Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Калориялық энергияның қанағаттандырмайтын мөлшері, организмнің тіршілігін сақтауға қажетті деңгейден төмен болуы.
Severe deficiency in caloric energy intake, below the level needed to maintain an organism's life
Ауыр тамақтану жетіспеушілігі.
extreme malnutrition
Аштық – организмнің тіршілігін сақтауға қажетті деңгейден төмен калориялық энергияның қанағаттандырмайтын мөлшері. Бұл – тамақтанудың ең ауыр түрі. Адамдарда ұзаққа созылған аштық органдарға қайтымсыз зақым келтіріп, соңында өлімге әкелуі мүмкін. Инаниция термині аштықтың белгілері мен салдарына қатысты қолданылады. Сыртқы күштердің тудырған аштығы халықаралық қылмыстық құқық бойынша қылмыс болып есептеледі және азаптау немесе өлім жазасын атқару құралы ретінде де пайдаланылуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) мәліметінше, аштық – әлемдік денсаулық сақтау саласындағы ең қауіпті мәселе. ДДҰ сондай-ақ, балалар өлімінің жартысына жуығы тамақтанудың жетіспеушілігінен болатынын хабарлайды. Аштық туралы нақты деректерді алу қиын, бірақ Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымының мәліметтері бойынша, азық-түлік тапшылығының жеңіл түрі қазіргі таңда шамамен 842 миллион адамға, яғни әлем халқының сегізінші бөлігіне (12,5%) әсер етеді. Ісіңген қарны – квашиоркор деп аталатын тамақтанудың бір түрі. Квашиоркордың нақты себептері әлі анықталған жоқ, бірақ бастапқыда бұл көмірсуларға (мысалы, жүгеріге) бай, бірақ ақуызға кедей диетамен байланысты деп есептелді. Көптеген науқастарда альбумин деңгейі төмен болады, бірақ бұл жағдайдың салдары деп саналады. Аплатоксинмен улану, тотығу стресі, иммундық жүйенің бұзылуы және ішек микробиотасының өзгеруі сияқты себептер де қарастырылып жатыр. Емдеу салмақ жоғалту және бұлшық еттерінің әлсіреуі сияқты симптомдарды жеңілдетуге көмектеседі, бірақ алдын алу ең маңыздысы. Бір жағдайда адам медициналық бақылауда 382 күн тірі қалған. Жұқа денелі адамдар әдетте дене салмағының 18%-ға дейін жоғалтуға төтеп бере алады. Семіз адамдар одан да көп, мүмкін 20%-дан астам салмақ жоғалтуға шыдай алады. Әйелдер еркектерге қарағанда ұзақ өмір сүреді.
Starvation is a severe deficiency in caloric energy intake, below the level needed to maintain an organism's life. It is the most extreme form of malnutrition. In humans, prolonged starvation can cause permanent organ damage and eventually, death. The term inanition refers to the symptoms and effects of starvation. Starvation by outside forces is a crime according to international criminal law and may also be used as a means of torture or execution. According to the World Health Organization (WHO), hunger is the single gravest threat to the world's public health. The WHO also states that malnutrition is by far the biggest contributor to child mortality, present in half of all cases. Figures on actual starvation are difficult to come by, but according to the Food and Agriculture Organization, the less severe condition of undernourishment currently affects about 842 million people, or about one in eight (12.5%) people in the world population. The bloated stomach represents a form of malnutrition called kwashiorkor. The exact pathogenesis of kwashiorkor is not clear, as initially it was thought to relate to diets high in carbohydrates (e. g. maize) but low in protein. While many patients have low albumin, this is thought to be a consequence of the condition. Possible causes such as aflatoxin poisoning, oxidative stress, immune dysregulation, and altered gut microbiota have been suggested. Treatment can help mitigate symptoms such as the pictured weight loss and muscle wasting, however prevention is of utmost importance. There was a case when someone survived 382 days under medical supervision. Lean people can usually survive with a loss of up to 18% of their body mass. Obese people can tolerate more, possibly over 20%. Females survive longer than males.
