Скуален – құрамы C30H50 формулалы тритерпен. Теңіз жануарларының (ескіше акула бауыр майы) және адам терісінің құрамында кездеседі. Денсаулыққа пайдалы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сквален – органикалық қосылыс. Ол C30H50 формуласына ие тритерпен. Бұл түссіз май, бірақ таза емес үлгілері сарғыш түсті болуы мүмкін. Ол бастапқыда акула бауыр майынан алынған (сондықтан аты, себебі Squalus – акулалар туысы). Адам ағзасындағы скваленнің шамамен 12 пайызы тері майында (себумда) кездеседі. Сквален терінің сыртқы жағын майлау және қорғау рөлін атқарады. Көптеген өсімдіктер, саңырауқұлақтар және жануарлар стерол биосинтезінде биохимиялық алғырт зат ретінде скваленді өндіреді, оның ішінде адам ағзасындағы холестерин және стероидты гормондар. Бұл сонымен қатар көптеген бактерияларда хопаноидтардың биосинтезіндегі аралық зат болып табылады. Сквален кейбір вакциналарға қосылатын адъюванттардың маңызды құрамына кіреді: Novartis және GlaxoSmithKline адъюванттары сәйкесінше MF59 және AS03 деп аталады.
Squalene is an organic compound. It is a triterpene with the formula C30H50. It is a colourless oil, although impure samples appear yellow. It was originally obtained from shark liver oil (hence its name, as Squalus is a genus of sharks). An estimated 12% of bodily squalene in humans is found in sebum. Squalene has a role in topical skin lubrication and protection. Most plants, fungi, and animals produce squalene as biochemical precursor in sterol biosynthesis, including cholesterol and steroid hormones in the human body. It is also an intermediate in the biosynthesis of hopanoids in many bacteria. Squalene is an important ingredient in some vaccine adjuvants: The Novartis and GlaxoSmithKline adjuvants are called MF59 and AS03, respectively.
Тритерпеноид синтезіндегі рөлі
Сквален – стероидтар мен хопаноидтардың биохимиялық прекурсоры. Стериндерге айналу үшін скваленнің бір терминалдық қос байланысының окидануы (сквален монооксигеназа арқылы) басталады, нәтижесінде 2,3 оксидосквален түзіледі. Одан кейін ферменттік катализ арқылы циклден өтіп ланостеролға айналады, ол көп қадамды процесте үш метил тобын жою, NADPH арқылы бір қос байланысты тоғыту және екінші қос байланыстың орын ауыстыруы арқылы холестерол және эргостерол сияқты басқа стероидтарға айналуы мүмкін. Көптеген өсімдіктерде ол стигмастеролға, ал көптеген саңырауқұлақтарда эргостеролдің алғы құралына айналады. Биосинтездік жол көптеген бактерияларда және эукариоттардың көпшілігінде кездеседі, бірақ археяларда табылған жоқ.
Squalene is a biochemical precursor to both steroids and hopanoids. For sterols, the squalene conversion begins with oxidation (via squalene monooxygenase) of one of its terminal double bonds, resulting in 2,3 oxidosqualene. It then undergoes an enzyme catalysed cyclisation to produce lanosterol, which can be elaborated into other steroids such as cholesterol and ergosterol in a multistep process by the removal of three methyl groups, the reduction of one double bond by NADPH and the migration of the other double bond. In many plants, this is then converted into stigmasterol, while in many fungi, it is the precursor to ergosterol. The biosynthetic pathway is found in many bacteria, and most eukaryotes, though has not been found in Archaea.
Биосинтез
Сквален екі молекула фарнезил пирофосфатын біріктіру арқылы биосинтезделеді. Бұл конденсацияға NADPH және сквален синтаза ферменті қажет.
Squalene is biosynthesised by coupling two molecules of farnesyl pyrophosphate. The condensation requires NADPH and the enzyme squalene synthase.
Өнеркәсіп
Синтетикалық сквален геранил ацетоннан коммерциялық түрде өндіріледі.
Synthetic squalene is prepared commercially from geranylacetone.
Акулаларды қорғау
2020 жылы табиғатты қорғаушылар COVID-19 вакцинасы үшін сквален алу мақсатымен акулаларды жаппай қырғынға салу мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Акулаларды аулаудың қоршаған ортаға тигізетін зияны және басқа да мәселелер оны басқа көздерден алуға түрткі болды. Биосинтетикалық процестерде генетикалық түрлендірілген ашытқылар немесе бактериялар пайдаланылады.
