Кіріспе

Жыныстық қатынасқа келісім берудің ең төменгі жасы – адамның жыныстық актілерге заңды түрде келісім беруге қабілетті деп есептелетін жас. Осыған сәйкес, келісім жасына толмаған адаммен жыныстық қатынасқа түсетін ересек адам бұл жыныстық актінің келісіммен жасалғанын заңды түрде дәлелдеуге құқылы емес, мұндай жыныстық қатынас балаларға қарсы жыныстық зорлық немесе заң бойынша зорлау болып есептелуі мүмкін. Ең төменгі жасқа толмаған адам құрбандық деп есептеледі, ал оның жыныстық серігі – қылмыскер, бірақ кейбір юрисдикцияларда егер қатысушылардың бірі немесе екеуі де кәмелетке толмаған және жас жағынан жақын болса, «Ромео мен Джульетта заңдары» арқылы ерекшеліктер қарастырылады. «Келісім жасы» термині заң актілерінде көбінесе кездеспейді. Әдетте, заңда белгілі бір жасқа дейін жыныстық қатынасқа түсуге тыйым салынған жас көрсетіледі. Кейде бұл термин басқа мағыналарда қолданылады, мысалы, адамның некеге тұруға қабілетті болатын жасы, бірақ жыныстық қатынасқа келісім беру мағынасы қазіргі кезде басым. Оны көпшіліктің жасы, қылмыстық жауапкершілік жасы, дауыс беру жасы, ішімдік ішу жасы және жүргізу жасы сияқты жасқа қатысты басқа заңдармен шатастырмау керек. Келісім жасына қатысты заңдар әр елде әртүрлі. Мысалы, Англияда ерте заманауи кезеңдегі сенімді деректер негізінен қайтыс болғаннан кейін жасалған мүлік тізілімдерінен алынған. Тізілімдердің сирек болуы ғана емес, олардың барлығы қатысушылардың жасын көрсетуге тырыспаған, сондай-ақ тізімдер толық болған сайын, жас некелерді анықтау ықтималдығы артады. Қазіргі тарихшылар кейде жас некелердің дәлелдерін қабылдауға қарсылық білдіріп, оны жазбаларды көшірушінің «қате оқығаны» деп жоққа шығарады. Кейбір билік органдары мұндай келісімді некеге тұру үшін одан да ертерек беруге болатынын айтқан. Мұндай неке екі тараптың бірі кәмелетке толғанға дейін некені бұзбаған жағдайда немесе олар некені толыққанды жасаған жағдайда ғана жарамды болады. Сот судьялары кейде жеті жасқа дейінгі өзара келісімге негізделген некелерді мойындаған: бұл белгіленген каноннан өзгеше, екі және үш жасар балалардың некелері тіркелген. 10 жасқа дейінгі қыздармен жыныстық қатынас жасау кез келген жағдайда зорлау болып есептеліп, 3000 ли (шақырым) қашықтықтағы өркениетсіз аймақтарға жер аударумен жазаланады; егер зорлау сәтсіз аяқталса, 500 лиге жер аударылады; егер процесте жарақат алса, асылып өлім жазасы беріледі. 1275 жылдан бастап Англияда Вестминстердің 1275 жылғы заңы зорлау туралы ережелерінің бір бөлігі ретінде «жасы жеткен қызды» оның келісімімен немесе келісімінсіз «құмарлыққа бергені» үшін қылмыс деп жариялады. «Жас шақта» деген сөз тіркесін кейінірек заңгер сэр Эдвард Кок (Англия, 17 ғасыр) сол кезде он екі жас болған некеге тұру жасы деп түсіндірді. 大明律·集解附例卷之二十五·刑律·犯姦 (Ұлы Мин кодексі, 25-бөлім, Зорлау туралы қылмыстық кодекс) 1373 жылдан бастап күшіне енді, келісім жасын 12 жасқа көтерді, «он екі жасқа дейінгі қыздардың жыныстық құштарлығы жоқ, сондықтан олармен жасалған кез келген жыныстық қатынас зорлау болып есептеліп, асылу арқылы өлім жазасына тартылады». Америка колониялары ағылшын дәстүрін ұстанды, ал заң көбінесе басшылық сипатында болды. Мысалы, Мэри Хатауэй (Виргиния, 1689 ж.) Уильям Уильямсқа тұрмысқа шыққанда тоғыз жаста болған. Сэр Эдвард Кок «12 жасқа дейінгі қыздардың үйленуі қалыпты жағдай екенін және әйелінің жасы төрт жаста болғанына қарамастан, әйелі күйеуінің мүлігінен 9 жаста жесір алуға құқылы екенін» түсіндірді. Австралиялық балалардың құқықтары шектеулі болды және олар заң бойынша ата-аналарының мүлкі деп есептелді. АҚШ-та 1880 жылдары көптеген штаттарда ең төменгі жас 10-12 жасқа белгіленді (Делавэрде 1895 жылы ол 7 жас болды). «Қыздарға арналған құрмет» мақалаларынан шабыт алып, АҚШ-тағы әйел реформаторлар өздерінің науқанын бастады, ол заң шығарушылардан заңдық ең төменгі жасты кем дегенде 16 жасқа көтеруді сұрады, соңғы мақсаты жасты 18 жасқа көтеру болды. Бұл науқан сәтті аяқталды, 1920 жылға қарай барлық штаттардың көпшілігі ең төменгі жасты 16-18 жасқа көтерді. Франция, Португалия, Дания, Швейцария кантондары және басқа елдер келесі онжылдықтарда ең төменгі жасты 13-16 жас аралығына көтерді. Францияда Наполеон кодексі бойынша келісім жасы 1832 жылы он бір жасқа, ал 1863 жылы он үш жасқа көтерілді. 1945 жылы ол 15 жасқа дейін өсті. 1970 жылдары француз зиялыларының тобы келісім жасына қатысты заңдарды жоюға шақырып, бірақ сәттілікке жетпеді. Испанияда 1822 жылы «жетілу жасы» деп белгіленді, 1870 жылы он екі жасқа өзгертілді, ол 1999 жылға дейін сақталды, содан кейін 13 жасқа дейін өсті; ал 2015 жылы 16 жасқа көтерілді.