Әдептілік немесе психикалық күйдегі өзгерістер
Аштықтың бастапқы кезеңдері психикалық жағдайға және мінез-құлыққа әсер етеді. Бұл симптомдар тітіркенішті көңіл-күй, шаршау, концентрациялану қиындығы және тамақ туралы ойлармен мазалану түрінде көрінеді. Мұндай белгілері бар адамдар оңай алаңдап, энергиясы таусылады.
The beginning stages of starvation impact mental status and behaviours. These symptoms show up as irritable mood, fatigue, trouble concentrating, and preoccupation with food thoughts. People with those symptoms tend to be easily distracted and have no energy.
Физикалық белгілер
Аштық күшейген сайын, физикалық белгілер пайда болады. Бұл симптомдардың пайда болу уақыты жасқа, дене салмағына және жалпы денсаулық жағдайына байланысты. Әдетте бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін созылады, және әлсіздік, жүрек соғысының жылдамдауы, беткей тыныс алу, шөлдеу және іш қату сияқты белгілерді қамтиды. Кейбір жағдайларда диарея да болуы мүмкін. Көздер көңіліне кіріп, мөлдірлене бастайды. Бұлшықеттер кішірейіп, бұлшықет тоқымасының жоғалуы басталады. Кез келген физикалық еңбек кезінде шаршау мен бас айналу жиі кездеседі. Тері көбінесе тым ақшыл болады. Балалардағы ерекше белгі – іштің ісінуі. Тері босаңсып, ақшыл түске енеді, сондай-ақ аяқ-қолдың ісінуі мүмкін.
As starvation progresses, the physical symptoms set in. The timing of these symptoms depends on age, size, and overall health. It usually takes days to weeks, and includes weakness, fast heart rate, shallow breaths that are slowed, thirst, and constipation. There may also be diarrhea in some cases. The eyes begin to sink in and glass over. The muscles begin to become smaller and muscle wasting sets in. Tiredness and dizziness also commonly occur, especially from any physical task. The skin is often overly pale. One prominent sign in children is a swollen belly. Skin loosens and turns pale in color, and there may be swelling of the feet and ankles.
Иммундық жүйенің әлсіреуі
Аштықтың белгілері иммундық жүйенің әлсіреуі, жаралардың жазылуының баяулауы және инфекцияға нашар ден қою сияқты түрде көрінеді. Теріде бөртпе пайда болуы мүмкін. Организм қолдағы барлық қоректік заттарды мүшелердің жұмыс істеуін сақтауға жұмсайды.
Symptoms of starvation may also appear as a weakened immune system, slow wound healing, and poor response to infection. Rashes may develop on the skin. The body directs any nutrients available to keeping organs functioning.
