Бала асырап алу және отбасылық байланыстар

Кіріспе

Баланың туған ата-анасының орнына тәрбиелеу

Асырап алу – бұл бір адамның, әдетте баланың, биологиялық немесе заңды ата-анасынан баланың тәрбиесін өз мойнына алу процесі. Заңды асырап алу туған ата-анадан асырап алушыларға барлық құқықтар мен міндеттерді, сондай-ақ балалық байланысты толыққанды және қайтымсыз түрде береді. Қамқоршылықтан немесе жасөсперімдерге күтім жасауға арналған басқа да жүйелерден өзгеше, асырап алу мәртебенің тұрақты өзгерісін қамтамасыз етуді көздейді және осыған байланысты қоғамдық мойынұстауды – заңды немесе діни мақұлдау арқылы талап етеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, кейбір қоғамдар асырап алуды реттейтін арнайы заңдар қабылдаған, ал басқалары одан да бейресми тәсілдерді қолданған (әсіресе, мұрагерлік құқықтары мен ата-аналық жауапкершілікті анықтайтын, бірақ балалық байланысты көздейтін емес келісімшарттар). 20 ғасырда пайда болған асырап алудың қазіргі заманғы жүйелері көбінесе жан-жақты заңдар мен ережелермен реттеледі.

Тоқтату және таратылу

Бала асырап алу жиі «мәңгілік» отбасы құру деп сипатталғанымен, бұл қарым-қатынас кез келген уақытта тоқтатылуы мүмкін. Асырап алуды заңды түрде тоқтату – бұзу деп аталады. АҚШ терминологиясында асырап алу рәсімдері аяқталмастан тоқтатылса, бұзылады, ал рәсім аяқталғаннан кейін тоқтатылса, таратылады. Мұны сәтсіз асырап алу деп те атай беруге болады. Заңды түрде рәсімделгеннен кейін, бұзу процесін әдетте асырап алушы ата-аналар сот арқылы бастайды, бұл ажырасу рәсіміне ұқсас. Бұл – асырап алушы ата-аналарға ғана тән заңды жол, себебі бұзу/тарату биологиялық туыстарға қолданылмайды, бірақ биологиялық отбасы мүшелері кейде жаңсақ көрініспен немесе тастап кетеді. АҚШ-та жүргізілген арнайы зерттеулер көрсеткендей, балаларды әлеуметтік қорғау жүйесі арқылы асырап алудың (мысалы, басқа елдерден асырап алынған нәрестелер немесе өгей ата-аналар өгей балаларын асырап алмағанда) 10-25 пайызы заңды түрде рәсімделмес бұрын бұзылады, ал 1-10 пайызы рәсімделгеннен кейін таратылады. Құндылықтардың кең ауқымы – тақырып бойынша ақпараттың жеткіліксіздігін және жас сияқты демографиялық факторларды көрсетеді; жасөспірімдер кішкентай балаларға қарағанда асырап алудың бұзылуына көбірек бейім екені белгілі. Бұл теорияны басқа сапалық зерттеу де растайды, онда ұнатылуы, мінез-құлқы және сыртқы келбеті жағынан ұқсас асырап алу қарым-қатынастары ересектер мен асырап алушылардың асырап алудан қанағаттанғанын көрсетеді. Басқа зерттеулер асырап алу қарым-қатынасының басқа бағытта дамуы мүмкін екенін дәлелдейді. Ата-аналардың асырап алуға қаншалықты уақыт жұмсайтынын бағалауға арналған зерттеу нәтижесінде асырап алған отбасылардың мықты екені анықталды. Жақында жүргізілген тағы бір зерттеу асырап алған отбасылар асырап алынған балаларына көбірек инвестиция жасайтынын көрсетті, мысалы, оларға қосымша білім беру және қаржылық қолдау көрсету арқылы. Асырап алынған балалар есірткіге тәуелділік сияқты проблемаларға көбірек бейім екенін атап өткен зерттеу, асырап алушы ата-аналар оларға артықшылық танытқандықтан емес, генетикалық балаларға қарағанда көмекке мұқтаж болу ықтималдығы жоғары болғандықтан көбірек инвестиция жасайды деп болжайды. Психологтардың ерте ана-бала байланысының маңыздылығы туралы тұжырымдары үлкен балаларды асырап алған ата-аналар баланың дамуы үшін маңызды кезеңді өткізіп алды ма деген алаңдаушылықты тудырды. Алайда, «Балалардың психикалық және әлеуметтік өмірі» зерттеулері «ата-ана-бала жүйесі» биологиялық байланысты адамдардың арасындағы байланыс емес, барлық адам балаларының туа біткен мінез-құлық үлгілері мен ересектердің осы мінез-құлықтарға дамыған жауаптары арасындағы эволюциялық сәйкес келеді деген тұжырым жасады. Осылайша табиғат «ата-ана рөлін атқаратын ересектерге қатысты бастапқыда белгілі бір икемділікті қамтамасыз етеді». Негізгі мәселелерден басқа, асырап алушы ата-аналар үшін туындайтын ерекше сұрақтар көп. Олар стереотиптерге қалай жауап беру, мұра туралы сұрақтарға жауап беру және ашық асырап алу кезінде биологиялық туыстармен байланысты қалай сақтау керектігін қамтиды. Бір автордың айтуынша, асырап алушылардың көбіне туындайтын сұрақ: «Бала біздің биологиялық баламыз болмаса да, оны жақсы көреміз бе?» Көптеген ата-аналар асырап алынған баланы сыныпқа орналастыру мәселесіне ерекше назар аударады. «Өз туысқандарыңыздың ата-анасының атын сызыңыз» немесе «Көзіңіздің түсі ата-анаңыз бен ата-бабаларыңыз арқылы қайдан шыққан» сияқты таныс сабақтар асырап алынған балаларға, олар бұл биологиялық ақпаратты білмейтін жағдайда зиян тигізуі мүмкін. Мұндай сабақтардың орнына жаңа сабақтарды ұсынуға көптеген ұсыныстар жасалған, мысалы, «отбасылық бау-бақшаларға» назар аудару. Үлкен балаларды асырап алу басқа ата-аналық мәселелерді көтереді. Кейбір балалар асыраушы отбасында тәрбиеленген балалардың тарихында физикалық және психологиялық зорлық-зомбылық, физикалық және жыныстық қорлық сияқты ауыр жағдайлар бар, олар психикалық проблемаларға ұшырау қаупі бар. Мұндай балаларда бейтараптық сезімнің пайда болуы ықтимал. Cicchetti және басқалардың (1990, 1995) зерттеулері көрсеткендей, зорлық-зомбылыққа ұшыраған және қастандыққа ұшыраған балалардың 80% -ы бейтараптықпен байланысу стилін көрсетті. Бейтараптық байланыс диссоциативтік симптомдарды қоса алғанда, көптеген даму проблемаларымен байланысты. «Байланыс – бұл белсенді процесс – ол қауіпсіз немесе қауіпсіз, бейімдемелі немесе өнімді болуы мүмкін». Ұлыбританияда кейбір асырап алулар асырап алушы ата-аналар қиын, жарақаттанған балалармен күресу үшін жеткілікті қолдау алмағандықтан сәтсіз аяқталады. Бұл – экономикалық тұрғыдан тиімсіз, өйткені жергілікті биліктің осы балаларға күтім жасауы өте қымбат. Даму кезеңдеріне қатысты зерттеулерде Колорадо асырап алу жобасы асырап алынған балалардың жетілуіне генетикалық әсерді зерттеді, нәтижесінде асырап алынған балалардың когнитивтік қабілеттері балалық шақта асырап алушы ата-аналарына ұқсас, бірақ жасөспірім шағында ұқсастық байқалмайды, олар биологиялық ата-аналарына және асырап алмаған отбасылардағы әріптестеріне ұқсас. Асырап алынған балалардың дене дамуында да ұқсас механизмдер жұмыс істейтін сияқты. Даниялық және американдық зерттеушілер дене салмағы индексіне генетикалық үлесті зерттегенде, асырап алынған баланың салмақ классы мен оның биологиялық ата-аналарының ДСИ арасындағы корреляцияны анықтады, бірақ асырап алушы отбасылық ортамен ешқандай байланыс таба алмады. Сонымен қатар, жеке адамдар арасындағы айырмашылықтардың шамамен жартысы жеке, ортақ емес факторларға байланысты болды. Дамудағы осы айырмашылықтар жас асырап алынған балалардың өмірдегі маңызды оқиғаларға қалай ден қоятынына әсер ететін сияқты. Ата-аналардың ажырасуы жағдайында асырап алынған балалар асырап алынбаған балалардан өзгеше реакция жасайды. Жалпы халықта ата-аналардың ажырасуынан кейін мінез-құлық проблемалары, есірткіге тәуелділік, мектептегі үлгерімнің төмендеуі және әлеуметтік құзыреттіліктің нашарлауы байқалса, асырап алынған балалардың сыртқы қарым-қатынастарына, атап айтқанда мектептегі немесе әлеуметтік қабілеттеріне ешқандай әсер етпеді. Жақындағы зерттеулер асырап алушы ата-аналық тәрбиенің асырап алынған балаларға тигізетін әсерін көрсетті, жылы асырап алушы тәрбиенің асырап алынған балалардың уақыт өте келе ішкі және сыртқы проблемаларын азайтатыны анықталды. Тағы бір зерттеу 27 айлық жаста жылы асырап алушы тәрбиенің 6 және 7 жаста баланың сыртқы проблемаларының төмендеуіне әкелетінін көрсетті.