21 ғасыр

ХХІ ғасырда балаларға қатысты жыныстық туризм және балаларды коммерциялық жыныстық құлдыққа салу мәселелері күрт өршіп, көптеген елдерде заңнамалық өзгерістерге және халықаралық заңдардың қабылдануына әкелді. Балаларды жыныстық зорлық-зомбылықтан және жыныстық қанаудан қорғау жөніндегі Еуропа Кеңесінің Конвенциясы (Ланзароте, 2007 жылғы 25 қазан) және балаларды жыныстық зорлық-зомбылықтан, жыныстық қанаудан және балалар порнографиясынан күрес жөніндегі Еуропалық Парламент пен Кеңестің 2011 жылғы 13 желтоқсандағы 2011/92/EU Директивасы қабылданды. Балаларды сату, балалардың проституциясы және балалар порнографиясы жөніндегі Міндетті хаттама 2002 жылы күшіне енді. Адамдарды, әсіресе әйелдер мен балаларды саудалаудың алдын алу, жолын кесу және жазалау жөніндегі хаттама (2003 жылы күшіне енді) балаларды коммерциялық жыныстық мақсатта пайдалануға тыйым салады. Адам саудасына қарсы іс-қимыл жөніндегі Еуропа Кеңесінің Конвенциясы (2008 жылы күшіне енді) де балаларды коммерциялық жыныстық құлдыққа салу мәселесін қарастырады. Соңғы онжылдықта бірнеше батыс елдері жыныстық қатынасқа келісу жасын көтерді. Олардың қатарында Канада (2008 жылы – 14-тен 16-ға дейін), ал Еуропада Исландия (2007 жылы – 14-тен 15-ке дейін), Литва (2010 жылы – 14-тен 16-ға дейін), Хорватия (2013 жылы – 14-тен 15-ке дейін), Испания (2015 жылы – 13-тен 16-ға дейін), Румыния (2020 жылы – 15-тен 16-ға дейін) және Эстония (2022 жылы – 14-тен 16-ға дейін) кіреді. Халықаралық қылмыстық соттың Статуты зорлау/жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты нақты келісім жасын белгілемейді, бірақ "шынайы келісім беруге қабілетсіз" жағдайдағы адамдарға қатысты жасалған жыныстық әрекеттерге сілтеме жасайды; түсіндірме ескертпесінде былай делінген: "Адамның табиғи, тудырылған немесе жасқа байланысты қабілетсіздігіне байланысты әсер еткен жағдайда, ол шынайы келісім беруге қабілетсіз болуы мүмкін". (51-ескертпе қараңыз).

