Манделл Крейтон: Британ тарихшысы және епископтың өмірі мен қызметі

Кіріспе

Британдық тарихшы және епископ Манделл Крейтон (5 шілде 1843 – 14 қаңтар 1901) – британдық тарихшы және Англия шіркеуінің епискобы. Ренессанс папалығын зерттеуші Крейтон Кембридж университетіндегі Дикси шіркеу тарихы кафедрасының алғашқы профессоры болды. Бұл кафедра тарихтың тәуелсіз академиялық ғылым ретінде қалыптасу кезеңінде құрылған. Ол сонымен қатар тарих саласындағы ең көне ағылшын тіліндегі академиялық журнал – «English Historical Review» журналының тұңғыш редакторы болды. Крейтон Англия шіркеуінде дін қызметкері ретінде де жұмыс істеді. Ол Нортумберлендтегі Эмблтон ауылында пастор болып қызмет етті, содан кейін Вустер соборының канонигі, Питерборо епискобы және Лондон епискобы қызметтерін атқарды. Оның қарапайымдылығы мен дүниеге көзқарасы Виктория патшайымының ризашылығын тудырды және саясаткерлердің назарына ілікті. Заманында Крейтонның 57 жасында ерте қайтыс болғаны себепті Кентербери архиепископы бола алмағаны туралы кеңінен айтылды. Крейтонның тарихи еңбектері әртүрлі бағаланды. Ол әділдігі үшін мақталды, бірақ тарихи шектен шығуларға қарсы тұрмағаны үшін сынға ілікті. Ал ол қоғамдық тұлғаларды жеке өмірі үшін емес, қоғамдық істері үшін бағалау қажет екенін қатаң түрде айтты. Оның абстрактілі емес, нақты нәрселерге басымдық беруі Англия шіркеуі туралы жазбаларында көрінді. Ол шіркеудің ерекше ағылшын жағдайларымен қалыптасқанына сенді және ол ағылшын халқының пікірлері мен тілектерін көрсететінін жақтады. Крейтон болашақ әйелдер сайлау құқығы үшін күрескен белсенді Луиза Крейтонға үйленді, олардың жеті баласы болды. Крейтон отбасы балалардың біліміне қызығушылық танытып, оннан астам мектеп тарихы оқулығын бірлесіп жазды. Күрделі интеллекті мен ерекше күш-қуаты бар Манделл Крейтон Виктория дәуірінің күшті және әлсіз жақтарын бейнелейтін тұлға болды.

British historian and bishop

Mandell Creighton ('/m//æ//n//d//əl// /'/k//r//aɪ//t//ən/; 5 July 1843 – 14 January 1901) was a British historian and a bishop of the Church of England. A scholar of the Renaissance papacy, Creighton was the first occupant of the Dixie Chair of Ecclesiastical History at the University of Cambridge, a professorship established around the time that history was emerging as an independent academic discipline. He was also the first editor of the English Historical Review, the oldest English language academic journal in the field of history. Creighton had a second career as a cleric in the Church of England. He served as a parish priest in Embleton, Northumberland and later, successively, as a Canon Residentiary of Worcester Cathedral, the Bishop of Peterborough and the Bishop of London. His moderation and worldliness drew praise from Queen Victoria and won notice from politicians. It was widely thought at the time that Creighton would have become the Archbishop of Canterbury had his early death, at age 57, not supervened. Creighton's historical work received mixed reviews. He was praised for scrupulous even handedness, but criticised for not taking a stand against historical excesses. For his part, he was firm in asserting that public figures be judged for their public acts, not private ones. His preference for the concrete to the abstract diffused through his writings on the Church of England. He believed that the church was uniquely shaped by its particular English circumstances, and advocated that it reflect the views and wishes of the English people. Creighton was married to the author and future women's suffrage activist Louise Creighton, and the couple had seven children. The Creightons were passionately interested in the education of children and together wrote over a dozen school history primers. A man of complex intelligence and exceptional vigour, Mandell Creighton was emblematic of the Victorian era both in his strengths and in his failings.

Ерте балалық шағы, 18431857

Манделл Крейтон 1843 жылғы 5 шілдеде Камберлендтің (қазіргі Камбрия) Карлайл қаласында, шекаралық аймақта Сара (құрметті есімі Манделл) мен Роберт Крейтон отбасында дүниеге келді. Оның анасы Томас Манделлдің он бірінші баласы, ол Камберлендтің Болтон қаласынан келген шаруа. Әкесі, ағаш шебері, Карлайлдың басты көшесі – Касл көшесінде сәнді жиһаз жасау және әрлеу ісін табысты түрде құрды. Бір жылдан кейін тағы бір ұлы, Джеймс дүниеге келді, ал 1846 жылы қызы Мэри туды, бірақ ол жыл бітпес бұрын қайтыс болды. 1849 жылы тағы бір қызы Мэри Эллен (Полли) дүниеге келді, ал келесі жылы, Манделл жеті жасқа толғанда, Сара Крейтон күтпеген жерден қайтыс болды. Роберт қайтадан үйленбеді және әйелі туралы ешқашан сөз қозғамады, ол отбасымен бірге тұратын, үйленбеген әпкесінің көмегімен балаларын өсірді. Өзін-өзі дамытқан Роберт Крейтон ұлдарын еңбек етуге үнемі шақырып, оларға тәуелсіздік сезімін сіңірді. Бұл кейін Манделлге өзінің әулетіне сәйкес келмейтін мансапты таңдауға мүмкіндік берді. Ағасы Джеймс әкесінің ағаш шеберлігімен айналысып, жергілікті саясатқа қатысты, екі рет Карлайл қаласының мэрі болып сайланды, содан кейін Солтүстік Британ темір жолының директоры болды. Ал Полли балалық шағын "өте қайғылы" деп есептеді. Оқуын аяқтамағандықтан, ол өте бағалаған мәдениетті ешқашан иемденген жоқ. Дегенмен, ол өмірін балалардың білімін дамытуға арнады және 1927 жылы Карлайл қаласының құрметті азаматы атағын алған алғашқы әйел болды. Дүкеннің үстіндегі пәтер кең болғанмен, жиһазы азанкей, кітаптар да аз болды. Роберт оңай ашуланғандықтан, үй атмосферасы көңілсіз және қорқынышты болатын. Отбасында әлгірлік ашық білдірілмесе де, міндеттеме сезімі күшті болды. Көп жылдар өткен соң Манделл Крейтонның әйелі күйеуінің бала кезінде отбасылық байланыс сезімінен айырылуы, әйелінің жоқтығынан туындаған болуы мүмкін деп болжады. Крейтонның білімі жақын маңдағы, қатал басшылыққа ие әйелдер мектебінде басталды. Оның тынышсыздығы мен ойын-қалжыңдарының салдарынан ол жиі жазаланды. 1852 жылы ол Карлайл кафедралық мектебіне ауысты. Каризматикалық ұстазы, пастор Уильям Беллтің ықпалымен, ол құлшыныспен кітап оқи бастады және оқуда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Басқа студенттер классикалық еңбектерден үзінділерді аударуға одан көмек сұрады, ал олар оның жылдамдығы үшін оған "Гомер" деген лақап ат қойды. 1857 жылдың қараша айында ол жетпіс шақырым қашықтықтағы Дарем грамматикалық мектебіне түсу үшін Корольдік стипендиялық емтихан тапсырды. Карлайлдегі мұғалімдер оны латын өлеңін аударуға дайындамағандықтан, ол емтиханның бір бөлігін жауапсыз қалдырды және емтиханды тапсыра алмауына сенімді болды. Емтихан комиссиясы оның жалпы нәтижесін жақсы деп бағалап, оған стипендия ұсынып, қабылдауға шешім қабылдады. 1858 жылдың ақпан айында 15 жасар Крейтон Карлайлдан Даремге кетті.

Mandell Creighton was born on 5 July 1843 in the border country city of Carlisle, Cumberland (now in Cumbria) to Sarah (née Mandell) and Robert Creighton. His mother was the tenth child of Thomas Mandell, a yeoman farmer from Bolton, Cumberland. His father, a carpenter, had built a successful cabinet making and decorating business on Castle Street, the main thoroughfare in Carlisle. A year later another son, James, was born to the couple and in 1846, a daughter, Mary, who died before the year was out. In 1849, another daughter, Mary Ellen (Polly) was born and the following year, when Mandell was seven, Sarah Creighton died unexpectedly. Robert, who never remarried, and never spoke of his wife again, raised the children with help from his unmarried sister who came to live with the family. A self made man, Robert Creighton, constantly exhorted his sons to work, imbuing them with a sense of independence. This later allowed Mandell to make career choices that were unorthodox for his background. For his part, his brother James would join his father's carpentry business, enter local politics, be twice elected mayor of Carlisle, and later become a director of North British Railway. Polly, by contrast, considered her childhood to be "horridly unhappy." Not being able to complete her school education, she never acquired the sophistication that she so greatly valued. Even so, she would spend her adult life promoting the education of children, and in 1927 become the first woman to be granted freedom of the city of Carlisle. The family living quarters, above the shop, were spacious but spartan—there was little decoration and few books. As Robert was given to losing his temper easily, the household atmosphere could be dreary and fearful. There was a strong sense of duty in the household even if affection was not expressed openly. Years later, Mandell Creighton's wife was to speculate that the absence of a sense of belonging to a family in her husband's childhood was very likely the result of not having a mother. Creighton's education began in a nearby dame school run by a stern headmistress. His restlessness and mischief led to his being punished frequently. In 1852, he moved to the Carlisle Cathedral School. Under the influence of a charismatic headmaster, the Revd William Bell, he began to read voraciously and succeed academically. Other students came seeking his help in translating passages from their classical studies; they gave him the nickname "Homer" on account of his quickness at construing. In November 1857, he took the King's Scholarship examination for admission to Durham Grammar School located seventy miles away. As his Carlisle teachers had not prepared him for translation of Latin verse, he left a portion of the exam unanswered and felt certain he had failed. The examiners assessed his overall performance to be good and decided to accept him, offering him a scholarship. In February 1858 the 15 year old Creighton left Carlisle for Durham.

Дарем мектебі, 18581862

Дарем мектебінің оқушылары жексенбі және қасиетті күндері он бірінші ғасырдағы Дарем соборындағы діни қызметтерге қатысуға міндетті болды. Собордағы жоғары дәрежелі шіркеу рәсімі Крейтонға терең әсер етті. Ол оның діни өмірінің маңызды бөлігіне айналып, кейіннен оның мансап таңдауына ықпал етті. Дарем мектебінің директоры, классикалық ғылымдарды зерттеуші және білім беру реформаторы доктор Генри Холден жаңа оқушыға қызығушылық танытты. Холденнің ынтасымен Крейтон классикалық пәндер, ағылшын және француз тілдері бойынша жүлделерді жеңіп алды. Даремдегі соңғы жылы ол мектептің бас оқушысы болып тағайындалды, бұл лауазым оның адамдарға, әсіресе кіші балаларға әсер етуге деген ұмтылысына сай келді. Ол бұл мақсатына жоғары моральдық қағидаларымен үлгі көрсету арқылы қол жеткізуді көздегенімен, жалпыға бірдей дене жазасы қолданылған заманда таяқ қолданудан тартынбады. Крейтон мектепті бітіргеннен кейін Дарем мектебінің бақылаушысына жазған хатында: «Есіңде болсын, біреуді аздап емес, әрқашан қатты жазала: және оны бірден бірнеше бақылаушының жазалауы дұрыс», – деп кеңес берді.

