Сантьяго Рамон-и-Кахаль: Испан нейробиологының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Испан нейробиологы (1852–1934)

Сантьяго Рамон и Кахаль (sanˈtjaɣo raˈmon i kaˈxal; 1 мамыр 1852 – 17 қазан 1934) Рамон и Кахаль – испандық тегі бар алғашқы адам, ғылыми сала бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алған. Оның мидың микроскопиялық құрылымын түпкілікті зерттеулері оны қазіргі заманғы нейроғылымның негізін қалаушысы етті. Оның ми жасушаларының тармақталуын ("ағаш өсуі") бейнелейтін жүздеген суреттері 20 ғасырдың ортасынан бері білім беру және оқыту мақсатында қолданылып келеді.

Өмірбаян

Сантьяго Рамон и Кахал 1852 жылдың 1 мамырында Испанияның Наварра провинциясындағы Петилья-де-Арагон қаласында дүниеге келді. Бала кезінде ол нашар мінез-құлқы, тәртіпсіздігі және билікке бағынбаушылығы үшін бірнеше рет мектептен мектепке ауыстырылды. Оның еректігінің және тәртіпсіздігінің бір мысалы – 1863 жылы көршісінің аула қақпасын өз жасаған зеңбірегімен бұзғаны үшін түрмеге қамалуы. Ол сурет салуға, өнерге және гимнастикаға бейім болды, бірақ әкесі оның бұл қабілеттерін бағалаған жоқ және қолдамады, тіпті осы өнерлік дағдылары кейін өмірінде табысқа жетуіне көмектесетін еді. 1868 жылдың жазында әкесі оны анатомиялық зерттеулер үшін адам сүйектерін іздеуге зираттарға алып барды. Сүйектердің алғашқы эскиздері оны медициналық білім алуға ынталандырды. Рамон и Кахал денсаулығын жақсарту үшін Пиреней тауларындағы Пантикоса шипажайында уақыт өткізді. Испанияға оралғаннан кейін 1877 жылы Мадридте медицина ғылымының докторы ғылымын қорғады. Екі жыл өткен соң, ол Сарагоса университетінің директоры болды және Сильверия Фананас Гарсияға үйленді, олардың жеті қызы мен бес ұлы болды. Рамон и Кахал 1883 жылға дейін Сарагоса университетінде жұмыс істеді, содан кейін Валенсия университетінің анатомия профессоры қызметіне тағайындалды. Осы екі университеттегі алғашқы жұмыстары қабыну патологиясы, холера микробиологиясы және эпителий жасушалары мен тіндерінің құрылымын зерттеуге бағытталған. 1887 жылы Рамон и Кахал профессорлық қызмет үшін Барселонаға көшті. 1892 жылы Мадридте профессор болды және тіпті өлім төсегінде де жұмысын жалғастырды.

Саяси және діни көзқарастар

1877 жылы 25 жасар Рамон-и-Кахал масондық ложаға қосылды. Бірақ Рамон-и-Кахал «жан» терминін қандай да ұятсыздықсыз қолданды. Кейін ол ұйымдасқан діннен айырылғанына өкінгендігі айтылады. Соңында ол Испания Корольдік ғылым академиясы алдындағы алғашқы лекциясында айтқандай, Құдайды жаратушы деп сенуге көз жеткізді.

Ашылулар мен теориялар

Рамон и Кахал нейроанатомияға маңызды үлес қосты. Ол аксондардың өсу конусын ашты және жүйке клеткалары арасындағы байланыс үздіксіз емес, сонымен қатар сол кездегі торлы теория бойынша бір жүйе де емес екенін тәжірибе арқылы көрсетті; Ол дендриттік тікендердің бар екенін жақтады, бірақ оларды пресинаптикалық клеткалардан сигнал қабылдайтын орын ретінде танымады. Ол жүйке клеткаларының функциясының поляризациясын қолдады және оның шәкірті Рафаэль Лоренте де Но осы кіру-шығу жүйелерін кабельдік теорияға және нейрондық құрылымдардың алғашқы схемалық талдауына дамытты. Нейрондық құрылымдар мен олардың байланысын бейнелеу арқылы, сондай-ақ жасуша түрлерінің егжей-тегжейлі сипаттамасын беру арқылы ол жаңа жасуша түрін ашты, ол кейіннен оның құрметіне аталды – Каджальдың интерстициалдық жасушасы (ICC). Бұл жасуша ішек қабырғасын жабатын тегіс бұлшық еттерде нейрондардың арасында орналасқан, асқазан-ішек жолында материалдың қозғалысын қамтамасыз ететін, моторлық нейрондардан тегіс бұлшық ет жасушаларына нейротрансмиссияны жүзеге асыратын, созылмалы жиырылу толқындарының генераторы және демпфері болып табылады. 1894 жылғы Круан лекциясында Рамон и Кахал (көрсетілген метафорада) қабықшалық пирамидалық жасушалар уақыт өте келе ағаш сияқты өсіп, тармақтарын кеңейте келе күрделене түсетінін айтты. Ол әйелінің босануына көмектесу және парапсихологиялық құбылыстарды зерттеу үшін француз тілін үйренуге көп уақыт арнады. Осы тақырыптар бойынша жазған кітабы Испания азамат соғысы кезінде жоғалып кетті.

