Жон Генри Ньюмен – қасиетті кардинал және жазушы

Джон Генри Ньюмен – ағылшын кардиналы, 2019 ж. қасиетті деп жарияланды. Оксфорд қозғалысының жетекшісі, католик сенімдерін жақтап, теологиялық еңбектер жазған.

32 мин оқу

100%

Дереккөз: John Henry Newman — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ағылшын дінбасысы және кардинал (1801–1890) – ағылшын кардиналы.

Реднал, Бирмингем метрополитендік округі, Вест-Мидлендс, Англия
| дін =
| қолтаңба = John Henry Newman Subskribo.svg
| ата-ана =
| герб = Coat of arms of John Henry Newman.svg
| ұран = Cor ad cor loquitur («Жүрек жүрекке сөйлейді»)
| мерекесі =
| құрмет =
| жарылқанған күні = 19 қыркүйек 2010
| жарылқанған орны = Кофтон Парк, Бирмингем, Англия
| жарылқанған кісі = Папа Бенедикт XVI
| қасиеттелген күні = 13 қазан 2019
| қасиеттелген орны = Санкт-Петер алаңы, Ватикан қаласы
| қасиеттелген кісі = Папа Франциск
| атрибуттары = Кардиналдың киімі, ораториандық киім
| қамқорлығы = Біздің ханымның Уолсингем жеке ординариаты; ақындар
| киелі орны = Бирмингем ораториясы
| модуль2 =
| негізгі қызығушылықтары =
| ерекше идеялары =
| ерекше еңбектері =
| ықпал еткендер =
| әсер еткендер = flatlist|
Актон
Арнольд
Беллоко
Брендсма
Бенсон
Бакли
Честертон
Дей
Диккенс
Дуглас
Фаустина
Франциск
Хопкинс
Джойс
Кольбе
Кирк
Нокс
Лео XIII және 2019 жылы католик шіркеуінде әулие ретінде қасиеттелді. Бұрын Оксфорд университетінің евангелистік ғалымы және Англия шіркеуінің дін қызметкері болған Ньюман, ағылшыншылдықтың жоғары дәстүріне тартылды. Ол ағылшын реформациясына дейінгі католик сенімдерін және Англия шіркеуіне литургиялық рәсімдерді қайтаруды қалаған ағылшыншылдардың ықпалды және даулы тобы – Оксфорд қозғалысының ең көрнекті көшбасшыларының бірі болды. Бұл бағытта қозғалысқа да сәттілік соққан еді. 1841 жылы өзінің 90-шы трактатын жариялағаннан кейін Ньюман: «Мен Англия шіркеуіне қатысты өлім төсегінде жатқандай едім», – деп жазды. 1845 жылы Ньюман Оксфорд университетіндегі оқытушылық қызметінен кетіп, оның жақтастарының бір бөлігімен бірге Англия шіркеуін ресми түрде тастап, католик шіркеуіне қабылданды. Ол тез арада дін қызметкері болып тағайындалды және Бірмингемде тұрақты ықпалды діни көшбасшы болып қалды. 1879 жылы Папа Лео XIII Англиядағы католик шіркеуіне қосқан үлесі үшін оны кардинал етіп тағайындады. Ол 1854 жылы Ирландия католик университетінің құрылуына мұрын қойды, бірақ 1859 жылы Дублиннен кетіп қалды. (Университет кейін Дублин университетінің колледжіне айналды.) Ньюман сонымен қатар әдеби тұлға болды: оның маңызды жазбаларына «Уақыттарға арналған трактаттар» (1833–1841), автобиографиясы «Apologia Pro Vita Sua» (1865–1866), «Келісімнің грамматикасы» (1870) және «Геронтийдің арманы» (1865) өлеңі кіреді. Оның қасиеттелуі 12 ақпан 2019 жылы Папа Франциск тарапынан ресми түрде бекітілді және 13 қазан 2019 жылы өтті. Ол Томас Беккет (Чипсайдта туған), Томас Мор (Сүт көшесінде туған), Эдмунд Кэмпион (лондондық кітап сатушының ұлы) және Полидор Пласден (Флит-стриттен) кейін Лондон қаласының бесінші әулиесі болып табылады.

Rednal, Metropolitan Borough of Birmingham, West Midlands, England
| religion =
| signature = John Henry Newman Subskribo. svg
| parents =
| coat of arms = Coat of arms of John Henry Newman. svg
| motto = Cor ad cor loquitur('Heart speaks unto heart')
| feast day =
| venerated =
| beatified date = 19 September 2010
| beatified place = Cofton Park, Birmingham, England
| beatified by = Pope Benedict XVI
| canonized date = 13 October 2019
| canonized place = Saint Peter's Square, Vatican City
| canonized by = Pope Francis
| attributes = Cardinal's attire, Oratorian habit
| patronage = Personal Ordinariate of Our Lady of Walsingham; poets
| shrine = Birmingham Oratory
| module2 =
| main interests =
| notable ideas =
| notable works =
| influences =
| influenced = flatlist|
Acton
Arnold
Belloc
Benedict XVI
Brandsma
Brzozowski
Benson
Buckley
Chesterton
Day
Dickens
Douglas
Faustina
Francis
Hopkins
Joyce
Kolbe
Kirk
Knox
Leo XIII and was canonised as a saint in the Catholic Church in 2019. Originally an evangelical academic at the University of Oxford and priest in the Church of England, Newman was drawn to the high church tradition of Anglicanism. He became one of the more notable leaders of the Oxford Movement, an influential and controversial grouping of Anglicans who wished to restore to the Church of England many Catholic beliefs and liturgical rituals from before the English Reformation. In this, the movement had some success. After publishing his controversial Tract 90 in 1841, Newman later wrote: "I was on my death bed, as regards my membership with the Anglican Church." In 1845 Newman resigned his teaching post at Oxford University, and, joined by some but not all of his followers, officially left the Church of England and was received into the Catholic Church. He was quickly ordained as a priest and continued as an influential religious leader, based in Birmingham. In 1879, he was created a cardinal by Pope Leo XIII in recognition of his services to the cause of the Catholic Church in England. He was instrumental in the founding of the Catholic University of Ireland in 1854, although he had left Dublin by 1859. (The university in time evolved into University College Dublin.) Newman was also a literary figure: his major writings include the Tracts for the Times (1833–1841), his autobiography Apologia Pro Vita Sua (1865–1866), the Grammar of Assent (1870), and the poem The Dream of Gerontius (1865), His canonisation was officially approved by Pope Francis on 12 February 2019, and took place on 13 October 2019. He is the fifth saint of the City of London, after Thomas Becket (born in Cheapside), Thomas More (born on Milk Street), Edmund Campion (son of a London bookseller) and Polydore Plasden (of Fleet Street).

Ерте өмір және білім

Ньюман 1801 жылғы 21 ақпанда Лондон қаласында үш ұл мен үш қыздың үлкені ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Джон Ньюман Ломбард көшесіндегі Рамсботтом, Ньюман және Компания банкі болды. Оның анасы Джемима (құрметті Фурдринье) Англиядағы атақты гугеноттардың туған тегінен шыққан, оның негізін гравюрашы, баспагер және кеңсе тауартәлі Пол Фурдринье салған. Франсис Уильям Ньюман кіші інісі еді. Оның кіші әпкесі Харриет Элизабет Оксфорд қозғалысында белгілі болған Томас Мозлиге үйленді. Отбасы Блумсберидегі Саутгемптон көшесінде (қазір Саутгемптон Плейс) тұрды және 1800 жылдардың басында Ричмондға жақын Хамда елдік үй сатып алды. Жеті жасында Ньюман Джордж Николас басқарған Ұлы Илинг мектебіне жіберілді. Онда Джордж Хаксли, Томас Генри Хакслидің әкесі математикадан сабақ берді, ал классика пәнін Уолтер Майерс оқытты. Ньюман мектептегі ойын-сауықтарға қатыспады. Ол Уолтер Скотттың, сол кезде жарық көріп жатқан, Роберт Саутидің романдарын көп оқыды. 14 жасында Томас Пэйн, Дэвид Юм және, мүмкін, Вольтердің күмәндік тудыратын еңбектерін оқыды.

Евангелистік

15 жасында, мектептегі соңғы жылы Ньюман евангелистік христиандыққа көшті, және ол бұл оқиға туралы өзінің "Апология" кітабында "қолдарым мен аяқтарым бар екенінен де анығырақ" деп жазды. Соған жуық уақытта (1816 жылдың наурызында) Рамсботтом, Ньюман және Ко банкі банкротқа ұшырады, бірақ ол кредиторларына төледі, ал әкесі сыра зауытын басқаруға кетті. 1814 жылы өзі де дінге келген Мейерс, Ньюманға ағылшын кальвинистік дәстүрінен кітаптар берді, сондай-ақ ол Джозеф Милнердің "Христос шіркеуінің тарихы" еңбегін оқыды. Ньюман Уильям Лоу және Уильям Бевериджді рухани әдебиеттерден оқыды. Ол сонымен қатар Томас Скотттың "Ақиқат күші" кітабын да оқыды. Өмірінің соңына дейін Ньюман 1816 жылы евангелистік христиандыққа көшкенін жанының құтылуы деп еске алса да, ол ертедегі кальвинизмнен алшақтады. Имон Даффи айтқандай, "Ол евангелизмді, оның діни сезімге және сенім арқылы ғана ақталу туралы реформациялық доктринаға баса назар аударуын, аянталған шындықты жеткізуде шіркеудің рөлін ескермейтін, және сөзсіз субъективизм мен күмәнділікке алып келетін догматикалық емес діни жекеліктің трояндық аты ретінде қарастырды".

Университетте

Ньюманның есімі Линкольн қонақ үйіне тіркелді. Бірақ, ол көп ұзамай Оксфордтағы Тринити колледжіне жіберілді, онда ол кең ауқымды білім алды. Соңғы емтихандарда жақсы нәтиже көрсетуге тырысуы кері әсер етті; ол Томас Воулер Шорттың қадағалауымен емтиханды сәтсіз тапсырып, "жолдың төменгі жағында" бакалавр дәрежесін алды (классика бойынша екінші сыныптық дипломмен және математикалық жұмыстар бойынша жіктемеден өте алмады). Оксфордта қалуды қалаған Ньюман жеке оқушыларға сабақ беріп, Ориел колледжінде стипендия алу үшін дайындалды, ол кезде "Оксфорд зиялылығының орталығы" деп есептелді. 1822 жылдың 12 сәуірінде ол Ориел колледжінің мүшесі болып сайланды. Эдвард Бувери Пузи 1823 жылы осы колледждің мүшесі болып сайланды.