Although adoption is often described as forming a "forever" family, the relationship can be ended at any time. The legal termination of an adoption is called disruption. In U. S. terminology, adoptions are disrupted if they are ended before being finalized, and they are dissolved if the relationship is ended afterwards. It may also be called a failed adoption. After legal finalization, the disruption process is usually initiated by adoptive parents via a court petition and is analogous to divorce proceedings. It is a legal avenue unique to adoptive parents as disruption/dissolution does not apply to biological kin, although biological family members are sometimes disowned or abandoned. Ad hoc studies performed in the U. S., however, suggest that between 10 and 25 percent of adoptions through the child welfare system (e. g., excluding babies adopted from other countries or step parents adopting their stepchildren) disrupt before they are legally finalized and from 1 to 10 percent are dissolved after legal finalization. The wide range of values reflects the paucity of information on the subject and demographic factors such as age; it is known that teenagers are more prone to having their adoptions disrupted than young children. This theory is supported in another more qualitative study wherein adoptive relationships marked by sameness in likes, personality, and appearance, were associated with both adult adoptees and adoptive parents reporting being happier with the adoption. Other studies provide evidence that adoptive relationships can form along other lines. A study evaluating the level of parental investment indicates strength in adoptive families, suggesting that parents who adopt invest more time in their children than other parents, and concludes " adoptive parents enrich their children's lives to compensate for the lack of biological ties and the extra challenges of adoption." Another recent study found that adoptive families invested more heavily in their adopted children, for example, by providing further education and financial support. Noting that adoptees seemed to be more likely to experience problems such as drug addiction, the study speculated that adoptive parents might invest more in adoptees not because they favor them, but because they are more likely than genetic children to need the help. Psychologists' findings regarding the importance of early mother infant bonding created some concern about whether parents who adopt older infants or toddlers after birth have missed some crucial period for the child's development. However, research on The Mental and Social Life of Babies suggested that the "parent infant system", rather than a bond between biologically related individuals, is an evolved fit between innate behavior patterns of all human infants and equally evolved responses of human adults to those infant behaviors. Thus nature "ensures some initial flexibility with respect to the particular adults who take on the parental role." Beyond the foundational issues, the unique questions posed for adoptive parents are varied. They include how to respond to stereotypes, answering questions about heritage, and how best to maintain connections with biological kin when in an open adoption. One author suggests a common question adoptive parents have is: "Will we love the child even though he/she is not our biological child?" A specific concern for many parents is accommodating an adoptee in the classroom. Familiar lessons like "draw your family tree" or "trace your eye color back through your parents and grandparents to see where your genes come from" could be hurtful to children who were adopted and do not know this biological information. Numerous suggestions have been made to substitute new lessons, e. g., focusing on "family orchards". Adopting older children presents other parenting issues. Some children from foster care have histories of maltreatment, such as physical and psychological neglect, physical abuse, and sexual abuse, and are at risk of developing psychiatric problems. Such children are at risk of developing a disorganized attachment. Studies by Cicchetti et al. (1990, 1995) found that 80% of abused and maltreated infants in their sample exhibited disorganized attachment styles. Disorganized attachment is associated with a number of developmental problems, including dissociative symptoms, as well as depressive, anxious, and acting out symptoms. "Attachment is an active process—it can be secure or insecure, maladaptive or productive." In the U. K., some adoptions fail because the adoptive parents do not get sufficient support to deal with difficult, traumatized children. This is a false economy as local authority care for these children is extremely expensive. Concerning developmental milestones, studies from the Colorado Adoption Project examined genetic influences on adoptee maturation, concluding that cognitive abilities of adoptees reflect those of their adoptive parents in early childhood but show little similarity by adolescence, resembling instead those of their biological parents and to the same extent as peers in non adoptive families. Similar mechanisms appear to be at work in the physical development of adoptees. Danish and American researchers conducting studies on the genetic contribution to body mass index found correlations between an adoptee's weight class and his biological parents' BMI while finding no relationship with the adoptive family environment. Moreover, about one half of inter individual differences were due to individual non shared influences. These differences in development appear to play out in the way young adoptees deal with major life events. In the case of parental divorce, adoptees have been found to respond differently from children who have not been adopted. While the general population experienced more behavioral problems, substance use, lower school achievement, and impaired social competence after parental divorce, the adoptee population appeared to be unaffected in terms of their outside relationships, specifically in their school or social abilities. Recent research has shown that adoptive parenting may have impacts on adoptive children, it has been shown that warm adoptive parenting reduces internalizing and externalizing problems of the adoptive children over time. Another study shows that warm adoptive parenting at 27 months predicted lower levels of child externalizing problems at ages 6 and 7.

