Кіріспе

Ағылшын католик діни қызметкері және жазушы (1888–1957) американдық футболшы.

Рональд Арбутнот Нокс (17 ақпан 1888 – 24 тамыз 1957) – ағылшын католик діни қызметкері, теолог, автор және радио хабар таратушы. Оксфордтың Итон және Балиол колледжінде білім алған Нокс классикалық білімдерімен танымал болды және 1912 жылы Англия шіркеуінің діни қызметкеріне тоғыстырылды. 1917 жылы католицизмге кіргенге дейін Оксфордтағы Тринити колледжінің мүшесі және капелланы қызметін атқарды. 1918 жылы католик діни қызметкері болғаннан кейін ғылыми және әдеби еңбектерін жалғастырды. 1926 жылдан 1939 жылға дейін Оксфорд университетінде католик шіркеуінің капелланы болды. Ол "Кнокс Киелі кітабын" – латын Вульгата Киелі кітабының 1960-1970 жылдары католик шіркеулерінде қолданылған жаңа ағылшын тіліне аудармасын аяқтады. 1951 жылы Папа Пий XII Ноксты протонотарий апостолдық ад инстантияға тағайындады, бұл оған "мосьеньор" құрметті атағын берді. Нокс діни, философиялық және әдеби тақырыптар бойынша көптеген еңбектер жазды, сондай-ақ бірнеше танымал детективтік романдардың авторы болды. Ол детективтік әңгімелерге арналған "Он қағиданы" жасауымен есімдері сақталды, олар оқырманға сырды шешуге тырысып, қиял желісіндегі детективтің шешімінен бұрын қатысуға мүмкіндік беретін қылмыс жанрының кодексін құруға бағытталған.

Ерте өмір және білім

Рональд Нокс Англияның Лестершир графтығындағы Кибворт қаласында англикандық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – пастор Эдмунд Арбутнот Нокс, кейін Англия шіркеуінің Манчестер епископы болды және 8-ші Арбутнот виконтымен некелік байланыста туыс болды. Рональд Лондонның Итон Хаус мектебінде және Оксфордтың Саммер Филдс мектебінде білім алды. Содан кейін ол Итон колледжіне түсіп, 1900 жылы бірінші стипендияны жеңіп алды. 17 жасында өмір бойы бойдақ болуға серт берді. Рональд Оксфордтың Баллиол колледжіне оқуға түсіп, 1904 жылы классикалық білім беру саласындағы бірінші стипендияны жеңіп алды. Ол онда бірнеше басқа стипендиялар мен сыйлықтарды иеленді: 1907 жылы Гертфорд стипендиясы; Кревен және Ирландия стипендиялары, сондай-ақ 1908 жылы грек тілінде поэзия жазу бойынша Гайсфорд сыйлығы; және 1910 жылы латын тілінде поэзия жазу бойынша канцлер сыйлығы. 1910 жылы ол Оксфордтың Тринити колледжінің мүшесі болып сайланды. Англо-католицизмге қызығушылық танытқан Нокс Морис Чайлдтың танымал "төңірегінің" белгілі бір мүшесі болды. Ол 1911 жылға дейін жеке сабақтарды өткізбеді, сондықтан демалыс уақытында ол Итоннан танысының ағасы Гарольд Макмилланға классикалық білім беруші болып жұмыс істеуге келісті. Макмилланның анасы Ноксқа дін туралы әңгімелемеуін өтінді, сонан соң ол сабақ беруді тоқтатты.

Англия шіркеуі

Нокс 1912 жылы англикан діни қызметкеріне бекітілді және Тринити колледжінің капелланы болып тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол британдық қарулы күштердің әскери барлау бөлімінде қызмет етті. 1915 жылы Шрусбери мектебінің директоры Сирил Эллингтон Ноксты оқытушылар қатарына шақырды. Нокс Шрусбериде Vb сыныбының өте жауапкершілікті және қызықты сынып жетекшісі ретінде ұзақ жылдар бойы есте қалды.

