Кіріспе

Аталық құқық – ата мен оның биологиялық немесе асырап алынған балалары арасындағы құқықтық қатынасты негіздейтін заңдар жиынтығы. Ол ата мен баланың бір-біріне және басқаларға қатысты құқықтары мен міндеттерін қарастырады. Баланың әкелігі заңдылық, мұрагерлік, ата-анасының атақ-тегіне құқығы, сондай-ақ биологиялық әкеге балаларды асырауға және оларға қарау жөніндегі міндеттемелерге қатысты мәселелерде маңызды болуы мүмкін. Ортақ құқық бойынша, некеде тұрған әйелден туған бала "әке болу презумпциясы" немесе заңдылық презумпциясы бойынша оның күйеуінің баласы деп есептеледі. Әкелікке қатысты күмәнді жағдайлар (әкелік туралы алаяқтықтарды қосады немесе қоспауы мүмкін) туғанда, бұл презумпциялар кері дәлелдермен жоққа шығарылуы мүмкін, мысалы, ажырасу, некені жою немесе заңды түрде бөлек тұру кезінде баланың күтімі және оған қарау туралы дауларда. Егер әке баланың анасымен некеде болмаса, юрисдикцияның заңдарына байланысты:
ер адам баланың әкелігін мойындап, «әкелікті мойындау», «ерікті әкелікті мойындау» немесе «ата-ананың куәлігі» арқылы қабылдауы мүмкін,
ана немесе заңды органдар күмәнді әкеге қарсы әкелікті анықтау туралы өтініш беруі мүмкін, немесе
әкелікті соттар уақыт өте келе эстоппель арқылы анықтауы мүмкін. Бүгінде, әкелігі даулы немесе күмәнді болған жағдайда, бұл мәселені шешу үшін ДНК-тестілеу қолданылуы мүмкін.

Шолу

Заң жүзінде әкелікті анықтау процесі әдетте баланың туу туралы куәлігіне оның заңды әкесі деп бір ер адамның атын тіркеуге әкеледі. Әкелікті белгілеу заңдылық мәселелерін шешеді және одан кейін балаға материалдық көмек көрсету, күтім мен қорғаншылыққа қатысты сот шешімдері қабылдануы мүмкін.

Үйленбеген әкелер

Жалпы алғанда, ортақ құқық бойынша, биологиялық әке баланың анасына заңды түрде үйленуге қабілетті болса да, болмаса да, өзінің биологиялық баласын асырау немесе материалдық жағынан қолдау көрсету бойынша заңдық міндеттемеге ие. Әкелік туралы болжам жоқ юрисдикцияларда әкелер өз балаларын мойындау және баланың заңды әкесі болу рәсімі бар.

Үйленген әкелер

Америка Құрама Штаттарында, егер бала некеде ұйыңдастырылса немесе туылса, күйеу заңды түрде баланың әкесі деп есептеледі. Кейбір штаттарда күйеудің әкеліктен бас тартуына арналған заңды процедура бар, осылайша биологиялық әке некеде ұйыңдастырылған немесе туған баланың ата-анасы ретінде танылуы мүмкін. Көптеген штаттарда күйеудің әке еместігі туралы кез келген талап сот қарауында болуы керек. Егер ата-аналар ажырасу ісін әкелік туралы мәселені көтермей шешсе, көптеген штаттарда олар күйеудің әкелігін кейінірек сотта даулау құқығынан айырылады. Штат заңнамасына байланысты, баланың биологиялық әкесі екенін мәлімдеген адам ажырасқаннан кейін әкелік ісін бастауға мүмкіндік алады.

Сот іс жүргізуі

Баланың әкелігі күмәнді болған жағдайда, тарап соттан бір немесе бірнеше ықтимал әкелердің (әдетте, жазбаша мәлімдемелер негізінде, содан кейін куәліктер немесе басқа да дәлелдер арқылы) әкелігін анықтауды сұрай алады. Егер сот мұндай іс баланың ең жақсы мүддесіне қайшы келеді деп тапса, АҚШ-тың көптеген штаттарында сот ДНК-тестілеуден бас тартуы немесе ДНК-тестілеу нәтижесіне қарамастан, баланың туу куәлігінен күйеуін алып тастаудан бас тартуы мүмкін. Сотқа сәтті берілген өтініш нәтижесінде әкелік белгілі бір еркекке жүктеледі, соның ішінде оның материалдық жарақатты өтеу және/немесе баламен кездесу құқығы да болуы мүмкін, немесе бір немесе бірнеше еркек (соның ішінде ананың күйеуі) баланың әкесі емес деп жарияланады. Әкеліктен бас тарту – бұл әке емес деп санайтын адамның сотта өзінің әке емес екенін дәлелдеуге тырысатын заңдық процедура. Егер ол сәтті болса, бұрынғы ықтимал әке балаға қатысты заңдық жауапкершіліктен босатылады. Керісінше, бірнеше ықтимал әке баланың қамқорлығын анықтау үшін күресіп жатқан жағдайлар да болуы мүмкін. АҚШ-та штат заң бойынша, үшінші тарапқа заңды некеде туған баланың әкелігін даулауға тыйым салынуы мүмкін. Кейбір әкелік заңдары әйелдердің контрацепция туралы жалған мәлімдеме жасауы, алдауы (мысалы, ауыз жолымен жыныстық қатынас арқылы жасалған жасанды ұрықтандыру) немесе әйелдің зорлауы (Гермесманн v. Seyer ісі) сияқты жағдайларда әкелерге толық ата-аналық жауапкершілікті жүктеуі мүмкін.