Түпнұсқа ата-аналарға әсері

Бірнеше фактор балаларды босату немесе асырап алу шешіміне әсер етеді. Ақ нәсілді жасөспірімдер өз балаларын туыс емес адамдарға беруге бейім, ал қара нәсілді жасөспірімдер балаларын өсіруде өз қауымынан қолдау алады, сондай-ақ туыстары арқылы бейресми асырап алу түрінде көмек алады. Лейнстің, Фестингер мен Янгтың, Беркман мен Рердің зерттеулері жүкті жасөспірімдер үшін баласын асырап алуға жіберу шешімі жасөспірімнің анасының асырап алуға қатысты көзқарасына байланысты екенін көрсетті. Тағы бір зерттеуде жүкті жасөспірімдердің аналарының білім деңгейі жоғары болған жағдайда, олардың балаларын асырап алуға беру ықтималдығы артады. Зерттеулер көрсеткендей, баласын асырап алуға берген әйелдер, баласын өсірген әйелдерге қарағанда жас, мектепте оқып жатыр және 10 жасында екі ата-анасы бар отбасында өмір сүрген. Асырап алудың туған ата-аналарға тигізетін әсері туралы зерттеулер шектеулі, ал нәтижелер әртүрлі. Бір зерттеуде баласын асырап алуға бергендер, баласын өсіргендерге қарағанда өз шешіміне көбірек қайғы сезінген. Дегенмен, екі топтың да көңіл-күйі жоғары болды және баласын босатып жібергендер, баласын өсіргендермен өмірге қанағаттану, қарым-қатынасқа қанағаттану, білім алу, жұмыс, қаржы және некеге қатысты болашаққа деген оң көзқарас тұрғысынан ұқсас болды. Келесі зерттеулерде баласын асырап алуға берген аналар, баласын өсірген аналарға қарағанда өз шешіміне көбірек өкініш сезінетіні және қайғы жиі басып алатыны анықталды. Алайда, бұл сезімдер бала туылғаннан кейін бір жылдан екінші жылдың соңына дейін айтарлықтай азайды. Жақындағы зерттеулерде баласын асырап алуға берген аналардың арасында 4-12 жыл бұрын баласын жоғалтқан әрбір ана, жоғалған баласы туралы жиі ойлайтыны анықталды. Көптеген жағдайларда, ойлар жағымсыз да, жағымды да болатын, яғни қайғы мен қуаныш сезімдерін бірге тудыратын. Ашық, жабық немесе уақытша шектеулі емес асырап алуды таңдаған аналардың ойлары көбінесе оң пікірлерге толы болды. Тағы бір зерттеуде баласын асырап алуға берген аналар мен оны өсірген аналарды салыстырғанда, баласын асырап алуға берген аналар келесі жүктілікті кейінге жылдыруға, некеге тұруға және жұмысқа қатысты білім алуға бейім екені анықталды. Алайда, екі топтың да білім деңгейі жүкті болмаған құрбыларына қарағанда төмен болды. Басқа зерттеулер де баласын асырап алуға берудің ұқсас салдарларын көрсетті. Балаларын асырап алуға берген аналардың білім деңгейі жоғары, жұмыс табу мүмкіндігі баласын өсірген аналарға қарағанда жоғары болды. Олар келесі балаларын тудыруды да кейінге қалдырды. Асырап алынған балалар басқа адамдарға қарағанда төрт есе көп өзін-өзі өлтіруге тырысады. Асырап алудың бала дамуына тигізетін әсері туралы дәлелдерді жаңа зерттеулер растайды. Асырап алынған балалардың дамуы белгілі бір жағынан жалпы халықтан өзгеше болуы мүмкін. Бұл өмірдің көптеген салаларында көрінеді, бірақ көбінесе жасөспірім шақта қауіптің артуы байқалады. Мысалы, көптеген асырап алынған балалар өздерін тануда қиындықтарды бастан өткереді.