In 2020, conservationists raised concerns about the potential slaughter of sharks to obtain squalene for a COVID 19 vaccine. Environmental and other concerns over shark hunting have motivated its extraction from other sources. Biosynthetic processes use genetically engineered yeast or bacteria.
Вакциналарда адъювант ретінде
Иммунологиялық адъюванттар – вакцинамен бірге қолданылатын, иммундық жүйені күшейтетін және вакцинаға реакцияны арттыратын заттар. Сквален өзі адъювант емес, бірақ ол кейбір адъювант құрамындағы беттік белсенді заттармен бірге қолданылған. Бұл өзгерістердің қалай туындайтыны белгісіз; бүгінгі күнге дейін MF59-ға жауап беретін рецепторлар анықталған жоқ. Бір мүмкіндік – MF59 жасушалардың мінез-құлқына липид метаболизмін өзгерту арқылы, атап айтқанда мақсатты жасушалардың ішінде бейтарап липидтердің жиналуын ынталандыру арқылы әсер етеді. MF59 адъюванты бар FLUAD деп аталатын тұмау вакцинасы АҚШ-та 65 және одан үлкен жастағы адамдарға 2016–2017 жылғы тұмау маусымынан бастап қолдануға бекітілді. 2009 жылғы мета-талдау скваленді қамтитын MF59 адъюванты бар 64 клиникалық тұмау вакцинасының сынақтарынан алынған деректерді адъюванты жоқ вакциналардың әсерімен салыстырды. Талдау көрсеткендей, адъювантталған вакциналар созылмалы аурулардың аздап төмендеуімен байланысты, бірақ ешқандай вакцина аутоиммундық аурулардың көрсеткіштерін өзгертпеді; авторлар өз деректері "MF59 адъювантталған тұмау вакциналарының қауіпсіздік профилін қолдайды және MF59-сыз вакциналарға қарағанда клиникалық тиімділігі болуы мүмкін" деген қорытындыға келді.
Immunologic adjuvants are substances, administered in conjunction with a vaccine, that stimulate the immune system and increase the response to the vaccine. Squalene is not itself an adjuvant, but it has been used in conjunction with surfactants in certain adjuvant formulations. How these changes are triggered is unclear; to date, no receptors responding to MF59 have been identified. One possibility is that MF59 affects the cell behaviour by changing the lipid metabolism, namely by inducing accumulation of neutral lipids within the target cells. An influenza vaccine called FLUAD which used MF59 as an adjuvant was approved for use in the US in people 65 years of age and older, beginning with the 2016–2017 flu season. A 2009 meta analysis assessed data from 64 clinical trials of influenza vaccines with the squalene containing adjuvant MF59 and compared them to the effects of vaccines with no adjuvant. The analysis reported that the adjuvated vaccines were associated with slightly lower risks of chronic diseases, but that neither type of vaccines altered the rate of autoimmune diseases; the authors concluded that their data "supports the good safety profile associated with MF59 adjuvated influenza vaccines and suggests there may be a clinical benefit over non MF59 containing vaccines".
Қауіпсіздік
Токсикологиялық зерттеулер көрсеткендей, косметикада қолданылатын концентрацияларда скваленнің жедел уыттылығы төмен, және ол маңызды контактілік аллерген немесе тітіркендіргіш емес. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен АҚШ Қорғаныс министрлігі скваленнің табиғи түрде болатынын, тіпті адам саусағы іздерінің майында да кездесетінін баса көрсететін кең ауқымды есептер жариялады. ДДҰ одан әрі түсіндіреді, 1997 жылдан бері Еуропадағы пациенттерге 22 миллионнан астам тұмау вакцинасы құрамында сквален болған, бірақ вакцинаға байланысты маңызды жағымсыз құбылыстар тіркелмеген.
Toxicology studies indicate that in the concentrations used in cosmetics, squalene has low acute toxicity, and is not a significant contact allergen or irritant. The World Health Organization and the US Department of Defense have both published extensive reports that emphasise that squalene is naturally occurring, even in oils of human fingerprints. The WHO goes further to explain that squalene has been present in over 22 million flu vaccines given to patients in Europe since 1997 without significant vaccine related adverse events.