тарихи ойлау жолына сәйкес болмас па еді?» 1998 жылы ол Уолтер Йенспен бірлесіп жазған «Ар-ұятымен өлу» атты кітабын жариялады, онда христиандық тұрғысынан эвтаназияны қабылдауды қолдады. 2005 жылы Кюнг Италия мен Германияда «Папа Войтиланың кемшіліктері» деген мақала жариялады, онда әлемнің өзгеру, реформа және диалог кезеңін күткені, бірақ Иоанн Павел II Ватикан II-ге дейінгі жағдайды қайта орнатуға тырысқанын, реформалар мен шіркеулер арасындағы диалогты тоқтатқанын және Римнің абсолютті билігін қайта бекіткенін айтты. Тюбинген университетіндегі «Studium Generale» лекцияларының негізінде жазылған «Der Anfang aller Dinge» («Барлық нәрсенің бастауы») еңбегінде ғылым мен дін арасындағы қарым-қатынасты талқылады. Кванттық физикадан нейробиологияға дейінгі тақырыптарды қарастырған ол АҚШ-тағы эволюция туралы пікірталастарға қатысты пікір білдіріп, эволюция теориясын қабылдамайтындарды «надан [және] қараңғы» деп сипаттады. 2010 жылы жарық көрген «Мен неге сенемін» кітабында ол табиғатпен жеке қарым-қатынасын және оны дұрыс қалай бақылауды үйренгенін, яғни Құдайдың жаратылысынан күш алып, табиғатқа қатысты жалған және фанатикалық сезімге берілмейтінін баяндады. 2013 жылы «Тәжірибелі адамзаттылық» («Erlebte Menschlichkeit») еңбегінде Кюнг, егер физикалық ауру, қиналыс немесе деменция өмірді шыдамсыз ететін болса, адамның өз өмірін аяқтауға құқығы бар екенін жазды. Паркинсон ауруына шалдыққандықтан, көру және жазу қабілетін жоғалтып жатқанын, сондықтан өзіне көмектесу арқылы өмірден кетуді қарастырып жатқанын айтты. Кюнг папа Иоанн Павел II-нің үлгісін қайталауға ниеті жоқ екенін мәлімдеді.