Кіріспе

Бала күтімі, қамқоршылық және өпешілік ата-ана мен баласы арасындағы заңдық және практикалық қатынасты сипаттайды, мысалы, бала үшін шешім қабылдау құқығы және балаға күтім жасау міндеті. Бала күтімі мәселелері көбінесе ажырасу, әкелігін анықтау, неке жою және балаларға қатысты басқа да сот ісінде туындайды. Көптеген юрисдикцияларда баланың қай ата-анамен бірге тұратыны баланың ең жақсы мүдделеріне сәйкес анықталады. Сирек жағдайларда күтім ата-анадан өзге біреуге берілуі мүмкін, бірақ бұл тек биологиялық ата-ананың негізгі құқықтары жойылғаннан кейін немесе үшінші тарап ата-ана рөлін атқаратын қалыптасқан тәжірибеге ие болған жағдайда ғана мүмкін. Егер баланың ата-анасы ресми некеде тұрмаса, бала күтімі немесе алимент мәселесін сот шешкенге дейін баланың әкесін анықтау қажет. Отбасылық құқыққа қатысты істерде күтім мен кездесу мәселелері көбінесе ең қатыгез дауларға себеп болады. Шұғыл жағдайларда, бір ата-ана екіншісін балаларды өзіне қарсы қайтаруға тырысып жатыр деп айыптай алады, эмоционалдық, физикалық немесе тіпті сексуалдық зорлық-зомбылық жасады деп шағымдануы мүмкін, "тұрақты" ата-ана екінші ата-ананың баламен байланысын немесе қарым-қатынасын бұзуы мүмкін, немесе сот шешімін бұза отырып, баланы сот юрисдикциясынан шығарып, екінші ата-ананың баламен байланысын қиындатуы мүмкін. АҚШ-тағы соттар мен заңгерлер күтім мен кездесу орнына "ата-аналық уақыт" терминін қолдануы мүмкін. Жаңа, балама терминологияның мақсаты – күтімші және күтімші емес ата-аналар арасындағы айырмашылықты жою және балалардың даму қажеттіліктерін қанағаттандыратын кестелерді жасау арқылы балалардың ең жақсы мүдделеріне баса назар аудару. Мысалы, кішкентай балаларға ата-аналарымен жиі, бірақ қысқа уақыт қажет болуы мүмкін, ал үлкен балалар мен жасөспірімдер жиі ауысуды көтере алады және тіпті талап етуі мүмкін, бірақ әр ата-анамен ұзақ уақыт өткізеді.

Тарих

1970 жылға дейінгі онжылдықтарда балаға қатысты даулар сирек болатын, және көп жағдайда кәмелетке толмаған балалардың анасы оларға қамқорлық құқығын алатын. 1970 жылдан бері, қамқорлық заңдары жынысқа қатысты бейтарап болып келгендіктен, даулы қамқорлық жағдайлары артты, сондай-ақ балалардың басты қамқорлыққа әкесіне берілу жағдайлары да көбейді. 18 жасқа толмаған балаларды ата-анасының екеуі де, олардың мүмкіндіктеріне қарай, Балаларға жәрдемдесу нормалары заңының талаптарына сәйкес асырауға міндетті.

Нью-Джерси

Нью-Джерси соттары кәмелетке толмаған балалары бар барлық ажырасып жатқан ата-аналардан Ата-аналар білім беру туралы заңға сәйкес ажырасуға рұқсат беру алдында міндетті түрде Ата-аналар білім беру бағдарламасын аяқтауды талап етеді. 1999 жылы қабылданған заң тараптардың арасындағы ынтымақтастықты дамыту және ажырасу процесінде туындаған, балаға әсер ететін мәселелерді шешуге көмектесу мақсатында құрылған. Дегенмен, егер Отбасылық зорлық-зомбылықтан қорғау туралы заңға сәйкес тыйым салу бұйрығы шығарылса немесе тараптардың біреуі Нью-Джерсидің немесе басқа кез келген штаттың қылмыстық немесе азаматтық заңдарымен байланысқа тыйым салынса, соттар тарапты бағдарламаға жібермейді.

Әже-шешелердің құқықтары

Троксл Гранвиллге қарсы (2000) ісінде АҚШ Жоғарғы соты биологиялық ата-ананың балаларын өзінің көзқарасымен сәйкес тәрбиелеуді таңдауға негізгі құқығы бар екенін растады, және бұл құқық балалардың әже-шешелерімен қарым-қатынасын шектеуді де қамтиды. О'Доннелл Ламонт ісі бойынша (2004) Орегон Жоғарғы соты Орегон заңын бекітті, онда баланың мүддесіне қатысты стандартты қолдану алдында, ата-ананың баланың мүддесін қорғайтынына қатысты болжамды орындау талап етіледі, бұл екі тарапты тең құқықтармен қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, сот ата-ананың негізгі құқығы тұжырымдамасы бойынша, бала мен қандас емес араласушы арасында ата-аналық қарым-қатынас немесе ұзақ мерзімді жеке қарым-қатынас болуын міндеттейтін талапты қолдады. Сот атап көрсетті, бұл мәселе заңды мақсатта араласуға мүмкіндік береді, ал заңның талаптары – ең алдымен қарым-қатынасты көрсету, екіншіден, болжамды жоққа шығару және соңында баланың мүддесіне сәйкес шешім қабылдау арқылы ата-ананың негізгі құқығына 14-ші түзетуге сәйкес тиісті процестік талаптар орындалған болып саналады.

Әскери ата-аналар мен балаларды асырау

ХХІ ғасырда аналар мен әкелердің әскери қызметте жиі қатысуының және екі мансапты әскери отбасылардың көбеюіне байланысты, әскери отбасылардағы балаларға қамқорлық құқығы саласында жаңа сот практикасы қалыптасуда.

Басқа елдермен салыстырғанда

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бала құқықтары туралы конвенциясы көптеген елдерде ратификацияланғаннан кейін (АҚШ ратификацияламаған елдерден басқа), "қамқорлық" және "кіру" (АҚШ-та "көруге рұқсат" деп аталады) сияқты терминдер көптеген елдерде "тұру орны" және "байланыс" түсініктерімен ысталды. Ата-ананың балаға "қамқорлық" етуі немесе оған "кіруі" орнына, енді бала ата-анасымен "бірге тұрады" немесе "байланыста болады" делінеді. Жаңа халықаралық стандарттар туралы толық ақпаратты ата-аналық жауапкершілік тақырыбынан қараңыз.