Айырмалар

Рамон и Кахал өзінің ғылыми мансабында көптеген сыйлықтар, марапаттар мен қоғамдық мүшеліктерге ие болды, соның ішінде Кембридж университеті мен Вюрцбург университетінен медицина ғылымдарының құрметті докторлық дәрежесін және Кларк университетінен философия ғылымдарының құрметті докторлық дәрежесін алды. Рамон и Кахалдың жұмысынан бұрын норвегиялық ғалым Фридтжоф Нансен белгілі бір теңіз жануарларын зерттеу кезінде жүйке жасушаларының үздіксіздігін анықтаған, бірақ Рамон и Кахал осы еңбекті сілтеме жасау арқылы көрсетпеді. Рамон и Кахал АҚШ Ұлттық ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болды.

Қоғам мен мәдениетте

1906 жылы Хоакин Соролла и Бастида Нобель сыйлығын жеңгенін атап өту үшін Кахальдың ресми портретін салған. Кахаль 1924 жылы Сарагоса университетінің Медицина мектебінің Паранинфо ғимаратында орнатылған мүсінге поза берді. 1931 жылы Мадридте (Испания) ескерткіш ашылды. Бұл толық денелі мүсін 3 метр биіктіктегі тар тұғырға орнатылған және Чилидің медицина студенті Лоренцо Домингуес жасаған. 1982 жылы Испанияда «Рамон и Кахал: ерік-жігер тарихы» атты телесериал түсірілді. 2003 жылы Испанияның Мадрид қаласында Кахальдың ғылыми суреттерінің алғашқы ірі көрмесі ашылды. Көрмеде жүздеген қалпына келтірілген түпнұсқа суреттер, микрографиялық слайдтар мен Кахаль жасаған жеке фотосуреттер қойылды. «Сантьяго Рамон и Кахал (1852–2003) Ciencia y Arte» атты каталогта Кахальдың суреттері мен қалпына келтіру процесі туралы фотосуреттер көптеп жарияланды. Көрме кураторлары және каталогқа авторлық үлесін қоскан: Сантьяго Рамон и Кахал Юнкера, Мигель Анхель Фрейре Малло, Палома Эстебан Леал, Пабло Гарсия, Вирджиния Г. Марин, Ма Круз Осуна, Изабел Аргерич Фернандес, Палома Калле, Марта К. Лопера, Рикардо Мартинес, Пилар Седано Эспин, Евгения Гимено Паскуал, Соня Тортаджада және Хуан Антонио Саэз Дегано. 2005 жылы Хуан Лакруз 117413 Рамоникахал астероидін оның есімімен атады. 2007 жылы Испанияның Мадрид қаласында CESIC (университет зерттеу орталығы) -нда Виктор Очоаның Северо Очоа мен Сантьяго Рамон и Кахалдың мүсіндері ашылды. Сантьяго Рамон и Кахал мұражайы, Айербе, Гуаска, Испания 2013 жылы ашылды және Кахальдың балалық шағындағы үйінде орналасқан, онда ол отбасымен бірге он жыл өмір сүрді. 2014 жылы АҚШ-тың Бетесда қаласындағы Ұлттық денсаулық сақтау институты өзінің Джон Портер нейробиологиялық зерттеу орталығында Рамон и Кахалдың түпнұсқа суреттерінің тұрақты көрмесін бастады. Көрме тұжырымдамасын NINDS аға зерттеушісі Джеффри Даймонд және NINDS ғылыми жазушысы Кристофер Томас бастады және Мадридтегі Instituto Cajal, Испаниямен тығыз ынтымақтастық арқылы мүмкін болды. Көрмеге Джефф Даймондтың ректоры, Ребекка Камен және Доун Хантердің суретшілері жасаған заманауи өнер туындылары да кірді. Кахальдың түпнұсқа суреттерінен шабыт алған Камен мен Хантердің шығармалары Кахальдың эстетикасын көрсетеді және Джон Портер нейробиологиялық зерттеу орталығында көпшілікке көрсетіледі. Мадридтегі Instituto Cajal институтына 2017–2018 Fulbright España аға ғылыми стипендиясын беру арқылы Хантер Кахаль туралы шығармашылық жобасын бастапқы материалдарға сілтеме жасау арқылы дамытуды жалғастырды. Кахальдың ғылыми суреттері, жеке фотосуреттері, майлы бояулары мен пастель суреттері іріктеліп, 2015 жылдың 5 қыркүйегінен 1 қарашасына дейін Түркияның Стамбул қаласында өткен 14-ші Стамбул биенналында ұйымдастырылды. «Ұйқы физиологиясы. Кахаль, Тангуи, Лорка, Дали» көрмесі 2015 жылдың 5 қазанында ашылды және 2016 жылдың 16 қаңтарында Испанияның Сарагоса қаласында Сарагоса университетінде аяқталды. Кахальдың шығармалары көрменің басты тақырыбы болды және шоуда сюрреализмге гистологиялық суреттердің әсері зерттелді. 