Крейтон нашар көретін, сонымен қатар екі көру қабілетінің бұзылуынан зардап шекті, бұл оны бір көзін жұмып оқуға мәжбүр етті. Көру қабілетінің нашарлығы оның белсенді спорт түрлеріне қатысуын шектегендіктен, ол жаяу серуендеуді ұнататын. Оның ауылды аралау саяхаттары, көбінесе достарымен бірге, күніне жиырма шақырымнан астам қашықтықты қамтитын және бірнеше күнге созылатын. Жаяу серуендеу оған жергілікті флора мен архитектураға деген қызығушылығын қанағаттандыруға мүмкіндік берді. Бұл әдет оның өмірінің соңына дейін сақталды. 1862 жылдың көктемінде Крейтон Оксфордтағы Баллиол колледжіне стипендия алуға үміттенді, бірақ өтініші қабылданбады. Одан кейін Оксфордтағы Мертон колледжіне классикалық пошта басшысы лауазымына өтініш берді. Оның өтініші сәтті аяқталды және Крейтон 1862 жылдың қазан айында Оксфордқа келді. Ол Дарем мектебіне деген қызығушылығын сақтап қалды. Отбасылық әңгімелердің бірінде, 1866 жылы ол мектептік шарада сөз сөйлеу үшін үш күн ішінде Оксфордтан Даремге жаяу келгені айтылады.

Оксфорд студенті, 18621866

Крейтонның жылына 70 фунт стерлингтік пошталық қызметкерлік жалақысы Мертондағы оқу ақысын төлеуге жеткілікті болды, бірақ одан артығына жете алмады. Басқа шығындары үшін ол әкесінен сұрауға мәжбүр болды, бірақ әкесінің қатал мінезі сұрануды қиын етіп жіберді. Осы жағдайға байланысты Крейтон Мертондағы оқу жылдарының көп бөлігін колледждің шатыр бөлмелерінде өткізді. Соңғы курсында ол колледжден шығып, ағылшын және француз әдебиетінің болашақ зерттеушісі, жазушы және шарап туралы сыншы Джордж Сентсберимен (1845-1933) бірге тұруға көшті. Крейтонның алыстан көре алмауы крикет және футболға қатысуына кедергі келтірсе де, ол колледждің қайық командасына қосыла алды. Ол серуендеуді жалғастырды. Бұл, әсіресе Оксфорд маңында кешкі сағаттарда студенттер арасында кең таралған, Крейтонның өзі ұзақ серуендер ұйымдастыруымен ерекшеленді, кейбіреулері күні бойы созылды. Крейтонның оқуға деген құштарлығы артып, тек оқу жоспарындағы кітаптармен ғана шектелмеді. Ол оқығаннан гөрі көбірек оқыды, сондықтан демалыс күндері де Оксфордта қалып, оқумен айналысты. Жазушылар мен ақындардың ішінде ол Карлайл, Браунинг, Теннисон және Суинбернге ерекше қызығушылық танытты. Сонымен қатар, ол саяси жағдайға да көңіл бөлді. Оны сұрағанда, ол жеке адамның тәуелсіздігіне негізделген либералдық көзқарасты ұстанатынын айтты. Ол Оксфорд одағына мүше болды, онда жиі сөз сөйлемесе де, одақтың президенті болып сайланды. Ол әсіресе кез келген жерде, үлкен-кіші мәселелер туралы бейресми әңгімелерде шеберлік танытты, кейін Гладстон "Оксфордтың азабы" деп атаған нәрсенің салмағын жеңіл түсінді, яғни Оксфордтың күнделікті дауларында маңыздылықты іздеу әдеті. Крейтонның сенімі мызғымады, ол әрбір адамның өз қабілеттерінің шегінде басқаларға әсер етуіне жауапкершілік сезінуі керек деп ойлады. Ол басқаларды өзгерту және оқыту үшін іздеді. Табиғи түрде, Мертон колледжіндегі достары оны "Профессор" немесе "П" деп атады. Екінші курста ол үш басқа студентпен тығыз байланыс орнатып, оқу және демалыс кезінде ажырамас болды, осылайша "Төртбұрыш" деп аталатын топ құрды. Бұл топтағы достық сол кездегі көптеген достықтар сияқты тым жақын болды. Крейтонның көптеген достары болғанымен, ол осы кезеңде әйелдермен жақын достық қарым-қатынас жасаған жоқ. Соңғы семестрінде ол досына: "Жалпы алғанда, әйелдер ақыл-ойға қанағаттанғысыз тағам: олардың ешқандай ерекше ойлары мен идеялары жоқ сияқты" деп жазды.

Creighton's postmastership of £70 a year was enough to cover his tuition at Merton, but not much more. For his other expenses he had to ask his father, whose gruff manner made asking difficult. Under the circumstances, Creighton lived economically in college attic rooms for most of his time at Merton. In his last year he moved out of college to share rooms with George Saintsbury (1845 1933), the future critic of English and French literature, author, and wine critic. Although Creighton's shortsightedness prevented his participation in cricket and football, he was able to join the college rowing team. He continued to go on walks. These, especially around Oxford for a few hours in the late afternoon, were popular among many students; Creighton, characteristically, organised longer walks, some lasting all day. Creighton's reading continued to flourish, and not just of books prescribed in the syllabus. He read so voraciously that he sometimes stayed at Oxford during vacations in order to read. Among writers and poets, he became particularly fond of Carlyle, Browning, Tennyson and Swinburne. He was also becoming politically aware. If pressed, he professed a liberalism based on the autonomy of the individual. He joined the Oxford Union, and although he seldom gave public speeches there, he was elected Union president. He especially honed his skills in informal conversations, conducted anywhere and everywhere, about topics great and small, bearing easily the yoke of what Gladstone later was to dub "Oxford's agony," the habit of seeing, self importantly, larger than life significance in Oxford's everyday disputes. Creighton came seriously to believe that it was the responsibility of all individuals to influence others to the full extent of their abilities. He sought others out to influence and instruct. Predictably, among his Merton friends, he received the nickname "The Professor", or "P". In his second year, he and three other students became inseparable, both during academic terms and vacations, forming a group called "The Quadrilateral". The group friendship was intense, like many such in that time. Although Creighton had a large circle of friends, he did not form any close friendships with women during this time. In his final term, he wrote to a friend, "ladies in general are very unsatisfactory mental food: they seem to have no particular thoughts or ideas"

Академиялық тұрғыдан Крейтонның мақсаты literae humaniores, яғни Оксфордтағы ең жақсы студенттерді тартатын классикалық білім беру бағдарламасы бойынша құрметті диплом алу болды. Төртінші курстың көктеміндегі қорытынды емтихандарда ол бірінші сыныпқа ие болды. Ол бірден Заң және қазіргі заман тарихы мектебіне қабылданды, жаз бойы оқыды және 1866 жылдың күзінде сол мектепте емтихан тапсырды. Бұл жолы ол екінші сыныпқа түсті, емтихан комиссиясы оның егжей-тегжейлі білімді жеткілікті меңгермегенін анықтады. Алайда, literae humaniores дәрежесінің беделі жоғары болғандықтан, классика профессоры Бенджамин Джоуетт оны колледж оқытушысының стипендиясына үміткер болуға шақырды. Бірақ оған мұқтаж болған жоқ, өйткені ол діни қызметке өтуге шешім қабылдаған еді, ал оның Мертон колледжі 1866 жылдың 22 желтоқсанында оқу-әдістемелік міндеттері бар діни стипендия ұсынды.