Англикандық қызмет

1824 жылдың 13 маусымында Ньюман Оксфордтағы Христос шіркеуінің соборында ағылшын дінінің дьяконы болып тағайындалды. Он күннен кейін ол өзінің алғашқы уағызын Овер-Вортон шіркеуінде (Банбери, Оксфордшир маңында) өткізді. Бұл кезде ол бұрынғы ұстазы, 1823 жылдан бері мұнда пастор болып қызмет ететін Уолтер Майерсқа барып қайтқан еді. 1825 жылдың 29 мамырында, Троица күні, Оксфорд епископы Эдвард Леггтің қолынан Христос шіркеуінің соборында дін қызметкері болып бекітілді. Пузидің ұсынысымен Оксфордтағы Сент-Клемент шіркеуінің пасторы болды. Мұнда екі жыл бойы шіркеу ісімен айналысып, "Аполлоний Тианский", "Цицерон" және "Ғажайапаттар" тақырыбындағы мақалаларын "Метрополитан энциклопедиясы" үшін жазды. Ричард Уэтели мен Эдвард Коплстон, Ориелдің провосты, Ориел ноэтикасы тобының басшылары еді. Бұл топ еркін пікір алмасуға берілген, тәуелсіз ойлы ғалымдардан құралған. 1825 жылы Уэтелидің өтінішімен Ньюман Сент-Албан Холлының директордың орынбасары болды, бірақ бұл лауазымды бір жыл ғана атқарды. Ол өзінің "ақыл-ойының жетілуіне" және осы кезеңде ұялдығын жеңуге Уэтелидің үлкен үлес қосқанын айтты. 1826 жылы Ньюман Ориелге оқытушы ретінде қайта оралды. Сол жылы Ричард Хюррел Фроуд, Ньюманның "кездескен ең өткір, епті және терең ойлы адамдарының бірі" деп сипаттаған адам, ондағы феллоу болып сайланды. Екеуі де рухани және пасторлық міндеттерді, әсіресе оқу-жаттығу жұмысын, секулярлықтан гөрі жоғары бағалады, бұл колледж ішінде шиеленіске әкелді. Ньюман Уэтелидің танымал "Логика элементтері" (1826, бастапқыда "Метрополитан энциклопедиясы" үшін) еңбегіне көмектесті және одан христиан шіркеуі институты туралы анық түсінік алды: "Құдайдың тағайындауы, мемлекеттен тәуелсіз, өзіне тән құқықтарға, артықшылықтарға және өкілеттіктерге ие нақты бір дене". Ал Пузиге еврей тілінен профессор атағы берілді. Осы кезде Ньюман формальды түрде евангелистермен байланысын сақтап тұрса да, оның көзқарастары біртіндеп жоғары діни деңгейге көтерілді. Джордж Херринг Ньюманның қарындасы Мэридің қаңтардағы қазасы оған үлкен әсер еткенін айтады. Жылдың ортасында ол шіркеу әкелерінің еңбектерін мұқият оқыды. Чиркінің миссионерлік қоғамының жергілікті хатшысы ретінде Ньюман ағылшын дін қызметкерлерінің қоғамды бақылаудан нонконформистерді ығыстыру жолын ұсынатын анонимді хат таратты. Осының салдарынан 1830 жылдың 8 наурызында ол қызметтен босатылды; үш айдан кейін Ньюман Киелі кітап қоғамынан шығып, төменгі шіркеу тобынан алшақтады. 1831-1832 жылдары Ньюман университет алдында "Таңдалған уағызшы" болды. 1832 жылы Хокинспен колледждің "негізінен діни сипаты" туралы келіспеушілік күшейіп, ол отставкаға кетуіне себеп болды.

On 13 June 1824, Newman was made an Anglican deacon at Christ Church Cathedral, Oxford. Ten days later he preached his first sermon at Holy Trinity Church in Over Worton (near Banbury, Oxfordshire) while on a visit to his former teacher the Reverend Walter Mayers, who had been curate there since 1823. On Trinity Sunday, 29 May 1825, he was ordained a priest at Christ Church Cathedral by the Bishop of Oxford, Edward Legge. He became, at Pusey's suggestion, curate of St Clement's Church, Oxford. Here, for two years, he was engaged in parochial work and wrote articles on "Apollonius of Tyana", "Cicero" and "Miracles" for the Encyclopædia Metropolitana. Richard Whately and Edward Copleston, Provost of Oriel, were leaders in the group of Oriel Noetics, a group of independently thinking dons with a strong belief in free debate. In 1825, at Whately's request, Newman became vice principal of St Alban Hall, but he held this post for only one year. He attributed much of his "mental improvement" and partial conquest of his shyness at this time to Whately. In 1826 Newman returned as a tutor to Oriel, and the same year Richard Hurrell Froude, described by Newman as "one of the acutest, cleverest and deepest men" he ever met, was elected fellow there. The two formed a high ideal of the tutorial office as clerical and pastoral rather than secular, which led to tensions in the college. Newman assisted Whately in his popular work Elements of Logic (1826, initially for the Encyclopædia Metropolitana), and from him gained a definite idea of the Christian Church as institution: "a Divine appointment, and as a substantive body, independent of the State, and endowed with rights, prerogatives and powers of its own". and Pusey was made Regius Professor of Hebrew. At this date, though Newman was still nominally associated with the Evangelicals, his views were gradually assuming a higher ecclesiastical tone. George Herring considers that the death of his sister Mary in January had a major impact on Newman. In the middle part of the year he worked to read the Church Fathers thoroughly. While local secretary of the Church Missionary Society, Newman circulated an anonymous letter suggesting a method by which Anglican clergy might practically oust Nonconformists from all control of the society. This resulted in his being dismissed from the post on 8 March 1830; and three months later Newman withdrew from the Bible Society, completing his move away from the low church group. In 1831–1832, Newman became the "Select Preacher" before the university. In 1832 his difference with Hawkins as to the "substantially religious nature" of a college tutorship became acute and prompted his resignation.

Жерорта теңізіне саяхат

1832 жылдың желтоқсан айында Ньюман архиекон Роберт Фруде мен оның ұлы Хюрреллге еріп, соңғысының денсаулығы үшін Оңтүстік Еуропаға сапар шекті. Пошталық бу пароходы «Гермес» бортында олар Гибралтар, Мальта, Иония аралдарына, содан кейін Сицилия, Неаполь және Римге барды, онда Ньюман Николас Уайзманмен танысты. Ол үйіне жазған хатында Римді «Жер бетіндегі ең таңғажайып орын» деп сипаттады, бірақ Рим-католик шіркеуін «көп құдайлы, төмендететін және сұмпайлыққа шақыратын» деп бағалады. Осы сапар барысында Ньюман көптеген қысқа өлеңдерін жазды, олар бір жылдан кейін «Лира Апостолика» жинағында жарияланды. Римнен, сәуір айында Фруделерді үйлеріне қайтарудың орнына, Ньюман жалғыз Сицилияға оралды. Леонфортеде ол асқазан немесе тиф қызбасымен қауіпті түрде ауырды, бірақ жазылып, Құдайдың Англияда оған одан әрі жұмыс істеуге мүмкіндік бергеніне көз жеткізді. Ньюман бұл оның үшінші құдайдан келген сыны екенін санады. 1833 жылдың маусым айында ол Палермодан Марсельге апельсин түсті қайықпен аттанды, ол Бонифацио бұғазында тоқтап қалды. Осы жерде Ньюман «Баста, мейірімді Нұр» атты өлеңін жазды, ол кейін әнұран ретінде кеңінен танымал болды. Сол кезде «апостолдық мұрагерлік пен дұға кітабының толықтығы» үшін күресуге келісім жасалды. Бірнеше аптадан кейін Ньюман, өзінің бастамасымен, «Times» трактаттарын жариялауды бастады, осы қозғалыс кейін «Трактариандық» деп аталды. Оның мақсаты Англия шіркеуі үшін доктрина мен тәртіптің нақты негізін қалыптастыру болды. Сол кезде мемлекеттің Ирландия шіркеуіне қатысты қаржылық саясаты құлдырау немесе жоғары шіркеудің өкілдерінің кетуіне қатысты алаңдаушылықтарды тудырды. Трактаттардағы ұстанымдар Ньюманның сенбі күнгі кешкі уағыздарымен толықтырылды, олардың әсері, әсіресе университет студенттері арасында, сегіз жыл бойына күшті болды. Трактаттарды Франсис Ривингтон арқылы лондондық Ривингтон баспасы жариялады. 1835 жылы профессор Эдвард Пузи Оксфорд қозғалысына қосылып, крещение және Евхаристия туралы трактаттар жазды, ал кеңейген қозғалыс «Пусейиттер» деп аталды, бұл термин көп ұзамай англикандық ритуалшыларға қатысты қолданылатын болды. 1836 жылы трактариандар белсенді топ ретінде пайда болды, Рен Диксон Хэмпденнің діни ілімдер профессоры лауазымына қарсы біртұтас оппозиция көрсетті. Хэмпденнің 1832 жылғы Бэмптон лекцияларын дайындауға Джозеф Бланко Уайт көмектескенімен, олар ереске қарсы күдік тудырды, және бұл күдік Ньюман жариялаған «Доктор Хэмпденнің теологиялық тұжырымдамаларына түсіндірмелер» атты памфлетімен күшейді. Осы кезде Ньюман «British Critic» журналының редакторы болды. Сондай-ақ ол Рим-католик шіркеуі мен халықтық протестантизм арасындағы англикандықтардың «орта жолын» қорғау мақсатында Сент-Мэридің қосалқы капелласында дәріс оқыды.

