Кіріспе
Неміс католик теологы Карл Рахнер (5 наурыз 1904 – 30 наурыз 1984) – неміс иезуит діни қызметкері және теологы, Анри де Любак, Ханс Урс фон Балтазар және Ив Конгармен қатар 20 ғасырдың ең ықпалды католик теологтарының бірі саналады. Ол сондай-ақ иезуит ғалымы Хьюго Рахнердің бауыры болды. Рахнер Германия империясының құрамындағы Баденнің Ұлы Герцогтігіне қарасты Фрайбург қаласында дүниеге келді, ал қайтыс болды – Австрияның Инсбрук қаласында. Екінші Ватикан соборынан бұрын Рахнер Ив Конгар, Анри де Любак және Мари Доминик Ченумен бірге жұмыс істеді, олар «Жаңа теология» деп аталатын теологиялық ой мектебінің өкілдері болды. Рахнердің теологиясы және католик дініне қатысты түсініктері Екінші Ватикан соборына әсер етті.
Karl Rahner (5 March 1904 – 30 March 1984) was a German Jesuit priest and theologian who, alongside Henri de Lubac, Hans Urs von Balthasar, and Yves Congar, is considered to be one of the most influential Catholic theologians of the 20th century. He was the brother of Hugo Rahner, also a Jesuit scholar. Rahner was born in Freiburg, at the time a part of the Grand Duchy of Baden, a state of the German Empire; he died in Innsbruck, Austria. Before the Second Vatican Council, Rahner worked alongside Yves Congar, Henri de Lubac, and Marie Dominique Chenu, theologians associated with the emerging school of theological thought known as Nouvelle Théologie. The Second Vatican Council was influenced by Rahner's theology and his understanding of Catholic faith.
Өмірбаян
Карл Рахнердің ата-анасы Карл мен Луиза (құрметті аты – Трешер) Рахнердің жеті баласы болды, олардың төртіншісі Карл еді. Оның әкесі жергілікті колледждің профессоры, ал анасы терең діни сезімге ие болған, бұл үйдің атмосферасына әсер етті. Карл Фрайбургте бастауыш және орта мектепте оқыды, бітіргеннен кейін Иса қоғамына кірді; ол иезуиттік қалыптасуын 1922 жылы, ағасы Хьюго сол тәртіпке кіргеннен кейін төрт жыл өткен соң, Солтүстік Германия иезуит провинциясында бастады. Алғашқы кезеңінде (1922–1924 жж.) Лойолалық Игнатийдің руханиятына қатты әсер еткен ол келесі кезеңін (1924–1927 жж.) католиктік схоластикалық философия мен қазіргі неміс философтарына арнады: ол әсіресе Иммануил Кант пен екі замандас томистерге, бельгиялық иезуит Жозеф Марешаль мен француз иезуиті Пьер Руссоға қызығушылық танытқан сияқты, олар Рахнердің Тома Аквинскийді түсінуіне әсер етті. Иезуиттік оқу-жаттығудың бір бөлігі ретінде Рахнер Фельдкирхте жаңадан келгендерге латын тілін үйретті (1927–1929), содан кейін 1929 жылы Валькенбург-ан-де-Геульдегі иезуит теологиясында теологиялық оқуды бастады. Бұл оған патристикалық теологияны терең түсінуге мүмкіндік берді, сонымен қатар рухани теологияға, мистикаға және дін тарихына қызығушылық танытты. Рахнер 1932 жылдың 26 шілдесінде діни қызметкер болып тағайындалды, содан кейін ол Игнатийдің рухани жаттығуларын оқыды және қабылдады. Рахнердің басшылары оны Пуллахта философиядан сабақ беруді қалағандықтан, ол 1934 жылы Фрайбургке философия докторы болу үшін үйіне оралды, Кант пен Марешаль философиясына тереңірек кіріп, Мартин Хайдеггердің семинарларына қатысты. Оның философиялық диссертациясы Geist in Welt, Маршальдың трансценденттік томизмі мен Хайдеггердің экзистенциализмі әсер еткен Аквинскийдің эпистемологиясын түсіндіру, ақырында оның ұстазы Мартин Хонеккер қабылдамады, себебі ол Хайдеггердің философиясына бейімделгендігі және католик неошколастика дәстүрін жеткілікті түрде білдірмегендігі айтылды. 