Аштықтың кезеңдері
Аштықтың белгілері үш кезеңде көрінеді. Бірінші және екінші кезеңдер тамақ ішпейтін, диета ұстайтын және ораза тұтатын кез келген адамда пайда болуы мүмкін. Үшінші кезең ауыр, өлімге әкелуі мүмкін және ұзақ мерзімді аштықтың салдарынан туындайды. Бірінші кезең: Тамақ ішпеген кезде организм қандағы қант деңгейін сақтау үшін бауырдағы гликогенді ыдыратады және жиналған май мен белокты пайдаланады. Бауыр алғашқы бірнеше сағат бойы глюкозамен қамтамасыз етеді. Содан кейін организм май мен белокты ыдырата бастайды. Дене майлы қышқылдарды бұлшық еттер үшін энергия көзі ретінде пайдаланады, бірақ миға жіберілетін глюкоза мөлшерін азайтады. Майлы қышқылдардан пайда болатын тағы бір зат – глицерин. Ол энергия үшін глюкоза ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ соңында таусылады. Екінші кезең: Екінші кезең апталар бойы созуы мүмкін. Бұл кезеңде организм негізінен энергия үшін жиналған майды пайдаланады. Бұл процесс бауырда жүреді және майды кетондарға айналдырады. Бір апта ораза ұстағаннан кейін ми осы кетондарды және қол жетімді глюкозаны пайдаланады. Кетондарды пайдалану глюкозаға деген қажеттілікті азайтады және организм белоктың ыдырауын баяулатады. Үшінші кезең: Осы уақытқа дейін май қоры таусылып, организм энергия алу үшін жиналған белокқа жүгіне бастайды. Бұл белокқа толы бұлшық тіндерін ыдырату қажеттігін білдіреді; бұлшық еттер өте жылдам ыдырайды. Белок клеткалардың дұрыс жұмыс істеуі үшін өте маңызды, және ол таусылғанда клеткалар енді жұмыс істей алмайды. Аштықтан өлімнің себебі әдетте инфекция немесе тіндердің ыдырауы болады. Бұл организмнің бактериялармен және вирустармен күресу үшін жеткілікті энергия өндіре алмай қалуына байланысты. Аштықтың соңғы сатысына шаштың түсінің өзгеруі, терінің қабыршақтануы, аяқ-қолдың ісінуі және іштің ісіп кетуі сияқты белгілер кіреді. Аштық сезімі болса да, аштықтың соңғы сатысындағы адамдар көбінесе қалпына келтіру үшін жеткілікті тамақ жей алмайды.
The symptoms of starvation show up in three stages. Phase one and two can show up in anyone that skips meals, diets, and goes through fasting. Phase three is more severe, can be fatal, and results from long term starvation. Phase one: When meals are skipped, the body begins to maintain blood sugar levels by degrading glycogen in the liver and breaking down stored fat and protein. The liver can provide glucose for the first few hours. After that, the body begins to break down fat and protein. The body uses fatty acids as an energy source for muscles but lowers the amount of glucose sent to the brain. Another chemical that comes from fatty acids is glycerol. It can be used as glucose for energy but eventually runs out. Phase two: Phase two can last for weeks at a time. In this phase, the body mainly uses stored fat for energy. The breakdown occurs in the liver and turns fat into ketones. After fasting for one week, the brain will use these ketones and any available glucose. Using ketones lowers the need for glucose, and the body slows the breakdown of proteins. Phase three: By this point, the fat stores are gone, and the body begins to turn to stored protein for energy. This means it needs to break down muscle tissues full of protein; the muscles break down very quickly. Protein is essential for cells to work correctly, and when it runs out, the cells can no longer function. The cause of death due to starvation is usually an infection or the result of tissue breakdown. This is due to the body becoming unable to produce enough energy to fight off bacteria and viruses. The final stage of starvation includes signals like hair color loss, skin flaking, swelling in the extremities, and a bloated belly. Even though they may feel hunger, people in the final stage of starvation usually cannot eat enough food to recover.