In December 1832, Newman accompanied Archdeacon Robert Froude and his son Hurrell on a tour in southern Europe on account of the latter's health. On board the mail steamship Hermes they visited Gibraltar, Malta, the Ionian Islands and, subsequently, Sicily, Naples and Rome, where Newman made the acquaintance of Nicholas Wiseman. In a letter home he described Rome as "the most wonderful place on Earth", but the Roman Catholic Church as "polytheistic, degrading and idolatrous". During the course of this tour, Newman wrote most of the short poems which a year later were printed in the Lyra Apostolica. From Rome, instead of accompanying the Froudes home in April, Newman returned to Sicily alone. He fell dangerously ill with gastric or typhoid fever at Leonforte, but recovered, with the conviction that God still had work for him to do in England. Newman saw this as his third providential illness. In June 1833 he left Palermo for Marseille in an orange boat, which was becalmed in the Strait of Bonifacio. Here, Newman wrote the verses "Lead, Kindly Light" which later became popular as a hymn. at which it was resolved to fight for "the apostolical succession and the integrity of the Prayer Book". A few weeks later Newman started, apparently on his own initiative, the Tracts for the Times, from which the movement was subsequently named "Tractarian". Its aim was to secure for the Church of England a definite basis of doctrine and discipline. At the time the state's financial stance towards the Church of Ireland had raised the spectres of disestablishment, or an exit of high churchmen. The teaching of the tracts was supplemented by Newman's Sunday afternoon sermons at St Mary's, the influence of which, especially over the junior members of the university, was increasingly marked during a period of eight years. Through Francis Rivington, the tracts were published by the Rivington house in London. In 1835 Professor Edward Pusey joined the Oxford Movement and contributed tracts on Baptism and the Eucharist, and the wider movement became known as the so called "Puseyites", a term soon generally applied to Anglican ritualists. In 1836 the Tractarians appeared as an activist group, in united opposition to the appointment of Renn Dickson Hampden as Regius Professor of Divinity. Hampden's 1832 Bampton Lectures, in the preparation of which Joseph Blanco White assisted, were suspected of heresy; and this suspicion was accentuated by a pamphlet put forth by Newman, Elucidations of Dr Hampden's Theological Statements. At this date, Newman became editor of the British Critic. He also gave courses of lectures in a side chapel of St Mary's in defence of the via media ("middle way") of Anglicanism between Roman Catholicism and popular Protestantism.

Күмәнданушылық және қарсылық

Ньюманның Оксфордтағы ықпалы 1839 жылы ең жоғары деңгейде болды. Алайда, сол кезде монофизизмді зерттеу оған англикандық теологияның өзі қабылдаған шіркеу билігінің қағидаларымен сәйкес келетіндігіне күмәндануға себеп болды. Ол Дублин Review журналында Николас Уайзменнің «Англикандық талап» атты мақаласын оқыды, онда Гипполық Августин Донатистерге қарсы айтқан «securus judicat orbis terrarum» («әлемнің үкімі шешуші») деген сөздері келтірілген. Ньюман кейіннен өзінің реакциясы туралы былай деп жазды:

«Бір ғана сөйлем үшін, Августиннің сөздері мені бұрын ешқашан сезінген емес күшпен әсер етті. Олар Сент-Августинге өзінің бала кезінде айтқан «Тolle, lege,—Tolle, lege» («Ал, оқы, оқы») сөзі сияқты болды. «Securus judicat orbis terrarum!» Ежелгі Әулиенің осы ұлы сөздері, шіркеу тарихының ұзақ және алуан түрлі бағытын түсіндіріп, қорытындылап, Via Media теологиясын толығымен құлатты» (Apologia, 5-бөлім).

1839 жылдың қыркүйегінде эксцентрикалық Джон Бранде Моррис Ньюман үшін Сент-Мэри шіркеуінде уағыз оқығаннан кейін, Ньюман Оксфордтан кетуді ойлай бастады. Оксфорд қаласының сыртындағы Литтлморда діни қауым құру жоспары пайда болды. Сент-Мэридегі лауазымын қабылдағаннан бері Ньюман шіркеудің тоқыраған аймағында (Сент-Николай мен Мэриге арналған) шіркеу және мектеп салдырды. Ньюманның анасы 1835 жылы жарты акр жер және Оriel колледжі берген 100 фунт стерлинг негізінде іргетасын қалады. Ньюман 1836 жылы Литтлморда Oriel колледжінің түлегі Чарльз Пурталес Голайтлиді пастор етіп тағайындауды жоспарлаған. Алайда, Голайтли Ньюменнің уағыздарының біріне ренжіп, католиктерге қарсы агрессивті топқа қосылды. Оның орнына Исаак Уильямс Литтлмордың пасторы болды, ал 1837 жылдан 1840 жылға дейін Джон Роуз Блоксам оны алмастырды, осы кезеңде мектеп ашылды. Уильям Джон Копленд 1840 жылдан бастап пасторлық қызмет атқарды. Ньюман 1841 жылға дейін жоғары англикандық даушыл ретінде қызметін жалғастырды, ол серияның соңғысы болған 90-трактатын жариялады. Отыз тоғыз бапқа жасалған бұл егжей-тегжейлі зерттеу олардың авторларының теріске шығаруларын католиктік сенімге емес, тек кең таралған қателіктер мен асыра сілтеулерге бағыттағанын көрсетті. Бұл мүлдем жаңалық болмаса да, Арчибальд Кэмпбелл Тейт және тағы үш аға оқытушы оны «адамдарды университетке берген салтанатты міндеттемелерін бұзуға мүмкіндік беретін жолды ұсынып, ашу» деп айыптады. Басқа үй басшылары мен биліктегілер де осы алаңдаушылыққа қосылды. Оксфорд епископы Ричард Багоның өтінішімен трактаттардың жариялануы тоқтатылды.

Литтлморға қайту

Ньюман «Британ Критик» журналының редакторлық қызметінен де бас тартты және кейіннен ол «Англикан шіркеуіне қатысты өлім төсегінде» екенін айтқандай болды. Ол енді англикандықтардың ұстанымын арий дауларындағы жартылай ариандардың ұстанымына ұқсас деп есептеді. Иерусалимде құрылған бірлескен ағылшын-лютерандық епископтығы оған Англия шіркеуінің апостолдық емес екенін тағы бір дәлелдеді. 1842 жылы Ньюман шағын топтағы ізбасарларымен бірге Литтлморға көшіп, жартылай монахтық өмір салтын бастады. Оған бірінші болып Джон Добри Далгернс қосылды. Басқалары Генри Мэннингтің кеңесімен Уильям Локхарт, 1843 жылы Амброз Сент-Джон, 1845 жылы Фредерик Оукли және Олбани Джеймс Кристи болды. Топ қазіргі Колледж Лейн, Литтлмордағы, қонақ үйге қарсы жатқан ғимараттарды (қоралар мен эстафеталық пошта вагондары үшін астық сақтау қоймасын қоса) бейімдеді. Ньюман оны «Литтлмордағы Қасиетті Мария үйі» (қазіргі Ньюман колледжі) деп атады. Бұл «Англикандық монастырь» Оксфордта көп назар аударды, Ньюман оны баяулатуға тырысты, бірақ кейбіреулер оны Ньюманот (Мейнот колледжінен) деп атады. Ньюманның шәкірттерінің кейбіреуі ағылшын әулиелері туралы жазды, ал Ньюман өзі доктринаның дамуы туралы эссесін аяқтау үшін жұмыс істеді. 1843 жылдың ақпан айында Ньюман «Оксфорд консервативті журналында» Рим католиктеріне қарсы айтқан барлық қатал сөздерін анонимді, бірақ ресми түрде қайтарып алды. Локхарт топтағы алғашқы католикке айналды. Ньюман Литтлмордағы соңғы англикандық уағызын оқыды, 25 қыркүйектегі «Достардың ажырасуы» атты қоштасу сөзі, содан кейін Сент-Мэридің қызметінен кетті, бірақ Католик шіркеуіне ресми қабылдануына дейін екі жыл Литтлморда қалды. Ньюманның жетекші рөлі кейбір ғалымдар тарапынан асыра бағаланған деп есептелгендіктен, трактариандық қозғалыстың кең ауқымдағы әсері әлі де талқыланып жатыр, сондай-ақ Оксфордтың қозғалыстың жалпы үстемдігі де күмәнді. Трактариандық жазбалар 1845 жылдан кейін кеңінен таралды, Оксфордтың басты тұлғаларымен жеке байланыстардан асып, трактариан дін қызметкерлері Англия шіркеуіне көптеп қабылдана берді.

Newman also resigned the editorship of the British Critic and was thenceforth, as he later described it, "on his deathbed as regards membership with the Anglican Church". He now considered the position of Anglicans to be similar to that of the semi Arians in the Arian controversy. The joint Anglican Lutheran bishopric set up in Jerusalem was to him further evidence that the Church of England was not apostolic. In 1842 Newman withdrew to Littlemore with a small band of followers, and lived in semi monastic conditions. The first to join him there was John Dobree Dalgairns. Others were William Lockhart on the advice of Henry Manning, Ambrose St John in 1843, Frederick Oakeley and Albany James Christie in 1845. The group adapted buildings in what is now College Lane, Littlemore, opposite the inn, including stables and a granary for stage coaches. Newman called it "the house of the Blessed Virgin Mary at Littlemore" (now Newman College). This "Anglican monastery" attracted publicity, and much curiosity in Oxford, which Newman tried to downplay, but some nicknamed it Newmanooth (from Maynooth College). Some Newman disciples wrote about English saints, while Newman himself worked to complete an Essay on the development of doctrine. In February 1843, Newman published, as an advertisement in the Oxford Conservative Journal, an anonymous but otherwise formal retractation of all the hard things he had said against Roman Catholicism. Lockhart became the first in the group to convert formally to Catholicism. Newman preached his last Anglican sermon at Littlemore, the valedictory "The parting of friends" on 25 September, and resigned the living of St Mary's, although he did not leave Littlemore for two more years, until his own formal reception into the Catholic Church. The effect on the wider Tractarian movement is still debated since Newman's leading role is regarded by some scholars as overstated, as is Oxford's domination of the movement as a whole. Tractarian writings had a wide and continuing circulation after 1845, well beyond the range of personal contacts with the main Oxford figures, and Tractarian clergy continued to be recruited into the Church of England in numbers.

Ораториан

1846 жылдың ақпан айында Ньюман Оксфордтан Оскотттегі Сент-Мэри колледжіне кетті, онда Мидленд аймағының апостолдық викарі Николас Уайзман тұратын. Қазан айында ол Римге барды, онда кардинал Джакомо Филиппо Франсони оны дін қызметкері етіп киялады және Папа Пий IX оған діни ғылым докторы дәрежесін берді. 1847 жылдың соңында Ньюман Англияға ораторлықпен қайтып келді және алдымен Мэривэйлде (Ескі Оскоттқа жақын, қазіргі уақытта теология, философия және діни білім колледжі – Мэривэйл институты орналасқан); содан кейін Чедлдегі Сент-Уилфрид колледжінде; және одан кейін Бирмингемдегі Сент-Эннс, Алсестер-стритте тұрды. Ақырында ол Эджбастонға қоныстанды, онда қауым үшін кең ғимараттар салынды, және онда (Ирландияда төрт жыл өткеннен басқа) ол дерлік қырық жыл бойы усақ-түйекке дейін шектеулі өмір сүрді. Эджбастондағы үйге көшуге дейін Ньюман Лондон ораториясын құрды, оның басшысы ретінде отец Фредерик Уильям Фабер тағайындалды.