Оқыту және неке, 18671874

XIX ғасырдың екінші жартысында Оксфорд университетінде көптеген академиялық реформалар жүргізілді, бастапқысы – Оксфорд университетінің 1854 жылғы заңы (17 & 18 Vict. c. 81]). 1860 жылдары реформалар колледждерге тарады. Өзгерістердің бірі – колледж оқытушыларына жүктелген жаңа міндеттер. Бұрын студенттерге өз кабинеттерінде жеке оқытумен айналысқан осы оқытушылар енді студенттерді университет емтихандарына дайындауға міндетті болды, бұл жұмысқа бұрын профессорлар сияқты университет оқытушылары жауапты болған. Тьюторлар жаңадан бітірген үздік түлектердің арасынан таңдалғандықтан, жаңа оқытушылар құрамы бұрынғыдан жас болды. Осы кезде Мертон колледжі оқытушылық құрамында басшылықтың жетіспеуінен туындаған студенттік наразылықтардан зардап шегіп жатты. Көптеген профессорлар, тұрақты және тұрақтамайтын, алыс тұрды. Крейтон студенттер арасында танымал болғандықтан, оған осы басшылықты жүзеге асыруға болатын адам ретінде қарады. Ол студенттердің ақыл-ойына және санасына жүгінді, сонымен бірге олардың арасында өзін көрсетті. Оған қосымша жауапкершіліктер берілді, олар оның жоғарылауына және жалақысының өсуіне әкелді. Төрт жылдық оқытудан кейін оның жалақысы екі еседен астамға өсті. Ол Мертон колледжінің бір оқытушысымен бірлесіп, басқа колледждердің студенттеріне колледждік лекцияларды ашты және колледждің келісімін алды. Көп ұзамай Тьюторлар қауымдастығы құрылды, сондай-ақ кез келген студент қатыса алатын Оксфордтағы лекциялар сериясы пайда болды. Лекциялар оның болашақ зерттеулерін таңдауына әсер етті. Кейін ол былай деп жазды: «Біз бірлесіп бүкіл тарихты қамтитын лекциялар жоспарын жасадық және қазір екі университетте де қолданылып жүрген «Колледж аралық лекциялардың» негізін қаладық». Осы жоспардың қажеттілігі мені шіркеу, әсіресе Рим папасының тарихын зерттеуге итерді, оны ешкім басқа қабыланбады. Діни сенімдер де өзгеріске ұшырады. Христиандық отбасында тәрбиеленген көптеген викториялық зиялылар ересек болғаннан кейін діни күмәнді сезіне бастады және секулярлық бағытқа бет бұрды. Крейтонның діни сенімдері керісінше нығайып келе жатты. Оның жоғары шіркеу көзқарастары біршама жұмсарылғанмен, ол ешқашан сенімсіздікке ұшырамады. Ол жаңа табиғат ғылымдарына қызығушылық танытпады және Дарвиннің жазбаларын тым көп болжам деп санады, оларды оқуға ынталанбады. Крейтонның досы Генри Скотт Холланд оның туралы былай деп жазды: «1860-шы жылдардың соңында Оксфордта бізге кез келген интеллектуалды беделі бар жас доценттің христиандық жақта болуы мүмкін емес сияқты көрінді». Достары Крейтонның діни қызметке берілуі туралы ойластырғаннан кейін, ол 1870 жылы Оксфорд епископынан диякондыққа бекітілді. Ол өзінің алғашқы уағыздарын 1871 жылдың сәуір айында оқыды. Крейтон көп демалысын Еуропада өткізді. Ол Италияға, оның пейзаждарына, мәдениетіне және халқына ғашық болды. Бұл оның Ренессанс Италиясына деген қызығушылығына әкелді, ол оның ғылыми қызығушылығына айналды. Ол Уолтер Патерді және эстетикалық қозғалысты құрметтеді. Оксфордтағы бөлмелері Уильям Морристің обоиімен және көк қытай ыдыстарымен әдемі безендірілген. Бұл жиһаз достарынан ризашылық пен таныстарынан оларды көру туралы өтініштерді тудырды. Крейтон қазір студенттік кезіндегіден мүлдем өзгеше өмір сүріп жатты. Еуропадан демалысынан оралғаннан кейін, 1871 жылдың басында Крейтон Шелдония театрында өнер сыншысы Джон Раскиннің лекциясына қатысты. Лекциядан кейін ол өзінің досы, болашақ жазушы Хамфри Уордтың сары шарф киген бейтаныс жас әйелмен сөйлесіп жатқанын байқады. Сары түс – Крейтонның сүйікті түсі; шарф оның қызығушылығын оятты, ол Уордтан әйелдің есімін сұрады, ол Луиза фон Глен еді. Фон Глен Лондон саудагерінің кіші қызы, Роберт фон Глен, Реваль қаласынан шыққан британдық азамат еді. Біраз уақыттан кейін Уорд Крейтон мен фон Гленді Брасеноз колледжіндегі бөлмелерінде өткізілетін Валентин күніне арналған түскі асқа шақырды. Бірнеше апта ішінде фон Глен Крейтонның сүйкімділігіне беріліп, айдың соңында Оксфордтан кетер алдында екеуі келісімге келді. Олардың одан әрі танысуы Ұлттық галереяға және Виктория мен Альберт мұражайына баруды, Британ мұражайының граверлік бөлмесіндегі алғашқы итальяндық гравюраларды зерттеуді қамтиды. Крейтон келініне итальян тілін үйретуді міндет етті; ол оған неміс тілін жақсартуға көмектесті. Олар келесі қыста үйленуге келісті; алайда Рождествоға жақындаған сайын Мертон колледжі өзінің оқытушыларына бойда болу талабынан бас тарта ма, әлде жоқ па екендігі әлі белгісіз болды. Рождество қарсаңында колледж, ақыры, мойынсұнып, төрт үйленген оқытушыны сайлады, олардың бірі – Крейтон. Фон Глен мен Крейтон 1872 жылдың 8 қаңтарында оның туған қаласы Сиденхэмде (Кент) үйленді. Олар Крейтонның жаңа оқу мерзіміне Оксфордқа оралар алдында Парижде бір апта той жасады. Көптеген викториялық ғалымдар сияқты, Манделл Крейтон әйелінің оның академиялық ізденістеріндегі көмекші рөлді атқаратынына және олардың зиялық қарым-қатынасында басымдыққа ие болатынына сенді. Олардың танысу кезеңінде ол оған былай деп жазған: «Неке өмірінің қиындығы [сол], күш жұмсасам да немесе сен күш жұмсасаң да, өмірдің практикалық жағы маған қарағанда сен үшін көбірек көрінеді. Менде көптеген істер болады; ал сенің аймағың менің жете алмайтын және білуге тиіс нәрселерімнің ішінде болады». 1873 жылдың жазында жұбайлар Италияға алғашқы сапарын жасады. Осы сапарда Крейтон өмірлік зерттеуі үшін Ренессанс папаларын зерттеу ниетін нығайтты. Осы жылдары отбасыға қосымшалар болды: 1872 жылдың күзінде жұбайлардың қызы дүниеге келді, ал 1874 жылдың жазында тағы біреуі дүниеге келді. Өсіп келе жатқан отбасы және нақты зерттеу жоспарымен Крейтон енді Мертон колледжіндегі оқытушылық қызметінің ұзақ мерзімді тиімділігіне күмәндана бастады. Ол өзінің оқыту міндеттерінің шоғырланған зиялық еңбегіне күшін кетіріп жатқанын сезінді. Осы шамада, теңіз жағалауындағы Нортумберлендтегі шалқаралы ауылдық жерде қызмет ету мүмкіндігі туды, оған Мертон колледжінің тағайындау құқығы болды. Луиза, Крейтонның үйленген әріптестері, үйленбеген әріптестері және тіпті студенттері ұсынған кеңес әртүрлі болғанымен, оның шешімі қабылданды. 1874 жылдың қараша айында колледж, ақыры, Эмблетон приходінің викарийі лауазымын ұсынды, Крейтон қуана қабылдады.

During the second half of the 19th century, many academic reforms were instituted at the University of Oxford, beginning with the Oxford University Act 1854 (17 & 18 Vict. c. 81]]). By the 1860s the reforms had trickled down the colleges. Among the changes were the new responsibilities given to college tutors. These instructors, whose primary job was to give personalised instruction in their rooms to undergraduates, were now tasked with the preparation of students for the university's examinations, previously the responsibility of the university wide instructors such as professors. As the tutors were chosen from distinguished recent graduates, the new instructional staff were more youthful than the old. At this time Merton College was suffering from student unrest stemming from what was seen as a lack of leadership in the teaching faculty. Many fellows, both resident and non resident, had become distant presences. As Creighton was popular with students, he was looked upon as someone who would exercise that leadership. He proceeded to do so by appealing both to the students' reasoning and their good sense, and by simultaneously immersing himself among them. He was given more responsibilities. These, in their wake, brought promotions and salary increases. After four years of teaching, his salary had more than doubled. He joined forces with a Merton tutor to open collegiate lectures to students of other colleges and received the college's authorisation. Soon, the Association of Tutors was born, as well as an Oxford wide series of lectures that any student could attend. The lectures were to influence his choice of future research. He wrote later, We worked out among us a scheme of lectures covering the whole field (of history), and were the pioneers of the "Intercollegiate Lectures" which now prevail at both universities. The needs of this scheme threw upon me the ecclesiastical, and especially papal history, which no one else took. Religious beliefs were also undergoing an upheaval. Many Victorian intellectuals, who had been raised in Christian households, had, in their adult life, begun to experience religious doubt and were moving in secular directions. Creighton, in contrast, was slowly solidifying his religious beliefs. While his high church views had moderated somewhat, he never had any crisis of confidence. He had no interest in the new natural sciences and was unmoved to read Darwin, regarding his writings as too much speculation. Creighton's friend Henry Scott Holland wrote of him, "At the close of [the 1860s], it seemed to us at Oxford almost incredible that a young don of any intellectual reputation for modernity should be on the Christian side." After some speculation by friends about whether Creighton would commit to taking holy orders, he was ordained deacon by the Bishop of Oxford in 1870. He preached in his first sermon in April 1871. Creighton spent many vacations in Europe. He fell in love with Italy, its scenery, its culture, and its people. This led naturally to a fascination with Renaissance Italy, which became his scholarly interest. He became an admirer of Walter Pater and the aesthetic movement. His rooms in Oxford were tastefully decorated with William Morris wallpaper and blue china. The furnishings brought admiration from friends and requests to view them from acquaintances. Creighton was now leading a life that was a far cry from that of his frugal student days. Upon his return from a vacation in Europe, in early 1871, Creighton attended a lecture by art critic John Ruskin at the Sheldonian Theatre. After the lecture, he noticed his friend, the future author Humphry Ward, talking to an unfamiliar young woman who was wearing a yellow scarf. Yellow was Creighton's favourite colour; the scarf aroused his interest enough for him to ask Ward about the woman, whose name was Louise von Glehn. Von Glehn was the youngest daughter of a London merchant, Robert von Glehn, a naturalized British citizen who was originally from Reval in the Russian Governorate of Estonia. Soon Ward was inviting Creighton and von Glehn to a Valentine's Day lunch hosted in his rooms in Brasenose College. In a few weeks, von Glehn found herself won over by Creighton's charm, and before she left Oxford at the end of the month, the two were engaged. Their further courtship involved visiting the National Gallery and Victoria and Albert Museum, and examining the early Italian engravings in the print room of the British Museum. Creighton undertook to teach his fiance Italian; she helped him improve his German. They had agreed to be married the following winter; however, as Christmas approached, it was still not certain whether Merton College would waive its requirement of celibacy for its teaching fellows. On Christmas Eve, the college finally relented and elected four married fellows, one of whom was Creighton. Von Glehn and Creighton were married on 8 January 1872 in her home town of Sydenham, Kent. They spent a week honeymooning in Paris before returning to Oxford for Creighton's new teaching term. Like many Victorian scholars, Mandell Creighton assumed that his wife would be an accessory in his academic pursuits and that he would have the upper hand in their intellectual relationship. During their courtship, he had written to her: The nuisance of married life [is that] strive as I may or as you may, still the practical side of life must be much more prominent to me than to you. I shall have a number of things to do; whereas your sphere will be all within my reach and knowledge, mine on the other hand will not be in your reach entirely. In the summer of 1873, the couple took their first trip together to Italy. It was during this trip that Creighton made firm his intention to study the Renaissance popes for his life's research. During these years there were additions to the family: a daughter was born to the couple in the autumn of 1872, and another in the summer of 1874. With a growing family and a clear research plan, Creighton now began to doubt the long term viability of his Merton tutorial fellowship. He felt more and more that his teaching duties were sapping his stamina for focused intellectual labour. Around this time an opportunity arose for a rural living in a remote parish in coastal Northumberland to which Merton held the right of appointment. Although varying counsel was offered by Louise, by Creighton's married colleagues, by his unmarried colleagues, and even by his students, his mind was made up. When, in November 1874, the college finally offered the position of vicar of the parish of Embleton, Creighton eagerly accepted.