Заң

Көптеген елдерде келісім жасына толмаған адаммен жыныстық қатынас жасау қылмыс болып табылады; Әртүрлі юрисдикциялар осы қылмыстың атауын әртүрліше береді, мысалы, балаларға қарсы сексуалдық зәбірлеу, заңмен белгіленген жастағы зорлау, кәмелетке толмағандарды іздендіру. Дегенмен, Йемен сияқты кейбір юрисдикцияларда ересекке толу белгілері байқалған жасөспендермен некеде болған жағдайда жыныстық қатынасқа рұқсат етіледі. Жас есептеуде қолданылатын күнтізбе түріне (мысалы, ай күнтізбесі), ауыспалы жылдардағы туған күндерді есептеу тәсіліне, тіпті туған күнді анықтау әдісіне байланысты да жас шамасы өзгеріп отыруы мүмкін.

Жәбірленушінің кәмелетке толғандығы туралы негізді сенім

Кейбір заң жүйелерінде айыпталушының құрбанның жасқа толуға келісім беретін жастан асқан деген нақты сенімін дәлелдей алса, ол қорғанысқа негіз болуы мүмкін. Дегенмен, мұндай қорғаныс болған жағдайда, ол әдетте құрбан жасқа толуға келісім беретін жасқа жақын болғанда ғана немесе айыпталушы құрбанның жасын анықтауда барлық қажетті шараларды жасағандығын көрсеткенде қолданылады (мысалы, жасөспірім адам өзін заңды жасқа жеткендей көрсету үшін жалған жеке куәлік қолданған жағдай).

Неке

Әр түрлі юрисдикцияларда, егер тараптар заңды түрде некеде болса, жыныстық келісімге қолданылатын жас шектеулері қолданылмайды. Иранның бірінші Жоғарғы Басшысы Рухолла Хомейни «Тахрир әл-Васила» еңбегінде жыныстық қатынасқа қатысты, қыздың жасы кем дегенде 9-ға толуы керек деді; ал қыздықтанудың басқа түрлеріне қатысты ешқандай қарсылығы болмады, тіпті 9 жастан кейін немесе 9 жасқа дейін болса да, оның ішінде нәрестемен жасалған жыныстық әрекеттерге де.

Жасы ұқсас

Кейбір заң жүйелерінде, егер серіктес жас жағынан жақын болса, келісім беру жасына толмаған балалармен жыныстық қатынас жасауға рұқсат беретін заңдар бар. Канадада келісім беру жасы 16-ға толады, бірақ үш жас айырмасы бойынша жеңілдіктер қарастырылған: 14-15 жастағы баламен жыныстық қатынас, егер серіктес бес жасқа аспаса; 12-13 жастағы баламен жыныстық қатынас, егер серіктес екі жасқа аспаса; ал серіктес 12 немесе 13 жаста болса, 0-11 жастағы баламен жыныстық қатынас жасауға рұқсат етіледі, егер серіктес екінші балаға қарағанда сенімді тұлға болмаса.

Жасы шегінен төмен

Тағы бір тәсіл – кәмелетке толмаған бала мен үлкен жастағы адам арасындағы жыныстық қатынастың, егер екінші тараптың жасы белгілі бір шектен аспаса, заңды деп қарастырылуы. Мысалы, АҚШ-тың Делавэр штатында жасы 18-ге толған адамдар жыныстық қатынасқа құқылы, бірақ 16 және 17 жастағы жасөспірімдерге де жыныстық қатынас жасауға рұқсат етіледі, егер олардың серігі 30 жастан кіші болса. Канада заңнамасында 0-11 жастағы кәмелетке толмағандардың 14 жасқа дейінгі серіктесімен жыныстық қатынас жасауы да осы принцип бойынша реттеледі.

Ұқсас мерзімі

Басқа елдерде егер серіктестердің жасы мен даму деңгейі шамалас болса, кәмелетке толмағандармен жыныстық қатынасқа жаза қолданылмайды: мысалы, Финляндияда жасы 16-ға толған кезде жыныстық қатынасқа келісім беруге болады, бірақ заңда "қатысушы адамдардың жасында немесе ақыл-ой және дене күшінде үлкен айырмашылық болмаса" бұл іс-әрекет жазаланбайды делінген. Словенияда жасы 15-ке толған кезде жыныстық қатынасқа келісім беруге болады, бірақ бұл әрекет тек "қылмыскер мен құрбандың жетілу деңгейі арасында едәуір айырмашылық" болған жағдайда ғана қылмыстық деп саналады.

Гомосексуалистік және гетеросексуалистік жас айырмашылығы

Кейбір юрисдикцияларда, мысалы Багам аралдары, Ұлыбританияның теңізден тыс аумағы – Кайман аралдары, Чили, Парагвай және Суринамда, бір жынысты жыныстық қатынасқа келісім беру жасы жоғарырақ. Алайда, мұндай келеңсіздіктер көбірек сынға ұшырауда. Мысалы, Бермудада (1907 жылғы Қылмыстық кодекстің 177-бабына сәйкес, 2019 жылдың 1 қарашасынан бастап) вагинальдық және оральдық жыныстық қатынасқа келісім жасы 16-ға, ал анальдық жыныстық қатынасқа 18-ге белгіленген. Мысалы, Канадада, Ұлыбританияда және Батыс Австралияда ерлер арасындағы бір жынысты жыныстық қатынасқа рұқсат етілген жас бұрын 21 болған (лесбияндардың жыныстық қатынасына қатысты заң болмаған), ал гетеросексуалдық жыныстық қатынасқа рұқсат етілген жас 16 болған; қазір бұл өзгерді және барлық жыныстық қатынасқа рұқсат етілген жас 16-ға тең. 2019 жылдың маусым айында Канада үкіметі қылмыстық кодекстің анальдық қатынасқа келісім берудің жоғары жасын белгілеген бөлігін жойды. Жыныс бойынша жас айырмашылығы Кейбір юрисдикцияларда (мысалы, Индонезияда) гетеросексуалдық жыныстық қатынасқа келісім беру жасы әр адамның жынысына байланысты әртүрлі болады. Жыныс бойынша жас айырмашылығы бар елдерде, қыздар үшін келісім жасы жоғары болуы мүмкін – мысалы, Папуа-Жаңа Гвинеяда гетеросексуалдық жыныстық қатынасқа келісім жасы қыздар үшін 16, ал ұлдар үшін 14 жасқа белгіленген, немесе ерлер үшін жоғары болуы мүмкін, мысалы Индонезияда ерлер 19, ал әйелдер 16 жаста болуы керек. Сондай-ақ, Палестина аумақтарында некеге қатысты заңдар жыныс бойынша жас айырмашылығын реттейді. Бұл юрисдикцияларда некеден тыс жыныстық қатынасқа түсу заңсыз, сондықтан де-факто келісім жасы некеге тұру жасымен анықталады. Кувейтте ұлдар кем дегенде 17, ал қыздар кем дегенде 15 жаста болуы керек.

Билік/сенім

Көптеген юрисдикцияларда, келісім жасы 18-ден төмен болатын жерлерде (мысалы, Англия мен Уэльс), егер 18 жастан асқан адам 18 жасқа толмаған адамға қатысты сенімділік позициясында болса, келісім жасы көбінесе 18-ге немесе одан да жоғарыға көтеріледі. Мұндай сенімділік позицияларының мысалдарына мұғалімдер мен оқушылар арасындағы қарым-қатынастар жатады. Мысалы, Англия мен Уэльсте келісім жасы 16-ға тең, бірақ егер адам үлкен адамның оқушысы болса, ол 18-ге жетеді.

Қарым-қатынастың мән-жайы

Кейбір елдерде, белгілі бір жасқа толмаған адаммен, қарым-қатынастың сипатына байланысты, белгілі жағдайларда жыныстық қатынас жасау заңсыз, мысалы, егер ол жас адамды пайдалануға немесе оның моральдық құндылықтарын бұзуға бағытталған болса. Мысалы, Германияда жасы 14-ке, ал Канадада 16-ға жеткенде жыныстық қатынасқа келісім беріледі, бірақ егер бұл әрекет жас адамды қанағаттандыруға бағытталған болса, екі елде де 18 жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас жасау заңсыз. Мексикада "эступро" деп аталатын қылмыс бар, ол жасы келісім беруге жеткен, бірақ белгілі бір шекке дейін (әдетте 18 жас) адаммен жыныстық қатынас жасау ретінде анықталады, онда жас адамның келісімі сүйкімділік және/немесе алдау арқылы алынған. Пенсильвания штатында келісім жасы ресми түрде 16 жас, бірақ егер үлкен серіктес 18 немесе одан үлкен болса, ол жас адамның моральдық құндылықтарын бұзғаны үшін немесе бұзуға ұқсас әрекеттер жасағаны үшін қудалана алады.

Аумақтықтан тыс

Көбірек елдерде азаматтары шетелде балалармен заңсыз жыныстық қатынас жасаса, өз елінде қудаланатын арнайы территориялық ережелер бар. 2008 жылы ECPAT 44 елде балаларға қатысты территориялық жыныстық қылмысқа қатысты заңдар бар екенін хабарлады. Мысалы, 2003 жылғы PROTECT заңы – АҚШ-тың федералдық заңы, егер серіктес 18 жасқа толмаған болса және бұл әрекет федералдық, штаттық немесе жергілікті заң бойынша заңсыз болса, оның азаматтары шетелдіктермен немесе басқа штаттың азаматтарымен жыныстық қатынас жасауына тыйым салады. Бұл серіктестердің біреуінің АҚШ-қа кіруі немесе одан шығуы, немесе бір штаттан екіншісіне заңсыз жыныстық қатынас мақсатымен саяхаттаған жағдайларда қолданылады.

Қатысушылардың жынысы

Қатысушы адамдардың жынысы жыныстық қатынасқа заң бойынша немесе іс жүзінде әртүрлі қарауды қажет ете ме деген пікірталас бар. Дәстүр бойынша, вагинальды жыныстық қатынасқа қатысты келісім жасы туралы заңдар көбінесе үйленбеген қыздардың ұяттылығын қорғауға және қыз тым жас болса және физикалық жағынан дайын болмаса, дене жарақаты алу қаупін азайтуға бағытталған. АҚШ-та Майкл М. қарсы Superior Ct., 450 U.S. 464 (1981) ісінде қыздарға көбірек құқықтық қорғау ұсынудың екі стандарттылығы жарамды деп шешілді, себебі «Тең қорғау ережесі ерлер мен әйелдер арасындағы физиологиялық айырмашылықтарды ескермеуді білдірмейді». Дәстүрлі түрде, көптеген келісім жасы туралы заңдар негізінен кәмелетке толмаған қыздар мен ұлдармен жыныстық қатынасқа түсетін ер адамдарға қатысты (соңғы әрекеттер көбінесе содомия және гомосексуалдық қатынас туралы заңдарға жатады). Бұл кейбір құқықтық жүйелерде әйелдердің кәмелетке толмаған серіктестерімен жыныстық қатынаста болу мәселесі сирек танылғанын білдіреді. Мысалы, 2000 жылға дейін Ұлыбританияда, 2000 жылғы Жыныстық қылмыстар (өзгерістер) заңына дейін лесбияндық жыныстық қатынасқа келісім жасы заңмен белгіленбеген. Жаңа Зеландияда 2005 жылға дейін әйелдердің кәмелетке толмаған ұлдармен жыныстық қатынасқа түсуіне қатысты келісім жасы туралы заңдар болған жоқ. Бұрын Фиджиде балаларға қарсы жыныстық зорлық-зомбылық жасаған ер адамдар өмір бойына бас бостандығынан айырылуға жазаланса, әйелдерге дейін жеті жылға дейін жаза тағайындалған. Мұндай жағдайлар дәстүрлі гендерлік рөлдерге қатысты қоғамдық көзқарастарға және ерлер мен әйелдердің сексуалдылығы туралы қалыптасқан түсініктерге байланысты; Э. Мартеллоццоның сөзіне сәйкес, «Әйелдерді жыныстық зорлық-зомбылық жасаушылар ретінде қарастыру қоғамның әйелдер туралы барлық стереотиптеріне қайшы келеді: әйелдер аналар және күтушілер ретінде, зорлық-зомбылық жасаушылар мен зиян келтірушілер ретінде емес». Алисса Наттинг әйелдердің жыныстық қылмыстар жасағаны үшін мойындалмағанын айтады, себебі қоғам әйелдердің өздеріне тән дербес сексуалдылығы бар екенін қабылдамайды.

Некеге тұру және келісім жасы

Некеге тұруға рұқсат етілген жас пен жыныстық қатынасқа келісім беру жасы әртүрлі болуы мүмкін. Некеге тұруға рұқсат етілген жас жыныстық қатынасқа келісім беру жасынан төмен болған елдерде, егер күйеуі немесе әйелінің бірі немесе екеуі де жыныстық қатынасқа келісім беру жасына жетпеген болса, онда осы заңдар әдетте жыныстық қатынасқа келісім беру жасына қатысты заңдардан басымдық танытады. Кейбір елдерде жасқа қарамастан, некеден тыс жыныстық қатынасқа тыйым салынған, мысалы, Йеменде.

Проституция

Көптеген елдерде балаларға қатысты жыныстық құқық бұзушылықтарға арналған арнайы заңдар бар.

Порнография және "жазалау" бейнелері

Кейбір елдерде, штаттарда немесе басқа да юрисдикцияларда, жыныстық келісімге қол жеткізу жасы, порнографиялық суреттер мен фильмдерде пайда болу жасынан төмен болуы мүмкін. Көптеген юрисдикцияларда, мұндай материалға қатысудың және тіпті қараудың ең төменгі жасы – 18 жас. Осылайша, кейбір юрисдикцияларда 18 жасқа толмаған, бірақ жыныстық келісім жасынан асқан адамдарды бейнелейтін фильмдер мен суреттер, егер олар бала порнографиясының заңдық анықтамасына сәйкес келсе, сол юрисдикцияның жыныстық келісім жасына қатысты заңдарына сәйкес жыныстық әрекеттер заңды болғанына қарамастан, тыйым салынады. Мұндай жағдайларда, жыныстық әрекетті түсіру ғана қылмыс болып саналады, ал әрекеттің өзі жыныстық қылмыс деп есептелмейді. Мысалы, АҚШ-тағы федералды заң бойынша, 18 жасқа толмаған кәмелетке толмағандарды жыныстық әрекеттерде түсіру қылмыс болып саналады, тіпті жыныстық келісім жасы 18 жастан төмен мемлекеттерде де. "Жас жандар" суреттерін бала порнографиясынан ажыратуға болады, себебі олар жасөспірім шаққа дейін жетпеген кәмелетке толмағандарды көрсетпейді, сондай-ақ оларда жалаңаш суреттер де жоқ. Алайда, суреттер көбінесе жыныстық сипатта болады, ішкі киім немесе астары киген суреттер болады. Мұндай суреттердің заңдылығы талқылауда. Заңгер Джеффри Тубин олардың заңдылығы туралы сұраққа жауап бергенде, олардың заңсыз емес деп ойлайтынын айтты, бірақ заңгер Санни Хостин күмәнданып, "жас жандар" суреттерін "шектес" бала порнографиясы деп сипаттап, олардың заңсыз болуы мүмкін екенін айтты.

Денсаулық

Адамның иммундық жүйесі жасөспін шақтан кейін де дамуын жалғастырады. Иммундық жүйенің инфекцияларға қарсы тұру қабілетіне жас кезінде қандай инфекцияларға ұшырағаны әсер етеді, және бұл жыныстық жолмен жұғатын кейбір ауруларға да қатысты. Мысалы, жыныс мүшесіндегі түйіншектерге себеп болатын HPV штаммдарының тәуекел факторы – ерте жаста жыныстық қатынас бастауы; егер бұл қатерлі ісіктерге себеп болатын штаммдарға да қатысты болса, онда ерте жаста жыныстық қатынас бастауы HPV инфекциясының ұзаққа созылу тәуекелін арттыруы мүмкін, бұл жас адамдар арасында диагнозы қойылып жатқан HPV-мен байланысты қатерлі ісіктердің өсуіне әкелуі мүмкін.

Ықылас білдіру жасын өзгерту бойынша бастамалар

Келісім жасалу жасына қатысты реформа – бұл кейбір жеке тұлғалардың немесе топтардың түрлі себептермен келісім жасалу жасына қатысты заңдарды өзгертуге немесе жоюға бағытталған күш-жігерін білдіреді. Осы күш-жігерлер мынадай ұстанымдарды қамтиды:
* Жақын жастағы адамдар арасындағы қатынасқа ерекшеліктер енгізу.
* Гомосексуалистік қатынасқа келісім жасын гетеросексуалистік қатынасқа келісім жасымен сәйкес ету.
* Сотта келісім жасалу жасына қатысты заңдарды қарау тәсілін өзгерту.
* Келісім жасалу жасын көтеру, жазаны қатаңдату немесе оның екеуін де жасау.
* Келісім жасалу жасын төмендету, жазаны жеңілдету немесе оның екеуін де жасау.
* Келісім жасалу жасына қатысты заңдарды толығымен жою, бұл тұрақты немесе уақытша, практикалық қажеттілік ретінде болуы мүмкін.