Several factors affect the decision to release or raise the child. White adolescents tend to give up their babies to non relatives, whereas black adolescents are more likely to receive support from their own community in raising the child and also in the form of informal adoption by relatives. Studies by Leynes and by Festinger and Young, Berkman, and Rehr found that, for pregnant adolescents, the decision to release the child for adoption depended on the attitude toward adoption held by the adolescent's mother. Another study found that pregnant adolescents whose mothers had a higher level of education were more likely to release their babies for adoption. Research suggests that women who choose to release their babies for adoption are more likely to be younger, enrolled in school, and have lived in a two parent household at age 10, than those who kept and raised their babies. There is limited research on the consequences of adoption for the original parents, and the findings have been mixed. One study found that those who released their babies for adoption were less comfortable with their decision than those who kept their babies. However, levels of comfort over both groups were high, and those who released their child were similar to those who kept their child in ratings of life satisfaction, relationship satisfaction, and positive future outlook for schooling, employment, finances, and marriage. Subsequent research found that adolescent mothers who chose to release their babies for adoption were more likely to experience feelings of sorrow and regret over their decision than those who kept their babies. However, these feelings decreased significantly from one year after birth to the end of the second year. More recent research found that in a sample of mothers who had released their children for adoption four to 12 years prior, every participant had frequent thoughts of their lost child. For most, thoughts were both negative and positive in that they produced both feelings of sadness and joy. Those who experienced the greatest portion of positive thoughts were those who had open, rather than closed or time limited mediated, adoptions. In another study that compared mothers who released their children to those who raised them, mothers who released their children were more likely to delay their next pregnancy, to delay marriage, and to complete job training. However, both groups reached lower levels of education than their peers who were never pregnant. Another study found similar consequences for choosing to release a child for adoption. Adolescent mothers who released their children were more likely to reach a higher level of education and to be employed than those who kept their children. They also waited longer before having their next child. Adoptees are four times more likely to attempt suicide than other people. Evidence about the development of adoptees can be supported in newer studies. It can be said that adoptees, in some respect, tend to develop differently from the general population. This can be seen in many aspects of life, but usually can be found as a greater risk around the time of adolescence. For example, it has been found that many adoptees experience difficulty in establishing a sense of identity.

Жеке тұлға

Тұлға ұғымын анықтаудың көптеген жолдары бар. Барлық жағдайларда да, жеке тұлғаны қалыптастыру – өзімен танысудың, дамудың, өзгерудің және сақталудың үздіксіз процесі. Зерттеулер көрсеткендей, жасөспірімдік кезең – жеке тұлғаның дамуының, кері дамудың емес, кезеңі. Адамның тұлғасы өмірінің алғашқы жылдары тұрақсыз болып көрінеді, бірақ балалық және жасөспірімдік шақта көбірек тұрақтылыққа ие болады. Әдетте тәжірибемен байланысты, тұлғаны қалыптастыруға қатысатын шексіз факторлар бар. Көптеген факторлармен қатар, адам өзімен байланыстыра алатын түрлі тұлғалар бар. Тұлғаның кейбір санаттарына жыныс, сексуалдық бағдар, әлеуметтік топ, нәсіл және дін жатады. Ұрпақтар аралық және халықаралық асырап алушылар үшін, керісіншелік көбінесе нәсілдік, этникалық және ұлттық идентификация санаттарында кездеседі. Осы себепті, отбасылық қарым-қатынастардың күші мен тиімділігі тұлғаның дамуында және қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Ұрпақтар аралық және халықаралық асырап алынған балалар мұндай нәсілдік, этникалық және мәдени айырмашылықтарға байланысты қабылдамау сезімін жиі бастан өткереді. Сондықтан, ұрпақтар аралық және халықаралық асырап алынған балаларды олардың "тектік мәдениеттерімен" таныстыру, олардың өзіндік санасын дамыту және мәдени әртүрлілікті бағалау үшін маңызды. Халықаралық асырап алушылар үшін тұлғаны құру және қайта құру асырап алу сәтінен басталады. Мысалы, АҚШ-тың нақты заңдары мен ережелеріне сәйкес, 2000 жылғы Бала азаматтық заңы асырап алынған балаларға АҚШ азаматтығын дереу беруді қамтамасыз етеді.