Эмблтонның викарі, 1875-1884

Эмблтон ауылы Солтүстік теңіз жағасына жақын, Нортумберлендте, Эдинбург пен Ньюкасл-апон-Тайн қалаларының арасында шамамен ортасында орналасқан. Пасторхана – бұл кезде Мертон колледжіне тиесілі және 14 ғасырда салынған бекінілген перл мұнарасынан және кейінірек салынған қосымшалардан тұратын ғимарат – Крейттонның өсіп келе жатқан отбасысы, қонақтары мен қызметшілері үшін көптеген бөлмелері бар кең үй болды. Қауымда бірнеше ауыл және шамамен 1700 тұрғын болды, олардың арасында фермерлер, винстон тас карьерлерінде жұмыс істеушілер, сельдь және треска балықшылары, балық өңдеушілерде жұмыс істейтін әйелдер және теміржолшылар бар еді. Крейттон отбасы Оксфорд қоғамын және оның беретін мүмкіндіктерін сағынғанмен, жаңа ортаға біртіндеп бейімделді. Өз қаражатынан жалдаған пастордың көмегімен Крейттон пасторлық міндеттерін орындауға және тарих жазуға мүмкіндік беретін күнделікті тәртіп орнатты. Әр аптаның жұмыс күндері ол пасторхана кітапханасында төрт сағат кітап оқитын. Түстен кейін Манделл және, мүмкіндігі болғанда, Луиза өздерінің қауым мүшелерінің үйлеріне барып, оларды тыңдайтын, кеңес беретін, дұға оқитын, үйде жатқандарға қызмет ететін және кейде үйде жасалған емдік құралдарды ұсынатын. Олар өздерінің қауым мүшелерін ұяң, мақтаншыл және тәуелсіз деп тапты, бірақ олардың моральдық жағынан кемшіліктері бар екенін байқады. Эмблтондағы алкоголизмнің кең таралғаны Крейттон отбасын, олардың өзі де толыққанды тыйымшылдар емес бола тұра, Англия шіркеуінің жергілікті бөлімін құруға және осы процесте кейбір жергілікті тұрғындарды ренжітуге итермеледі. Луиза аналар клубының кездесулерін және қыздардың мүмкіндіктерін арттыруға бағытталған "Қыздар достық қоғамын" ұйымдастырды, мысалы, оларды он төрт жасқа дейін мектепте оқуға ынталандырды. Крейттон отбасы өсіп келе жатты: Эмблтон жылдары тағы төрт бала дүниеге келді, олардың барлығы Луизаның көбінесе үйден оқытылған балалары еді. Крейттон, қауымдағы мектептерге үлкен қызығушылық танытып, аймақтағы басқа мектептерде емтиханшы болып жұмыс істеді және балаларды тәрбиелеу туралы кейбір идеяларды қалыптастыра бастады. Ол жергілікті басқару органдарына сайланды, мысалы, Қамқорлар кеңесі, ол аймақтағы кедейлерге арналған заңдарды қабылдады, және жергілікті санитарлық органдарға сайланды. 1879 жылы ол Англия шіркеуіндегі алғашқы басшылық лауазымын қабылдады: ол көршілес приходтардағы дін қызметкерлерін қадағалауға жауапты Алнуик деканатының ауылдық деканы болып тағайындалды. Кейіннен ол Ньюкасл епискобы Эрнест Роланд Уилберфорстың капеллан-емтиханшысы болып тағайындалды және қасиетті орден алуға үміткерлерді емтиханмен қабылдау міндеті жүктелді. Крейттон отбасы Эмблтон қаласында өткізген он жыл ішінде – ол 30 жаста, ал оның әйелі көбінесе 20 жаста болды – он бес кітап жазды. Екеуі де жастарға арналған тарих кітаптарын жазды, Луиза сәтті болмаған роман жазды, ал Манделл өзінің ең басты еңбегінің алғашқы екі томын жазды, яғни Реформация кезеңіндегі Папалық тарихы. Папалық томдарда Крейттон реформация кезеңіндегі аласапыран бұрын айтылған парламенттік реформаларға кедергі келтірген кезде, реформаның болмысы болмай қалмады деп ұсынды. Кітаптар жақсы қабылданып, әділдігі үшін мақталды. Академия журналында кітаптарды қараған және кітаптардың біраз жыл бойы білім ошағынан алыс солтүстік пасторханада жазылғандығын білетін Лорд Актон былай деп жазды: "Өсе келе жатқан тәртіпсіздік пен сенімнің төмендеуі, шын ниетпен талап етілген, әлсіз әрекет етілген және тым ұзаққа созылған реформалар туралы тарихты мырза Крейттон өмір бойы жұмыс істейтін шығармаларда ерекше дәлдікпен баяндайды". Крейттон сонымен қатар ондаған кітап сын-тұжырымдарын және ғылыми мақалалар жазды. Олардың арасында Англия шіркеуінің ұлт өміріндегі рөліне қатысты алғашқы зерттеулері болды. 19 ғасыр бойы шіркеу мүшелерінің саны азайып кетті. Ғасырдың ортасында көптеген ғалымдар, мысалы, педагог Томас Арнольд шіркеу мен ұлттың сәйкестігін растады; алайда, ғасырдың соңғы екі онжылдығына кірген кезде, Крейттон осылай етуді жалғастыратын азазды топтың бірі болды. 1884 жылы Крейттоннан Кембридж университетінде жаңадан құрылған шіркеу тарихы профессоры Дикси кафедрасына және Эммануэль колледжінде бір мезгілде стипендияға өтініш беруді сұрады. Оның өтініші сәтті аяқталды, ал 1884 жылдың 9 қарашасында Крейттон Эмблтон шіркеуінде соңғы уағыздарын оқыды. Кейінірек ол былай деп жазды: "Мен Эмблтон қаласында он жыл өмір сүрдім, және осы он жылдың өмірімдегі ең бақытты жылдар болғанын айтуға толық сеніммен кепілдік беремін". Оның қауым мүшелері өздерінің сезімдерін ашық білдіруге қиналды; бір әйел: "Егер жақсылық жасамасаңыз, зиян да келтірмедіңіз" деді.

The village of Embleton lies close to the North Sea shore in Northumberland approximately midway between Edinburgh and Newcastle upon Tyne. The vicarage—then owned by Merton College and consisting of a fortified pele tower built in the 14th century along with adjoining later additions—was a large establishment with many rooms for Creighton's growing family, their guests, and servants. The parish consisted of a handful of villages and approximately 1700 inhabitants, among whom were farmers, whinstone quarrymen, herring and haddock fishermen, women workers in fish curing yards, and railwaymen. Although the Creightons missed Oxford society and its stimulations, they gradually adapted to their new surroundings. With the help of a curate paid from his own funds, Creighton established a routine that enabled him to both carry out pastoral duty and write history. Each weekday morning, he spent four hours reading in the vicarage library. In the afternoons, Mandell, and whenever possible, Louise, visited the homes of their parishioners, listening to them, giving advice, offering prayers, conducting services for the housebound, and, on occasion, handing out home made medical remedies. They found their parishioners to be reserved, proud, and independent, but could not help seeing them as lacking in morals. Their assessment of rampant alcoholism in Embleton led the Creightons, no teetotallers themselves, to found the local chapter of the Church of England Temperance Society and, in the process, to displease some locals. Louise organised meetings of the Mothers' Union as well as The Girls' Friendly Society, which aimed to empower girls, encouraging them, for example, to stay in school until the age of fourteen. Creighton's own family was growing: four more children were born during the Embleton years, and all were home schooled, mostly by Louise. Creighton, who took great interest in the parish schools, served as examiner for other schools in the region, and began to formulate some ideas on the education of children. He was elected to local government bodies such as the Board of Guardians, which enacted poor laws in the region, and to the local sanitary authority. In 1879, he accepted his first leadership position in the Church of England: he was appointed rural dean of the Deanery of Alnwick, responsible for supervision of the clergy in neighbouring parishes. Later, he was appointed examining chaplain for the Bishop of Newcastle, Ernest Roland Wilberforce, and tasked with examining candidates for holy orders. During their ten years in Embleton, the Creightons—he in his 30s and she, for the most part, in her 20s—between them, wrote fifteen books. They both wrote history books for young people, Louise wrote an unsuccessful novel, and Mandell wrote the first two volumes of his magnum opus, The History of the Papacy in the Period of Reformation. In the Papacy volumes, Creighton proposed that the turbulence of the reformation became inevitable when the Popes obstructed the milder parliamentary reforms that had been advocated earlier. The books were well received and were commended for their even handed approach. Lord Acton, who reviewed the books in the Academy and who was aware that the books were written over a few years in a northern vicarage far from the centres of scholarship, wrote: The history of increasing depravity and declining faith, of reforms earnestly demanded, feebly attempted, and deferred too long, is told by Mr. Creighton with a fullness of accuracy unusual in works which are the occupation of a lifetime. Creighton also wrote dozens of book reviews and scholarly articles. Among them were his first forays into the role of the Church of England in the life of the nation. Throughout the 19th century, the Church had suffered erosion of membership. In the mid century, many scholars such as the educator Thomas Arnold had asserted the identity of the church and the nation; however, as the century entered its last two decades, Creighton was among a small minority continuing to do the same. In 1884, Creighton was asked to apply for the newly created professorship of ecclesiastical history, the Dixie chair, at the University of Cambridge and a concurrent fellowship at Emmanuel College. His application proved successful, and on 9 November 1884, Creighton preached his last sermon at Embleton church. Later, he was to write, "At Embleton I spent ten years, and I have no hesitation in saying that they were the ten happiest years of my life." His parishioners, for their part, found it difficult to express their feelings openly; one woman said, "Well, if you ain't done no good, you've done no harm."

Кембридж профессоры, 18851891

1884 жылдың қараша айының соңында Кембриджге келгеннен кейін Крейтондар әлеуметтік шараларға шақырулармен көтерілді. Он жылдан кейін академиялық ортамен байланыс жаңа достықтарға әкелді, әсіресе Луиза үшін. Беатрис Вебб Луизаның өмір бойына серігі болды. Крейтон әріптесі, тарихшы Лорд Эктонмен хаттасқанмен, жақын арада онымен және Робертсон Смит (еврей және араб тілінің ғалымы) және Альфред Маршалл (экономист) сияқты Кембриджтің басқа да белгілі тұлғаларымен жеке кездесті. Осы кезеңде тарих және теология пәнінен бакалавр емтиханының, яғни трипостың көлемі туралы пікір қақтығысы туды. Тарих трипосын тарихшы Джон Сили құрған болатын, ол тарихты саяси тарих деп есептеді, мемлекеттік қызметкерлерді даярлаудың қажетті бөлігі және "тарих – мемлекеттік басқару мектебі" деп мәлімдеді. Оған қарсы, тарихшы Джордж Уолтер Протеро және Крейтонның Дикси креслосының мұрагері Генри Мелвилл Гваткин сияқты реформаторлар кеңірек және ғылыми көзқарасқа ұмтылыс жасады. 1885 жылдың көктемінде Кембридждегі тарихи зерттеулер кеңесі реформаларды қарастыру үшін жиналды. Крейтон талқылауға тікелей қатыспаса да, реформаторлардың жағын алды және студенттердің тарихи қызығушылықтарына қатысты бастапқы дереккөздерді оқуға баса назар аударған компромисске қол жеткізілді. Крейтон аптасына екі рет университетке лекция оқыды, мұқият дайындалды, бірақ лекцияларын спонтанды түрде жүргізді. Ол сондай-ақ Эммануэль колледжінің шіркеуінде уағыз айтты. Бір әріптесі оның уағыз стилі туралы: "Ол шешендікке құштар емес, тіпті оны жек көреді; оның мақсаты – білім беру еді, ал осы үшін ол әрқашан фактілерге қарағанда принциптерге көбірек мән берді" деді. Крейтон аптасына бір рет Эммануэль колледжінің студенттеріне бейресми лекция оқыды. Ол Кембридждің Ньюнэм және Гиртон атты екі жаңа әйелдер колледжін қолдады және Ньюнэмде апталық бейресми сабақтарды оқытты. Сол сабақтардың екі студенті – Мэри Бейтсон және Элис Гарднер кейін кәсіби тарихшылар болды; екеуі де мансаптарының басында Крейтонның жетекшілігінде болды. 1885 жылдың көктемінде Крейтон премьер-министр Уильям Гладстоннан Ворчестер соборындағы тұрақты канондық қызмет ұсынысын қабылдады. Кембридж демалысында үш айлық тұру талабы орындалғандықтан, Крейтон отбасы Кембридж мен Ворчестер арасындағы 160 шақырымнан астам қашықтықты жыл сайын алты рет ауыстырып отырды. Ворчестердегі тәжірибе Крейтонды собор мен оның епархиялық шіркеулері арасындағы бәсекелестік қарым-қатынасты ынтымақтастыққа қалай айналдыруды қарастыруға итермеледі, бұл тақырыпта ол ғылыми мақалалар жазды. Сонымен қатар, Ворчестер қалалық өмірдің қасіретті шындығымен Крейтонның әлеуметтік санасын оятып, оны осы мәселеге сезімтал етті. Ол Ворчестер епархиялық жазалаушылар қауымдастығына қосылды және түрмедегі тұтқындардың жағдайына қатты тиді. 1889 жылы Ворчестерде өткен санитариялық конгресте сөйлеген уағызында ол физикалық өмірдің моральдық өмірге тигізетін әсері, зауыттың зиянды ауасы, тығыз жұмыс орындары, нашар желдетілетін бөлмелер туралы айтты, осының бәрі дене күшін әлсіретеді, содан кейін олар жанға қалай әсер етеді! Лас болу, жек көру, дау-жанжал, маскүнемдік, шектен шығу. Сіздің ойыңызша, бұл нәрселердің бәрі өмір сүру жағдайынан туындамай ма және оларға осы жағдай әсер етпей ме? 1886 жылдың қараша айында Гарвард университетінің 250 жылдығында Крейтон Луизамен бірге Эммануэль колледжін, Джон Гарвардтың альма-матерін өкілдік етті. Олар сапар барысында американдық батыс елдерінің тарихшысы Фрэнсис Паркмен, Жоғарғы сот судьясы Оливер Венделл Холмс кіші және ақын және сыншы Джеймс Рассел Лоуэлл сияқты белгілі американдық зиялыларымен кездесті. 1886 жылдың 8 қарашасында Крейтон Гарвардтан құрметті диплом алды. 1887 жылдың ақпанында Лонгманс баспасында Крейтонның Папалық тарихының III және IV томдары жарық көрді. Бұл томдардағы мәліметтер негізінен Сикст IV, Александр VI және Юлий II сияқты белгілі бір папаларға қатысты. Крейтон өзінің тарихи тепе-теңдікті сақтау және жеке тұлғаларды тарихи дәуірге терең батып кеткен деп санау қағидасына сүйене отырып, тіпті Александр VI-ды да ерекше айыптауға бармады, оның үлкен жаман аты Крейтонның пікірінше, "көптеген жамандықтарына екіжүзділікті қоспағанымен байланысты". Бұрын, 1885 жылы, Крейтон жаңа журналдың, "Англия тарихы" журналының, бірінші редакторы болуға келіскен еді. Енді ол Эктоннан осы журнал үшін жазылған екі томын рецензиялауын сұрады. Эктон жазған рецензия тек қарсы болғанымен ғана емес, Крейтонның пікірінше, түсініксіз де болды. Келесі апталарда екі адам арасында қызу пікір алмасу болды, соңында олардың тарихқа қатысты көзқарастары қарама-қарсылыққа ұшырады: Эктонның нормативтік көзқарасы мен Крейтонның салыстырмалы көзқарасы. Осы пікір алмасулардың бірінде Эктон үш сөйлем жазды, олардың бірі жиі цитаталанатын афоризмге айналды. "Тарихи жауапкершілік", - деді Эктон, "заңдық жауапкершіліктің жетіспеушілігін өтеуге тиіс. Билік жемқорлыққа ұрындырады, ал абсолютті билік толығымен жемқорлыққа ұрындырады. Ұлы адамдар көбінесе жаман адамдар болады, тіпті олар ықпал ететін жағдайда да, билік емес". Эктонның шабуылы Крейтонды өзінің позициясын қайта қарастыруға итермеледі. 1895 жылғы мақаласында ол папалықтың "әдептілікті дамыту үшін құрылған" екенін, бірақ шындығында "ең жоғары адалсыздыққа мүмкіндік бергенін" жазды.

After their arrival in Cambridge in late November 1884, the Creightons were swamped with invitations to social engagements. Interaction with academic society after ten years led to new friendships, especially for Louise. One such new acquaintance, Beatrice Webb, was to become Louise's firm lifelong friend. Although Creighton had already corresponded with fellow historian Lord Acton, he soon met him in person, as he did other Cambridge notables, such as Robertson Smith, the Hebrew and Arabic scholar, and Alfred Marshall, the economist. Around this time a dispute arose over the scope of the bachelor's honours examination, or the tripos, in History and Theology. The History tripos had been created by historian John Seeley who held that history was really political history, an essential part of the training of public servants, and stated tersely, "history is the school of statesmanship." Opposing him, reformers such as historian George Walter Prothero, and Henry Melvill Gwatkin, Creighton's successor to the Dixie chair, advocated a broader and more scientific approach. In spring 1885, the board of historical studies in Cambridge met to consider reforms. Although Creighton did not take a direct part in the discussions, he sided with the reformers, and a compromise was reached that emphasized the reading of primary sources in the students' historical subjects of interest. Creighton lectured twice a week at the university, preparing extensively, but lecturing extemporaneously. He also preached in the Emmanuel College Chapel. A colleague said of his preaching style, "He did not care for eloquence, indeed he despised it; what he aimed at was instruction, and for this he always looked more to principles than facts." Creighton lectured more informally to undergraduates at Emmanuel College once a week. He supported Cambridge's two new women's colleges, Newnham and Girton, and taught informal weekly classes at Newnham. Two students from those classes, Mary Bateson and Alice Gardner, later became professional historians; both were mentored by Creighton early in their careers. In spring 1885, Creighton accepted an offer from the Prime Minister, William Gladstone, of a residentiary canonry at Worcester Cathedral. As the residency requirement of three months could be met during Cambridge vacations, the Creighton family settled into an annual routine of six moves between Cambridge and Worcester, a distance of over 100 miles. The Worcester experience led Creighton to consider how the relationship of competition between a cathedral and its diocesan parish churches could be turned into one of cooperation, a subject on which he would write scholarly articles. By providing an introduction to the grim realities of city life, Worcester, moreover, awakened Creighton's social consciousness. He joined the Worcester Diocesan Penitentiary Association and was moved by the plight of prison inmates. In a sermon at the Sanitary Congress of Worcester in 1889, he spoke about the effect of harsh physical life on the moral life, the unwholesome air of the factory, the crowded workshop, the ill ventilated room, all those things rob the body of its vigour, how they must also act upon the soul! uncleanliness, hatred, variance, drunkenness, revelling. Do not these things, think you, come largely from, and are they not greatly affected by, the physical conditions under which life is lived? At the 250th anniversary of Harvard University in November 1886, Creighton, accompanied by Louise, represented Emmanuel College—founder John Harvard's alma mater. During the extended visit, they met prominent American men of letters, including the historian of the American West, Francis Parkman; supreme court justice, Oliver Wendell Holmes Jr.; and poet and critic James Russell Lowell. On 8 November 1886, Creighton received an honorary degree from Harvard. In February 1887, volumes III and IV of Creighton's History of the Papacy were published by Longmans. These volumes narrowed the focus to specific popes, chiefly, Sixtus IV, Alexander VI, and Julius II. In his characteristic approach of maintaining historiographical balance and considering individuals to be very much mired in their historical eras, Creighton did not single out anyone for special condemnation, even Alexander VI, whose great disrepute Creighton felt was "largely due to the fact that he did not add hypocrisy to his other vices." Earlier, in 1885, Creighton had agreed to become the first editor of a new journal, the English Historical Review. Now, he requested Acton to review his two volumes for the journal. The review Acton wrote was not only hostile but, in Creighton's view, also obscure. In the following weeks, there were contentious exchanges between the two men, polarising eventually into their two views of history, Acton's normative approach versus Creighton's more relativist one. It was in one of these exchanges that Acton penned three sentences, one of which was to become an oft quoted epigram. "Historical responsibility," wrote Acton, "has to make up for the want of legal responsibility. Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely. Great men are almost always bad men, even when they exercise influence and not authority." Acton's attack, however, did lead Creighton to rethink his own position somewhat. In an 1895 paper, he would write that the papacy, "which had been established for the promotion of morality" had in fact "provided the means for the utmost immorality."

Питербороның епискобы, 1891-1896

1890 жылдың желтоқсанында Крейтон Лорд Солсбериден хат алды, Премьер-министр, осымен оған Виндзор қамалындағы Сент-Джордж капелласының тұрақты каноны қызметіне тағайындалатындығын хабарлады, бұл Уорчестердегі қызметіне балама болар еді. Виндзордағы тағайындама британ монархының жеке пікірін білдіретіндіктен және Крейттондар сарай мәдениетінен сақтанғандықтан, бұл хат оларды ойға қыстырды. Дегенмен, қысқа ойланыс салдарынан Крейтон келісім берді. Ол отбасымен Кембридждегі үйінен Виндзорға жылына алты рет сапарлап тұруға көндіккеннен кейін, Крейтон Солсбериден тағы бір хат алды. Жаңа хат оған Питерборо епископы лауазымын ұсынды, бұл лауазым оның ішкі Уильям Коннор Маги Йоркқа ауысқаннан кейін бос болған. Крейтонның ритуалға деген құштарлығы оның басқаларға жоғары шіркеулік көзқараста екенін сезіндірді. Питерборо епархиясында көптеген жоғары шіркеулік адамдар болды және Крейтонның оларға лайықты екеніне сенді. Шындығында, Крейтон доктриналық тұрғыдан өте кең көзқарасты болды; оның орташа көзқарастары кейіннен оны королева Викторияға ұнатуына себеп болды. Крейтон үшін Питербороға тағайындалу, оның міндет деп санайтын қабылдауы, оның академиялық өмірінің тиімді аяқталуын білдірді. Крейттондардың Кембриджтен кету перспективасына байланысты көңілі тоңғандығы туралы мәліметтер бар. Луизаның депрессиясы ұзаққа созылды. Крейтон енді өмірінің өзгелерге оңайлықпен көмектесуден тұратынын сезінді. Ескі колледж досына жазған хатында ол: "Мен епископ лауазымына ешкімдей құштар емеспін. Жауапкершіліктен қашудың әлсіздігі мен өзімшілдік қорқынышы ғана мені оған келісуге мәжбүр етті" деп жазды.

