Николас Уайзман: Англия Католик Кардиналының Тарихы

Кіріспе

Ағылшын католик кардиналы (1802–1865)

Николас Патрик Стивен Уайзман (3 тамыз 1802 – 15 ақпан 1865) – католик шіркеуінің кардиналы, 1850 жылы Англия мен Уэльсте католик иерархиясы қайта орнатылғаннан кейін Вестминстердің алғашқы архиепископы болған. Ирландтық ата-аналарынан Севильяда дүниеге келген Уайзман, Уотерфордтағы мектепте білім алғаннан кейін Ушоудағы Сент-Кутберт колледжінде оқыды. Одан кейін Римдегі ағылшын колледжіне түсіп, соңынан ректор болды. Римде ол ағылшын католиктеріне уағыз айтуға тағайындалды. Ректор ретінде ол ағылшын епископтарының өкілі болды. 1836 жылы Англияға сапарында «Dublin Review» журналын жариялауға көмектесті. 1840 жылы Оскотт колледжінің президенті болып тағайындалды.

Ерте өмір

Вайсман 1802 жылдың 2 ақпанында Севильяда дүниеге келді. Ол саудагер Джеймс Вайсманның екінші әйелі, Уотерфорд (Ирландия) қаласынан шыққан Ксавиераның кіші ұлы болды. Олар бизнес үшін Испанияға қоныстанған еді. 1805 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол ата-анасының үйіне Уотерфордқа жеткізілді. 1810 жылы ол Даремге жақын орналасқан Ушоу колледжіне жіберілді, онда ол он алты жасқа дейін білім алды. Кейіннен Вайсман сол кездегі колледж вице-президенті Джон Лингардтың оған, тыныш және жайлы мінезді балаға көп мейірім көрсеткенін еске алады. 1818 жылы Вайсман Римдегі ағылшын колледжіне бару үшін жол тартты, ол Наполеон соғыстарынан кейін жиырма жыл жабық тұрғаннан соң 1818 жылы қайта ашылды. 1824 жылдың шілдесінде ол теология ғылымының докторы дәрежесін үздік көрсеткішпен аяқтады және 1825 жылдың 10 наурызында дін қызметкеріне бекітілді.

Англия

1835-1836 жылдары Уайсман Англияға сапар шегіп, Сардиния капелласында, Линкольн-Инн-Филдс және Мурфилдс шіркеуінде католик дінінің принциптері мен негізгі ұстанымдары туралы лекциялар оқыды. Оның лекцияларының әсері зор болды. Эдвард Бувери Пузидің өтінішімен Джон Генри Ньюман 1836 жылдың желтоқсан айында «Британдық сыншы» журналында оларды қарап, оларды көбінесе халық арасындағы протестантизмге қарсы жеңіс ретінде бағалады. Католик және язычниктік рәсімдердің ұқсас екенін айтқан басқа бір сыншыға Уайсман жауап беріп, ұқсастықты мойындады және христиандық және христиан емес ілімдер арасында да осыған ұқсас нәрсе бар екенін айтты. 1836 жылы Уайсман «Дублин шолуы» журналын іске қосты, мақсаты – ағылшын католиктеріне өз діндеріне деген үлкен ұмтылыс пен Папалыққа құрмет сезімін сіңіру, сондай-ақ Оксфорд қозғалысы мәселелерін қарастыру болатын. 1916 жылы журналдың атауы «Уайсман шолуы» деп өзгертілді. Ол бұл кезде көптеген тілдерді жетік меңгерген, ғылыми, өнер және тарих салаларындағы мәселелерге хабардар ғалым және сыншы ретінде танымал болды. 1839 жылдың шілдесінде «Дублин шолуы» журналында жарияланған донатизм туралы Уайсманның мақаласы Оксфордта, соның ішінде Ньюман және басқалар донатистер мен англикандықтардың арасындағы ұқсастықты байқап, үлкен әсер етті. Уайсман сол жылы Дербидегі Әулие Мария шіркеуінің ашылуында сөз сөйлеп, Ньюман алты жылдан кейін жариялаған діни даму туралы аргументін болжады. 1840 жылы ол епископ болып тағайындалды және Орталық округтің апостолдық викарі епископ Томас Уолшқа көмекші ретінде Англияға жіберілді, сондай-ақ Бирмингемге жақын орналасқан Оскотт колледжінің президенті болып тағайындалды. Оскотт оның президенттігі кезінде ағылшын католиктерінің орталығына айналды. Оксфордта оқығандар (1845 және одан кейін) Уайсманның жауапкершілігін арттырды, өйткені олардың көпшілігі мүлдем қаражаты болмады, ал ескі католик қауымы жаңа келгендерге күдікпен қарады. Ньюман мен оның серіктері Англияда діни қызмет атқаруға кіріспес бұрын, оның кеңесімен Римде біраз уақыт өткізді. Папа Пий IX таққа отырғаннан кейін көп ұзамай епископ Уолш Лондон округінің апостолдық викарі болып тағайындалды, ал Уайсман оның көмекшісі қалды. 1849 жылдың ақпан айында Уолш қайтыс болғаннан кейін Уайсман үшін бұл тағайындау тұрақты болды. 1847 жылы Римнен келгеннен кейін Уайсман Папаның бейресми дипломатиялық өкілі ретінде әрекет етті, Англиядан қандай көмек күтуге болатынын анықтау үшін үкіметпен байланыс жасады. Жауап ретінде лорд Минто «Британ үкіметінің сенімді өкілі» ретінде Римге жіберілді, бірақ бұл саясат сәтсіз аяқталды. Лондонның Голден-скверінде тұратын Уайсман өзінің жаңа міндеттеріне белсенді түрде кірісіп, католик қылмыскерлерін қайта тәрбиелеу және дінінен айырылған кедейлерді қайтару үшін ерекше күш салды. Ол діни қауымдастықтарды құруға, сондай-ақ рухани жаттығулар мен миссионерлік сапарларды ұйымдастыруға ынталы болды. Ол 1848 жылдың 4 шілдесінде Саутварктегі Әулие Георгий шіркеуінің ашылуында уағыз оқыды, бұл Англияда Реформациядан бері бірегей оқиға болды, онда 14 епископ пен 240 священник қатысты және алты діни орден өкілдік етілді.

Wiseman visited England during 1835–1836 and delivered lectures on the principles and main doctrines of Catholicism in the Sardinian Chapel, Lincoln's Inn Fields, and in the church in Moorfields. The effect of his lectures was considerable. At Edward Bouverie Pusey's request, John Henry Newman reviewed them in the periodical British Critic during December 1836, treating them for the most part with sympathy as a triumph over popular Protestantism. To another critic, who had claimed a resemblance between Catholic and pagan ceremonies, Wiseman replied admitting the likeness, and saying that it could be shown equally well to exist between Christian and non Christian doctrines. In 1836, Wiseman initiated the periodical Dublin Review, partly to give English Catholics greater ideals for their religion and enthusiasm for the papacy, and partly to deal with the Oxford Movement. In 1916 the name was changed to the Wiseman Review. At this date he was already distinguished as a scholar and critic, fluent in many languages, and informed on questions of scientific, artistic or historical interest. An article by Wiseman on the Donatist schism, appearing in the Dublin Review in July 1839, made an impression in Oxford, Newman and others seeing the analogy between Donatists and Anglicans. Wiseman, preaching at the opening of St Mary's Church, Derby, in the same year, anticipated Newman's argument on religious development, published six years later. In 1840, he was consecrated bishop, and was sent to England as coadjutor to Bishop Thomas Walsh, vicar apostolic of the Central district, and was also appointed president of Oscott College near Birmingham. Oscott, during his presidency, became a centre for English Catholics. The Oxford converts (1845 and later) added to Wiseman's responsibilities, as many of them found themselves wholly without means, while the old Catholic body looked on the newcomers with distrust. It was by his advice that Newman and his companions spent some time in Rome before undertaking clerical work in England. Soon after the accession of Pope Pius IX, Bishop Walsh was assigned to be vicar apostolic of the London district with Wiseman still as his coadjutor. For Wiseman, the appointment became permanent on Walsh's death in February 1849. On his arrival from Rome in 1847, Wiseman acted as an informal diplomatic envoy from the pope, to ascertain from the government what assistance England was likely to give in implementing the liberal policy with which Pius inaugurated his reign. In response, Lord Minto was sent to Rome as "an authentic organ of the British Government", but the policy in question proved abortive. Residing in London in Golden Square, Wiseman threw himself into his new duties with many sided activities, working especially for the reclamation of Catholic criminals and for the restoration of the lapsed poor to the practice of their religion. He was zealous for the establishment of religious communities, both of men and women, and for performing retreats and missions. He preached on 4 July 1848 at the opening of St George's, Southwark, an occasion unique in England since the Reformation, 14 bishops and 240 priests being present, and six religious orders of men being represented.

Кардинал

Католицизмнің өркендеуі күмәнсіз болды, бірақ Уайзман өзінің дін қызметкерлері арасындағы азшылықтың қарсылығына тап болды, олар оның «римдік және жаңашылдық ынтасы» туралы, әсіресе шіркеулерге қасиетті бейнелерді енгізу және ағылшын католиктері арасында ұмытылған, Құрметті Мария және Ырысқа толы Евхаристияға құлшыныс етуді пайдалану тұрғысынан оның ультрамонтанистік идеяларын ұнатпады. 1850 жылдың шілдесінде Уайзман Папаның оны кардинал етіп тағайындау ниеті туралы естіді және бұл оның Римге тұрақты қайта шақырылуын білдіреді деп түсінді. Бірақ ол келгенде, Папаның Англияда діни басшылық иерархияны қалпына келтіру жоспарының бір бөлігі – өзінің Англияға кардинал және Вестминстер архиепископы ретінде қайтуы екенін білді. Иерархияны құру туралы Папаның жарлығы, Universalis Ecclesiae, 1850 жылдың 29 қыркүйегінде жазылды, ал Уайзман «Римнің Фламиний қақпасынан берілді, мың сегіз жүз жиырма бес жылдың жетінші күні» деп жазылған пасторальдық хат жазды, бұл дипломатиялық тұрғыдан дұрыс, бірақ протестанттар үшін мақтанға толы стильде, онда ол құлшыныспен айтты: «Католиктік Англия шіркеу аспанындағы орбитасына қайта оралды, оның жарығы ұзақ уақыт бойы жоғалып кеткен». Уайзмен Вена арқылы Англияға баяу сапарлады. 11 қарашада Лондонға жеткенде, бүкіл ел «Папаның агрессиясына» ашуланып, оның аумақтық билікке жаңа және негізсіз талап қоюы екенін түсіндірді. Кейбіреулер оның өміріне халықтың сезімдерінің зорлық-зомбылығы қауіп төндіретінінен қорқып жүрді. Уайзмен тыныштық пен батылдық танытып, бірден 30 беттен асатын «Ағылшын халқына үндеу» атты памфлет жазды, онда ол Папаның әрекетінің мәнін түсіндірді. Ол қабылданған төзімділік принципі діни басшылық иерархиясын құруға рұқсат беретінін айтты. Соңғы абзацтарында ол Вестминстердегі билікті, оны талап етумен мазақтап, оның сол жерде тұратын кедей католиктерге қатысты міндеттерімен тиімді салыстырды, олармен ғана ол шынымен айналысты. Саутварктегі Сент-Джордж колледжіндегі лекциялар дауылды одан әрі басып тастады. 1852 жылдың шілдесінде ол Оскотттағы Сент-Мэри колледжінде Вестминстердің бірінші провинциялық синодына төрағалық етті, онда Ньюман өзінің «Екінші көктем» туралы уағызын оқыды; және осы күні Уайзменнің Англияның ежелгі сенімге тез қайтуы туралы арманы іске асуға жақын сияқты көрінді. Бірақ көп ұзамай оның өз халқымен көптеген қиындықтар туындады, негізінен, оның әсіресе Мэннингтің, бұрынғы католиктердің жайсыз және сақ формализміне, қайта келгендердің қызу римдік құлшынысына деген айқын артықшылығынан туындаған күдіктерге байланысты. 1853 жылдың күзінде Уайзман Римге барды, онда Пий IX оның шіркеу саясатын толық мақұлдады. Римге жасаған сапары кезінде Уайзман өзінің ең танымал кітабын, тарихи роман «Фабиола» – катакомбалар шіркеуінің әңгімесін жобалап, жазуға кірісті. Кітап 1854 жылдың соңында жарық көрді, және оның табысы бірден және таңғаларлық болды. Оның аудармалары Еуропаның барлық тілдерінде жарық көрді. Роман негізінен Англиядағы католик азшылыққа көмек көрсету үшін жазылған. 