2016 жылдың 31 қаңтарынан 29 мамырына дейін Кахальдың жұмысы Калифорния университетінің Беркли өнер мұражайы мен Тынық мұхит кино мұрағатының (BAMPFA) «Өмір сәулеті» көрмесінің ашылуында көрсетілді. Көрме каталогында Пуркинье жасушасының Кахаль суреті алдыңғы мұқабасында болды. АҚШ-тың Бетесда қаласындағы Ұлттық денсаулық сақтау институты мен Мадридтегі Кахал институты Кахальдың құрметіне бірлескен симпозиум өткізді. Бірлескен институционалдық симпозиумдар 2015 жылдың 28 қазанында және 2017 жылдың 24 мамырында өтті. 2015 жылы NIH-де өткен алғашқы симпозиум «Сантьяго Рамон и Кахаль мұрасын көтеру» деп аталды, бұл симпозиум қазіргі заманғы нейробиологиялық ғылымның негізін қалаушысына арналды. Басты баяндамашы доктор Рафаэль Юсте Испания елшісі Рамон Гил Касарестің үйінде өткен қабылдау шарасында құрметке бөленді. 2017 жылы Институт Каджалда «NIH CSIC ынтымақтастығының жаңа мүмкіндіктері» атты екінші симпозиум өтті. Даун Хантердің Cajal Inventory арт-жобасы институттың кітапханасында жалпы жұртшылыққа көрсетілді. Cajal Inventory қырық бес 11 x 14 суреттен тұрады, онда Хантер алғашқы көзден Кахальдың ғылыми суреттерін және оның суреттерінен шабыт алған Кахальдың сюрреалистік портрет суреттерін егжей-тегжейлі қайта жасады. Жыл сайын Испанияның Ғылым министрлігі екі жүзден астам төрт жылдық докторантурадан кейінгі стипендияны түрлі салалардағы орта буын ғалымдарына «Ayudas a contratos Ramon y Cajal» деп атап, оның есімін арнады. «Әдемі ми: Сантьяго Рамон и Кахальдың суреттері» көрмесі 2017 жылы АҚШ-та Миннеаполис, Миннесотадағы Вейсман өнер мұражайында басталып Солтүстік Америка бойынша саяхаттады. Көрме Ванкувер, Британдық Колумбия, Канададағы Моррис және Хелен Белкин өнер галереясына, Нью-Йорк қаласындағы Нью-Йорк университетінің Грей өнер галереясына, Массачусетс штаты Кембридждегі Массачусетс технология институтының мұражайына және 2019 жылдың сәуір айында Солтүстік Каролина штатындағы Чапел-Хиллдегі Акленд өнер мұражайында аяқталды. Көрменің ілеспесі ретінде Абрамс баспасынан «Әдемі ми» кітабы жарық көрді. 2019 жылы Сарагоса университеті, Сарагоса, Испания «Сантьяго Рамон и Кахал. Сарагоса университетінде 150 жыл» атты Кахаль туралы көрме ашты. Көрменің ілеспесі ретінде сол аттас каталог жарық көрді. Көрме 2019 жылдың қазанында ашылды және 2019 жылдың желтоқсан айының соңында жабылды. REDES түсірген қысқаша деректі фильм YouTube-та қолжетімді. Испанияның мемлекеттік телеарнасы RTVE 2019 жылы оның өмірін еске алу үшін биографтық сериалды көрсетті. 2020 жылдың 19 қарашасынан 2021 жылдың 5 желтоқсанына дейін Мадрид, Испаниядағы Табиғат тарихы ұлттық мұражайы Кахальдың ғылыми суреттерін, фотосуреттерін, ғылыми жабдықтарын және Instituto Cajal, Мадрид, Испаниядан алынған жеке заттарын көрсететін көрме ұйымдастырды. 2020 жылы 75-тен астам еріктілер 6 елде «The Cajal Embroidery Project» аясында Рамон и Кахальдың суреттерінің 81 күрделі, әдемі қолмен тігілген панельдарын жасады, олар Эдинбург нейроғылымымен виртуалды FENS 2020 форумында ұйымдастырылды және 2021 жылы The Lancet Neurology журналының мұқабасында көрсетілді. 2017 жылы ЮНЕСКО (Біріккен Ұлттар Ұйымының білім, ғылым және мәдениет жөніндегі ұйымы) Кахальдың мұрасын (1945 жылдан 1989 жылға дейін мұражайда сақталған) әлемдік мұра асыл қазынасы деп мойындады. Осы мәдени асыл қазынаға арналған, Кахальдың және оның шәкірттерінің мұрасын көрсететін арнайы мұражай құру қажеттігі туралы шақырулар жасалды. Encephalon жобасы 2021 жылдың 1 мамырынан 7 мамырына дейін Кахальдың 169-шы туған күнін тойлау үшін Cajal Week ұйымдастырды. «Өзін іздеген ми» атты ағылшын тіліндегі биография 2022 жылы жарық көрді.