Биохимия
Көмірсулы тағамдарға негізделген әдеттегі диетада, адам организмі негізгі энергия көзі ретінде қандағы глюкозаға тәуелді болады. Глюкоза диеталық қанттардан және басқа көмірсулардың ыдырауынан тікелей алынуы мүмкін. Диетадағы қанттар мен көмірсулардың жетіспеуі жағдайында, глюкоза сақталған гликогеннің ыдырауынан түседі. Гликоген – глюкозаның оңай қолжетімді сақталу түрі, ол бауыр және қаңқа бұлшық еттерінде айтарлықтай мөлшерде жиналады. Гликоген қоры таусылғаннан кейін, және келесі екі-үш күн бойы май қышқылдары негізгі метаболизмдік отынға айналады. Алдымен ми глюкозаны пайдалануын жалғастырады. Егер миден басқа тіндер май қышқылдарын метаболизмдік отын ретінде қолданса, сол тіндердегі глюкозаның пайдалануы тоқтатылады. Осылайша, май қышқылдары энергияға айналғанда, қалған глюкозаның барлығы миға қолжетімді болады. Екі-үш күн ораза ұстағаннан кейін бауыр май қышқылдарының ыдырауынан алынған прекурсорлардан кетон денелерін синтездей бастайды. Ми осы кетон денелерін отын ретінде пайдаланады, осылайша глюкозаға деген қажеттілігін азайтады. Үш күн ораза ұстағаннан кейін ми энергиясының 30% кетон денелерінен түседі. Төрт күннен кейін бұл көрсеткіш 70% немесе одан да көпке жете алады. Осылайша, кетон денелерін өндіру мидың глюкозаға деген қажеттілігін күніне 80 граммнан 30 граммға дейін төмендетеді, бұл қалыпты деңгейдің шамамен 35% құрайды, ал 65% кетон денелерінен алынады. Бірақ мидың қалған 30 граммдық қажеттілігінің 20 граммын бауыр глицеринден (өзі майдың ыдырауының өнімі) өндіре алады. Бұл жағдайда тәулігіне 10 грамм глюкоза жетіспейді, оны басқа көзден алу қажет. Май қоры таусылғаннан кейін организмдегі жасушалар ақуызды ыдырата бастайды. Бұл пируваттан түзілген аланин мен лактатты босатады, оларды бауыр глюкозаға айналдыра алады. Адамның бұлшық етінің көп бөлігі ақуыздан тұрғандықтан, бұл құбылыс аштықта байқалатын бұлшық ет массасының азаюына себеп болады. Алайда, организм қандай жасушалардың ақуызды ыдырататынын, ал қайсысының ыдыратпайтынын өзі анықтайды. 1 грамм глюкозаны синтездеу үшін шамамен 2-3 грамм ақуыз ыдыратылуы керек; миды тірі ұстау үшін 10 грамм глюкоза жасау үшін күніне шамамен 20-30 грамм ақуыз ыдыратылады. Бірақ, бұл көрсеткіш ақуызды сақтау үшін ораза ұзаққа созылған сайын төмендеуі мүмкін. Аштық – май қоры толығымен таусылғанда және организмде ақуыз ғана қалғанда пайда болады. Сондықтан, аштықтан кейін организмдегі ақуыздың жоғалуы маңызды мүшелердің жұмысына әсер етеді және өлімге алып келеді, тіпті май қоры әлі де болса. Жұқа денелі адамдарда май қоры тезірек таусылады, ал ақуыз да тезірек таусылады, сондықтан өлім де тезірек болады. Өлімнің негізгі себебі – жүрек аритмиясы немесе жүректің тоқтауы, бұл тіндердің бұзылуы мен электролиттердің тепе-теңдігінің бұзылуынан туындайды. Метаболикалық ацидоз сияқты жағдайлар да аштықтан өлген адамдарды өлтіруі мүмкін.