Әсерлер

Отбасы жеке тұлғаның қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Бұл балалық шақта ғана емес, жасөспірім кезеңінде де орын алады. Жеке бастың қалыптасуы (жыныстық, сексуалдық, этникалық, діни, отбасылық) жасөспірім шақта да жалғасады, ал отбасы осы процесте маңызды рөл атқарады. Зерттеулердің нәтижесі біркелкі: тұрақты, қауіпсіз, сүйіспеншілікке толы, адал және қолдау көрсететін отбасы, онда әрбір мүше өзін жеке басын зертетуде қауіпсіз сезінеді, салауатты жеке бастың қалыптасуы үшін қажет. Нәсілдер аралық және халықаралық асырап алулар – асырап алынған балалардың жеке басын қалыптастыруда маңызды рөл атқаратын факторлар. Асырап алынған бала мен оның отбасы арасындағы қарым-қатынастарда көптеген шиеленістер туындайды. Оларға ата-аналардан өзгеше болу, оң нәсілдік сәйкестікті дамыту және нәсілдік/этникалық кемсітушілікпен күресу жатады. Көпмәдени және трансұлттық жастар өздерін тұратын жерінен гөрі, ата-аналарының мәдени және этникалық шығу тегімен байланыстыратыны анықталды, бірақ кейде екеуінің арасындағы тепе-тәуелділікті сақтау қиын, себебі мектеп ортасында мұндай тақырыптарды талқылауға және мойындауға мүмкіндік аз. Бұл шиеленістер асырап алынған балаға да, оның отбасына да ойлануға себеп болатын сұрақтар тудырады. Жиі қойылатын сұрақтар: егер отбасы әлеуметтік өмірдің қағидаларынан бейхабар болса, не болады? Мұндай жағдайда шиеленіс туындай ма? Егер дұрыс жеке бастың моделін көрсетуге тиіс адамдардың өздерінің сенімсіздігімен күресіп жатса, не болады? Джинни Снодграсс осы сұрақтарға былай жауап береді: асырап алу отбасындағы құпиялылық және асырап алу отбасының ерекшелігін жоққа шығару дисфункцияны тудырады. "Әлеуметтік жұмыскерлер мен сенімсіз асырап алушы ата-аналар адалсыздыққа, жасырындыққа және пайдалануға негізделген отбасылық қарым-қатынас құрды. Мұндай негізде жақсы қарым-қатынас орнатылады деп ойлау психологиялық тұрғыдан дұрыс емес" (Лоуренс). Құпиялылық салауатты жеке бастың қалыптасуына кедергі келтіреді. Зерттеулер асырап алу отбасындағы дисфункция, жалғандық және жасырындық жеке бастың қалыптасуын ғана емес, сонымен қатар оған тікелей қарсы әрекет ететінін көрсетеді. Егер асырап алынған бала өзінің асырап алынғанын білсе, бірақ биологиялық ата-анасы туралы ешқандай ақпарат болмаса, бұл оның жеке басын қалыптастыруына қандай әсер етеді? Сильверштейн мен Капланның зерттеулерінде медициналық, генетикалық, діни және тарихи мәліметтері жоқ асырап алынғандар "Мен кіммін?", "Мен неге тудым?", "Менің мақсатым не?" сияқты сұрақтармен мазаланады. Мұндай өзіндік болмыстың жоқтығы асырап алынғандарды, әсіресе жасөспірім шақта, асырап алынбаған құрбыларына қарағанда, жатақтарға қосылу, қашу, жүкті болу немесе отбасынан толығымен бас тарту сияқты экстремалды жолдармен жатақ табуға итермелеуі мүмкін. Өспірім шақта асырап алынғандардың көп бөлігі субмәдениеттерге қосылады, үйден қашады, жүкті болады немесе отбасынан бас тартады. Даму кезеңдеріне қатысты Колорадо асырап алу жобасының зерттеулері асырап алынғандардың жетілуіне генетикалық әсерін зерттеді, нәтижесінде асырап алынғандардың танымдық қабілеттері ерте балалық шақта асырап алушы ата-аналарының қабілеттерін көрсетеді, бірақ жасөспірім шаққа дейін ұқсастық аз, керісінше биологиялық ата-аналарына ұқсайды және асырап алынбаған отбасылардағы тең жастағылармен бірдей. Өзін-өзі өлтіру қаупі де жалпы халыққа қарағанда айтарлықтай жоғары болды. Швециялық зерттеушілер халықаралық және отандық асырап алынғандардың өзін-өзі өлтіру деңгейі асырап алынбағандарға қарағанда әлдеқайда жоғары екенін анықтады, әсіресе халықаралық асырап алынғандар мен халықаралық асырап алынған әйелдер ең жоғары тәуекелге ұшырады. Дегенмен, ересек асырап алынғандармен жұмыс барысында асырап алынғандар кездесетін қосымша тәуекелдер көбінесе жасөспірім шақта ғана кездесетіндігі анықталды. Жас асырап алынғандар биологиялық отбасылардан шыққан ересектерге ұқсас және балабақшада өскендерге қарағанда жақсы нәтиже көрсетті. Сонымен қатар, асырап алынған ересектер психологиялық тұрғыдан қарағанда өзгешелік танытса, асырап алынбаған ересектермен айырмашылықтарға қарағанда көбірек ұқсастық танытты. Травманың қалпына келу немесе қалпына келу жағдайлары көп. Мысалы, Англияда профессор Голдфарб жүргізген алғашқы зерттеулердің бірінде кейбір балалар балалық шақтағы институционалдық жетіспеушілікке қарамастан, әлеуметтік және эмоционалдық тұрғыдан жақсы бейімделеді. Басқа зерттеушілер де ұзақ мерзімді институционалдық оқудың барлық балаларда эмоционалдық проблемаларға немесе мінез-құлық ақауларына әкеп соқпайтынын анықтады. Бұл әрқашан жақсы жағдайға түсетін, жағдайға бейімделетін балалар болатынын көрсетеді, балалық шақтағы тәжірибесіне қарамастан. Сонымен қатар, асырап алынғандардың психологиялық нәтижелері туралы көптеген зерттеулер клиникалық популяциялардан алынған. Бұл асырап алынғандардың ОДД және АДҚД сияқты мінез-құлық проблемаларына бейімділігі туралы қорытындыларға қатысты бұрмалаулар болуы мүмкін екенін көрсетеді. Асырап алынғандардың психиатриялық көмекке жүгіну үлесі аз болғандықтан, асырап алынғандардың психологиялық нәтижелері жалпы халыққа қарағанда көбірек ұқсас. Асырап алу зерттеулері ересек шақта асырап алынған туыстардың тұлғалары кездейсоқ жандардың тұлғаларынан айтарлықтай өзгеше емес екенін көрсетсе де, асырап алушы ата-аналардың тәрбиелеу стилі асырап алынған балаларының нәтижесіне әсер етуі мүмкін. Зерттеулер асырап алушы ата-аналардың асырап алынған балаларына да әсер ететінін көрсетті, сондай-ақ бірнеше жақындағы зерттеулер жылы асырап алушы тәрбиелеу асырап алынған балалардың мінез-құлық проблемаларын уақыт өте келе азайтуы мүмкін екенін көрсетті. Асырап алу кезінде төрт жастан үлкен балалар кіші балаларға қарағанда көбірек психологиялық проблемаларға тап болады. Ұлыбританияда жүргізілген зерттеуге сәйкес, асырап алынған балалар асырап алудан кейін төрт жыл өткен соң да жақсармайтын психикалық денсаулық проблемаларына тап болуы мүмкін. Балалық шақта бірнеше жағымсыз оқиғаларға тап болған балалар психикалық денсаулық проблемаларына бейім. Зерттеу көрсетіп тұрғандай, психикалық денсаулық проблемаларын ерте анықтау және емдеу үшін күтім көрсететін мамандар мен асырап алушы ата-аналар баланың өмірі туралы егжей-тегжейлі ақпаратқа ие болуы керек. Ұлыбританияда жүргізілген тағы бір зерттеу асырап алынған балалардың жалпы халыққа қарағанда посттравматикалық стресс (ПТС) синдромынан зардап шегуі ықтимал екенін көрсетті. Олардың ПТС симптомдары бастан өткерген жағымсыз оқиғалардың түріне байланысты, ал тарих туралы білу жекелендірілген қолдау көрсетуге мүмкіндік береді.

Family plays a vital role in identity formation. This is not only true in childhood but also in adolescence. Identity (gender/sexual/ethnic/religious/family) is still forming during adolescence and family holds a vital key to this. The research seems to be unanimous; a stable, secure, loving, honest and supportive family in which all members feel safe to explore their identity is necessary for the formation of a sound identity. Transracial and International adoptions are some factors that play a significant role in the identity construction of adoptees. Many tensions arise from relationships built between the adoptee(s) and their family. These include being "different" from the parent(s), developing a positive racial identity, and dealing with racial/ethnic discrimination. It has been found that multicultural and transnational youth tend to identify with their parents origin of culture and ethnicity rather than their residing location, yet it is sometimes hard to balance an identity between the two because school environments tend to lack diversity and acknowledgment regarding such topics. These tensions also tend to create questions for the adoptee, as well as the family, to contemplate. Some common questions include what will happen if the family is more naïve to the ways of socially constructed life? Will tensions arise if this is the case? What if the very people that are supposed to be modeling a sound identity are in fact riddled with insecurities? Ginni Snodgrass answers these questions in the following way. The secrecy in an adoptive family and the denial that the adoptive family is different builds dysfunction into it. " social workers and insecure adoptive parents have structured a family relationship that is based on dishonesty, evasions and exploitation. To believe that good relationships will develop on such a foundation is psychologically unsound" (Lawrence). Secrecy erects barriers to forming a healthy identity. The research says that the dysfunction, untruths and evasiveness that can be present in adoptive families not only makes identity formation impossible, but also directly works against it. What effect on identity formation is present if the adoptee knows they are adopted but has no information about their biological parents? Silverstein and Kaplan's research states that adoptees lacking medical, genetic, religious, and historical information are plagued by questions such as "Who am I?" "Why was I born?" "What is my purpose?" This lack of identity may lead adoptees, particularly in adolescent years, to seek out ways to belong in a more extreme fashion than many of their non adopted peers. Adolescent adoptees are overrepresented among those who join sub cultures, run away, become pregnant, or totally reject their families. Concerning developmental milestones, studies from the Colorado Adoption Project examined genetic influences on adoptee maturation, concluding that cognitive abilities of adoptees reflect those of their adoptive parents in early childhood but show little similarity by adolescence, resembling instead those of their biological parents and to the same extent as peers in non adoptive families. Suicide risks were also significantly greater than the general population. Swedish researchers found both international and domestic adoptees undertook suicide at much higher rates than non adopted peers; with international adoptees and female international adoptees, in particular, at highest risk. Nevertheless, work on adult adoptees has found that the additional risks faced by adoptees are largely confined to adolescence. Young adult adoptees were shown to be alike with adults from biological families and scored better than adults raised in alternative family types including single parent and step families. Moreover, while adult adoptees showed more variability than their non adopted peers on a range of psychosocial measures, adult adoptees exhibited more similarities than differences with adults who had not been adopted. There have been many cases of remediation or the reversibility of early trauma. For example, in one of the earliest studies conducted, Professor Goldfarb in England concluded that some children adjust well socially and emotionally despite their negative experiences of institutional deprivation in early childhood. Other researchers also found that prolonged institutionalization does not necessarily lead to emotional problems or character defects in all children. This suggests that there will always be some children who fare well, who are resilient, regardless of their experiences in early childhood. Furthermore, much of the research on psychological outcomes for adoptees draws from clinical populations. This suggests that conclusions such that adoptees are more likely to have behavioral problems such as ODD and ADHD may be biased. Since the proportion of adoptees that seek mental health treatment is small, psychological outcomes for adoptees compared to those for the general population are more similar than some researchers propose. While adoption studies have shown that by adulthood the personalities of adopted siblings are little or no more similar than random pairs of strangers, the parenting style of adoptive parents may still play a role in the outcome of their adoptive children. Research has suggested that adoptive parents can have impacts on adoptees as well, several recent studies have shown that warm adoptive parenting can reduce behavioral problems of adopted children over time. Children who were older than four at the time of their adoption experience more psychological problems than those who were younger. According to study in the UK, adopted children can have mental health problems that do not improve even four years after their adoption. Children with multiple adverse childhood experiences are more likely to have mental health problems. The study suggests that to identify and tread mental health problems early, care professionals and the adopting parents need detailed biographical information about the child's life. Another study in the UK suggests that adopted children are more likely to suffer from post traumatic stress (PTS) than the general population. Their PTS symptoms depend on the type of adverse experiences they went through and knowledge of their history offers an option for tailored support.