In 1906 Joaquin Sorolla y Bastida painted Cajal's official portrait celebrating his Nobel Prize win. Cajal posed for a statue that was created by the sculptor Mariano Benlliure and was installed in 1924 in the Paraninfo building at the School of Medicine of the University of Zaragoza. In 1931 a monument was unveiled in Madrid, Spain. This full body statue stands 3 meters (around 10 ft) high on a narrow pedestal and was created by Lorenzo Domínguez, a Chilean medical student. 1982 a TV mini series was created in Spain titled Ramón y Cajal: Historia de una voluntad. In 2003, the first major exhibition of Cajal's scientific drawings opened in Madrid, Spain. The exhibition featured hundreds of restored original drawings, micrographic slides, and personal photographs created by Cajal. The accompanying catalog titled Santiago Ramon y Cajal (1852–2003) Ciencia y Arte features numerous high quality reproductions of Cajal's drawings and photo essays on the restoration process. Exhibition curators and contributing authors to the catalog include: Santiago Ramón y Cajal Junquera, Miguel Ángel Freire Mallo, Paloma Esteban Leal, Pablo García, Virginia G. Marin, Ma Cruz Osuna, Isabel Argerich Fernández, Paloma Calle, Marta C. Lopera, Ricardo Martínez, Pilar Sedano Espín, Eugenia Gimeno Pascual, Sonia Tortajada, and Juan Antonio Sáez Dégano. In 2005 the asteroid 117413 Ramonycajal was named after him by Juan Lacruz. In 2007, sculptures of Severo Ochoa y Santiago Ramón y Cajal created Víctor Ochoa were unveiled at the Spain's CESIC (university research centre), Madrid, Spain. Santiago Ramón y Cajal Museum, Ayerbe, Huesca, Spain opened in 2013 and is located in Cajal's childhood home, where he lived with his family for ten years. In 2014, the National Institutes of Health Bethesda, MD, US, initiated an ongoing exhibition of original Ramón y Cajal drawings in its John Porter Neuroscience Research Center. The exhibition concept was spearheaded by NINDS Senior Researcher Jeffery Diamond and NINDS science writer Christopher Thomas and was made possible through close collaboration with the Instituto Cajal, Madrid, Spain. The exhibition also includes contemporary artwork curated by Jeff Diamond, which was created by artists Rebecca Kamen and Dawn Hunter. Inspired by Cajal's original drawings, Kamen's and Hunter's artworks are thematically representative of Cajal's aesthetic and are on permanent display for the public at the John Porter Neuroscience Research Center. Through the award of a 2017–2018 Fulbright España Senior Research Fellowship to the Instituto Cajal, Madrid, Spain, Hunter continued to develop her creative project about Cajal by referencing original source material. A selection of Cajal's scientific drawings, personal photos, oil paintings, and pastel drawings were curated into the 14th Istanbul Biennial, Saltwater, that was held in Istanbul, Turkey from September 5 – November 1, 2015. The exhibition Fisiología de los Sueños. Cajal, Tanguy, Lorca, Dalí opened on October 5, 2015, and ended on January 16, 2016, at the University of Zaragoza, Zaragoza, Spain. Cajal's work was the centerpiece topic of the exhibition and the show explored the influence of histological drawings on Surrealism. From January 31 – May 29, 2016, Cajal's work was featured in the inaugural exhibition for the re opening of University of California's Berkeley Art Museum and Pacific Film Archive (BAMPFA) Architecture of Life. The catalog for the exhibition featured Cajal's drawing of the Purkinje Cell on the front cover. The National Institutes of Health, Bethesda, MD, USA and the Instituto Cajal, Madrid, Spain held