Мәсіхке қайта оралу және қызмет

1917 жылы Нокс Рим-католик дініне өтіп, Англикан шіркеуінің дін қызметкері лауазымынан бас тартты, бұл оның әкесінің өсиетінен Ноксты шығарып тастауына себеп болды. 1918 жылы Нокс Рим-католик діни қызметкері болып тағайындалды және 1919 жылы Гертфордширдегі Уэрдегі Сент-Эдмунд колледжіне жұмысқа орналасты, 1926 жылға дейін сонда қызмет етті. Нокс өзінің рухани жолын 1918 жылы Лонгманс баспасында жарық көрген «Рухани Энеида» еңбегінде түсіндірді. Нокс дін ауыстыруына сол кезде Англикан шіркеуінің жоғары лауазымды адамы болған, бірақ әлі католик емес Г.К. Честертонның әсері тигенін айтты. 1922 жылы Честертон католик дініне өтіп, Нокс оның шешіміне ықпал еткенін мәлімдеді. Нокс христиандық және басқа да тақырыптар туралы жазып, хабар таратты. Оксфорд университетінде (1926–1939) капеллан қызметін атқарып, 1936 жылы монсеньор дәрежесіне көтерілгеннен кейін ол классикалық детективтік әңгімелер жазды. 1929 жылы Нокс детективтік әңгімелер үшін қағидаларды «декалог» деп аталатын он қағидаға біріктірді. Ол Детекция клубының негісқалаушыларының бірі болды және бес роман мен Майлс Брэдонды бейнелейтін қысқа әңгімелерден тұратын бірнеше детективтік әдебиеттер жазды. Майлс Брэдон «Тағылмайтын сақтандыру компаниясында» жеке тергеуші болып жұмыс істейді. 1936 жылы діни басшыларының нұсқауымен Нокс латын тіліндегі «Вулгата» Киелі кітабын еврей және грек тілдеріндегі бастау көздерін пайдаланып ағылшын тіліне қайта аударуды бастады. Оның діни тақырыптағы еңбектері: «Кейбір босатылған тастар» (1913), «Барлық жағынан қайта қосылу» (1914), «Рухани Энеида» (1918), «Католиктердің сенімі» (1927), «Груб-стриттегі Калибан» (1930), «Жаратылыс және Чаринг-Кросс» (1935), «Донс-Деллэйт» (1939) және «Тұтқын оттар» (1940). 1936 жылы Г.К. Честертон қайтыс болғанда, Нокс Вестминстер соборында оның үшіншілік миссасы үшін панегирик сөз сөйледі. Нокстың «Сатирадағы эсселер» (1928) жинағындағы «Шерлок Холмс әдебиетін зерттеу» атты эссе Шерлок Холмс туралы пародистикалық сындық жазбалардың және Холмс, Уотсон сияқты тұлғалардың бар екендігін жорамалдайтын тарихи зерттеулердің алғашқысы болды. «In Memoriam» атты тағы бір эссе Теннисонның өлеңін шындығында Виктория патшайымы жазғанын дәлелдеуге тырысады. «Барлық жағынан қайта қосылу» атты тағы бір сатирикалық эссе Англикан төзімділігін мұсылмандарды, атеистерді және тіпті ирланд балаларын өлтірген католиктерді сіңіруге шақырып, Свифтиан әдеби стилінде Англикан шіркеуін қысымға ұшыратты. 1954 жылы Нокс Занзибарда Джулиан Асквит пен Энн Асквиттерге, Родезияда Джон мен Дафни Актонға барды. Африкада жүрген кезінде Нокс «Христос үлгісі» кітабын аударуды бастады. Англиядағы Меллске оралғаннан кейін ол Тереза Лизиестің «Автобиографиясы» кітабын аударуды бастады. Ол сондай-ақ, «Католиктердің сенімі» (1927) еңбегінің студенттерге қарағанда кең аудиторияға тарауын көздеген апологетикалық жұмысты бастады. 1957 жылы Нокс ауыр науқасқа шалдығып, барлық жұмыстарын тоқтатуға мәжбүр болды. Гарольд Макмилланның шақыруымен Нокс Лондондағы дәрігермен кеңескен кезде Даунинг-стрит, 10-шы үйінде тұрды. Дәрігер Нокстың қатерлі ісігі бар екенін растады. Нокс 1957 жылдың 24 тамызында қайтыс болды, оның денесі Вестминстер соборындағына әкелінді. Епископ Джордж Л. Крейвен реквиемді өткізді, ал әке Мартин Д’Арси панегирик сөз сөйледі. Нокс Меллс қаласындағы Сент-Эндрю шіркеуінің маңындағы жерге жерленді.

