Кіріспе
Молекулаларды кішірек бірліктерге бөлетін метаболистік жолдар жиынтығы. Кейбір химиялық агенттер енгізілген кезде болатын үдемелі өзгерістер. Катаболизм (/k//ə/'/t//æ//b//ə//l//ɪ//z//ə//m/) – молекулаларды энергияны босату үшін тотықтыратын немесе басқа анаболикалық реакцияларда қолданылатын кішірек бірліктерге бөлетін метаболистік жолдар жиынтығы. Катаболизм ірі молекулаларды (мысалы, полисахаридтер, липидтер, нуклеин қышқылдары және белоктар) кішігірім бірліктерге (мысалы, моносахаридтер, май қышқылдары, нуклеотидтер және амин қышқылдары) ыдыратады. Катаболизм – зат алмасудың ыдырату, ал анаболизм – құрастыру аспектісі. Жасушалар полимерлерді ыдыратудан босатылған мономерлерді жаңа полимерлік молекулаларды құруға немесе мономерлерді қарапайым қалдық өнімдерге ыдыратып, энергияны босатуға пайдаланады. Жасушалық қалдықтарға сүт қышқылы, сірке қышқылы, көмірқышқыл газы, аммиак және мочевина жатады. Бұл қалдықтардың пайда болуы әдетте химиялық еркін энергияның босатылуын қамтитын тотығу процесі болып табылады, оның бір бөлігі жылу түрінде жоғалады, ал қалғаны аденозин трифосфатының (АТФ) синтезіне жұмсалады. Бұл молекула жасушаға катаболизм кезінде босатылған энергияны анаболизмді құрайтын энергия қажетті реакцияларға беруге мүмкіндік береді. Катаболизм – бұл деструктивті метаболизм, ал анаболизм – конструктивті метаболизм. Сондықтан катаболизм жасушалардың күтімі мен өсуіне қажетті химиялық энергияны қамтамасыз етеді. Катаболикалық процестерге гликолиз, лимон қышқылы циклы, аминокислоталарды глюконеогенез үшін субстрат ретінде пайдалану үшін бұлшық ет ақуыздарының ыдырауы, майлы тіндердегі майдың май қышқылдарына ыдырауы және моноамин оксидазасы арқылы нейротрансмиттерлердің тотықтырғыш деаминациясы жатады.
the accelerated changes that occur when certain chemical agents are introduced
Catabolism (/k//ə/'/t//æ//b//ə//l//ɪ//z//ə//m/) is the set of metabolic pathways that breaks down molecules into smaller units that are either oxidized to release energy or used in other anabolic reactions. Catabolism breaks down large molecules (such as polysaccharides, lipids, nucleic acids, and proteins) into smaller units (such as monosaccharides, fatty acids, nucleotides, and amino acids, respectively). Catabolism is the breaking down aspect of metabolism, whereas anabolism is the building up aspect. Cells use the monomers released from breaking down polymers to either construct new polymer molecules or degrade the monomers further to simple waste products, releasing energy. Cellular wastes include lactic acid, acetic acid, carbon dioxide, ammonia, and urea. The formation of these wastes is usually an oxidation process involving a release of chemical free energy, some of which is lost as heat, but the rest of which is used to drive the synthesis of adenosine triphosphate (ATP). This molecule acts as a way for the cell to transfer the energy released by catabolism to the energy requiring reactions that make up anabolism. Catabolism is a destructive metabolism and anabolism is a constructive metabolism. Catabolism, therefore, provides the chemical energy necessary for the maintenance and growth of cells. Examples of catabolic processes include glycolysis, the citric acid cycle, the breakdown of muscle protein in order to use amino acids as substrates for gluconeogenesis, the breakdown of fat in adipose tissue to fatty acids, and oxidative deamination of neurotransmitters by monoamine oxidase.
Катаболикалық гормондар
Катаболизмді басқаратын көптеген сигналдар бар. Белгілі сигналдардың көпшілігі гормондар мен метаболизм процесіне қатысатын молекулалар. Эндокринологтар дәстүрлі түрде көптеген гормондарды анаболикалық немесе катаболикалық деп жіктейді, олар метаболизмнің қай бөлігін ынталандыратынына байланысты. 20-ғасырдың басынан бері белгілі классикалық катаболикалық гормондар – кортизол, глюкагон және адреналин (және басқа да катехоламиндер). Соңғы онжылдықтарда цитокиндер, орексин (гипокретин деп те аталады) және мелатонин сияқты кем дегенде бір катаболикалық әсері бар көптеген гормондар ашылды. Гормонның функциясы Кортизол Стресске жауап ретінде бүйрек үсті безінен бөлінеді; оның негізгі рөлі глюконеогенез арқылы қандағы глюкоза деңгейін көтеру. Глюкагон Ашаршылық кезінде немесе организмға қосымша энергия қажет болғанда, қуыстың альфа-жасушаларынан бөлінеді; қандағы глюкоза деңгейін көтеру үшін бауырдағы гликогеннің ыдырауын ынталандырады; оның әсері инсулинге кері; глюкагон мен инсулин – қандағы глюкоза деңгейін тұрақтандыратын теріс кері байланыс жүйесінің бір бөлігі. Адреналин Симпатикалық жүйке жүйесінің белсендірілуіне жауап ретінде бөлінеді; жүрек соғу жиілігі мен жүрек бұлшықтарының жирылу күшін арттырады, қан тамырларын тарылтады, өкпедегі ауа көлемін арттыру үшін өкпе бронхтарын кеңейтетін (ашатын) бронходилататор болып табылады және глюконеогенезді ынталандырады.
Этимология
Катаболизм сөзі нео-латын тілінен шыққан, оның түбірі грек тілінен келген: κάτω kato, "төмен" және βάλλειν ballein, "лақтыру".