collaborative symposiums honoring Cajal. The collaborative institutional symposiums were held on October 28, 2015, and May 24, 2017. The first symposium held at the NIH in 2015 was titled Bridging the Legacy of Santiago Ramón y Cajal, a symposium honoring the father of modern neuroscience. Keynote speaker Dr. Rafael Yuste was honored at a reception held at the Spanish Ambassador's, Ramón Gil Casares, home. The second symposium titled, New Opportunities for NIH CSIC Collaboration, was held at the Instituto Cajal in 2017. Dawn Hunter's Cajal Inventory art project was exhibited at the symposium for the general public in the institute's library. The Cajal Inventory consists of forty five 11” x 14” drawings in which Hunter recreated in fine detail Cajal's scientific drawings from primary source, and surreal portrait drawings of Cajal inspired by his photography. Every year more than two hundred four year postdoctoral fellowships by the Ministry of Science of Spain are awarded to middle career scholars from different fields of knowledge are called "Ayudas a contratos Ramon y Cajal" to honor his memory. An exhibition called The Beautiful Brain: The Drawings of Santiago Ramón y Cajal travelled through North America, beginning 2017 in the US at the Weisman Art Museum in Minneapolis, Minnesota. The exhibition traveled to the Morris and Helen Belkin Art Gallery, University of British Columbia, Vancouver, British Columbia, Canada, Grey Art Gallery, New York University, New York City, New York, USA, MIT Museum, Massachusetts Institute of Technology Cambridge, Massachusetts, USA, and ended in April 2019 at the Ackland Art Museum in Chapel Hill, North Carolina, USA. The Beautiful Brain book, published by Abrams, New York, accompanied the exhibition. During 2019, the University of Zaragoza, Zaragoza, Spain opened an exhibition about Cajal titled Santiago Ramón y Cajal. 150 years at the University of Zaragoza. The exhibition had an accompanying catalog that featured the same title. The exhibition opened October 2019 and closed at the end of December 2019. A short documentary by REDES is available on YouTube. Spanish public television channel RTVE screened a biopic series to commemorate his life in 2019. From the 19th of November, 2020 through the 5th of December 2021, the National Museum of Natural Sciences, Madrid, Spain hosted an exhibition featuring Cajal's scientific drawings, photographs, scientific equipment and personal objects from the Legado Cajal, Instituto Cajal, Madrid, Spain. In 2020, over 75 volunteers collaborated as part of The Cajal Embroidery Project across 6 countries to create 81 intricate, exquisite hand stitched panels of Ramón y Cajal's images, which were then curated and displayed by Edinburgh Neuroscience at the virtual FENS 2020 Forum, and showcased by The Lancet Neurology in their front covers in 2021. In 2017, UNESCO (the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) recognised Cajal's Legacy (which had been kept in a museum from 1945 to 1989) as a World Heritage treasure. Recognising that this cultural treasure deserves a dedicated museum, showcasing not only Cajal's but also his disciples’ legacies, there has been a call for a dedicated museum to commemorate and celebrate Ramón y Cajal's discoveries and impact on neuroscience. Project Encephalon organised Cajal Week to celebrate his 169th birth anniversary from 1 May to 7 May 2021. The Brain In Search Of Itself, an English language biography, was published in 2022.

Жарияланымдар

Ол испан, француз және неміс тілдерінде 100-ден астам ғылыми еңбектер мен мақалалар жариялады. Оның еңбектерінің ішінде: