Кіріспе
Сөздің тек бірінші әріпін ғана үлкен әріппен жазу – капитализация (американдық ағылшын тілі) немесе капитализация (британдық ағылшын тілі) – жазу жүйесіндегі әріптердің үлкен және кішкентай болып ажыратылуында сөздің бірінші әріпі үлкен (үлкен әріп) болып, қалған әріптері кішкентай болып жазылуы. Бұл термин мәтінге қолданылатын әріптердің стилін таңдауға да қатысты болуы мүмкін. Әртүрлі тілдердегі дәстүрлі жазу жүйелерінің (орфография) капитализацияның әртүрлі ережелері бар, мысалы, тақырыптардың үлкен әріппен жазылуы. Ережелер түрлі стильдік нұсқаулықтарда да аздап өзгеше болуы мүмкін. Латын әліпбиімен қатар, капитализация армян, кириллица, грузин және грек әліпбилеріне де әсер етеді. Ағылшын тіліндегі капитализация ережелері өте күрделі. Бұл ережелер уақыт өте келе өзгеріп, көбінесе аз сөз үлкен әріппен жазылатын болды. XVIII ғасырдағы құжаттағы капитализация қазіргі оқырманға беймәлім болуы мүмкін, мысалы, көптеген жалпы есімдер үлкен әріппен жазылған. Мәтінде үлкен және кішкентай әріптерді жүйелі түрде қолдану "аралас стиль" деп аталады.
Capitalization (American English) or capitalisation (British English) is writing a word with its first letter as a capital letter (uppercase letter) and the remaining letters in lower case, in writing systems with a case distinction. The term also may refer to the choice of the casing applied to text. Conventional writing systems (orthographies) for different languages have different conventions for capitalization, for example, the capitalization of titles. Conventions also vary, to a lesser extent, between different style guides. In addition to the Latin script, capitalization also affects the Armenian, Cyrillic, Georgian and Greek alphabets. The full rules of capitalization in English are complicated. The rules have also changed over time, generally to capitalize fewer words. The conventions used in an 18th century document will be unfamiliar to a modern reader; for instance, many common nouns were capitalized. The systematic use of capitalized and uncapitalized words in running text is called "mixed case".
Сөйлеу бөлшектері
Орфографиялық жіктелудің негізінен кездейсоқ сипаты және түрлі нормативтік анықтамалар мен жергілікті редакциялық талаптардың болуына байланысты, сөздердің дұрыс еместеу бас әріппен жазылуы тіпті беделді газеттер мен журналдарда да жиі кездеседі. Көптеген баспагерлер белгілі бір стандартты, кем дегенде бір құжат ішінде, қатаң сақтауды талап етеді: мұндай талаптар "редакциялық стиль" деп аталады.
Өтірік сөздер
Ағылшын тілінде бірінші тұлғалық есімдіктің жекеше түрі "I" және оның I'll және I'm сияқты барлық қысқартулары үлкен әріппен жазылады. Ал "мен", "маған", "менікі" сияқты объективті және иеленуші формалары жазылмайды. Көптеген еуропалық тілдерде дәстүрлі түрде Құдайға және Иса Мәсіхке қатысты қолданылатын есімдер мен есімдіктер үлкен әріппен жазылады (ізетті бас әріптер): "Сенің атың қадірлі болсын", "Ол не істегеніне қараңыз". Кейбір ағылшын авторлары Құдайға қатысты кез келген сөзді үлкен әріппен жазады: "Қошқар", "Құдіретті"; ал кейбіреулері "Сенің атыңды" үлкен әріппен жазады. Бұл тәжірибелер 20 және 21 ғасырларда ағылшын тілінде азайып кеткен. Бахаи әдебиетінде Расулға, Он екі Имамға немесе Абдул-Бахаға қатысты болғанда, жекеше және көпше нысан, субъект және иеленуші формалары үлкен әріппен жазылады. Кейбір тілдерде "патшалық біз" (pluralis majestatis) үлкен әріппен жазылады, мысалы, неміс тілінде.