Білім беруші

1854 жылы Ирландия католик епископтарының өтініші бойынша Ньюман Дублинге жаңадан құрылған Ирландия католик университетінің, қазіргі Дублин университетінің ректоры болып тағайындалды. Осы кезеңде ол «Әдеби және тарихи қоғамды» құрды. Төрт жылдан кейін ол зейнетке шықты. Ол өзінің білім беру философиясын түсіндіретін «Университет идеясы» атты лекциялар жинағын жариялады. Ньюман еркін ойлау мен моральдық билік арасындағы орта жолға сенді – білімнің құқығын да, аянның құқығын да құрметтейтін жол. Университеттің осы мақсаты мен миссиясы бар; ол моральдық әсерге де, механикалық өндіріске де мән бермейді; ол ақыл-ойыңды өнерде де, міндетте де дамытуға тырыспайды; оның функциясы – интеллектуалды мәдениетті қалыптастыру. Ол студенттерін осы деңгейде қалдыра алады және осы деңгейге жеткенде өзінің жұмысын аяқтаған болады. Ол ақыл-ойыңды барлық мәселеде дұрыс ойлауға, шындыққа ұмтылуға және оны түсінуге баулиды. Бұл философияға, әсіресе Ирландияда, Католик шіркеуі қарсылық көрсетті, мұны епископ Пол Калленнің пікірі дәлелдейді. 1854 жылы Каллен Ватиканның Иманды тарату жөніндегі қасиетті конгрегациясына (қазіргі Евангелизация жөніндегі дикастерия) хат жазып, Ньюманның жаңа университеттің басқаруындағы еркіндігін сынады: енгізілген тәртіп осы елге, әрине, сай келмейді. Жастарға кез келген уақытта сыртқа шығуға, темекі шегуге және т.б. рұқсат беріледі, ал оқу үшін белгілі бір уақыт қарастырылмаған. Бұл әке Ньюманның егжей-тегжейге жеткілікті назар бөлмейтінін анық көрсетеді. Ньюманның көздеген университеті өркендеу үшін тым көп қарсылыққа тап болды. Дегенмен, оның кітабы кең таралды. 1858 жылы Ньюман Оксфордта Ораторийдің филиалын құруды жоспарлады; бірақ бұл жобаға әке (кейін кардинал) Генри Эдвард Мэннинг, тағы бір ықпалды ағартушы англикан және басқалар қарсылық білдірді. Оксфордтың ортасында католиктік орталық құру католиктерді жаңа құрылған католиктік университеттерге емес, осы университетке ұлдарын жіберуге итермелеуі мүмкін деп ойланды. Жобадан бас тартты. Католиктер 1860 жылдардан бастап Оксфордқа баруды бастағанда, католиктік клуб құрылды және 1888 жылы ол Ньюманның университет қаласындағы католиктік іске атқарған еңбегін құрметтеу үшін Оксфорд университетінің Ньюман қоғамы деп аталды. Оксфорд Ораториясы 100 жылдан астам уақыттан кейін, 1993 жылы құрылды. 1859 жылы Ньюман Бирмингем Ораториясымен байланысты, ағылшын жеке мектептерінің үлгісінде джентльмендердің ұлдарына білім беру үшін мектеп ашты. Оратория мектебі ұлдарға арналған интернат ретінде дамыды және «Католиктік Итон» деп аталған бірнеше мектептердің бірі болды.

In 1854, at the request of the Irish Catholic bishops, Newman went to Dublin as rector of the newly established Catholic University of Ireland, now University College Dublin. It was during this time that he founded the Literary and Historical Society. After four years, he retired. He published a volume of lectures entitled The Idea of a University, which explained his philosophy of education. Newman believed in a middle way between free thinking and moral authority—one that would respect the rights of knowledge as well as the rights of revelation. The University has this object and this mission; it contemplates neither moral impression nor mechanical production; it professes to exercise the mind neither in art nor in duty; its function is intellectual culture; here it may leave its scholars, and it has done its work when it has done as much as this. It educates the intellect to reason well in all matters, to reach out towards truth, and to grasp it. This philosophy encountered opposition within the Catholic Church, at least in Ireland, as evidenced by the opinion of bishop Paul Cullen. In 1854 Cullen wrote a letter to the Vatican's Sacred Congregation for the Propagation of the Faith (now called the Dicastery for Evangelization), criticising Newman's liberal exercise of authority within the new university:

The discipline introduced is unsuitable, certainly to this country. The young men are allowed to go out at all hours, to smoke, etc., and there has not been any fixed time for study. All this makes it clear that Father Newman does not give enough attention to details. The university as envisaged by Newman encountered too much opposition to prosper. However, his book did have a wide influence. In 1858, Newman projected a branch house of the Oratory at Oxford; but this project was opposed by Father (later Cardinal) Henry Edward Manning, another influential convert from Anglicanism, and others. It was thought that the creation of a Catholic body within the heart of Oxford was likely to induce Catholics to send their sons to that university, rather than to newly formed Catholic universities. The scheme was abandoned. When Catholics did begin to attend Oxford from the 1860s onwards, a Catholic club was formed and, in 1888, it was renamed the Oxford University Newman Society in recognition of Newman's efforts on behalf of Catholicism in that university city. The Oxford Oratory was eventually founded over 100 years later in 1993. In 1859, Newman established, in connection with the Birmingham Oratory, a school for the education of the sons of gentlemen along lines similar to those of English public schools. The Oratory School flourished as a boys' boarding school, and was one of a number which were to be dubbed "The Catholic Eton".

Басқа мағынаға келгендермен қарым-қатынас

Ньюманның бастырып шығарушы «Бернс пен Оутс» компаниясына ерекше қызығушылық танытты; иесі Джеймс Бернс трактатшылардың кейбіреуін басып шығарды, ал Бернс өзі 1847 жылы католицизмге көшті. Ньюман компаниямен бірнеше кітап жариялап, оны құтқаруға көмектесті. Тіпті Ньюменнің «Жоғалту мен табыс» романы Бернске көмектесу үшін жазылған деген әңгіме де бар. 1863 жылы Томас Уильям Альлиске берген жауабында Ньюман құлдықтың жаман екендігімен келіссе де, оны «өздігінен зұлым» деп ашық айтудан бас тартты, себебі ол апостол Павел тарапынан төзімділік танытқан еді. Осылайша, құлдық – «басқа өмірлік жағдайлар сияқты, Құдай белгілеген өмірлік жағдай» екенін мәлімдеді. Ньюман мен Генри Эдвард Мэннинг 19-ғасырдың соңында Англиядағы католик шіркеуінің маңызды тұлғаларына айналды: екеуі де англикандықтар болды және екеуі де кардинал дәрежесіне көтерілді. Осы ұқсастықтарға қарамастан, екі адамның мінез-құлқы мен өмірлік тәжірибесі әртүрлі болғандықтан, олардың арасында түсіністік болмады және бірқатар мәселелерде, әсіресе Оксфордтағы ораторияның құрылуына қатысты келіспеушіліктер туды. Теологиялық мәселелерде Ньюман папаның қатесіздігі туралы жариялауға күмәнмен қарады (Мэннинг осы ілімнің ресми түрде жариялануын қолдады). Ньюман жеке пікір ретінде папаның қатесіздігіне сенгенімен, оны догма ретінде қабылдауға қарсы болды, себебі анықтама түсініспеушілік тудыруы мүмкін тым кең мағынада берілуінен қорқады. Джордж У. Расселл былай деп жазды:
Ньюман қайтыс болғанда, оның үйінде тұрған біреудің жазған өте жағымсыз очерктері ай сайын шығатын журналда жарияланды. Мен кардинал Мэннингтен осы очерктерді көрген-көрмегенін сұрауға батылым барды. Ол оларды көргенін және олардың өте қорқынышты екенін айтты; жазушының жағдайы өте қиын болуы керек, және т.б., содан кейін, әдептілік талаптарын орындағаннан кейін, бір сәт үнсіздік сақтап, ол былай деді: «Бірақ егер сіз олардың кедей Ньюманға ұқсап-ұқсамағанын сұрасаңыз, мен олардың – фотосурет екенін айтуға міндеттімін».

Аполлогия

1862 жылы Ньюман өзінің мансабын қорғау үшін автобиографиялық және басқа да жазбаларды дайындауға кірісті. Мүмкіндік 1864 жылдың қаңтар айында туды, Чарльз Кингсли Джеймс Энтони Фроудтың «Англия тарихы» еңбегін «Макмиллан» журналында рецензиялап, «Ньюман әке шындықтың өзі үшін рим дін қызметкерлерінің қасиеті болуы қажет емес, тіпті зиянды» деген пікір білдірді. Ахилли ісінен бері Ньюманның жақын заң кеңесшісі болған Эдвард Лоут Бадли оны күшті қарсылық көрсетуге ынталандырды. Екі арасындағы алдын ала пікір алмасып, Кингсли өзінің қателігін мойындаудан бас тартқаннан кейін, Ньюман «Мырза Кингсли және доктор Ньюман: доктор Ньюман шындықты ізгілік деп үйретпейді ме?» деген сұраққа арналған памфлет жариялады (1864 жылы жарық көрді, 1913 жылға дейін қайта басылмады). Бұл памфлет «ағылшын тілінде сатиралық күш-қуатымен теңдесі жоқ» деп сипатталды. Дегенмен, кейіннен сэр Уильям Коупқа жазған хатында, оның ашуының көп бөлігі жасалған екені мойындалды. Пікір талқысына шыққаннан кейін, Кингсли өзінің пікірін «Доктор Ньюман негізінен не айтады?» деген ұзақ памфлетте қорғауға тырысты, оны бір тарихшы «Виктория дәуірінің ең маңызды риторикалық және poleмикалық сәтсіздіктерінің бірі» деп атады. Кейін, Бадлидің қолдауымен, Кингслиге жауап ретінде оның нақты айыптаулары қосымшада жауапталды. Ньюман ағылшын католик дін қызметкерлерінің ағылшын католик миряндары сияқты адал екенін мәлімдеді. Ньюман 1865 жылы памфлеттер сериясын кітап түрінде қайта жариялады; 1913 жылы Уилфрид Уорд редакциялаған жинақталған сындық басылым жарық көрді. Кітапта Ньюман: «Құдайға барар екі жол бар: Римге және атеизмге» деп жазды. «Апология» еңбегінің соңында Ньюман Шарль де Монталембер мен Жан Батист Анри Лакордаирдің либералды католицизміне симпатия білдірді: «Мен олардың жалпы ой-пікірлері мен мінез-құлқына толық келісемін және оларды өз заманынан озық деп санаймын».