1891 жылдың сәуір айының соңында Крейтон Вестминстер аббаттығында епископқа бекітілгенге дейін бірнеше апта бұрын бұлшық еттерінің ревматизмімен ауырды. 1891 жылдың мамыр айының ортасында Питерборо соборында таққа отырғаннан кейін ол тағы да ауырды, бұл жолы тұмаумен. Әр жолы жазылуы ұзаққа созылды. 676 приходтан тұратын және Лестер мен Нортгемптонды қамтитын Питерборо епархиясы зор діни қиындықтарды ұсынды. Крейтон оған Эмблтонда қолданған тәсілімен жауап берді: ол әр бұрышын аралап шықты. Алысқа орналасқан приходтарға пойызбен саяхаттап, приход діни қызметкерлерімен бірге түнеп, олардың шіркеулерінде қызметтер өткізіп, Крейтон алғашқы жылы отбасымен үйде аз уақыт өткізді. Алайда, дін қызметкерлері арасындағы араласуы, оларды теңдес ретінде қарауы және олардың мәселелерін жедел шешуі оның танымалдығын біртіндеп арттырды. Бұл тәжірибе оған доктриналық ұстанымын қалыптастыруға көмектесті. Ол жеке өзі либералды болғанымен, ағылшын болу англикан болу дегенге берік сенді және басқа діндерді адасқан деп санады. Крейтон сондай-ақ өзінің епархиясындағы жұмысшы табын жақсырақ түсінуге бейімделді. 1895 жылы наурыз айында басталған Лестердегі аяқ киім өндірісінің ереуілі, жұмыс берушілердің 120 000 жұмысшыны жұмыстан шығаруы оған осындай мүмкіндік берді. Крейтон өзінің дін қызметкерлеріне ашық хат жазып, жағдайдың ауыр екенін түсіндірді және оларды қарсыластар арасында байланысты жеңілдету үшін бейтарап жұмыс істеуге шақырды. Оның өмірбаясын жазған Джеймс Коверт былай деді: "Крейтонның тактикасы - барлық келіссөз жүргізуші тараптар арасында байланыс орнату, жергілікті дін қызметкерлерінен алынған ақпарат пен сезімдерді бөлісу болды, олар оқиға орнында болғандықтан, білу және білдіру қажет болған түйсіктерге ие болды". Сәуірдің соңында Крейтон көп мақтауға ие болды, сонымен қатар мемлекет қайраткері ретінде беделі арта түсті. Бір жыл бұрын, 1894 жылы Лонгман баспасында Крейтонның "Реформация кезеңіндегі Папалық тарихы" атты бесінші және соңғы томы жарық көрді. Кітап "Неміс көтерілісі, 1517–1527" деп тақырыпталды және 1527 жылы Римді тонауға дейінгі тарихты қамтыды. Крейтон оның жазылуына аз уақыт бөлгендіктен, сыншылар нәтижеге көңілі толмады. Ол бастапқыда тарихты 1563 жылы Трент кеңесінің соңғы сессиясына дейін жалғастыруды жоспарлағанмен, енді бұл міндетке дайын емес еді. Томдар атауларында көрсетілген кезеңді қамтымағандықтан, 1897 жылы баспагер екінші басылымын шығарды, оның атауы "Ұлы шиғырдан Римді тонауға дейінгі Папалық тарихы, 1378–1527" деп өзгертілді. Дегенмен, Крейтон танымал лектор болып қала берді. Питербородағы жылдары ол көптеген лекциялар оқыды, олардың көпшілігі кейіннен кітап түрінде жарияланды, олардың тақырыптары оның әртүрлі зияткерлік мүдделерін көрсетті. Оның сөздері арасында Кембридждегі 1893–94 жылғы қыста "Зұлымдық және төзімділік" тақырыбындағы Хюльсян лекциялары, Кембридждегі 1895 жылғы "Англиядағы ерте қайта өрлеу" тақырыбындағы Rede лекциясы, Оксфордтағы 1896 жылғы "Англияның ұлттық сипаты" тақырыбындағы Романес лекциясы және 1896 жылы Вестминстер аббаттығындағы "Сент-Эдуард Конфессор" тақырыбындағы сөздері бар. 1896 жылы Крейтон Мәскеудегі сарайдың Николай II-нің коронациясында Англия шіркеуін өкілдік етті. Кентербери архиепископы Эдуард Уайт Бенсонның денсаулығына байланысты оқиғаға қатысудан бас тартқаннан кейін және Уинчестер епископы Рандалл Дэвидсон да осы себеппен бас тартқаннан кейін оны таңдады. Крейтонның үшінші тұлға ретінде таңдалуы шіркеу орталарында көптеген болжамдар мен дау-дамаылдарға әкелді. Салтанатты жақсы көретін Крейтон Вестминстер аббаттығынан алынған епископтың коронациялық көйлегін киді және оқиға үшін өзінің митрасын және пасторлық таяғын алып жүрді. Отанына оралғаннан кейін ол Cornhill Magazine журналында коронация туралы жарқын мақала жазды, ол королева Викторияның назарын аударды және одан патшалық отбасы үшін бірнеше данасын сұраған хат алды.

A few weeks before Creighton's consecration as bishop at Westminster Abbey in late April 1891, he fell ill with muscular rheumatism. Soon after his enthronement at Peterborough Cathedral in mid May 1891, he fell ill again, this time with influenza. Each time, the recovery was prolonged. The Peterborough diocese, then comprising 676 parishes and including Leicester and Northampton, offered a vast ecclesiastical challenge. Creighton met it in the manner he had employed in Embleton: he proceeded to visit every corner. Travelling by train to distant parishes, staying overnight with the parish priests, and conducting services in their churches, Creighton spent very little time at home with his family during the first year. However, his immersion among the clergy, treatment of them as equals, and dispatch in attending to their concerns, gradually increased his popularity. The experience also helped him to work out his doctrinal stance. Although he was personally liberal, he came firmly to believe that to be English was to be Anglican, and led him to regard dissenters as having lost their way, and Roman Catholics as disloyal. Creighton also became determined to better understand the working classes of his diocese. The Leicester boot and shoe trade strike of 1895, which began in March as a lock out of 120,000 workers by employers, gave him just such an opportunity. Creighton wrote an open letter to his clergy, impressed them with the gravity of the situation, and urged them to work impartially to facilitate communication between the opposing sides. According to biographer James Covert, "Creighton's tactic was to serve as conduit for all bargaining parties, sharing information and feelings derived from his local clergy, who, being on the spot, possessed insights and sympathies that needed to be known and expressed." By late April, a compromise was reached for which Creighton reaped much praise as well as a growing reputation as a statesman. A year earlier, in 1894, the fifth and last volume of Creighton's History of Papacy in the Period of Reformation was published by Longman. The book was subtitled The German Revolt, 1517–1527 and covered the history up to the Sack of Rome in 1527. Creighton had found little time to devote to its writing, and critics generally expressed disappointment in the outcome. Although he had originally planned to continue the history up to the final session of the Council of Trent in 1563, Creighton did not now feel up to the task. As the volumes did not cover the period claimed in their title, the publisher, in 1897, brought out a second edition titled, A History of the Papacy from the Great Schism to the Sack of Rome, 1378–1527 reflecting the reduced scope. Creighton, nonetheless, remained a popular lecturer. During his Peterborough years, he gave many lectures, most published later in book form, their titles reflecting his diverse intellectual interests. Among his addresses were the Hulsean Lectures at Cambridge in the winter of 1893–94 on "Persecution and Tolerance", the 1895 Rede Lecture at Cambridge on "The Early Renaissance in England", the 1896 Romanes Lecture at Oxford on "The English National Character", and his 1896 address at Westminster Abbey on "Saint Edward the Confessor." In 1896, Creighton represented the Church of England at the coronation of Czar Nicholas II in Moscow. He was chosen after the Archbishop of Canterbury, Edward White Benson, begged off going to the event citing ill health, and after the same excuse was offered for Randall Davidson, the Bishop of Winchester, who as Prelate of the Order of the Garter was the official stand in. Creighton's selection as ostensible third in line led to much speculation and controversy in church circles. A lover of pageantry, Creighton wore a bishop's coronation cope, borrowed from Westminster Abbey, and carried his own mitre and pastoral staff for the event. On his return, he wrote a glowing account of the coronation in Cornhill Magazine, which, after gaining the attention of Queen Victoria, elicited a letter from her requesting several copies for the royal family.

Лондон епискобы, 1897-1901 жылдар

1896 жылдың 28 қазанында, архиепископ Бенсонның қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, Крейттон британ премьер-министрі лорд Солсбериден Лондон епископы қызметіне тағайындалу туралы ұсыныс келген хат алды. Сол кезде, осы ұсынысқа Кентербери архиепископтығына ие болу мүмкіндігі де қоса берілген деген әңгімелер тарады. 1897 жылдың қаңтар айында Крейттон Лондон кафедрасына көшіріліп, Святой Павел соборында орнатылу рәсімі болды. Басқа рухани қызметкерлермен қатар, Крейттонға кейде күдікпен қарады, тіпті оны тым білімді немесе жеңілтек деп есептеді. Дегенмен, оның беделі үкіметтік және сарайлық шеңберлерде тез өсті, бұл оның дүниеге деген көзқарасымен байланысты болды. Жоғары рухани лауазымға ие болғанымен және академиялық мансабына кедергі келтіргенімен, Крейттон енді оның шыңына көтерілу мүмкіндігіне сенімді болды және соңында ғылыми ізденістерге оралуға үміттенді. Лондон епископы болғаннан кейін Крейттонның алғашқы қадамдарының бірі 1897 жылғы ерікті мектептер туралы заң жобасын қолдау болды. Осыдан отыз жыл бұрын, 1870 жылғы "Бастауыш білім беру туралы" заң (33 және 34 Викт. 75-бап) жергілікті салықтар есебінен қаржыландырылатын, діни белгісіз бастауыш мектептерді, сондай-ақ халықтық мектептерді құрды. Алайда, діни мектептер, сонымен қатар "ерікті мектептер" деп аталатын мектептер, осындай қолдау алмады. Заң жобасында ерікті мектептерге салық төлеушілердің қолдауын ұзарту сұралды. 1897 жылдың наурыз айында Крейттон Лордтар палатасында заң жобасын қолдап сөйледі, ол ақырында Парламенттің екі палатасынан да қабылданды. Крейттон барлық діни білімнің конфессиялық болуы керек деп сенді. Ол Лондон округінің мектеп басқармаларына жазған хатында: «Біз тек ата-аналардың балаларының діни білімі туралы тілектерін ескеруді және Англиядағы әрбір бала ата-анасы жататын діни ағымның діни сенімдерін үйренуі керек екенін сұраймыз», - деп жазды. Крейттон сонымен қатар Фредерик Лейтонның орнын басып, Лондонды зерттеу комитетінің төрағасы болды, ол астананың маңызды ғимараттары мен өнер туындыларын құжаттады. 1898 жылға қарай Крейттон Лондон епархиясындағы және жалпы алғанда, Англия шіркеуіндегі діни рәсімдер туралы пікірталасқа көбірек ден қойды. Лондонға келгеннен кейін ол өзінің епархиясындағы төменгі шіркеу қызметкерлерінің кейбір жоғары шіркеу қызметкерлерінің діни рәсімдеріне наразылық білдіріп жатқанын байқады. Бұл дау-дамай Оксфорд қозғалысынан бастау алды, ол Англиялық шіркеуде католиктердің қайта жаңғыруын тудырды, олардың арасында ағылшын католиктері ең белгілілері болды. Радикалды төменгі шіркеу қызметкерлерінің бірі, евангелист пастор Джон Кенсит, Крейттонның өзі кейде шапан киіп, митра ұстағанын айтты. Кенсит Крейттоннан шамдар мен құрбандықтың қолданылуы сияқты жоғары шіркеу рәсімдеріне қарсы нақты қоғамдық ұстаным алуын сұрады. Крейттон көбінесе сахна артында жұмыс істегенді ұнатты, ол көптеген жоғары шіркеу қызметкерлерімен байланыс жасады. Ол католик шіркеуінің Англия шіркеуін, Рим шіркеуін және Шығыс православие шіркеуін қамтитын ұлттық шіркеулердің жиынтығы екендігі туралы кең таралған теорияға сүйенсе де, Англиялық ілімді нығайтуға белсенді болды – литургиялық тәжірибе, оның «рұқсат етілген бостандық» деп атағаннан тыс, «Ортақ дұғалар кітабында» жазылғандарға сәйкес болуы керек. Ол дін қызметкерлеріне жолдаған хатында: «Бірлескен дұғалар кітабында көрсетілгендей, шіркеудің дұрыс атқарылуына әсер ететін ештеңе жасалмауы және қолданылатын кез келген қосымша қызметтер дұғалар кітабының рухы мен ниетіне толығымен сәйкес келуі керек», - деп жазды. Алайда, бұл Кенсит пен оның белсенді евангелист жақтастарына жеткіліксіз болды, олар қоғамдық тәртіпсіздік тудырумен қорқытты. Ақырында, Англия шіркеуінің Кентербери мен Йорк архиепископтары Ламбет сарайында тыңдау өткізді және 1899 жылдың тамызында шамдар мен құрбандықты қолдануға тыйым салды, бұл төменгі шіркеу күштерінің жеңісі болды. Дегенмен, доктриналық қақтығыс Виктория және Эдуард дәуірлерінен асып түсті. Осы уақыт ішінде Крейттон өзінің үлкен епархиясымен байланысты көптеген істерді атқарды. Бір жыл ішінде ол 294 ресми уағыз айтқан және сөз сөйлеген. Ол Виктория патшайымы үшін қызметтер өткізу үшін Виндзор сарайына және Сандрингемге сапар шекті. 1897 жылы ол Санкт-Павел соборының сыртында оның алмас мерейтойын тойлау үшін арнайы алғыс айту рәсімін ұйымдастырды. Оның жоғары лауазымы оған басқа да жауапкершіліктерді жүктеді. Ол Жеке кеңеске тағайындалды, Британ мұражайының, Ұлттық портрет галереясының және басқа да көптеген ұйымдардың сенімдісі болды. Крейттонның денсаулығы отбасы мен достарын алаңдатты. 1898 жылдан бастап ол асқазан ауруларына ұшырады. 1900 жылға қарай олар күшейді, ал 1900 жылдың жазында дәрігерлер асқазан ісігіне күдіктенді. Крейттон сол жылы желтоқсан айында екі рет операция жасады, бірақ операциялар сәтті болмады. Қаңтардың басында ол екі ауыр асқазан қан кетуін бастан өткерді және оның жағдайы тез нашарлады. Манделл Крейттон 1901 жылдың 14 қаңтарында, 57 жасында қайтыс болды. 1900 жылы салынған жақын жердегі Крейттон даңғылы оның құрметіне аталды.