With a typical high carbohydrate diet, the human body relies on free blood glucose as its primary energy source. Glucose can be obtained directly from dietary sugars and by the breakdown of other carbohydrates. In the absence of dietary sugars and carbohydrates, glucose is obtained from the breakdown of stored glycogen. Glycogen is a readily accessible storage form of glucose, stored in notable quantities in the liver and skeletal muscle. After the exhaustion of the glycogen reserve, and for the next two to three days, fatty acids become the principal metabolic fuel. At first, the brain continues to use glucose. If a non brain tissue is using fatty acids as its metabolic fuel, the use of glucose in the same tissue is switched off. Thus, when fatty acids are being broken down for energy, all of the remaining glucose is made available for use by the brain. After two or three days of fasting, the liver begins to synthesize ketone bodies from precursors obtained from fatty acid breakdown. The brain uses these ketone bodies as fuel, thus cutting its requirement for glucose. After fasting for three days, the brain gets 30% of its energy from ketone bodies. After four days, this may increase to 70% or more. Thus, the production of ketone bodies cuts the brain's glucose requirement from 80 g per day to 30 g per day, about 35% of normal, with 65% derived from ketone bodies. But of the brain's remaining 30 g requirement, 20 g per day can be produced by the liver from glycerol (itself a product of fat breakdown). This still leaves a deficit of about 10 g of glucose per day that must be supplied from another source; this other source will be the body's own proteins. After exhaustion of fat stores, the cells in the body begin to break down protein. This releases alanine and lactate produced from pyruvate, which can be converted into glucose by the liver. Since much of human muscle mass is protein, this phenomenon is responsible for the wasting away of muscle mass seen in starvation. However, the body is able to choose which cells will break down protein and which will not. About 2–3 g of protein has to be broken down to synthesize 1 g of glucose; about 20–30 g of protein is broken down each day to make 10 g of glucose to keep the brain alive. However, this number may decrease the longer the fasting period is continued, in order to conserve protein. Starvation ensues when the fat reserves are completely exhausted and protein is the only fuel source available to the body. Thus, after periods of starvation, the loss of body protein affects the function of important organs, and death results, even if there are still fat reserves left. In a leaner person, the fat reserves are depleted faster, and the protein, sooner, therefore death occurs sooner. Ultimately, the cause of death is in general cardiac arrhythmia or cardiac arrest, brought on by tissue degradation and electrolyte imbalances. Conditions like metabolic acidosis may also kill starving people.
Емдеу
Аштықтан зардап шеккен науқастарды емдеуге болады, бірақ қайта тамақтандыру синдромын болдырмау үшін мұны сақтап жасау керек. Науқасқа тынығу мен жылуды қамтамасыз ету және оны сақтау қажет. Тамақты кішкентай мөлшерде біртіндеп беруге болады. Уақыт өте келе тамақ мөлшерін арттыруға болады. Қан сарысуындағы белок деңгейін көтеру үшін белоктарды тамырға салуға болады. Егер жағдай нашарласа, паллиативтік күтім мен опиоидтық дәрілер қолданылуы мүмкін.
Patients that suffer from starvation can be treated, but this must be done cautiously to avoid refeeding syndrome. Rest and warmth must be provided and maintained. Food can be given gradually in small quantities. The quantity of food can be increased over time. Proteins may be administered intravenously to raise the level of serum proteins. For worse situations, hospice care and opioid medications can be used.
Ұйымдар
Көптеген ұйымдар түрлі аймақтарда аштықпен күресуде үлкен табысқа жетті. Көмек көрсету агенттіктері жеке адамдарға тікелей көмек береді, ал саяси ұйымдар саяси лидерлерге ашаршылықты азайту және көмек беру үшін макро деңгейдегі саясатты қабылдауға ықпал етеді.
Many organizations have been highly effective at reducing starvation in different regions. Aid agencies give direct assistance to individuals, while political organizations pressure political leaders to enact more macro scale policies that will reduce famine and provide aid.