In 1862 Newman began to prepare autobiographical and other memoranda to vindicate his career. The occasion came when, in January 1864, Charles Kingsley, reviewing James Anthony Froude's History of England in Macmillan's Magazine, incidentally asserted that "Father Newman informs us that truth for its own sake need not be, and on the whole ought not to be, a virtue of the Roman clergy." Edward Lowth Badeley, who had been a close legal adviser to Newman since the Achilli trial, encouraged him to make a robust rebuttal. After some preliminary sparring between the two, in which Kingsley refused to admit any fault, Newman published a pamphlet, Mr Kingsley and Dr Newman: a Correspondence on the Question whether Dr Newman teaches that Truth is no Virtue, (published in 1864 and not reprinted until 1913). The pamphlet has been described as "unsurpassed in the English language for the vigour of its satire". However, the anger displayed was later, in a letter to Sir William Cope, admitted to have been largely feigned. After the debate went public, Kingsley attempted to defend his assertion in a lengthy pamphlet entitled What then does Dr Newman mean?, described by a historian as "one of the most momentous rhetorical and polemical failures of the Victorian age". In answer to Kingsley, again encouraged by Badeley, his specific accusations are addressed in an appendix. Newman maintains that English Catholic priests are at least as truthful as English Catholic laymen. Newman published a revision of the series of pamphlets in book form in 1865; in 1913 a combined critical edition, edited by Wilfrid Ward, was published. In the book, Newman wrote, "[T]here are but two alternatives, the way to Rome, and the way to Atheism." In the conclusion of the Apologia, Newman expressed sympathy for the Liberal Catholicism of Charles de Montalembert and Jean Baptiste Henri Lacordaire: "In their general line of thought and conduct I enthusiastically concur, and consider them to be before their age."

Кейінгі жылдар және өлім

1870 жылы Ньюман өзінің "Келісім грамматикасы" (Grammar of Assent) атты еңбегін жариялады. Бұл еңбекте діни сенімді қорғау үшін сол кездегі католик теологтары қолданған дәлелдерден өзгеше аргументтер келтірілген. 1877 жылы, өзінің англикандық еңбектерін қайта жариялағанда, ол виа медиасын қорғаған екі томдық еңбегіне, өзінің бастапқы жұмыстарында қамтылған антикатоликтік аргументтерді сынап, жауап берген ұзақ алғы сөз қосты. Бірінші Ватикан кеңесі (1869–1870) кезінде Ньюман папаның қатесіздігі туралы доктринаның ресми тұжырымына алаңдады, бұл уақыттың "қолайсыз" екенін ойлады. Өзінің епископына (Уильям Бернард Уллаторнға) жазған, жасырын түрде жарияланған хатында ол мәселені ілгерілеткен "әдепсіз және агрессивті топты" айыптады. Ньюман доктрина соңында анықталғанда наразылық білдірмеді, бірақ "минимизациялау принципін" қолдады, ол қатесіздік шеңберіне өте аз паптық мәлімдемелерді қамтыды. Кейін, Гладстон Рим шіркеуін "қазіргі ой-сананы да, ежелгі тарихты да теріске шығарды" деп айыптағанда, Норфолк герцогіне жолданған хатында Ньюман әрдайым осы доктринаға сенгенін және оның анықтамасы мойындалған тарихи қиындықтар есебінен дінге келушілерге кері әсер ететінінен қорқынын білдірді. Осы хатта, әсіресе екінші басылымның постскриптумында Ньюман Католик шіркеуінде өзін жайсыз сезінеді деген айыпқа жауап берді.

Кардиналат

1878 жылы Ньюманның бұрынғы колледжі оны құрметті мүше етіп сайлады, және ол отыз екі жылдық үзілістен кейін Оксфордқа оралып келді, дәл сол күні Папа Пий IX қайтыс болды. Пий Ньюманға сенімсіздікпен қарады, бірақ оның ізбасары, Папа Лев XIII, Норфолк герцогы және басқа да ағылшын католиктерінің ықпалымен Ньюманды кардинал етіп тағайындауға көндірілді, тіпті ол епископ емес және Римде тұрмаған болатын. Кардинал Мэннинг Ньюманның кардинал болуына қызығушылық танытпағандай көрінді және Папа одан сұрағанда үнсіз қалды. Ньюманның тікелей жоғары тұрған адамы Уллаторн Папа Левке осы құрметті қабылдайтынын жеткізді. Рим 1879 жылдың ақпанында бұл ұсынысты жасады. Ньюман бұл әрекетті өзінің еңбегінің дұрыстығының мойындалуы ретінде қабылдады, бірақ екі талап қойды: кардиналдыққа ие болғанда епископқа бекітілмеуі, сол кездегідей; және Бирмингемде қалуға рұқсат беруі. Ньюман 1879 жылдың 12 мамырында Папа Лев XIII-тің қатысуымен кардиналдық дәрежесіне көтерілді, оған Сан-Джорджо-аль-Велабро диакониясы берілді. Римде Ньюман "діндегі либерализмге" қарсылығының өмір бойындағы тұрақтылығын қаперіне салған жоқ; ол оның толықтай салыстырмалылыққа алып келетінін айтты.

Өлім

Аурудан кейін Ньюман Англияға оралды және қайтыс болғанға дейін Бирмингем ораториясында өмір сүрді, кейде Лондонға, ал көбінесе ескі досы Р. У. Черчқа, қазір Сент-Пол соборының деканына баратын. Кардинал болған кезде Ньюман Артур Воластон Хаттонның англикандық қызмет туралы еңбегінің (1879) алғы сөзінен басқа ештеңе жарияламады және "The Nineteenth Century" журналында (1884 жылдың ақпан айы) "Жазбалардың шабыттанысы туралы" мақала жариялады. 1880 жылы Ньюман консерватор Бенджамин Дизраэлидің билікте болмайтынына "шексіз қуаныш" білдірді және Дизраэлидің толығымен кететініне үмітттенді. 1886 жылдың екінші жартысынан бастап Ньюманның денсаулығы нашарлай бастады. Ол 1889 жылы Рождество күні соңғы рет қасиетті мисса өткізді. 1890 жылдың 11 тамызында Уильям Барри, "Католик энциклопедиясында" (1913) жазғандай, бұл оқиғаны Франсис де Сейлспен байланыстырып, Ньюманның "әсерлі, табиғи, әдемі, нәзік және терең" сөз өнерінің сырын ашады. Барри бұл тұжырымды Платонның үңгір туралы ой-қиялымен байланыстырады. Заманауи деректер көрсеткендей, табыт қабірдегі сазды топырақтан гөрі жұмсақ топырақпен жабылған. Бірмингем университетінің криминалистік сарапшысы Джон Хантер қабір маңынан алынған топырақ үлгілерін тексеріп, осы уақыт ішінде дененің толығымен жоғалуының ықтимал еместігін айтты. Оның сөзіне göre, сүйектерді жоятын қатаң жағдайлар табыт тұтқаларын да жойған болар еді, бірақ олар сақталған.

Жазушы

Ньюманның кейбір қысқа және ертерек өлеңдері Р. Х. Хаттон тарапынан "көріністің ұлылығы, талғамның тазалығы және жалпы әсердің жарқырауы жағынан теңдесі жоқ" деп сипатталған; ал оның соңғы және ең ұзын туындысы – "Геронтийдің арманы" Данте сияқты көрінбейтін әлемді бейнелеуге тырысады. Оның прозалық стилі, әсіресе католик болған кезінде, жаңарып, күшті, және оның қорытындыларымен келіспейтін көптеген адамдарға да тартымды, себебі ол қиындықтарды ашық мойындап, олармен күреседі. Ал жеке хаттарында ерекше сүйкімділік бар. Джеймс Джойс Ньюманның жазу стиліне өмір бойына сыйғырды және оның меценаты Харриет Шоу Уиверге жазған хатында Ньюман туралы былай деді: "ешкім де ағылшын прозасын осылай жазған емес, кейіннен жалғыз нағыз шіркеудің ханзадасы болған, шаршатып, маңызсыз англикандық пастордың жазуымен салыстыруға болады".

Теолог

1830 жылы Ньюман табиғи дін мен аян етілген дін арасындағы айырмашылықты анықтады. Аян етілген дін – Иса Мәсіхте толыққан христиан аяны. Табиғи дін – христиан аянынан тыс алынған Құдай туралы білім және құдайлық нәрселер. Ньюман үшін Құдайды тану – бұл тек қана ақылдың нәтижесі емес, сонымен қатар рақыммен нығайтылған ақылдың нәтижесі. Сондықтан ол табиғи дінде де аян бар дейді, бірақ ол толыққан аян емес. Ньюманның табиғи дінге деген көзқарасы, оның жазбаларында кең теологияға бейімділік танытатын тұстарға әкеліп соқты. Англикан және католик ретінде ол жалпыға ортақ аян туралы идеяны ұсынды. Англикан ретінде Ньюман бұл идеяны әртүрлі еңбектерінде қолдады, соның ішінде 1830 жылғы «Табиғи және аян етілген діннің әсері» атты Университет уағызы, 1833 жылғы «Бұтпарастық» поэмасы және 1833 жылғы «Төртінші ғасырдың арийлері» кітабы, онда ол «әрбір дінде шындық пен Құдайдан келген аян бар» екенін мойындайды. Католик болғаннан кейін ол бұл ойды «Екілесу грамматикасы» еңбегінде былай деп жазды: «Біз білетініміздей, аянның үздіксіз және жүйелі, нақты өкілдері мен реттілігі бар екенін көрсететін кездер болған емес». Ньюман «символдар мен қағидалардан босату – христиандық қауымдастықтың ең жоғары деңгейі», бірақ ол «алғашқы шіркеудің ерекше құқығы» екенін айтты. 1877 жылы ол «көптеген және әртүрлі топтарды қамтитын діндерде, белгілі бір дәрежеде экзотерикалық және эзотерикалық ілімдер болуы заңды» екенін мойындады. Ньюман «агрессивті және қайратсыз топ» қолдаған папаның қатесіздігі туралы жаңа догмадан алаңдады, себебі бұл анықтама дұрыс түсінілмеуге орын беретін тым кең терминдерде берілуі мүмкін және діни билікті физикалық ғылымға қарсы қоюы мүмкін деп қорқатын. Ол соңғы анықтаманың шамалы үніне риза болды, ол «папаның қатесіздігін тек қана шектеулі сала ішінде ғана растады: апостолдық шіркеуге бастапқыда берілген және Киелі кітаптар мен дәстүрде сақталған сенім мен мораль туралы ілім».