ЛГБТ ата-анасының асырап алған балалары

ЛГБТ отбасылары мен гетеросексуалдық отбасылардың асырап алынған балаларының дамуында ешқандай маңызды айырмашылық жоқ екенін көрсететін дәлелдер бар. Бір жынысты асырап алуға қарсы негізгі аргументтердің бірі – баланың қалыпты дамуы үшін үйде ана мен әке болуы керек деген пікір. Дегенмен, 2013 жылы жүргізілген зерттеу, асырап алынған балалардың психологиялық жағдайын болжауға мүмкіндік беретін факторларды қарастырып, отбасы түрінің (гетеросексуалдық, гей, лесбиянка) баланың бейімделуіне әсер етпейтінін көрсетті. Керісінше, асырап алушы ата-ананың дайындығы, серіктеспен қарым-қатынастың жағдайы және басқа да жағдайлар ерте асырап алынған балалардың болашақтағы бейімделуіне ықпал етеді. Бұған қоса, 2009 жылғы зерттеу ата-ананың сексуалдық бағдары баланың сыртқы және ішкі проблемаларына әсер етпейтінін, бірақ отбасының жағдайы мен табысы, әсіресе үлкен балалар үшін бейімделуге әсер етуі мүмкін екенін көрсетті.

Кейінгі кезде пайда болған асырап алушылар

Кейінгі кезде асырап алу – асырап алынған адамның өзінің асырап алынғанын алғаш рет білетін жағдайды сипаттау үшін қолданылатын термин, көбінесе бұл жас ересек кезеңде болады. Асырап алу мәртебесін кейінірек білетін асырап алынған адамдар "Кейінгі кезде асырап алынғандар" (LDA) деп аталады. Асырап алушы ата-ананың балаға асырап алу фактісін жасыруы – бұл өткен қалыпты еңбек еді, бұл 1930, 1940 және 1950 жылдары туған асырап алынған балалар үшін жиі кездесетін жағдай. 1970 жылдан бері асырап алынған адамдардың генетикалық тегі туралы шындықты жасыру әлеуметтік жағынан қабылданбайды. Шын ата-ана туралы алдауды білу және өзінің кейінгі кезде асырап алынғанын түсіну "ақиқатты білгеннен кейін жарақат, жоғалту, қиянат, жеке басын анықтаудағы шатасу және дезориентация сияқты" қосымша сезімдерге әкелуі мүмкін.

Бала асырап алу туралы қоғамның пікірі

Батыс мәдениетінде көптеген адамдар отбасының дәстүрлі бейнесін әйел мен еркектің биологиялық балаларымен бірге тұратыны деп есептейді. Бұл түсінік басқаша отбасы формаларын қалыптан шығарады. Осының салдарынан зерттеулер көрсеткендей, асырап алған отбасыларға қатысты теріс пікірлер мен олардың отбасылық байланыстарының мықтылығына күмән туындайды. Эван Дональдсон институтының бала асырап алуға қатысты соңғы сауалнамасы осы стигманы одан әрі растайды. Сауалнамаға қатысқандардың шамамен үштен бірі асырап алынған балалардың бейімделуі нашар, денсаулыққа қатысты мәселелерге бейім және есірткі мен алкогольге құмар болатынына сенеді. Сонымен қатар, сауалнамаға қатысушылардың 40-45% асырап алынған балалардың мінез-құлқында проблемалар болуы және мектепте қиындықтарға тап болуы мүмкін деп ойлады. Алайда, осы зерттеуде асырап алушы ата-аналарға оң көзқарас байқалды, сауалнамаға қатысушылардың шамамен 90% оларды «бақытты, мүмкіндікке ие және жомарт» деп сипаттады. Көптеген адамдар бала асырап алу туралы ақпаратты достары мен туыстарынан, сондай-ақ ақпарат құралдарынан алатынын айтады. Дегенмен, көпшілік ақпарат құралдары асырап алу туралы жағымды ақпарат береді деп санайды; 72% оң әсер алғанын мәлімдеді. Бірақ, ақпарат құралдарының асырап алу туралы жарияланымдарына сын да айтылады. Мысалы, кейбір асырап алу блогтары «Meet the Robinsons» фильмінде ескірген жетімдер үйінің суреттерін пайдаланғаны үшін сынға алды, сондай-ақ Эван Б. Дональдсон асырап алу институты да осы мәселені көтерді. Асырап алумен байланысты стигмалар, әсіресе тәрбие беруге алынған балалар үшін күшейеді. Теріс пікірлер осындай балаларды асырап алу мүмкін емес және «қалыпты» отбасы құруға болатын емес деген сенімге әкеледі. 2004 жылғы Pew Commission on Children in Foster Care (Тәрбиеге алынған балалар жөніндегі комиссия) есебінде 1980 жылдан бері тәрбиеге алынған балалардың саны екі есеге өскені және қазір жылына шамамен жарты миллион бала тәрбиеде екені көрсетілді. Бала асырап алуға қатысты көзқарас сауалнамасы (ATAQ): Бұл сауалнаманы алғаш рет Абдуллазаде, Шалои және Махмуди әзірледі. Алдын ала нұсқа: Бұл сауалнамада Ликерт шкаласы бойынша 1 («Толық келіспеймін») және 5 («Толық келісемін») аралығындағы 23 сұрақ бар. Бұл сұрақтар аталған құралды құру және зерттеу мақсатында жасалған элементтерді жетілдіруден кейін алынған. Сұрақтардың талдауы және бастапқы психометриялық талдаулар оның екі факторы бар екенін көрсетті. 3, 10, 11, 12, 14, 15, 16, 17, 19, 20, 21-ші сұрақтар кері бағаланады, ал қалғандары оң бағаланады. Варимакс айналымымен негізгі компоненттерді қолдана отырып жүргізілген зерттеу факторлық талдауының нәтижелері асырап алуға қатысты көзқарастың екі компонентін анықтады: асырап алуға қатысты танымдық және мінез-құлқылық-эмоционалдық аспектілер. Бұл екі компонент жалпы үлгідегі дисперсияның 43,25%-ын түсіндірді. Сауалнаманың сенімділігін өлшеу үшін Кронбахтың альфа коэффициенті қолданылды. Кронбахтың альфа коэффициенті бүкіл сауалнама үшін 0,709, бірінші компонент үшін 0,71 және екінші компонент үшін 0,713 құрады. Сонымен қатар, қажетті әлеуметтік бейімділік пен асырап алуға қатысты көзқарастың танымдық және мінез-құлқылық-эмоционалдық аспектілері арасында мағыналы оң байланыс болды (P ≤ 0,01).