Өлiм жазасы
Тарихи тұрғыдан алғанда, аштық өлім жазасы ретінде қолданылған. Өркениеттің басталуынан орта ғасырларға дейін адамдар қамалып, тамақ жетіспеуден қаза тапты. Ежелгі грек-римдік қоғамдарда аштықтан өлтіру кейде кінәлі жоғары топтағы азаматтарды, әсіресе патриций отбасыларының бұзылған әйел мүшелерін жазалау үшін қолданылды. 31 жылы Тиберийдің немере қызы және келіні Ливилла, Сеянмен заңсыз қарым-қатынасы және күйеуі, кіші Друздың өлтірілуіне қатысқандығы үшін анасы тарапынан жасырын түрде аштықтан өлтірілді. Тиберийдің тағы бір келіні, Агриппина Ұлы (Августтың немересі және Калигуланың анасы) да 33 жылы аштықтан қайтыс болды, бірақ оның аштыққа ұшырауы өз еркімен болған-болмағаны белгісіз. Агриппинаның ұлы мен қызы да саяси себептермен аштықтан өлтірілді; 33 жылы оның екінші ұлы, Друз Цезарь түрмеге қамалып, Тиберийдің бұйрығымен аштықтан қайтыс болды (оның төсегінің ішін жеу арқылы тоғыз күн бойы тірі қалуға тырысты); Агриппинаның кіші қызы, Юлия Ливилла 41 жылы оның араласқан ағасы, император Клавдий тарапынан аралға жер аударылды, ал оның аштықтан өлтірілуін императрица Мессалина ұйымдастырды. Сондай-ақ, Весталық дін қыздары бойдақ болуге берген уәделерін бұзғандары үшін кінәлі деп табылған жағдайда аштықтан өлген болуы мүмкін. Уголино делла Герардеска, оның ұлдары және оның отбасы мүшелері Пизаның Муда мұнарасына қамалып, XIII ғасырда аштықтан қайтыс болды. Оның замандасы Данте Герардеска туралы өзінің шедевр туындысы "Құдайлық комедиясында" жазды. 1317 жылы Швеция королі Бигер өзінің екі бауырын бірнеше жыл бұрын жасаған төңкеріс үшін түрмеге қамады (Ныкёпинг банкеті). Аңыз бойынша, олар бірнеше аптадан кейін аштықтан қайтыс болды, себебі олардың бауыры түрме кілтін қамалдың орға шығарып тастады. 1671 жылы Ұлыбританиядағы Корнуоллда Сент-Колумб-Мейджордан келген Джон Трехенбан екі қызды өлтіргені үшін Ан-Динас қамалында аштықтан өлтіруге сотталды. Канада мен АҚШ-тың қазіргі шекарасына жақын Тынық мұхитының солтүстік-батысында қоныстанған Маках тайпасы құлдарды аштықтан өлтіру жазасын қолданды.
Historically, starvation has been used as a death sentence. From the beginning of civilization to the Middle Ages, people were immured, and died for want of food. In ancient Greco Roman societies, starvation was sometimes used to dispose of guilty upper class citizens, especially erring female members of patrician families. In the year 31, Livilla, the niece and daughter in law of Tiberius, was discreetly starved to death by her mother for her adulterous relationship with Sejanus and for her complicity in the murder of her own husband, Drusus the Younger. Another daughter in law of Tiberius, named Agrippina the Elder (a granddaughter of Augustus and the mother of Caligula), also died of starvation, in 33 AD; however, it is unclear if her starvation was self inflicted. A son and daughter of Agrippina were also executed by starvation for political reasons; Drusus Caesar, her second son, was put in prison in 33 AD, and starved to death by orders of Tiberius (he managed to stay alive for nine days by chewing the stuffing of his bed); Agrippina's youngest daughter, Julia Livilla, was exiled on an island in 41 by her uncle, Emperor Claudius, and her death by starvation was arranged by the empress Messalina. It is also possible that Vestal Virgins were starved when found guilty of breaking their vows of celibacy. Ugolino della Gherardesca, his sons, and other members of his family were immured in the Muda, a tower of Pisa, and starved to death in the thirteenth century. Dante, his contemporary, wrote about Gherardesca in his masterpiece The Divine Comedy. In Sweden in 1317, King Birger of Sweden imprisoned his two brothers for a coup they had staged several years earlier (Nyköping Banquet). According to legend they died of starvation a few weeks later, since their brother had thrown the prison key in the castle moat. In Cornwall in the UK in 1671, John Trehenban from St Columb Major was condemned to be starved to death in a cage at Castle An Dinas for the murder of two girls. The Makah, a Native American tribe inhabiting the Pacific Northwest near the modern border of Canada and the United States, practiced death by starvation as a punishment for slaves.