Around 1830, Newman developed a distinction between natural religion and revealed religion. Revealed religion is the Christian revelation which finds its fulfilment in Jesus Christ. Natural religion refers to the knowledge of God and divine things that has been acquired outside the Christian revelation. For Newman, this knowledge of God is not the result of unaided reason but of reason aided by grace, and so he speaks of natural religion as containing a revelation, even though it is an incomplete revelation. Newman's view of natural religion gives rise to passages in his writings in which he appears to sympathise with a broader theology. Both as an Anglican and as a Catholic, he put forward the notion of a universal revelation. As an Anglican, Newman subscribed to this notion in various works, among them the 1830 University Sermon entitled "The Influence of Natural and Revealed Religion Respectively", the 1833 poem "Heathenism", and the book The Arians of the Fourth Century, also 1833, where he admits that there was "something true and divinely revealed in every religion". As a Catholic, he included the idea in A Grammar of Assent: "As far as we know, there never was a time when revelation was not a revelation continuous and systematic, with distinct representatives and an orderly succession." Newman held that "freedom from symbols and articles is abstractedly the highest state of Christian communion", but was "the peculiar privilege of the primitive Church". In 1877 he allowed that "in a religion that embraces large and separate classes of adherents there always is of necessity to a certain extent an exoteric and an esoteric doctrine". Newman was worried about the new dogma of papal infallibility advocated by an "aggressive and insolent faction", fearing that the definition might be expressed in over broad terms open to misunderstanding and would pit religious authority against physical science. He was relieved about the moderate tone of the eventual definition, which "affirmed the pope's infallibility only within a strictly limited province: the doctrine of faith and morals initially given to the apostolic Church and handed down in Scripture and tradition."

Қасиет-дәстүрі мен қарым-қатынастары

2001 жылғы Ньюманның өмірбаянында 1890 жылы қайтыс болғаннан бері оның өмірінде болғандай, теріс бейнелеуге жиі тап болғаны айтылады. "Апология" еңбегінде ол "менің орнымда айқайлайтын" шайтаннан құтылды – Оксфорд жастарын бұздап, алдап-арбап, құпия римдік дінге адал деп жаңсақ айыпталған шайтаннан. Бірақ ол тағы бір шайтанды көтерді – тек ойланып, жазудан басқа ештеңе істемейтін, өзіне бейім, сезімтал усақ-түйекшілді. Көптеген оқырмандар "Апологияны" автобиография ретінде қабылдады, бірақ ол Ньюманның өзі айтқандай, алғашқы бөлімдерінің – "Менің діни көзқарастарымның тарихы" еңбегі еді. Ол кемелерде және Шотландия мен Ирландияға сапарлары кезінде де белсенділік танытты. Оксфордта ол англикандық дін қызметкері ретінде белсенді пасторлық қызмет атқарды, бірақ оның ешқайсысы "Апологияда" көрсетілмеген. Кейіннен ол католик дін қызметкері ретінде де белсенділік танытты. Китс пен Шеллиден бірнеше жас кіші Ньюман романтикалық дәуірде дүниеге келді, сол кезде ағылшындар эмоциялық сәттерде жылайтын. Бірақ ол қатал мінез-құлқының дәуірінде өмір сүрді, нәтижесінде кейінгі ұрпақтар оның анасының қабіріне барғанда немесе Генри Уилберфорс сияқты ескі достарының жерлеу рәсіміндегі көз жастарын естігенде, оны сезімтал ғана емес, қайғылы деп ойлады. "Аңыз бойынша сезімтал усақ-түйекшіл" Джеффри Фабер, оның "Оксфорд апостолдарындағы" Ньюман туралы есебі әулиелік емес болғандықтан, Страчидің портретін тарихи Ньюманға ұқсамайтын және "циник пен сенімсіз ұрпақтың өзімшілдігін қоздыруға" арналған қатал карикатура деп тапты. Алайда, Страчидің есебінде нағыз жаукардинал Мэннинг, ол Ньюман кардиналдыққа бас тартады деген жалған ақпаратты құпия түрде баспасөзге жеткізді деп айыпталады және ол қайтыс болған "досы" туралы жеке айтты: "Кедей Ньюман! Ол үлкен жек көруші еді!". Страчи Ньюман қайтыс болғанда он жаста болды және онымен ешқашан кездеспеді. Страчидің есебіне қарамастан, Ньюманды Оксфордта білген Хюррел Фроудтың ағасы Джеймс Энтони Фроуд оны Карлайлдың батыры ретінде көрді. Фроуд Ньюманмен салыстырғанда Кебл, Пузи және басқа трактаторлар "барлығы дерлік нөлдік мәнге ие болды, ал ол маңызды сан еді" деп жазды. Ньюманның беті "Жулиус Цезардың бетіне ерекше ұқсас еді. Мен жиі ұқсастығы туралы ойланып, оның темпераментке дейін созылатынына сендім. Екеуінде де жағдайларға бейімделуден бас тартатын, өз жолын табуға және әлемде күшке айналуға тырысқан мінез-құлқының түпкілікті күші болды; ақыл-ойдың айқындылығы, конвенцияларға деген жек көрушілік, билеуші және еркіндік мінез, бірақ онымен бірге ең жағымды жұмсақтық, тәттілік, жүрек пен мақсаттың тазалығы. Екеуі де басқаларды басқаруға табиғаттан келді, екеуі де достары мен ізбасарларының құштарлыққа толы адалдығын тарту қабілетіне ие болды. Жүздеген жас жігіттер үшін Credo in Newmannum – нағыз сенім символы еді".

A 2001 biography of Newman notes that since his death in 1890, he has suffered almost as much misrepresentation as he did during his lifetime. In the Apologia he had exorcised the phantom which, as he said, "gibbers instead of me"—the phantom of the secret Romanist, corrupting the youth of Oxford, devious and dissimulating. But he raised another phantom—that of the oversensitive, self absorbed recluse who never did anything but think and write. Unwary readers took the Apologia as autobiography, but it is strictly what Newman called its first parts—"A History of My Religious Opinions". and ships, and during his travels in Scotland and Ireland. At Oxford he had an active pastoral life as an Anglican priest, though nothing of it appears in the Apologia. Later he was active as a Catholic priest. Newman, who was only a few years younger than Keats and Shelley, was born into the Romantic generation when Englishmen still wept in moments of emotion. But he lived on into the age of the stiff upper lip, with the result that later generations, hearing of his tears on a visit to his mother's grave or at the funerals of old friends such as Henry Wilberforce, thought him not only sensitive but melancholy. The "sensitive recluse of legend" Geoffrey Faber, whose own account of Newman in Oxford Apostles was far from hagiographic, found Strachey's portrait a distasteful caricature, bearing scant likeness to the Newman of history and designed solely "to tickle the self conceit of a cynical and beliefless generation". In Strachey's account, however, the true villain is Cardinal Manning, who is accused of secretly briefing the Press with the false story that Newman would turn down the Cardinalate, and who privately said of his late "friend": "Poor Newman! He was a great hater!". Strachey was only ten when Newman died and never met him. In contrast to Strachey's account, James Anthony Froude, Hurrell Froude's brother, who knew Newman at Oxford, saw him as a Carlylean hero. Compared with Newman, Froude wrote, Keble, Pusey, and the other Tractarians "were all but as ciphers, and he the indicating number". Newman's face was "remarkably like that of Julius Caesar. I have often thought of the resemblance, and believed that it extended to the temperament. In both there was an original force of character which refused to be moulded by circumstances, which was to make its own way, and become a power in the world; a clearness of intellectual perception, a disdain for conventionalities, a temper imperious and wilful, but along with it a most attaching gentleness, sweetness, singleness of heart and purpose. Both were formed by nature to command others, both had the faculty of attracting to themselves the passionate devotion of their friends and followers. For hundreds of young men Credo in Newmannum was the veritable symbol of faith."

Салтбастылық

Ньюман 15 жасында қабылдаған бойдақ өмірін, ол өзі "жалақ сөздер" деп атады. Чарльз Кингсли сияқты күшті христиандық идеологияны қолдайтындар үшін бойдақ болу еркектікке қайшы келді. Кингсли, Адам мен Хауа туралы Киелі кітаптағы оқиғаны "адамның екілік заңдылығын көрсетеді деп түсіндірді; толықтырғыш, 'көмекші' қажет, олсыз оның жағдайы жақсы емес", ол жыныстық қатынастан бас тартуды жек көріп, Лора Фасиктің сөзімен айтқанда, "ерекше және бөлек бұрмалаушылық" деп санады. Бұл айып Ньюманға ғана емес, жалпы трактаторлар мен католиктерге де тағылды. "Осы мектепте, тіпті киім мен мінез-құлықта да, әдепсіздік, мақтаншылдық, әдепсіздік, тазалық пен мәдениет деп қате түсінілетін бір элемент бар", - деп жазды Кингсли 1851 жылы. Джон Корнвелл: "Ньюманның әйелдік сипаттары туралы түсінік оның табиғатындағы ешқандай бейімділіктен гөрі, сол кездегі өзгелердің оған деген реакциясы туралы көбірек айтады" дейді. Оксфорд қозғалысының көптеген мүшелері, Ньюман да соның ішінде, Кингслидің отбасылық өмірге деген идеалы еркектікке жат көрінді. Р.У. Черч: "[келибаттан] бас тарту күш пен зиялылықтың жетіспеушілігін, ағылшын үй өміріне еркекке ұқсамайтын ұмтылысты, қасиеттілердің жомарттығы мен тазалығына бейжайлықты көрсетеді" деп түсіндірді. Ньюманның "Жоғалған мен табыс" романының кейіпкері Чарльз Рединг, өзінің бойдақ болу шешімін қорғай отырып: "Расында, әйелі жоқ, таза, ораза ұстап, жалаңаш, соңында шейіт болған елші туралы ой, жүзімдігі мен инжір ағашының астында отырған, дүниелік игіліктерге толы, ұлдары мен немерелерімен қоршалған ежелгі израильдіктердің бірінен жоғары идея емес пе?" дейді. Джеймс Илай Адамс егер ерлік физикалық және психологиялық күшке теңестірілсе, онда "ерлік отбасылық өмірде сақталмайды, себебі идеал оңайлықпен үйлеспейді" деп атап өтті. "Тракториандық тәртіп пен Карлайлдық ерлікке" қарсы "отбасылық өмірге жалпы қарсылық" байланысты. Ең маңыздыларының бірі Мария Гибернемен болды, ол оны жастығынан танып, Католик шіркеуіне одан кейін кірді. Ол елу жасында бір құрметті адамы "өмірімде көрген ең әдемі әйел" деп сипаттаған көрнекті әйел болды. Дарынды суретші, ол Ньюманның әртүрлі кезеңдердегі көптеген портреттерін, сондай-ақ Бирмингем ораториясында ілінген суреттердің бірнешеуін салды. Ньюманның бөлмесінде оның суреті болды және ол сексен жасқа дейін онымен хат алмасып жүрді. Ньюманмен Литтлморда алғаш кездескен Эмили Боулз, оның ең ашық хаттарының кейбіреулерін алды, ол экстремалды инфалибилистердің қате жолы деп санаған және көптеген адамдар одан "сөйлеуді" сұраған себептерін түсіндірді. Ол 1861 жылы Бирмингем ораториясында Ньюманды кездестіргенде, оны "тек ол ғана қарсы алатындай" қарсы алды; ол ешқашан "есікте мені қарсы алғанда, оның тозған бетін жарықтандырған жарқырауды" ұмытпады. Ньюман сонымен қатар жақын достық қарым-қатынасты да бастан кешірді, біріншісі Ричард Хёррел Фроудпен (1803-1836), ең ұзағы Амброз Сент Джонмен (1815-1875), ол 1843 жылдан бастап 32 жыл бойы Ньюманмен қауымдық өмірді бөлісті (Сент Джон 28 жаста болған кезде). Ньюман Сент-Джон қайтыс болғаннан кейін: "Мен ешқашан күйеуінің немесе әйелінің қайғысына тең келмейтінін ойлаған емеспін, бірақ біреудің қайғысы мендікінен де ауыр болуы мүмкін деп сену қиын" деп жазды. Ол өзінің мәйітімен бірге жерленуге бұйырды: "Мен бүкіл жүрегіммен Әкесі Амброзийдің мәйітімен бірге жерленгім келеді, мен мұны соңғы өсиетім ретінде беремін". Ньюман өзінің достық теологиясын "Иса сүйген" Иоанн Евангелист мейрамында уағыздаған уағызында түсіндірді. Ньюман уағызында: "Құдайдың сүйіспеншілігі соншалықты кең таралғандықтан, ол жеке адамдарға ғана тән емес, сондықтан біз барлық адамдарды бірдей сүюіміз керек деп ойлаған адамдар бұрын да болған. Бірақ енді, осы христиандық сүйіспеншіліктің осындай түсініктеріне қарсы тұрып, Құтқарушымыздың үлгісін естерімде ұстай отырып, бүкіл әлемді сүюге, оны дұрыс және даналықпен сүюге ең жақсы дайындық - біздің жақын адамдарымызға деген достық пен сүйіспеншілікті дамыту" деді. Ньюман үшін достық - бұл үлкен махаббаттың белгісі, көктегі өмірдің алдын ала көрінісі. Достық қарым-қатынаста екі жақын дос Құдай алдындағы өздерін күтіп тұрған өмірдің көрінісін көреді. Хуан Р. Велес Ньюманның бір күні "Доктор Амицития: Достық туралы шіркеу докторы" деген жаңа атаққа ие болуы мүмкін екенін жазды. Оның өмірбаяны достық құрайтын адамдық және құдайлық қасиеттер туралы зерттеу.

Newman's celibacy, which he embraced at the age of 15, laying him open to what he called "slurs". To exponents of muscular Christianity such as Charles Kingsley, celibacy was synonymous with unmanliness. Kingsley, who interpreted the Biblical story of Adam and Eve as expressing a "binary law of man's being; the want of a complementum, a 'help meet', without whom it is not good for him to be", feared and hated vowed sexual abstinence, considering it, in Laura Fasick's words, "a distinct and separate perversion". The charge of effeminacy was aimed not just at Newman but at Tractarians and Roman Catholics in general. "In all that school", wrote Kingsley in 1851, "there is an element of foppery—even in dress and manner; a fastidious, maundering, die away effeminacy, which is mistaken for purity and refinement". John Cornwell comments that "the notion of Newman's effeminacy tells us more about the reaction of others to him at the time than [about] any tendency in his own nature". To many members of the Oxford Movement, Newman included, it was Kingsley's ideal of domesticity that seemed unmanly. As R. W. Church put it, "To shrink from [celibacy] was a mark of want of strength or intelligence, of an unmanly preference for English home life, of insensibility to the generous devotion and purity of the saints". Defending his decision to remain single, Charles Reding, the hero of Newman's novel Loss and Gain, argues that "surely the idea of an Apostle, unmarried, pure, in fast and nakedness, and at length a martyr, is a higher idea than that of one of the old Israelites sitting under his vine and fig tree, full of temporal goods, and surrounded by sons and grandsons?" James Eli Adams remarks that if manliness is equated with physical and psychological toughness, then perhaps "manhood cannot be sustained within domesticity, since the ideal is incompatible with ease". A "common antagonism to domesticity" links "Tractarian discipline to Carlylean heroism". One of the most important was with Maria Giberne, who knew him in his youth and followed him into the Catholic Church. She was a noted beauty, who at age fifty was described by one admirer as "the handsomest woman I ever saw in my life". A gifted amateur artist, she painted many portraits of Newman at various periods, as well as several of the pictures hanging in the Birmingham Oratory. Newman had a photographic portrait of her in his room and was still corresponding with her into their eighties. Emily Bowles, who first met Newman at Littlemore, was the recipient of some of his most outspoken letters on what he felt to be the mistaken course of the extreme infallibilists and his reasons for not "speaking out" as many begged him to do. When she visited Newman at the Birmingham Oratory in 1861, she was welcomed by him "as only he can welcome"; she would never forget "the brightness that lit up his worn face as he received me at the door, carrying in several packages himself". Newman also experienced close male friendships, the first with Richard Hurrell Froude (1803–1836), the longest with Ambrose St John (1815–1875), who shared communitarian life with Newman for 32 years starting in 1843 (when St John was 28). Newman wrote after St John's death: "I have ever thought no bereavement was equal to that of a husband's or a wife's, but I feel it difficult to believe that any can be greater, or any one's sorrow greater, than mine". He directed that he be buried in the same grave as St John: "I wish, with all my heart, to be buried in Fr Ambrose St John's grave—and I give this as my last, my imperative will". Newman spelt out his theology of friendship in a sermon he preached on the Feast of St John the Evangelist, "whom Jesus loved". In the sermon, Newman said: "There have been men before now, who have supposed Christian love was so diffuse as not to admit of concentration upon individuals; so that we ought to love all men equally. Now I shall maintain here, in opposition to such notions of Christian love, and with our Saviour's pattern before me, that the best preparation for loving the world at large, and loving it duly and wisely, is to cultivate our intimate friendship and affection towards those who are immediately about us". For Newman, friendship is an intimation of a greater love, a foretaste of heaven. In friendship, two intimate friends gain a glimpse of the life that awaits them in God. Juan R. Vélez writes that someday Newman "may well earn a new title, that of Doctor amicitiae: Doctor of the Church on Friendship. His biography is a treatise on the human and supernatural virtues that make up friendship".

Әлеуетті гомосексуализм туралы пікірталас

Дэвид Хилльярд Джеффри Фабердің 1933 жылғы «Оксфорд апостолдары» кітабындағы Ньюман сипаттамасын «Ньюманның сублимацияланған гомосексуалист ретіндегі бейнесі (бірақ бұл сөздің өзі қолданылмаған)» деп сипаттайды. Фабер Ньюманның Хюррел Фрудемен қарым-қатынасы туралы былай жазды: «Барлық достарынан Фруде оның жүрегінде ең терең орынды иеленді және мен оның некеге тұру туралы ойлары Фрудемен жақын қарым-қатынас басталысымен тоқтағанын бірінші болып айтқан жоқпын». Дегенмен, Фабердің теориясы кең танылғанмен, Оксфорд қозғалысын зерттеушілер оны толығымен жоққа шығарады немесе күдікпен қарайды, тіпті бір жынысты құмарлықты зерттейтін ғалымдар да оны қолдауға тартыншақ. Мысалы, Эллис Хансон Ньюман мен Фроудтың «викториялық гендерлік нормаларға қарсы келгенін» жазса да, «Фабердің Ньюманның жыныссыздығын және Хюррел Фроудтың кінәсын гомосексуализмнің дәлелі ретінде түсіндіруі» «керексіз» көрінеді. Джон Кэмпбелл Шейрп 1840 жылдардың басында Оксфордтағы Ньюманның уағыз стилін поэтикалық түрде сипаттағанда, Фредерик С. Роденді «викториялық дәуірдегі еркек инверт, гомосексуалист: оның (Ньюманның) уағызы ер адам денесіндегі әйел жанын білдіреді» деген ойға жетеді. Алайда, Роден Ньюманның гомосексуалист болғанын дәлелдемейді, оны «мәдени диссидент» немесе «квир» деп қарастырады. Роден «квир» терминін «викториялық нормаларға қатысты кез келген диссонанстық мінез-құлықтарды, дискурстарды немесе жеке басының айқындалуын қамту үшін» жалпы мағынада қолданады. Осы тұрғыдан алғанда, «викториялық Рим және Англо-католицизм мәдени тұрғыдан ерекше болып саналады». Ньюман жағдайында Роден «гомоаффективтілік» (гетеросексуалдар мен гомосексуалдарда кездесетін) «достық қарым-қатынаста, ашық сексуалдық емес байланыстарда» болатынын жазады. 2010 жылдың қыркүйегінде көрсетілген «Папамен дау» атты теледокументальды фильмінде Питер Тэтчелл Ньюманның сексуалды бағытын талқылап, оның Амброз Сент-Джонмен жақын достығын және Ньюманның күнделіктеріндегі бір-біріне деген махаббатын сипаттаған жазбаларды келтірді. Алайда Алан Брей 2003 жылғы «Дос» кітабында екі адам арасындағы байланысты «толығымен рухани» деп сипаттады, Ньюман Сент-Джон туралы сөйлегенде Иоанн жазбаларының тілін қайталағанын атап өтті. Дэвид Хилльярд Ньюманның Фроуд пен Сент-Джонмен қарым-қатынасы сияқты байланыстар замандастары тарапынан табиғатқа қайшы деп қарастырылмағанын жазады. Виктория дәуірінде айтылған құмар сөздерге сүйене отырып, ерлердің сезімдері мен гомосексуалистік сезімдер арасында нақты шекара жүргізу мүмкін емес. Олар еркектер арасындағы романтикалық достықты сексуалдық мағынасыз достық ретінде қарастырған. Тек XIX ғасырдың соңында «еркектік қатыгездік» доктринасы мен гомосексуализмді анықталған жағдай ретінде қарастыру пайда болған кезде ғана еркектер арасындағы махаббатты ашық білдіру күдікті болып, жаңаша қарастырылды және моральдық тұрғыдан жағымсыз деп саналды. XIX ғасырдың басында туған еркектерде кейінгі ұрпақтарда сақталмаған, терең еркек достығына қабілеттілік болды. Альфред Теннисон мен Артур Халламның «In Memoriam A. H. H.» кітабында мәңгілікке сақталған достығы белгілі бір мысал. Кемінде, сол кездегі ең жақын досы Чарльз Мэнсфилдпен Кингслидің Кембридждегі достығы да белгілі. Иан Кер 2009 жылы Ньюманның өмірбаянын қайта басып шығарғанда, Ньюманның гетеросексуал екенін көрсететін дәлелдерді қостырған соңғы сөзді жазды. Ол 1816 жылдың желтоқсанындағы күнделік жазбасына сілтеме жасады, онда 15 жасар Ньюман мектептен оралғанда және Рождество билерінде қыздармен кездескенде, оны күтіп тұрған тәлкектерден сақтауды сұрап дұға еткен. Ересек болғаннан кейін Ньюман бойдақ өмірдің «құрбаны» туралы терең қайғысын жазды. Кер былай деді: «Ол, мүмкін, некеге тұрудың құрбаны туралы айтқысы келген. Ол уақыт өте келе кез келген гетеросексуал сезінетін некеге деген табиғи құштарлықты сезінгенін мойындайды». 1833 жылы Ньюман бойдақ болуға «ерікті түрде» келіскеніне қарамастан, «әйелдің қызығушылығын [жанұяның] және тек әйелдің қызығушылығын» сезіну «қажеттілігін азайтуды» сезінгенін жазды.

David Hilliard characterises Geoffrey Faber's description of Newman, in his 1933 book Oxford Apostles, as a "portrait of Newman as a sublimated homosexual (though the word itself was not used)". On Newman's relations with Hurrell Froude, Faber wrote: "Of all his friends Froude filled the deepest place in his heart, and I'm not the first to point out that his occasional notions of marrying definitely ceased with the beginning of his real intimacy with Froude". However, while Faber's theory has had considerable popular influence, scholars of the Oxford Movement tend either to dismiss it entirely or to view it with great scepticism, with even scholars specifically concerned with same sex desire hesitating to endorse it. Ellis Hanson, for instance, writes that Newman and Froude clearly "presented a challenge to Victorian gender norms", but "Faber's reading of Newman's sexlessness and Hurrell Froude's guilt as evidence of homosexuality" seems "strained". When John Campbell Shairp combines masculine and feminine imagery in his highly poetic description of Newman's preaching style at Oxford in the early 1840s, Frederick S. Roden is put in mind of "the late Victorian definition of a male invert, the homosexual: his (Newman's) homiletics suggest a woman's soul in a man's body". Roden, however, does not argue that Newman was homosexual, seeing him rather—particularly in his professed celibacy—as a "cultural dissident" or "queer". Roden uses the term "queer" in a very general sense "to include any dissonant behaviours, discourses or claimed identities" in relation to Victorian norms. In this sense, "Victorian Roman and Anglo Catholicism were culturally queer". In Newman's case, Roden writes, "homoaffectivity" (found in heterosexuals and homosexuals alike) "is contained in friendships, in relationships that are not overtly sexual". In a September 2010 television documentary, The Trouble with the Pope, Peter Tatchell discussed Newman's underlying sexuality, citing his close friendship with Ambrose St John and entries in Newman's diaries describing their fond love for each other. Alan Bray, however, in his 2003 book The Friend, saw the bond between the two men as "entirely spiritual", noting that Newman, when speaking of St John, echoes the language of John's gospel. David Hilliard writes that relationships such as Newman's with Froude and St John "were not regarded by contemporaries as unnatural. Nor is it possible, on the basis of passionate words uttered by mid Victorians, to make a clear distinction between male affection and homosexual feeling. Theirs was a generation prepared to accept romantic friendships between men simply as friendships without sexual significance. Only with the emergence in the late nineteenth century of the doctrine of the stiff upper lip and the concept of homosexuality as an identifiable condition, did open expressions of love between men become suspect and regarded in a new light as morally undesirable". Men born in the first decades of the nineteenth century had a capacity, which did not survive into later generations, for intense male friendships. The friendship of Alfred Tennyson and Arthur Hallam, immortalised in In Memoriam A. H. H., is a famous example. Less well known is that of Charles Kingsley and his closest friend at Cambridge, Charles Mansfield. When Ian Ker reissued his biography of Newman in 2009, he added an afterword in which he put forward evidence that Newman was a heterosexual. He cited journal entries from December 1816 in which the 15 year old Newman prayed to be preserved from the temptations awaiting him when he returned from boarding school and met girls at Christmas dances and parties. As an adult, Newman wrote about the deep pain of the "sacrifice" of the life of celibacy. Ker comments: "The only 'sacrifice' that he could possibly be referring to was that of marriage. And he readily acknowledges that from time to time he continued to feel the natural attraction for marriage that any heterosexual man would." In 1833, Newman wrote that, despite having "willingly" accepted the call to celibacy, he felt "not the less the need" of "the sort of interest [sympathy] which a wife takes and none but she—it is a woman's interest".

Табысы мен мұрасы

Англикан және Рим-католик шіркеулерінде Ньюманның догмалық ықпалы зор болды. Ұлыбританиядағы Рим-католик шіркеуі үшін Ньюманның дінге өтуі беделділікке ие болды. Католиктерге оның ықпалы көбінесе кең көзқарасқа және доктринада да, шіркеу басқаруында да дамудың атқаратын рөлін мойындауға бағытталды. Ол сонымен қатар "Тарихқа терең бойлау – протестант болуді тоқтату" деген атақты цитатасымен де есте қалады. Оның шіркеу туралы ұстанымдары кеңінен қабылдалмауының себебі, тарих біліміне толық сенімсіздік пен сыншы ретінде оның объективтілігіне күмән болды. Католик кардиналы Марк Уэлет, сол кездегі Епископтар жөніндегі Конгрегацияның префекті, Ньюманның Афанасий мен Августинмен бірдей Шіркеу Докторы атағына лайық екенін айтты.

Жоғары білім беру

Ньюман Дублиндегі Католик университет мектебін және Ирландия Католик университетін құрды, ол Ирландияның ең ірі университеті – Ирландия Ұлттық университетінің құрамындағы Дублин университеті колледжіне айналды. Ол Ирландияға интеллектуалды және әлеуметтік тұрғыдан маңызды үлес қосты. Ньюманның құрметіне оның үлгісімен әлемнің түкпір-түкпірінде көптеген Ньюман қоғамдары (немесе АҚШ-та Ньюман орталықтары) құрылды. Олар католик емес университеттердегі католиктерге рухани қызмет көрсетіп, діни қажеттіліктерін қанағаттандырады; әр түрлі кезеңдерде бұл "кампус қызметі" (шешімі мен анықтамасы икемді) католиктер арасында Ньюман Апостолдығы немесе "Ньюман қозғалысы" деп белгілі болды. Сонымен қатар, Англияның Бирмингем, Австралияның Мельбурн, Канаданың Эдмонтон, Үндістанның Тодупужа және АҚШ-тың Уичита қалаларындағы колледждер оның есімімен аталады. Ньюманның Дублинде оқыған "Университет идеясының анықтамасы мен иллюстрациясы" атты лекциялар сериясы "білім берудің мақсаты тар мамандық емес, жан-жақты білімді тұлғаларды дайындау болуы керек деген британдық нанымның негізіне айналды деп саналады, сондай-ақ гуманитарлық ғылымдар мен табиғаттану сияқты кәсіби емес пәндер ақыл-оқтың әртүрлі салаларда қолданылатын қабілеттерін дамытуға көмектеседі".

Қасиетті деп жариялау себебі

1991 жылы Папа Иоанн Павел II, Қасиеттілердің ісі жөніндегі Конгрегация Ньюманның өмірі мен қызметін мұқият зерттегеннен кейін оны құрметті деп жариялады. 2001 жылы Массачусетс штатының Маршфилд қаласынан шыққан америкалық дьякон Джек Салливан, омыртқа миының ауруынан айығуын Ньюманның арашалануына байланыстырды. Бұл кереметті Ватикан Ньюманның қасиеттілікке ие болуы үшін қабылдады, ал Рим папасы Бенедикт XVI 2010 жылдың 19 қыркүйегінде Ұлыбританияға жасаған сапары барысында жариялады. 2018 жылдың қараша айында Ньюманның тілегімен тағы бір керемет орын алды: ауыр сырқатқа шалдыккан жүкті әйелдің жазылуы. Бұл кереметті бекітетін жарлық 2019 жылдың 12 ақпанында жариялауға рұқсат берілді. 2019 жылдың 1 шілдесінде қолдау дауысымен Ньюманның қанонизациясы бекітілді және қанонизация рәсімі 2019 жылдың 13 қазанында өтетін болды. Ньюман 2019 жылдың 13 қазанында Папа Францискпен Санкт-Петер алаңында қанонизацияланды. Салтанатты шараға Ұлыбритания атынан Уэльс принці Чарльз III қатысты.

Мереке күні

Рим католиктерінің жалпы ережесі бойынша, канонизацияланған немесе бейіттелген тұлғалардың мерейтойы олардың дүниеден өткен күні, сол күні жұмаққа туылған деп есептелетін dies natalis күнінде тойланады. Алайда, Ньюманның dies natalis күні 11 тамыз, ол жалпы рим күнтізбесінде Ассисилік Кираның міндетті естелік күнімен бірге келеді, және осы естелік күні басымдыққа ие болады. Осылайша, Ньюман бейіттелгеннен кейін, Оратория қауымы мен Англия және Уэльс католик епископтар конференциясы Ньюманның міндетті емес естелігін 9 қазанға, оның католицизмге кірген күніне белгілеуді шешті. 9 қазан күнінің таңдалу себебі, "ол университет жылының басында болады; Ньюманның ерекше қызығушылық танытқан саласы". Ньюманның бейіттелуі оның болашақта жаңартылған Римдік мартирологияның кез келген басылымында автоматты түрде еске алынатынын білдіреді, енді ол Әулие ретінде танылады. Бүгінгі күнге дейін ол жалпы рим күнтізбесіне енгізілмеген, бұл канонизациядан өзге процедура. Шындығында, жақында қасиетті деп жарияланған Әулиелердің өте азы ғана осы күнтізбеге қосылған. Әулие Орын оның бірнеше жергілікті күнтізбеде тойлануына рұқсат берді. Джон Генри Ньюман Англия шіркеуінде 11 тамызда еске алынады. Ал Епископалдық шіркеуде 21 ақпанда еске алынады.