1936 жылы Рахнер теологиялық оқуын жалғастыру үшін Инсбрукке жіберілді және ол жерде абилитациясын аяқтады. Көп ұзамай ол 1937 жылдың шілде айында Инсбрук университетінің теология факультетінде Privatdozent (лектор) болып тағайындалды. 1939 жылы нацистер университетті басып алды, ал Рахнер Австрияда жүргенде Венаға Пасторальдық институтта жұмыс істеуге шақырылды, онда ол 1949 жылға дейін пасторальдық жұмыста сабақ берді және белсенді болды. Содан кейін ол Инсбруктегі теология факультетіне оралды және кейінірек Schriften zur Theologie басылымында жарияланған очерктер болып табылатын әртүрлі тақырыптар бойынша сабақ берді: жинақ Рахнердің көзқарастарын жүйелі түрде ұсыну емес, керісінше, оның шындықты іздеу арқылы сипатталатын теологиялық мәселелер бойынша очерктердің әртүрлі сериясы. 1962 жылдың басында Иса қоғамындағы Рахнердің басшылары алдын ала ескертусіз оған Римнің алдын ала цензурасы астында екенін айтты, бұл оның алдын ала рұқсатысыз жариялай алмайтынын немесе дәріс бере алмайтынын білдірді. Рим билігінің қарсылықтары негізінен Рахнердің Евхаристия мен Мариологияға қатысты көзқарастарына бағытталған; алайда, цензура алдындағы шешімнің практикалық мәні 1962 жылдың қарашасында Иоанн XXIII Рахнерді Екінші Ватикан Кеңесіне peritus (сарапшы кеңесші) етіп тағайындаған кезде күшін жойды: Рахнер кеңеске толық қол жеткізді және қатысушылармен өз ойларын бөлісуге көптеген мүмкіндік алды. Осылайша Рахнердің Ватикан II-де ықпалы кең тарады, ал кейіннен ол шіркеу ілімінің догматикалық түсіндірмесі Lumen gentium-ді әзірлейтін жеті теологтың бірі ретінде таңдалды. Кеңестің басқа діни дәстүрлерге деген ықыласы Рахнердің шіркеуді жаңарту туралы түсініктерімен, Құдайдың жалпыға бірдей құтқарушы аянмен және экуменикалық қозғалысты қолдау мен ынталандыруға деген ықыласымен байланысты болуы мүмкін. Кеңес кезінде Рахнер Мюнхен университетінің христиандық және дін философиясы кафедрасын қабылдады және 1964 жылдан 1967 жылға дейін мұнда сабақ берді. Кейіннен ол Мюнстер университетінің католиктік теология факультетінде догматикалық теология кафедрасына тағайындалды, ол 1971 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол жерде болды. Содан кейін Рахнер Мюнхенге, ал 1981 жылы Инсбрукке көшіп барды. Ол келесі 3 жыл бойы белсенді жазушы және оқытушы болып, белсенді пасторлық қызметін жалғастырды. Ол Schriften zur Theologie (теологиялық зерттеулер) үшін жинақталған очерктерінің бірнеше томын (барлығы 23 том) жариялады, Kleines theologisches Wörterbuch (теологиялық сөздік) кеңейтті, Генрих Фриеспен бірлесіп Unity of the Churches: An Actual Possibility сияқты басқа да мәтіндерді жазды және 1976 жылы көптен күткен жүйелі жұмысын, Foundations of Christian Faith аяқтады. Рахнер шаршағандықтан ауыр сырқатқа шалдығып, 1984 жылдың 30 наурызында 80 жасында қайтыс болды, оның туған күні де оның ғылыми еңбегін құрметтеді. Ол Инсбруктегі жерленді. Оның философиялық және теологиялық оқу-жаттығу және оқыту жылдарында Рахнер шамамен 4000 жазба жұмысын жасады.
Жұмыс
Рахнердің шығармалары өте көп. Жоғарыда аталған жазбалардан басқа, оның маңызды еңбектеріне: он томдық энциклопедия, Lexicon für Theologie und Kirche; алты томдық теологиялық энциклопедия, Sacramentum Mundi, сондай-ақ көптеген кітаптар, мақалалар мен зерттемелер кіреді. Рахнердің өзінің еңбектерімен қатар, ол өңдеген анықтамалық мәтіндер де оның теологиялық көзқарастарының жалпы әсерін күшейтті. Рахнер теологиясының негізі – барлық адамның кез келген мағынаны сезінуде немесе «трансценденталды тәжірибеде» Құдай туралы жасырын («белгісіз») сезімі бар деген болжам. Осы бастапқы аянның арқасында ғана ерекше аянды (мысалы, христиандық Ілхабарды) тану мүмкін болады. Оның теологиясы Екінші Ватикан соборында елеулі рөл атқарды және католицизмнің қазіргі түсінігінің қалыптасуына үлкен үлес қосты. 2000 жылдардың басына дейін оның ойлары АҚШ-тағы католик теологиясын дамытуға ықпал етті. Карл Рахнердің кейбір еңбектерін оқу қиындық тудыратындарға әсер ететін бір әңгіме оның інісі Хьюгодан жеткен. Ол зейнеткерлікке шыққанда «ағасының еңбектерін неміс тіліне аударуға» тырысатынын айтқан екен.
Мәсіхшілердің сенімінің негіздері
Өмірінің соңына қарай жазылған Рахнердің "Христиандық сенім негіздері" (Grundkurs des Glaubens) ең толыққанды және жүйелі жұмысы болып табылады, оның көптеген еңбектері эсселер түрінде жарияланған.
Экономикалық және имманентті Үштік
Оның ең маңызды эсселерінің бірі – «Үштік», онда ол «экономикалық Үштік – имманентті Үштік, ал имманентті Үштік – экономикалық Үштік» (кейде «Ранер ережесі» деп аталады) деген пікірді келтіреді. Яғни, Құдай Өзінің мәндік өмірінде (имманентті Үштік) қандай болса, солай адамзатқа танылады (экономикалық Үштік). Рахнер «экономикалық» Үштік пен «имманентті» Үштік арасындағы толық сәйкестік Модализмге алып келмейтінін қатаң түрде айтты, себебі Құдай шын мәнінде үштік болмаса, Өзін адамзатқа үштік ретінде жеткізе алмайды. Дегенмен, кейбір дінтанушылар мен христиан философтары (мысалы, Юрген Мольтман) оның тұжырымы Модализмге қарай күшті бейімділік танытатынын айтты.
Құдайдың өз-өзіне қарым-қатынасы
Рахнер адам өмірінің мәні Құдайдың Өзін-өзі таныстыруын қабылдауда екенін, ал адамның өзі осы илаһи Өзін-өзі таныстыру арқылы қалыптасатынын айтты. Ол рақымды Құдайдың Өзін-өзі хабарлауымен теңестіреді. Осыған орай, ол былай деп жазады:
Қайырымдылық түрі
Рахнердің рақымның қалай танылатыны туралы ерекше түсінігі – рақымның адам табиғатындағы тұрақты, құдайға жақын экзистенциалдық (Хайдеггерден алынған сөз тіркесі) өзгеріс екендігі. Рақым христиандық көзқарасымен адам өмірінің құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады. Сондықтан Рахнер, рақымға қатысы жоқ таза табиғаттың (natura pura, адамның рақымсыз өмір сүруі) болу мүмкіндігін жоққа шығарады, ол оның пікірінше, шындыққа қайшы нәрсе.
Құдай туралы сөйлеу: біркелкілік пен екіжақтылық
Өзінің буынындағы басқалар сияқты Рахнер де Қарсы реформация теологиясына тән ұсыныстық тәсілді жоққа шығарумен шұғылданды. Оның ұсынатыны – Құдай туралы мәлімдемелер әрқашан құпиядағы Құдайдың бастапқы тәжірибесіне сілтеме жасайтын жағдай. Осы тұрғыда, болмысқа қатысты тіл құпияға ұқсас болжамдалады, себебі құпия әрқашан бар, бірақ кез келген нақты сана нысанындай емес. Рахнер Тома Аквинскийді өзінің ой-пікіріне ең маңызды ықпал еткен тұлға деп есептейді, сонымен қатар Хайдеггерді «ұстазым» деп жоғары бағалады, ал қарт жасында Хайдеггер Фрайбургта Рахнерге үнемі келіп тұратын. Кейбіреулер Рахнердің ойлауында болмыс аналогиясының айтарлықтай азайғанын атап өтті. Олардың пікірінше, Рахнердің Құдай туралы айтқан сөздерінің көп бөлігі екіұшты сипатта. Осы тұрғыдан алғанда, оның басқа томистік бағытталған теологтармен ұқсастығы мәселелі болып көрінеді. Дегенмен, басқалары Рахнердің негізгі ықпалын Хайдеггерде емес, 20 ғасырдың басындағы неотомистерде, әсіресе Джозеф Марешальдың еңбектерінде көреді. Сонымен қатар, Халкидон формуласы табиғат және гипостатикалық бірігу сияқты философиялық ұғымдарды қабылдайды, олар енді діни тәжірибені түсіндіру және интерпретациялау үшін қолданылмайды. Осылайша, Рахнер трансценденталды Христологияны енгізеді, ол Мәсіхтің оқиғасы мен тұлғасын адам тұлғасының мәнді құрылымымен байланыстырып түсіндіреді, барлық адам тәжірибесінің мәнді жағдайларын қарастырады, олар кез келген жеке тәжірибеден асып түседі. Бірақ, әлемге эволюциялық көзқарас тұрғысынан Рахнердің Христология туралы негізгі түсініктерін қарастыру қажет, ол христиандық сенімнің барлық нәрсенің бір ғана бастаудан, Құдайдан келгенін көретінін айтады. Бұл дегеніміз, айырмашылықтарына қарамастан, нәрселердің арасында «ішкі ұқсастық және ортақтық» бар, ол бір әлемді құрайды. Бұл ортақтық ең анық түрде адамда рух пен материяның біртүтастығы ретінде көрінеді: рух пен материяның нағыз мәні мен біртүтастығын сезіну тек адамға ғана мүмкін. Рахнердің айтуынша, рух – адамның өзін-өзі білуі және әрқашан Құдай деп аталатын түсініксіз құпияға бағытталған кездегі өмір сүрудің ерекше тәсілі. Алайда, адам осы құпияны субъективті түрде еркін қабылдағанда және оның болжауға келмейтін билігіне тап болғанда ғана өзіне қайта оралу процесін шын жүректен бастай алады. Керісінше, материя – адамды әлемдегі басқа заттардан алшақтатып, уақыт пен кеңістікте басқа рухани жандармен тікелей байланысқа түсуіне мүмкіндік беретін жағдай. Рух пен материя арасында маңызды айырмашылық болғанымен, ол маңызды қарсылық ретінде түсіндірілмейді: екеуінің арасындағы қарым-қатынасты «материяның рухқа қарай дамуының ішкі табиғаты» деп айтуға болады. Бұл материядан рухқа айналу процесін өзін-өзі асыру деп атауға болады, ол «болудың абсолютті толықтығының күшімен ғана түсінілуі мүмкін»: әлемнің эволюциялық көрінісі адамзаттың материяның өзін-өзі асыруының соңғы сатысы екенін қарастыруға мүмкіндік береді.
Христиандық сенім және Құдайдың өз-өзіне хабарлауы
Рахнердің пікірінше, христиан діні ғаламның өзінің түпкілікті толуына жететінін қуаттайды, ол өзінің бастауы мен ең жоғары нүктесі саналатын рухани жаратылыстар арқылы өзінің бастауын толыққанды жеткізген кезде болады. Рахнер одан әрі Құдайдың әлемге өзін-өзі жеткізуі – әлемнің соңғы мақсаты екенін, ал өзін-өзі асырып түсу процесі әлемді осы өзін-өзі жеткізуге және оны әлемнің қабылдауына бағыттайды дейді. Осының салдарынан, және әлемнің өзін-өзі асырып түсу процесінде Мәсіхтің орнын түсіндіре отырып, Рахнер бұл рухани субъектілердің өзара байланысының процесімен байланысты екенін айтады, әйтпесе процестің бірлігін сақтау мүмкін емес. Құдайдың өзін-өзі жеткізуі ғаламдық субъектілерге беріледі, олар оны қабылдау немесе қабылдамау еркіне ие және басқа тіршілік иелерімен байланысқа түсе алады. Бұл тек субъектілер оны еркін қабылдағанда ғана жүзеге асады, және тек сонда ғана «барлық адамдардың өзара байланысында» «басқаларға олардың бостандығына шақыру ретінде» жөнелтілген ортақ тарих құрылады. Осы тұрғыда Рахнер «Құдайдың өзін-өзі жеткізуі тұрақты бастамаға ие болуы керек, ал осы бастамада оның орын алғанының кепілі болуы керек, осы кепілдік арқылы ол осы құдайлық өзін-өзі жеткізуді қабылдау үшін еркін шешімді талап ете алады» деп мәлімдейді. Осы схема бойынша құтқарушы – тарихи тұлғаны білдіреді, «ол Құдайдың абсолютті өзін-өзі жеткізуінің басталуын көрсетеді, ол өз мақсатына қарай жылжиды, бұл бастама әркім үшін осы өзін-өзі жеткізудің қайтарымсыз орын алғанын және жеңіске жеткенін көрсетеді». Сондықтан, гипостаздық бірігу – Құдайдың өзін-өзі жеткізуі мен оны сол адамның қабылдауы кездесетін ішкі сәтте болады, және бұл бірігу рақым арқылы барлық рухани жаратылыстарға ашық. Бұл оқиғаның толыққанды болуы үшін «тарихта нақты көрініс табуы» керек еді.
Трансценденталды христология және медиация
Егер біреу Рахнердің трансценденттік христологиясын қарастырса, онда ол "адам өміріндегі өзара шарттасу және арадасудың трансценденттік қажеттілік пен нақты және мүмкіншілік тарихилық арасындағы қарым-қатынасты түсінуді алдын ала білдіретінін" көруге болады. Бұл екі элементтің арасындағы қарым-қатынас осылай болып табылады: "трансценденталды элемент әрқашан тарихи элементтің тарихи өзінің ішкі шарты" болса, ал "еркін түрде белгіленгеніне қарамастан, тарихи элемент абсолюттік мағынада болуды бірлесіп анықтайды". Трансценденталды христология – "адамның әрқашан және қажетті түрде болатын тәжірибелері". Адам баласы өзін және әлемдегі заттарды еркін басып өту үшін, Құдай деп аталатын түсініксіз құпияға қарай жаратылған; адам жағдайының шектеулілігі адамды адамзаттың толық мағынасы мен әлемдегі барлық нәрсенің бірлігі Құдайдың өзін беруімен толықтырылатынына үміттендіреді. Сонымен қатар, Құдайдың өзін-өзі таныстыруы және оған деген адамның үміті "тарихи тұрғыдан араласуы" керек, себебі "адам өміріндегі трансценденттілік пен тарихилықтың бірлігі": адамның үміті Құдайдан "соңғы және қайтарылмайтын, және 'эскатологиялық' мағынада аяқталатын" құтқарылуын тарихта іздейді. Осы тұста Рахнер адам құтқарылуының екі мүмкіндігін ұсынады, яғни "абсолютті мағынада толықтыру" – бұл Құдайдың жердегі патшалығының орнатылуы, немесе "тарихтағы тарихи оқиға". Құдайдың өзін-өзі беруі арқылы адамды құтқару оқиғасы адамның оқиғасы болуы керек, өйткені Құдайдың құтқарушылық сүйіспеншілігі тарихта тек қана адам оның сүйіспеншілігін еркін қабылдаса, өлімде бәрін Құдайға тапсырса және өлімде Құдай оны қабылдаса ғана тиімді болады. Рахнер құтқарушының мінезі үлгілі және абсолютті екенін нақты айтады: әлемнің және тарихтың Құдай мен әлемнің көзқарасынан бірлігін ескере отырып, мұндай "жеке" тағдыр бүкіл әлем үшін "үлгілік" маңызға ие. Осындай тағдырға ие адам "абсолютті құтқарушы" деп аталады.