Екінші тұлғадағы сын есімдер
Көптеген тілдерде ресми және бейресми 2-ші тұлға алмастықтары арасында айырмашылық бар. Немец тілінде формальды 2-ші тұлға көпшелік септігі Sie барлық жағдай формаларымен бірге (Ihre, Ihres және т.б.) бас әріппен жазылады, бірақ бұл сөздер 3-ші тұлғалық әйелдік жеке немесе көпшелік алмастығы ретінде қолданылғанда үлкен әріппен жазылмайды. Соңғы неміс орфографиялық реформасына дейін (мектептерде оқытылмаса да, әлі де кеңінен сақталып келе жатқан дәстүрлі ережелер) хаттарда немесе ұқсас мәтіндерде қолданылған кезде ресми емес 2-ші тұлғадағы жекелік есімдікті (Du) (және оның туындылары, мысалы Dein) бас әріппен жазу қабылданған, бірақ бұл енді міндетті емес. Итальян тілінде ресми алмастырушылар Lei және Loro, және олардың жағдайлары (тіпті сөздердің ішінде де, мысалы arrivederLa "қош сау болыңыз", ресми) бас әріппен жазылады. Голланд тіліндегі U үшін де мұндай жағдай кездеседі, бірақ бұл тек құдайға сілтеме жасағанда ғана қажетті, және көнеше деп есептелуі мүмкін. Испан тілінде usted және ustedes, Ud., Uds., Vd., Vds. деген алмастардың қысқартулары әдетте үлкен әріппен жазылады. Фин және эстон тілдерінде екінші тұлға көпшелік етістік формальды түрде бір адамға сөйлегенде қолданылуы мүмкін, ал жазуда ерекше құрмет көрсету үшін кейде Te етістігі бас әріппен жазылады. Ауызекі сөйлеуде екінші тұлғалық жекелік есімнің жекеше түрін (эстон тілінде Sina) бас әріппен жазуға болады. Сол сияқты, орыс тілінде ресми екінші тұлғалық есімдік Вы және оның көлбеу жағдайлары Вас, Вам және т.б. бас әріппен жазылады (әдетте жеке хаттарда); сондай-ақ болгар тілінде. Словения, Хорватия, Сербия тілдерінде екінші тұлғалық есімдік Vi, оның көлбеу жағдайлары (Vas, Vam, Vami) және жеке есімдігі (Vaš және т.б.) ресми хат алмасуда бас әріппен жазылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, таныс екінші тұлғалық есімдік ti және оның жағдайлары (tebe, tebi, teboj) бас әріппен жазылған, бірақ жаңа орфография мұндай қолдануға тыйым салады. Дания тілінде көпше екінші тұлғалық есімдіктің I түрі бас әріппен жазылады, ал оның басқа түрлері jer және jeres - бас әріппен жазылмайды. Бұл оны i ("ішінде") препозициясынан ерекшелейді. Ресми екінші тұлғалық есімдігі де барлық формаларында (De, Dem, Deres) бас әріппен жазылады, оны басқа бірдей үшінші тұлға көпшелік есімдіктерінен ажыратады. Норвегия тілінде екінші тұлғалық жекеше және көпше есімдіктің бас әріппен жазылатын баламалы түрі бар (Bokmål тілінде De, Dem, Deres; Nynorsk тілінде De, Dykk, Dykkar) сөйлемнің субъектісі мен объектісі үшін формалдылықты білдіру үшін, бірақ қазіргі сөйлеу мен жазуда өте сирек қолданылады. Польша, Чехия, Словакия және Латвия тілдерінде, әсіресе хаттар мен электрондық поштада, адресатқа қатысты барлық есімдіктер бас әріппен жазылады. Бұл Ty ("сіз") және оның барлық байланысты формалары, мысалы Twój және Ciebie. Бұл принцип хаттың адресатқа арналуы үшін ресми түрде қолданылатын есімдерге де қатысты, мысалы Pan ("мырза") және Pani ("ханым"). Индонезия тілінде "(kepada) Bapak/Ibu" ((to) мырза/ханым) сияқты адресатқа қатысты барлық сілтемелермен бірге ресми екінші тұлғалық есімдік Anda бас әріппен жазылуы Ejaan Yang Disempurnakan (жетілдірілген орфография) практикасында міндетті. Алайда кейбір адамдар бұл ережелерді білмейді немесе сақтамайды. Ал Малайзия, Сингапур және Брунейде қолданылатын малай орфографиясында anda бас әріппен жазылуы міндетті емес. Тагалог және оның стандартты түрі, филиппин тілінде, ресми екінші тұлғалық есімдіктер Kayo және Ninyo және олардың көлбеу түрі Inyo әдетте және құрметпен осындай түрде, әсіресе дінге және оның сілтемелеріне қатысты көптеген цифрлық және баспа құралдарында жазылады. Бұл ережені стандарттан тыс және сәйкессіз деп санайтын пуристер оны жазу кезінде қолданбайды. Тәжік тілінде үлкен әріппен жазу екінші тұлға формальды Шумо есімдігін екінші тұлға көпшелік шумо есімдігінен ажырату үшін қолданылады. Швед тілінде du reformen-нен бастап екінші тұлғалық жекелік есімдік du формальды түрде сөйлегенде Du ретінде бас әріппен жазылуы мүмкін.
Сифаттар
Ағылшын тілінде есімдерден туындаған сын есімдер (әдеби шығармалардағы кейіпкерлердің аттарын қоспағанда) әдетте бас әріптерін сақтайды: мысалы, христиан шіркеуі, канадалық виски, шекспирлік сонет, бірақ кихоттық миссия немесе малапропизм емес. Түпнұсқадағы бас әріп сөздің басында болмаса, қолданылуы әртүрлі болады: христианға қарсы, ал Сократқа дейінгі, pre-Socratic, Pre-Socratic немесе presocratic. Күрделі сөздің алдында «pre» жұлағы ешқашан бас әріппен басталуы тиіс. Мұндай сын есімдер француз тілінде (socratique, présocratique), испан тілінде (socrático, presocrático), швед тілінде (sokratisk, försokratisk), поляк тілінде (sokratejski, presokratejski) және неміс тілінде (sokratisch, präsokratisch, бірақ Ohm'sches Gesetz ("Ом заңы")) бас әріптермен жазылмайды. Неміс тілінде, егер сын есім алдынан есімдік немесе сан қосылып есімге айналса (das/die Bunte (түсті нәрсе), eine Schöne (сұлу)), ол кез келген есім сияқты, сондай-ақ есімдерден құралған есімдер (der Urgoethe) сияқты үлкен әріппен жазылады. Бұл етістіктерге де қатысты (das Laufen (жүгіру), das Spazierengehen (серуендеу)). Ұлттық немесе этникалық принадлежностьты білдіретін сын есімдер көптеген еуропалық тілдерде, мысалы, неміс, француз немесе чех тілдерінде үлкен әріппен жазылмайды, тіпті есімдер де: ein kanadisches Schiff, un navire canadien, kanadská loď, канадалық кеме; ein Kanadier, un Canadien, Kanaďan, канадалық. Ағылшын тілінде ұлттық немесе этникалық принадлежностьты білдіргенде есімдер де, сын есімдер де үлкен әріппен жазылады.