Кіріспе

Қылмыстың болуын дәлелдеуді талап ететін құқықтық принцип (Corpus delicti) – Батыс құқығында қылмыс жасалғаны дәлелденгенше, ешбір адам сол қылмысты жасады деп айыпталып кесілмейді. Мысалы, егер мүлік ұрланғаны дәлелденбесе, адамды ұрлық жасады деп соттауға болмайды. Сол сияқты, адамды өртқосушылық үшін соттау үшін, қылмыстық әрекет салдарынан мүлік өртенгені дәлелденуі керек. Блэк заң сөздігінің (6-шы басылымы) анықтамасы бойынша, "corpus delicti" – "қылмыстың іс жүзінде жасалғанының фактісі". Ортақ құқық жүйелерінде бұл ұғым бірнеше принциптерден туындайды. Көптеген юрисдикцияларда, соттан тыс берілген күдіктінің мойындауы ғана, күмәндан тыс айыптауды дәлелдеу үшін жеткіліксіз дәлел болып саналады. Бұл ереженің салдары ретінде, айыпталушы тек қана қылмысқа қатысқан адамның куәлігіне сүйене отырып соттала алмайды. Кейбір юрисдикцияларда, қылмыс жасалғанын тәуелсіз растамайынша, айыптаушы күдіктінің мәлімдемесін дәлел ретінде ұсына алмайды.

Қылмыс істері

Адам жоғалып кеткенде және онымен байланыс орнату мүмкін болмағанда, көптеген полиция органдары жоғалған адам туралы іс қозғайды. Егер тергеу барысында детективтер оның өлтірілгеніне сенсе, күдіктіге кісі өлтіру айыбын тағу үшін, жоғалған адамның шын мәнінде қайтыс болғанын және өлімі адам өлтіру салдарынан болғанын анықтау үшін, физикалық, демонстрациялық және куәлік дәлелдерді қамтитын, дәлелді заттар жинағын алу қажет. Мұндай жағдайларда ең нақты дәлел – қаза тапқан адамның денесі. Дегенмен, егер дене табылмаса немесе әлі табылмайынша, жеткілікті жағдайлық дәлелдер ұсынылып, қылмыс болғанына күмәнданбайтын дәрежеде дәлелденсе, қылмыс орын алғанын дәлелдеу мүмкін. Мысалы, жоғалған адамның үйінде оның қаны төгілгені анықталса, және ол қанның мөлшері қансырап қайтыс болуға жеткілікті болса, дене болмаса да, қылмыс жасалмаған және адам тек жоғалып кеткен деген пікірдің сенімді еместігін көрсетеді.

Қате түсіндірме

Британдық сериялық кісі өлтіруші Джон Джордж Хей құрбандарының денелерін қышқылмен жойды, себебі ол мәйіт болмаса, кісі өлтіруді дәлелдеу мүмкін емес деп ойлады, өйткені қылмыстың объективтік құралы болмайды. Хейг латын тіліндегі "corpus" сөзін әдеби мағынасында емес, нақты дене ретінде қате түсіндірген. Бұрын Мэтью Хейл ережесінде "дене жоқ – қылмыс жоқ" деп есептелген, бірақ 20-шы ғасырда заң тек жағдайлық дәлелдер негізінде кісі өлтіру қылмысы бойынша қудалауға мүмкіндік беру үшін кеңейтілді. "Егемен азаматтар" қозғалысы осы терминді көлік тоқтату кезінде жиі қолданады. Егемен азаматтар жол қозғалысы ережелерін бұзу қылмыс емес деп санайды, демек, оны сотта дәлелдеуге болмайды.