Құтқарушы мен гипостаздық одақ
Рахнер өзінің трансценденттік христологиясымен сипатталған құтқарушы, Халкидонның классикалық христологиялық тұжырымдамаларының, Исаны Мәсіх деп тану үшін гипостатикалық одақ тұжырымдамасын қолданған құтқарушыдан ешқандай айырмасы жоқ деп санайды. Сәйкесінше, ол гипостатикалық одақтың мағынасын аша түседі. Мәселе «адам» ұғымын қалай түсінуде: Рахнер «адамға айналды» деген сөз тіркесін Құдайдың меншігі ретінде жеке адамдық табиғатты қабылдау ретінде түсіндіреді және «Құдайдың өзін-өзі босатуын, оның болуын, Құдайдың өзінің кенозы мен генезисін» баса көрсетеді. Құдай «жарату арқылы қабылдайды» және сонымен қатар «қабылдау арқылы жаратады», яғни өзін-өзі босату арқылы жаратады, сондықтан босатудың ішінде өзі де болады. Ол адамдық шындықты оны өзінің бір бөлігі ретінде қабылдау арқылы жаратады. Құдайдың босату арқылы жарату актісі, Құдайдың абсолютті күші мен еркіндігіне және Киелі кітапта білдірілген Өзінің берілген сүйіспеншілігіне жатады. Сондықтан Рахнердің «өзінде өзгермейтін Құдай, басқа нәрседе өзгеріске ұшырауы мүмкін» деген пікірін айтуы заңды. Адамзатқа түскен нұр туралы ілім бізге мынаны үйретеді: «Өзгермейтіндігіне қарамастан, ол шынымен бір нәрсеге айнала алады: өзі, уақыт ішіндегі өзі». Рахнердің сөзіне қарағанда, адамдар Құдай деп аталатын түсініксіз құпияға қарай бағдарланған күйде жаратылған. Алайда, адамның осы құпияға қарайтын бағдары тек қана біз, адамдар ретінде, түсініксіз нәрсені еркін қабылдауды таңдағанда ғана толыққанды түсініледі: егер Құдай Өзінің өзін-өзі жеткізудің қайтарымсыз ұсынысымен, Құдайдың өзінің болмысы ретінде адамдық табиғатты қабылдаса және адам оны еркін қабылдаса, онда адам Құдаймен бірігіп, адамзаттың мәні бойынша әрқашан қозғалатын нүктеге жетеді – ол христиандық сенімде Назареттік Исаның тұлғасында толыққанды орындалатын Құдай-адам. Осы тұрғыдан алғанда, Рахнер Құдайдың адам болып жаралуын «адамдық шындықтың мәнін іске асырудың бірегей және ең жоғары мысалы» деп қарастырады.
Тарихтағы Құдай-адам
Тарихта Құдай-Адамды қалай табуға болатын сұраққа жауап беру үшін Ранер Назареттік Исаның өмірі мен өлімінің тарихын зерттей отырып, Христиандық тануға (христологияға) тарихи көзқарас қолданады және екі тезисті алдын ала ұсынады: 1) Христиандық сенім тарихи негізді қажет етеді; және 2) адамның кім екендігі мен сол адамның өзін ауызша немесе іс-әрекеттері арқылы қалай таныстыруы арасындағы маңызды айырмашылықты ескере отырып, «тірілуге дейінгі Исаның өзін-өзі түсінуі тарихи тұрғыдан оның тұлғасы және құтқару маңызы туралы христиандық түсінікке қайшы келмеуі мүмкін» деуге болады, сондай-ақ оның өзін-өзі түсінуі Христиандық тану сенімінің мазмұнымен толық сәйкес келмеуі де мүмкін. Христиандық сенімнің негізін бекіту үшін Ранер екі нәрсені тарихи тұрғыдан сенімді деп дәлелдеу қажет екенін айтады: біріншіден, Иса өзін «эскатологиялық пайғамбар, абсолютті және түпкілікті құтқарушы» ретінде сезінген, екіншіден, Исаның тірілуі – Құдайдың өзін толыққанды ашып көрсеруі. Исаның яһуди және «радикалды реформатор» болғанына қатысты бірнеше тарихи фактілер бар: оның Құдайға сеніміне негізделген әлеуметтік және діни жағдайдағы қиын жағдайға түскендерге көрсеткен қайырымдылығы, оның «өзгеруге шақыру» ретіндегі маңызды уағыздары, шәкірттерін жинауы, басқалардың өзгеруіне деген үміті, «өзінің миссиясына адалдығының сөзсіз салдары» ретінде айқышқа (крестке) ілінуін қабылдауы.
Өлім және қайта тірілу
Рахнер Исаның өлімі мен қайта тірілуі – бір оқиғаның екі жағы екенін, тіпті қайта тірілу Исаның өлімі сияқты уақыт пен жерде болған тарихи оқиға болмаса да, оларды бөліп қарастыруға болмайды деп айтады. Құранда баяндалғандай, шәкірттер қайта тірілген Раббының рухын өздерінің араларында сезініп, «ерекше құбылыс» ретінде қайта тірілуге иман келтірді. Қайта тірілу – уақыттық өмірге қайта оралу емес, Исаның жердегі өмірінде тұрып, уағыздаған барлық нәрсесіне Құдай Әкеден берілген нышан. «Құдай Исаны қайта тірілу арқылы толық құтқарушы ретінде әділдіктің жолымен көрсетті»: яғни, «ерікті түрде өлімді қабылдап, өмірін толығымен Құдайға ұсынған бұл өлім, тек қайта тірілу арқылы біз үшін толыққанды және тарихи шындыққа айналады». Осылайша, қайта тірілуде Исаның өмірі мен өлімі «Құдайдың құтқару ниетінің себебі» болып, біздің құтқарылуымызға есік ашады: «Біз құтқарылдық, себебі біздің арамыздан шыққан бұл адам Құдай тарапынан құтқарылды, және осы арқылы Құдай Өзінің құтқару ниетін әлемге тарихи, шын және өзгермейтіндей етіп көрсетті». Осы тұрғыдан алғанда, Назареттік Иса – Құдай-Адам, толық құтқарушы болып табылады.
Анонимді христиандық
Анонимді христиандық – христиандық Ізгі хабарды ешқашан естімеген адамдардың Мәсіх арқылы құтқарылуы мүмкін деп мәлімдейтін теологиялық ұғым. Бұл идеяның түрткісі кейде Екінші Ватикандық собордың "Lumen gentium" құжатынан алынады, онда "өздерінің кінәсінен туындамаған, Мәсіхтің Ізгі хабары мен Оның шіркеуін білмейтін, бірақ шын жүректен Құдайды іздейтін және рақыммен жетелеуші күштің ықпалымен өздерінің саналарының талаптары арқылы білгенінше Оның еркін орындауға тырысатын адамдар да мәңгілік құтқарылуға жете алады" делінеді. Рахнердің бұл идеяны дамытуы собордан бұрын басталды және собордың ресми тұжырымын қабылдағаннан кейін одан да күшейді. Рахнердің сөзіне сәйкес, христиан емес адамдар "негізгі бағыты мен түбіртек шешімінде Құдайдың Мәсіх арқылы берген құтқару рақымын қабылдауы мүмкін, тіпті егер олар христиандық аянды естімеген болса да". Оның осы мәселедегі жазбаларының бір бөлігі рақым туралы оның көзқарастарымен байланысты.
Христиан діндері емес
Рахнердің трансценденттік христологиясы христиан емес діндерді қамтитын жаңа көкжиекті ашады, себебі Құдайдың Мәсіхтегі жалпы құтқару ниеті христиан еместерге де таралады: Мәсіхтің барлық адамдардың құтқарушысы болуына байланысты, христиан еместердің құтқарылуы да тек Мәсіх арқылы ғана мүмкін (анонимді христиандар). Одан да маңыздысы, христиандар басқа діндерден немесе атеистік гуманизмнен де үйрене алады, өйткені Құдайдың рақымы оларда да танылып, әсер етеді. Мәсіхтің басқа діндердегі болуы оның Рухы арқылы іске асырылады, ал христиан еместер Құдайдың рақымына "барлық адамдардың бойындағы ойсыз және ізденіс үстіндегі христология (абсолютті құтқарушының "жады"н іздеу) арқылы жауап береді. Бұл үш нақты қарым-қатынасты қамтиды: 1) көршіге деген шексіз махаббат; 2) өлімге дайын тұру; 3) болашаққа үміт арту. Осыларды іске асыру арқылы адам Исаның өмірінде толыққанды білінген Құдайдың рақымымен әрекет етеді және оған жауап береді.
Таңдалған библиография
Толық библиографияны 1954–1984 жылдар аралығында табуға болады. «Теологияға арналған жазбалар». 16 томдық. Эйнзидельн: Benziger Verlag. 1965 жыл. Адамгершілік. В. Дж. О’Хара аударған. Батыс Германия: Herder K. G. 1968 жыл. Дүниедегі рух. Дж. Б. Мец қайта қараған, Уильям В. Дайч аударған. (Томас фон Аквиннің «Geist in Welt: Zur Metaphysik der endlichen Erkenntnis» кітабының аудармасы. Инсбрук: Verlag Felizian Rauch, 1939; 2-ші басылымы. Дж. Б. Мец қайта қараған. Мюнхен: Kösel Verlag, 1957) Нью-Йорк: Herder and Herder. 1969 жыл. Сөзді тыңдаушылар. Дж. Б. Мец қайта қараған, Майкл Ричардс аударған. («Hörer des Wortes: Zur Grundlegung einer Religionsphilosophie» кітабының аудармасы) Мюнхен: Verlag Kösel Pustet, 1941) Нью-Йорк: Herder and Herder. 1970 жыл. Үштік. Жозеф Донсел аударған. Нью-Йорк: Herder and Herder. 1978, 1987 жылдар. Христиандық сенімнің негіздері: Христиандық идеясына кіріспе. Уильям В. Дайч аударған. («Grundkurs des Glaubens: Einführung in den Begriff des Christentums» кітабының аудармасы. Фрайбург: Verlag Herder, 1976) Нью-Йорк: The Seabury Press; Нью-Йорк: Crossroad. 1985 жыл. Мен есімде сақтаймын. Нью-Йорк: Crossroad. 1990 жыл. Қысқы маусымдағы сенім: Карл Ранермен өмірінің соңғы жылдарындағы әңгімелер мен сұхбаттар, Пол Имхоф және Хьюберт Биаллоунс редакциялаған. Нью-Йорк: Crossroad. 1993 жыл. Сенімнің мазмұны: Карл Ранердің теологиялық жазбаларының ең жақсы үзінділері. Нью-Йорк: Crossroad.
1954–1984. Schriften zur Theologie. 16 volumes. Einsiedeln: Benziger Verlag. 1965. Homanisation. Translated by W. J. O’Hara. West Germany: Herder K. G.
1968. Spirit in the World. Revised edition by J. B. Metz. Translated by William V. Dych. (Translation of Geist in Welt: Zur Metaphysik der endlichen Erkenntnis bei Thomas von Aquin. Innsbruck: Verlag Felizian Rauch, 1939; 2nd ed. Revised by J. B. Metz. München: Kösel Verlag, 1957) New York: Herder and Herder. 1969. Hearers of the Word. Revised edition by J. B. Metz. Translated by Michael Richards. (Translation of Hörer des Wortes: Zur Grundlegung einer Religionsphilosophie. München: Verlag Kösel Pustet, 1941) New York: Herder and Herder. 1970. The Trinity. Translated by Joseph Donceel. New York: Herder and Herder. 1978, 1987. Foundations of Christian Faith: An Introduction to the Idea of Christianity. Translated by William V. Dych. (Translation of Grundkurs des Glaubens: Einführung in den Begriff des Christentums. Freiburg: Verlag Herder, 1976) New York: The Seabury Press; New York: Crossroad. 1985. I Remember. New York: Crossroad. 1990. Faith in a Wintry Season: Conversations and Interviews With Karl Rahner in the Last Years of His Life, with Paul Imhof & Hubert Biallowons, eds. New York: Crossroad. 1993. Content of Faith: The Best of Karl Rahner's Theological Writings. New York: Crossroad.