On 28 October 1896, a few days after the death of the Archbishop Benson, Creighton received a letter from the British prime minister Lord Salisbury offering appointment as Bishop of London. There were rumours at the time that the offer had come with the promise of an eventual archbishopric of Canterbury. In January 1897, Creighton was translated to the See of London in an enthronement ceremony at St Paul's Cathedral. Among other prelates, Creighton was sometimes regarded with suspicion, even considered too scholarly or frivolous. However, his star had risen rapidly in government and court circles, in part due to his worldliness. Although ecclesiastical high office had been thrust upon him and disrupted his academic career, Creighton now felt comfortable about the prospects of rising to its pinnacle, holding out hope for a return to scholarly endeavours at the end. One of Creighton's first efforts after becoming Bishop of London was to support the passage of the Voluntary School Bill of 1897. Almost thirty years earlier, the Elementary Education Act 1870 (33 & 34 Vict. c. 75) had established non denominational elementary schools, also called board schools, which were funded by local taxes. Religious schools, also called "voluntary schools" had, however, not received this support. The bill asked for extension of taxpayer support to the voluntary schools. In March 1897, Creighton addressed the House of Lords in support of the bill, which was eventually passed by both Houses of Parliament. Creighton felt strongly that all religious instruction be denominational. In a letter to the London district school boards, he wrote, "We only ask that the wishes of the parents be consulted about [religious] education of their children, and that every child in England should receive instruction in the religious beliefs of the denomination to which his parents belong." Creighton also succeeded Frederic Leighton as President of the Committee commissioning the Survey of London which documented the capital's principal buildings and public art. By 1898, Creighton was increasingly occupied with a debate over ritual practice in the Diocese of London, and, more generally, in the Church of England. On his arrival in London, he had discovered that low church clergy in his diocese were taking exception to the ritual practices of some high churchmen, practices which indicated Roman Catholic influence. The controversy had begun in the wake of the Oxford Movement, which had created a Catholic revival within the Anglican church, prominent among which were the Anglo Catholics. One of the radical low churchmen, the evangelical cleric John Kensit, had protested that Creighton himself had on occasion worn a cope and carried a mitre. Kensit requested that Creighton take a more definite public stance against high church rituals, such as the use of candles and incense. Creighton, who preferred to work behind the scenes, did engage many high church clergy. Although he seemed to subscribe to a broad branch theory, that the real Catholic Church was a collection of national churches which included the Church of England, the Church of Rome, and the Eastern Orthodox Church, he was firm about asserting Anglican doctrine—that liturgical practice, beyond that involving what he termed "permissible liberty," conform to that in the Book of Common Prayer. In a circular letter to his clergy, he wrote:It is absolutely necessary that nothing should be done which affects the due performance of the Church as laid down in the Book of Common Prayer, and that any additional services which are used should conform entirely to the spirit and intention of the Prayer Book. However, this still did not seem to satisfy Kensit and his more vocal evangelical supporters, who threatened to create more public disruption. Eventually, the Church of England's two archbishops, of Canterbury and York, held a hearing in Lambeth Palace, and, in August 1899, ruled against the use of candles and incense, a seeming victory for the low church forces. The wider doctrinal conflict, though, was to continue beyond both the Victorian and Edwardian eras. Throughout this time, Creighton conducted the endless business that came with his large diocese. In one year, he was recorded to have given 294 formal sermons and addresses. He made trips to Windsor Castle and Sandringham to conduct services for Queen Victoria. In 1897, he organised a special service of thanksgiving outside St Paul's in commemoration of her Diamond Jubilee. His prominent office, moreover, brought other responsibilities. He was appointed to the Privy Council; he became a trustee of the British Museum, the National Portrait Gallery, and a host of other organisations. Creighton's health was now worrying his family and friends. Starting in 1898, he had begun to experience bouts of stomach pain. By 1899, these had increased in severity, and by the summer of 1900, his doctors were suspecting a stomach tumour. Creighton was operated on twice in December of that year, however, the surgeries were not successful. In early January he experienced two severe stomach haemorrhages and his condition rapidly declined. Mandell Creighton died on Monday, 14 January 1901, aged 57. A nearby road, Creighton Avenue, laid out in 1900, was named after him /

Мұра

1901 жылғы 17 қаңтарда бейсенбі күні Сент-Пол соборында патшалар, саясаткерлер, ғалымдар және қарапайым халық қатысқан салтанатты жобадан кейін Крейтонның денесі Кентэрбери архиепискобының криптасына жерленді. Бұл 280 жыл ішінде Лондон епискобының Сент-Полде жерленгенінің алғашқы жағдайы болды. Сол кездегі газеттер мен ғылыми журналдардағы некрологтар оны Англияның ұлы тарихшыларының бірі және ерекше адалдығымен көзге түскен прелат ретінде мақтан тұтты. "Квартальный ревью" журналы: «Бір адамда мұндай зияткерлік күш пен жоғары мінез-құлықтың үйлесімін табу сирек кездеседі» деп жазды. Крейтонға арналған ескерткіш Питерборо соборында да бар, ол ғибадатхананың солтүстігінде оның бейнесі салынған мозаика түрінде, оның өмірінен алынған мәліметтермен және «Мен сіздердің араларыңызда Иса Мәсіхтен басқа ештеңе білмеуге бел будым» және «Ол шынайы тарих жазуға тырысты» деген ұрандармен безендірілген. Бүгінде Крейтон шіркеу қызметкері емес, тарихшы ретінде жақсы танымал. Крейтонның еңбегі британдық тарихнаманың бір дәуірінің бөлігі ретінде қарастырылады. 1886 жылы «Англия тарихы бойынша шолу» журналын құру сияқты Крейтонның академиялық өміріндегі көптеген маңызды оқиғалар, оның бірінші редакторы ретінде оның өзі, дәуірдің де ерекшеліктері болды. Тарихшы Филиппа Левиннің айтуынша: «Журнал – кәсіби тарихшының басымдығын бекітуге бағытталған бірқатар дамудың нәтижесі болды». 1884 жылы үш беделді адам академиялық жеңілдіктермен марапатталды: Манделл Крейтон Кембридж университетінде Шіркеу тарихының алғашқы Дикси профессоры болды, Е. А. Фриман досы Стаббстың орнына Оксфордтағы қазіргі заманғы тарихтың Regius профессоры болды, ал заң тарихшысы Фредерик Мэтланд Кембриджде ағылшын құқығы бойынша оқырманы болды. Келесі жылы Кембридждегі тарихи Трипостың реформасы және Оксфордтың гуманитарлық ғылымдар, шығыс тілдері және қазіргі заманғы тарихқа бөлінуі тарихтың академиялық құрметке ие болғанын жариялады. Крейтон еуропалық көзқарасы бар алғашқы британдық тарихшылардың бірі саналады. Оның «Реформация кезеңіндегі Папалық тарихы» атты еңбегі туралы Р. Дж. В. Эванс: «Бұл британдықтарды қазіргі және еуропалық тарихқа енгізудің алғашқы маңызды әрекеттерінің бірі» деп жазады. Жалпы, Крейтон және оның әріптестері әртүрлі мұра қалдырды. Бір жағынан, Крейтон мұқият теңгерілген ғалым болды, тіпті оның сыншысы Лорд Актон оның күшін сипаттау үшін «жоғары бейтараптық» сөзін қолданды. Крейтон өзін идеяларға қызығушылық танытқан Актоннан өзгеше, іс-қимылға қызығушылық танытатын адам ретінде қарастырды. Крейтон папаларды кінәсіз деп санамаса да (мысалы, үшінші паптық томды жазып жатқанда, ол досына Борджиялармен жұмыс істеудің «төменгі полиция сотында бір күн өткізуге» ұқсас екенін жазды), Крейтон қоғамдық адамдардың жеке емес, қоғамдық іс-әрекеттері үшін бағалануын қатыстыра айтты. Ол өлімінен кейін жарық көрген «Тарихи этика» атты эссесінде: «Мен дәлелдеуге және бағалауға болатын нақты негіздерде тұрғым келеді. Мен өтірісшілікпен қоршалғым келмейді, өйткені бұрынғы адамдар қазіргі кезде дұрыс деп санайтын қағидаларға қайшы әрекеттер жасады» деп жазды. Екінші жағынан, Крейтонның тарихи көзқарасы, сондай-ақ оның әріптес тарихшыларының көзқарасы, олардың мәдени және әлеуметтік жағдайының іздерін сақтады. Роберт Харрисон, Алед Джонс және Питер Ламберт сияқты тарихшылардың пікірінше: «Олардың Британияның негізгі институттарының ағылшындығына баса назар аударуы, мысалы, ағылшын емес этникалық топтарды, Крейтон айтқандай, тарих тақырыбының «басты бөлігінен» тиімді түрде алып тастады». Нақтылыққа және шындыққа баса назар аудару оның прелаттық мансабының ерекшелігі болып қала берді. Крейтон Англия шіркеуін уақыт пен кеңістікте өздігінен өмір сүретін абстрактілі ұғым ретінде емес, Англияда, оның халқы мен тарихында тамырланған ретінде қарастырды. Кеннет Роббинс былай деп жазды: «Бұл (Крейтонның) шіркеудің формасы, құрылымы, этикасы және ілімі ағылшын тарихының жағдайында қалыптасқандығын мойындауы еді». Сол сияқты Крейтон тірі шіркеуді ағылшын халқының қазіргі құштарлығының көрінісі ретінде қарастырды. «Шіркеудің жалпы бағыты» ағылшын халқының қалауымен реттелуі керек. Шіркеу олардан тым алыстамайды». Осының салдарынан Крейтон шіркеуді Викториялық өзін-өзі бағалау мен ұмтылыстармен байланыстыра алды. «Англия шіркеуінің функциясы» – «еркін адамдардың шіркеуі болуы. Рим шіркеуі – құлдыраған халықтардың шіркеуі: ол тек өткенде ғана өмір сүреді, болашағы жоқ. Англия шіркеуі алдында әлемді жаулау тұр» деуге ол дайын болды. Осы көзқарастың табиғи салдары ретінде Крейтон шіркеу мен мемлекеттің бөлінуіне қатысты түрде қарсы болды. Оның ойынша, шіркеу мен мемлекет – екі тұрғыдан қарағанда ұлттың екі аспектісі. Мұндай заң қабылдауға тырысу, сонымен қатар, Викториялық Ұлыбританияда әлеуметтік дүрбелең тудырар еді: көптеген жоғары дін қызметкерлерінің білім және достық байланыстары көрнекті қоғамдық тұлғалармен болды. Өмірінде Крейтон Оксфорд, Кембридж, Гарвард және Дублин Тринити колледжі сияқты көптеген мекемелерден құрметті докторлық дипломдар алды. Оның қайтысынан кейін бірнеше жыл өткен соң, Лондонның Корольдік колледжінде Крейтон лекциясы құрылды. Лекция сериясы 2007 жылы 100 жылдығын тойлады. Крейтон 1897 жылы Америкалық антиквариат қоғамының мүшесі болып сайланды.

On Thursday, 17 January 1901, after an elaborate funeral in St Paul's Cathedral attended by royalty, politicians, academics, and ordinary people, Creighton's body was interred in the crypt by the Archbishop of Canterbury. It was the first time in 280 years that a Bishop of London had been buried in St Paul's. Obituaries in contemporary newspapers and scholarly journals hailed him as one of England's great historians and a prelate of remarkable integrity. The Quarterly Review remarked, "It is certainly rare to find so much intellectual force and so high a standard of conduct combined in one man." A memorial to Creighton can also be found in Peterborough Cathedral just north of the sanctuary in the form of a substantial mosaic depicting his effigy, details of his life and the mottos "I determined not to know anything among you save Jesus Christ" and "He tried to write true history." Today, Creighton is better known as a historian than as a church official. Creighton's work is seen as part of an era in British historiography. Many of the milestones of Creighton's academic life, such as founding of the English Historical Review in 1886, with himself as the first editor, are those of the era as well. According to historian Philippa Levine:The Review was the culmination of a series of related developments central to the asserting of the primacy of the professional historian. In 1884 a highly distinguished trio of men had all been rewarded with academic preferment: Mandell Creighton became the first Dixie Professor of Ecclesiastical History at the University of Cambridge, E. A. Freeman succeeded his friend Stubbs in the Regius Professorship of Modern History at Oxford and the legal historian Frederick Maitland became reader in English Law at Cambridge. The following year the reform of the Historical Tripos in Cambridge and the division of Oxford's arts faculty into the three areas of literae humaniores, oriental languages and modern history declared that history had finally won academic respect as an autonomous area of study. Creighton is considered to be one of the first British historians with a distinctly European outlook. Of his magnum opus, History of the Papacy in the Period of the Reformation, R. J. W. Evans writes, "(It) constitutes one of the first great attempts to introduce the British to explicitly modern and European history." Overall, Creighton and his peers, left a heterogeneous legacy. On the one hand, Creighton was a painstakingly balanced scholar; even his critic Lord Acton would use "sovereign impartiality" to describe Creighton's strength. Creighton saw himself as someone interested in actions, in contrast to Acton, whom he considered to be interested in ideas. Although Creighton did not personally consider the popes to be guiltless (for example, amidst writing the third papacy volume, he wrote, in a letter to a friend, that working on the Borgias was like "spending one's day in a low police court"), Creighton was emphatic that public men be judged for their public and not private actions. In an essay, "Historical ethics", published after his death, he wrote, "I like to stand upon clear grounds which can be proved and estimated. I do not like to wrap myself in the garb of outraged dignity because men in the past did things contrary to the principles which I think soundest in the present." On the other hand, Creighton's historical outlook, as well as that of his historian peers, bore the cultural and social stamp of their position. According to historians Robert Harrison, Aled Jones, and Peter Lambert, "Their emphasis on the Englishness of Britain's key institutions, for instance, effectively excluded non English ethnic groups from the 'chief part,' as Creighton had put it, of history's subject." The emphasis on concreteness and reality would remain a feature of his career as a prelate. Creighton saw the Church of England not as an abstract entity existing independently in space and time, but as rooted in England, its people, and their history. In the words of Kenneth Robbins, "It was an unashamed acknowledgment on (Creighton's) part that the form, structure, ethos and doctrine of that church had been fashioned in the circumstances of English history." Similarly, Creighton saw the living church as an embodiment of the present day yearnings of the English people. "(The) general trend of the Church", he wrote, "must be regulated by (the English people's) wishes. The Church cannot go too far from them." Consequently, Creighton could imbue the church with Victorian self assessments and aspirations. "The function of the Church of England", he was comfortable saying, "was to be a church of free men. The Church of Rome was the church of decadent peoples: it lives only in the past, and has no future The Church of England has before it the conquest of the world." As a natural corollary of this outlook, Creighton was explicitly against the separation of church and state. In his way of thinking, church and state were two aspects of the nation as seen from two vantage points. Any attempt at legislating a separation would, in addition, have caused social disruptions in late Victorian Britain: many higher clergy had ties of education and friendship with prominent public men. During his lifetime Creighton received honorary doctorates from many institutions, among them Oxford, Cambridge, Harvard, and Trinity College, Dublin. A few years after his death, the Creighton lecture was established at King's College, London. The lecture series celebrated its centenary in 2007. Creighton was elected a member of the American Antiquarian Society in 1897.

Кейіпкер

Крейтон күрделі, кейде түсініксіз интеллектке ие адам еді. Крейтонның студенттік кезіндегі Мертон колледжінің мүшесі, философ Эдвард Кейрд оның жайлы: «Крейтонның ақыл-ойы гениалдыққа жететін деңгейде» деді. Кейін Кембридж университетінде оның кейбір әріптестері оның мінез-құлқына таңырқады. Ол сабақ бергенде немесе академиялық мәселелерді шешкенде өткір, епті интеллект танытты. Бірақ, әлеуметтік жиындарда, студенттердің қуанышына орай, ол үнемі жолсыздық пен бейшаралыққа бой берді. Оның Луизамен қарым-қатынасын анықтау қиын еді. Питербороға тағайындалғаннан кейінгі айларда күйеу мен әйел жиі, кейде ащы дауласатын, кейін немересі еске алатын болды. Бірақ бұл кезеңде олар өз заманы үшін таңғаларлықтай жақындық танытатын: сол кезде немере інісі Луизаның епископтың кабинетінде құмарлықпен құшақтасқанын көреді. Крейтон жеті баласына қатаңдық танытуға болатын, бірде қызының қателігін түсінуіне көмектесу үшін оны арқанмен үстел аяғына байлаған. Алайда, ол үйде балаларымен ойнап, көңіл көтеруге тырысып, қиялдағы оқиғалар айтатын – көп жылдар өткен соң олар осыны балалық шақтарының ең жақсы сәттері деп есептейтін. Ол жеті баланың әкесі болды: 1872 жылы Беатрис, 1874 жылы Люсия, 1876 жылы Кутберт, 1878 жылы Уолтер, 1880 жылы Мэри, 1883 жылы Освин және, соңында, 1887 жылы туған Джемма. Өмір бойы Крейтон ұзақ серуендеуге жазды (оларды ол «саяхаттар» деп атайтын). Балалары үлкейгенде, отбасының ашық ауадағы сүйікті ойыны – хоккейге айналды. Фулхэм сарайына келген көптеген дін қызметкерлері Крейтонның ынталы шақыруларын қабылдамай қоюға батыл болмады. Крейтондар үздіксіз саяхаттап, көп демалыстарын Италияда өткізді. Мысалы, Питерборо қаласындағы алты жыл ішінде олар тоғыз рет шетелге сапар шекті. Крейтон өмір бойы темекі шегуші болды. 1893 жылы шіркеудің адамын жақтырмайтын жазушы Сэмюэл Батлер Питербородағы Крейтон отбасына баруға шақыратын хат алғанда, Питерборо епископы конвертте ойсыз қалдырылған темекіні тапқанда бірден көңілі орнықты. Оның қызметі кезінде де дау-дамайлар болды. Ол салтанаттылықты жақсы көріп, оның жоғары шіркеу көзқарастары бар деген күдік тудырды. Бірақ, бір шіркеудің бас діни қызметкері жандарды емдеу үшін құрбандық керек деп наразылық білдіргенде, Крейтон: «Сендер шаян сияқты жандарды түтінсіз емдеуге бола ма деп ойлайсыңдар ма?» деп ашуланды. Оның орташа көзқарастары – радикалды евангелистер мен консервативті англо-католиктерге бірдей қарсы болды – оны королева Викторияға жақындатты. Алайда Крейтонның еңбек этикасы орташа емес еді. Ол қосымша жауапкершілік ұсыныстарынан сирек бас тартты, бірнеше рет одан әрі жауапкершілікке тартылуы және одан қашу туралы өкінішін білдірді. Мүмкін, осыны сезіп, 1897 жылы Крейтонды Лондон епархиясына қарсы алған Санкт-Полс каноны: «Сізге жүктелетін ауыр жүк: сіз өзіңізден басқа барлық адамды толыққанды пайдаланасыз деп үміттенемін» деп ескертті.

Creighton was a man of complex, sometimes baffling, intelligence. The philosopher Edward Caird, a fellow at Merton during Creighton's student days there, said of him, "Creighton possesses common sense in a degree which amounts to genius." Later, at Cambridge, some colleagues were perplexed by his personality. When teaching or transacting academic business, he displayed a shrewd, canny intelligence. However, at social gatherings, much to the delight of the students present, he was continually outrageous and flippant. His relationship with Louise was not easily characterised. In the months after the Peterborough appointment, husband and wife would frequently quarrel, sometimes bitterly, as a niece would later recall. But the couple could also be surprisingly demonstrative for their times: during this same period, a nephew caught sight of Louise locked in passionate embrace with the bishop in the latter's study. Creighton could be stern with his seven children, on one occasion tying a daughter to a table's leg with a rope to aid her in recognising her folly. However, he could also romp around the house with them, engage in horseplay, and make up nonsensical stories—all of which, many years later, they would consider the highlights of their childhood. He was the father of seven: Beatrice in 1872, Lucia in 1874, Cuthbert in 1876, Walter in 1878, Mary in 1880, Oswin in 1883 and, finally, Gemma, born in 1887. Throughout his life, Creighton went on long walks (his "rambles," as he liked to call them). When the children grew older, the family's outdoor pastime of choice became field hockey. Many visiting clergy at Fulham Palace found themselves unable to refuse Creighton's enthusiastic invitations to join in. The Creightons were inveterate travellers, spending many vacations in Italy. During their six years in Peterborough, for instance, they made nine foreign trips. Creighton was also a lifelong chain smoker. When author Samuel Butler, no sympathiser of churchmen, received a letter in 1893 inviting him to visit the Creighton family in Peterborough, he was immediately put at ease when he discovered some tobacco thoughtlessly left in the envelope by the Bishop of Peterborough. Controversy seemed to trail him during his prelacies. He loved pageantry, creating speculation that he had high church views. However, when a high church priest protested that incense was needed for curing souls, Creighton burst out, "And you think that souls like herring cannot be cured without smoke?" His moderate views—equally opposed to radical evangelicals and conservative Anglo Catholics—endeared him to Queen Victoria. Creighton's work ethic, though, was anything but moderate. He seldom refused offers of additional responsibility, confessing more than once to both an abiding fatalism about being saddled with more responsibility and guilt about shirking from it. Perhaps recognising this, a canon of St Paul's, while welcoming Creighton to the diocese of London in 1897, ominously remarked, "It is a frightful burden to lay on you: I hope you will use up everybody except yourself."