Радиожалған ақпарат

1926 жылдың қаңтарында Нокс BBC радиосында Лондондағы төңкерістің тікелей эфирдегі симуляцияланған репортажы – "Broadcasting the Barricades" таныстырды. Хабарламада бірнеше адамның, оның ішінде үкімет министрінің дарға асылғаны туралы айтылды. Сонымен қатар, Savoy қонақ үйінен деп аталатын музыкалық үнділер, қонақ үйдің траншеялық минометтермен қиратылуының дыбыстарымен біріктірілді. Хабарламада Парламент ғимараты мен Сағат мұнарасы да қиратылған деп мәлімделді. Бұл хабарлама қарлы күндері таратылғандықтан, газеттерді жеткізуге бірнеше күн бойы Ұлыбританияның көп бөлігінде мүмкіндік болмады. Газеттердің жетіспеуі шағын үрей тудырды, себебі адамдар Лондондағы оқиғалардың себебі радио хабарлары деп ойлады. 26 мамырда жалпы ереуіл кезінде үлкен тәртіпсіздік болғандықтан, адамдар бұрыннан төңкеріс болу мүмкіндігіне дайын еді. 1980 жылдардағы өмірбаянына берген сұхбатында, "This is Orson Welles" (1992) кітабында Орсон Уэллс, BBC хабарламасы оған 1938 жылы CBS радиосында "Әлемдер соғысы" радиоспектаклін жасау идеясын бергенін айтты, бұл кейбір американдық тыңдаушылар арасында ұқсас үрейге себеп болды. 2005 жылғы BBC баяндамасы да Нокстың хабарламасы Уэллске әсер еткен болуы мүмкін екенін көрсетті. Хабарламаның сценарийі 1928 жылғы "Сатирадағы эсселер" жинағында "Естен кеткен аралық" деген атпен қайта басылған.

Нокстің детективтер үшін он ережесі

Нокс дәуіріндегі романдардың көпшілігі, «Детективтік әдебиеттің алтын ғасыры» деп аталатын, оқырманға детективтен бұрын жұмбақты шешуге мүмкіндік беретін қатаң ережелермен жазылған «кім жасады?» жанрындағы туындылар болды. Нокс пікірінше, детективтік әңгіменің басты мақсаты – құпияны ашу болуы керек; құпияның элементтері оқиғаның басында оқырманға анық көрсетілуі тиіс, ал оның мәні оқырманның қызығушылығын оятып, соңында қанағаттандыруы керек. Ол бұл анықтаманы детективтік әдебиет жазудың он ережесімен толықтырды:

Қылмыскер оқиғаның басында аталған болуы керек, бірақ оқырманның ой-пікірлерімен таныс болған адам болмауы керек. Кез келген мистикалық немесе табиғаттан тыс күштерге жол берілмейді. Бір ғана құпия бөлме немесе өткел болуы мүмкін. Бұрын белгісіз болған уларлар немесе соңында ұзақ ғылыми түсіндірме талап ететін құралдар қолданылмауы керек. Оқиғада қытайлықтар болмауы керек. (Ескерту: Бұл сол кездегі детективтік әдебиеттегі азиялық кейіпкерлердің стереотиптік бейнеленуіне сілтеме жасап тұр) Детективке кездейсоқ жағдайлар көмектеспеуі керек, сондай-ақ ол дұрыс екені дәлелденген түсініксіз сезімге ие болмауы керек. Детективтің өзі қылмыс жасауы мүмкін емес. Детектив тапқан кез келген деректерді жариялауға міндетті. Детективтің «жанындағы адамы», Уотсон, оның ойларынан өтетін ешқандай ойды оқырманнан жасырмауы керек: оның зиялы деңгейі орташа оқырманнан сәл, бірақ өте аз төмен болуы керек. Егіздер немесе жалпы алғанда, екі өзіне ұқсайтын адамдар, егер оларға дайындық жасалмаса, пайда болмауы керек.