1854 жылы 8 желтоқсанда Римде Уайзманның Ырысқа толы Марияның Пәксіз Тұруының догмасын айқындау кезінде болуымен ерекшеленді. 1855 жылы Уайзман епископтың көмекшісі болуды өтінді. Сол кезде Плимут епискобы және бала кезінен оның досы болған Джордж Эррингтон Вестминстердің коадиуторлық архиепискобы және Трапезустың титулярлық архиепискобы болып тағайындалды. Екі жылдан кейін Мэннинг Вестминстердің провасты болып тағайындалды. Уайзменнің соңғы жылдары Эррингтон Мэннингке және өзіне қарсы болды, өйткені ол Мэннингтің ықпалына ие болды. Көбінесе темперамент мәселесі болған алыстату тарихы Уордтың өмірбаянында айтылған. 1860 жылдың шілдесінде Папа Эррингтоннан оның мұрагерлік құқықты иеленушілігін алып тастады. Ол Баттың маңында Приор Паркке зейнеткерлікке шықты, ол жерде 1886 жылы қайтыс болды. Уайзменнің сапары кезінде сөйлеген сөздері, уағыздары мен дәрістері 400 беттік жинақта басылып шықты, ол симпатиямен және тәжіриблеспен сөйлеудің керемет күшіне ие екенін көрсетті. Ол ағылшын саясаткерлеріне айтарлықтай ықпал ете алды, себебі оның кезінде ағылшын католиктері Либералды партияға деген тарихи адалдықтарын өзгертті. Ол католиктердің жағдайына оң әсерін тигізген жеңілдіктерді қамтамасыз етуге қабілетті болды. 1863 жылы Мехелендегі католиктік конгресс алдында сөйлеген сөзінде ол 1830 жылдан бастап Англиядағы діни қызметкерлердің саны 434-тен 1242-ге дейін, әйелдер монастырының саны 16-дан 162-ге дейін өсті, ал 1830 жылы ерлердің діни үйлері болмаған, ал 1863 жылы 55-те болды. Өмірінің соңғы екі жылын ауру және дау-дамайлар қиындатты, ол Мэннингтің ықпалымен, бұрынғы жылдары болған либералды саясатынан гөрі, кем либералды саясатты қабылдауға мәжбүр болды. Уайзмен Христиандық Бірлігін ілгерілету қауымдастығын айыптауға мәжбүр болды, оған ол 1857 жылы құрылғанда біршама симпатия танытқан, және Оксфордқа немесе Кембриджге ұлдарына католик ата-аналарының баруына тыйым салды, бірақ бұрын ол (Ньюманмен бірге) Оксфордта кемінде колледж немесе зал оларға берілуіне үміттенген. Дегенмен, оның соңғы жылдары басқа жағынан, оған католик емес адамдар да қосылған жалпы құрмет пен admiration таныстырылды. 1865 жылдың 16 ақпанында қайтыс болғаннан кейін, оның денесі Сент-Мэри, Мурфилдстен Кенсал Гриндегі Сент-Мэри католиктік зиратына әкелінгенде, халықтың ерекше құрметі байқалды, онда оның денесі Вестминстер католиктік соборының ішінде оған лайықты орын табылғанша ғана жатуы керек еді. 1907 жылдың 30 қаңтарында дене Кенсал Гриннен үлкен салтанатпен алынып, собордың криптіне қайта жерленді, онда ол толық епископтық киімдегі архиепископтың жатқан бейнесімен Gothic алтарь мазарында жатыр. Уайзменнің Севильяның ескі еврей ауданындағы Баррио Санта-Круз, Калле Фабиола көшесіндегі туған үйі, сондай-ақ 1858 жылдан 1964 жылға дейін ол тұрған Лондонның E10 ауданындағы Этло үйінде естелік тақта орнатылған.

The progress of Catholicism was undeniable, but Wiseman found himself opposed by a minority among his own clergy, who disliked his ultramontane ideas of his "Romanizing and innovating zeal", especially in regard to the introduction of sacred images into the churches and the use of devotions to the Blessed Virgin and the Blessed Sacrament, lately forgotten among English Catholics. In July 1850, Wiseman heard of the pope's intention to create him a cardinal, and took this to mean that he was to be permanently recalled to Rome. But on his arrival, he ascertained that a part of the pope's plan for restoring a diocesan hierarchy in England was that he himself should return to England as cardinal and archbishop of Westminster. The papal brief establishing the hierarchy, Universalis Ecclesiae, was dated 29 September 1850, and Wiseman wrote a pastoral, dated "Given out of the Flaminian Gate of Rome, this seventh day of October, in the year of our Lord MDCCCL", a form diplomatically correct, but of bombastic tone for Protestant ears, in which he said enthusiastically, "Catholic England has been restored to its orbit in the ecclesiastical firmament, from which its light had long vanished". Wiseman travelled slowly to England, via Vienna. When he reached London on 11 November, the whole country was ablaze with indignation at the "papal aggression," which was interpreted to imply a new and unjustifiable claim to territorial rule. Some indeed feared that his life was endangered by the violence of popular feeling. Wiseman displayed calmness and courage, and immediately penned a pamphlet of over 30 pages titled Appeal to the English People, in which he explained the nature of the pope's action. He argued that the admitted principle of toleration included leave to establish a diocesan hierarchy. In his concluding paragraphs, he effectively contrasted that dominion over Westminster, which he was taunted with claiming, with his duties towards the poor Catholics resident there, with which alone he was really concerned. A course of lectures at St George's, Southwark, further moderated the storm. In July 1852, he presided at St Mary's College, Oscott over the first provincial synod of Westminster, at which Newman preached his sermon on the "Second Spring"; and at this date, Wiseman's dream of the rapid conversion of England to the ancient faith seemed capable of realisation. But many difficulties with his own people shortly beset his path, due largely to the suspicions aroused by his evident preference for the ardent Roman zeal of the converts, and especially of Manning, to the dull and cautious formalism of the old Catholics. During the autumn of 1853, Wiseman went to Rome, where Pius IX gave full approval to his ecclesiastical policy. It was during this visit to Rome that Wiseman projected, and began to write, the most popular book that he ever wrote, the historical romance, Fabiola, a tale of the Church of the Catacombs. The book was published at the end of 1854, and its success was immediate and phenomenal. Translations of it were published in almost every European language. The novel was mainly intended the aid the embattled Catholic minority in England. The year 1854 was also marked by Wiseman's presence in Rome at the definition of the dogma of the Immaculate Conception of the Blessed Virgin on 8 December. In 1855, Wiseman applied for a coadjutor bishop. George Errington, who was then Bishop of Plymouth and his friend since boyhood, was appointed Coadjutor Archbishop of Westminster and Titular Archbishop of Trapezus. Two years later, Manning was appointed Provost of Westminster. During Wiseman's later years Errington was hostile to Manning, and to himself insofar as he was supposed to be influenced by Manning. The story of the estrangement, which was largely a matter of temperament, is told in Ward's biography. In July 1860 Errington was deprived by the Pope of his coadjutorship with right of succession. He retired to Prior Park, near Bath, where he died in 1886. Wiseman's speeches, sermons and lectures, delivered during his tour, were printed in a volume of 400 pages, showing an extraordinary power of speaking with sympathy and tact. He was able to use considerable influence with English politicians, partly because in his time English Catholics were wavering in their historical allegiance to the Liberal party. He was in a position to secure concessions that bettered the condition of Catholics in regard to poor schools, reformatories and workhouses, and in the status of their army chaplains. In 1863, addressing the Catholic Congress in Mechelen, he stated that since 1830 the number of priests in England had increased from 434 to 1242, and of convents of women from 16 to 162, while there were no religious houses of men in 1830 and 55 in 1863. The last two years of his life were troubled by illness and by controversies in which he found himself, by Manning's influence, compelled to adopt a policy less liberal than that which had been his during earlier years. Wiseman had to condemn the Association for the Promotion of the Unity of Christendom, with which he had shown some sympathy at its inception during 1857, and to forbid Catholic parents to send their sons to Oxford or Cambridge, though at an earlier date he had hoped (with Newman) that at Oxford at least a college or hall might be assigned to them. In other respects, however, his last years were cheered by marks of general regard and admiration, in which non Catholics joined. After his death on 16 February 1865, there was an extraordinary demonstration of popular respect as his body was taken from St Mary's, Moorfields, to St Mary's Catholic Cemetery in Kensal Green, where it was intended that it should rest only until a more appropriate place could be found in a Catholic cathedral church of Westminster. On 30 January 1907, the body was removed with great ceremony from Kensal Green and was reburied in the crypt of the new cathedral, where it lies beneath a Gothic altar tomb, with a recumbent effigy of the archbishop in full pontificals. Wiseman's birthplace on Calle Fabiola in Barrio Santa Cruz, the old Jewish part of Seville, features a commemorative plaque, as does Etloe House in Leyton, London E10, where he lived from 1858 to 1864.

Дәйексөздер

Шіркеудің доктринасы мен тәжірибасы, Құдайға қатысты ешқандай дәлелі жоқ, және олар тек қана сол билікті және олар оны тергеп жатқан принциптерге опасыздықпен сәйкес келмейтіндіктен ғана, Киелі кітаптың канонын, оның шабыттандырылуын және оның негізгі ілімдерін дәлелдей алмайтын адамдар тарапынан сынға ұшырауына жол берілмеуі керек. Осыдан бірнеше жыл бұрын бұл ұстаным батыл түрде қабылданғанда, бұл протестанттарды сенімсіздікке итермелеу және Киелі кітаптың негіздерін құлату әрекеті деп айыпталды. Көп жылдық тәжірибеміз бен терең байқауларымыз осы бағытты қорқынышсыз жалғастыру қажеттігіне деген сенімділігімізді нығайтты. Біз протестантизмді Киелі кітапты пайдалануға, тіпті оны түсіндіруге де ешқандай құқығы жоқ деп жариялауымыз керек. Біздің позициямыздың мықтылығын және аргументтің дәйектілігін түсінетіндер бұл қатыгездік және сезімсіздік деп айтуы мүмкін, бірақ оларды Құдайдың жарлығына тіл тигізу және кедей католиктердің иманын күңкілдетуге тырысудың қайта-қайта соққысын беруден гөрі бұл әлдеқайда инабатты. "Киелі кітап! Киелі кітап! Киелі кітаптан басқа ештеңе жоқ!" деген ұран адамның құтқарылуы үшін, яһудилердің "Иеміздің ғибадатханасы! Иеміздің ғибадатханасы! Иеміздің ғибадатханасы!" деген мағынасыз айғайындай қауіпті.

Өнерге деген құрметі

1853 жылы Кристофер Мур Уисменнің мүсінін жасады. Роберт Браунингтің 1855 жылғы «Бишоп Блауграмның өтініші» атты өлеңіндегі спикер, сәл екі жүзді ағылшын католик шіркеу қызметкері, Уисменнің бейнесімен құрылған.