In Western culture, many see that the common image of a family being that of a heterosexual couple with biological children. This idea places alternative family forms outside the norm. As a consequence – research indicates – disparaging views of adoptive families exist, along with doubts concerning the strength of their family bonds. The most recent adoption attitudes survey completed by the Evan Donaldson Institute provides further evidence of this stigma. Nearly one third of the surveyed population believed adoptees are less well adjusted, more prone to medical issues, and predisposed to drug and alcohol problems. Additionally, 40–45% thought adoptees were more likely to have behavior problems and trouble at school. In contrast, the same study indicated adoptive parents were viewed favorably, with nearly 90% describing them as "lucky, advantaged, and unselfish". The majority of people state that their primary source of information about adoption comes from friends and family and the news media. Nevertheless, most people report the media provides them a favorable view of adoption; 72% indicated receiving positive impressions. There is, however, still substantial criticism of the media's adoption coverage. Some adoption blogs, for example, criticized Meet the Robinsons for using outdated orphanage imagery as did advocacy non profit The Evan B. Donaldson Adoption Institute. The stigmas associated with adoption are amplified for children in foster care. Negative perceptions result in the belief that such children are so troubled it would be impossible to adopt them and create "normal" families. A 2004 report from the Pew Commission on Children in Foster Care has shown that the number of children waiting in foster care doubled since the 1980s and now remains steady at about a half million a year." Attitude toward Adoption Questionnaire (ATAQ): this questionnaire was first developed by Abdollahzadeh, Chaloyi and Mahmoudi(2019). Preliminary Edition: This questionnaire has 23 items based on the Likert scale of 1 (totally Disagree), up to 5 (Totally Agree) being obtained after refining the items designed to construct the present tool and per study study. The analysis of item and initial psychometric analyses indicate that there are two factors in it. Items 3 10 11 12 14 15 16 17 19 20 21 are reversed and the rest are graded positively. The results of exploratory factor analysis by main components with varimax rotation indicated two components of attitude toward adoption being named respectively cognitive as the aspects of attitude toward adoption and behavioral emotional aspects of attitude toward adoption. These two components explained 43.25% of the variance of the total sample. Cronbach's alpha coefficient was used to measure the reliability of the questionnaire. Cronbach's alpha coefficient was 0.709 for the whole questionnaire, 0.71 for the first component, and 0.713 for the second one. In addition, there was a significant positive relationship between desired social tendencies and the cognitive aspect of attitude toward adoption as well as the behavioral emotional aspects of attitude toward adoption (P ≤ 0.01).

Мәжбүрлеп асырап алу

Отбасын сақтау – мүмкін болса, аналар мен балаларды бірге ұстауға баса назар аудару. АҚШ-та бұл Нью-Йорк Foundling Home (Нью-Йорк табылған балаларды асырап алу үйі) саясатының өзгеруімен айқын көрінді, ол елдегі ең көне және жабық тізімдерді алғаш рет енгізген мекеме. Ол үш жаңа қағиданы орнатып, оның ішінде "балаларды орналастыруға жол бермеу" қағидасын бекітті, бұл балалардың туған отбасыларымен бірге болу арқылы жақсы қызмет ететініне сенім білдіреді. Бұл бүгінгі күнге дейін күшінде болып отырған саясаттың елеулі өзгерісі. Сонымен қатар, 1997 жылы құрылған Origins USA сияқты ұйымдар отбасын сақтау және аналардың құқықтары туралы белсенді түрде сөйлей бастады. Бұл реформалық қозғалыстардың идеялық негізіне Нэнси Веррьенің "Түпкі жара" еңбегі әсер етті. "Түпкі жара" – баланың туған анасынан айырылғаннан кейін сезінетін ауыр құйреу. Бұл асырап алынған баланың өмір бойы сезінетін терең және салдарлы тасталу сезімі. Соғыстан кейін тек 25 мың адам ғана өз отбасыларына оралды. Австралиядағы аборигендердің ұрланған ұрпағы, АҚШ-тағы америкалық үндістер және Канаданың бірінші ұлттары да ұқсас саясаттың салдарына ұшырады. Бұл тәжірибелер соңғы жылдары маңызды әлеуметтік және саяси мәселелерге айналды және көп жағдайда саясат өзгерді. Мысалы, АҚШ 1978 жылғы Үнді балалар әл-ауқаты заңын қабылдады, ол үнді баласын асырап алу туралы шешімдерге тайпа мен отбасының қатысуын қамтамасыз етеді, ал басымдық баланың тайпасы ішінде асырап алуға беріледі. Мәжбүрлеп ассимиляция көбінесе этникалық мәселелермен байланысты болғанымен, саяси азшылықтардың балаларын ассимиляциялау да болды. Испанияда Франсиско Франконың 1939-1975 жылдардағы диктатурасы кезінде режиміне қарсы шыққан солшылдардың жаңа туған балалары немесе үйленбеген немесе кедей жұптардың балалары аналарынан алынып, асырап алынды. Жаңа туған аналарға олардың балалары дүниеден кенеттен өткенін және аурухана олардың жерлеуімен айналысқанын жиі айтылды, бірақ шындығында олар басқа отбасыларға берілді немесе сатылды. Шамамен 300 мың баланың осы оқиғаға қатысқандығы белгілі. Бұл жүйе – дәрігерлер, медбикелер, монахтар және дін қызметкерлерін қамтыды – Франконың 1975 жылғы өлімінен кейін де жалғасып, 1987 жылға дейін балаларды заңсыз сату желісі ретінде өмір сүрді, содан кейін асырап алуды реттейтін жаңа заң қабылданды. Балаларды асырап алуға мәжбүрлеу балалардың әл-ауқатын қорғау мақсатында да жүзеге асырылды. Үйленбеген немесе жалғыз аналардың балалары мұндай мәжбүрлі асырап алудың жиі нысаны болды. Бұл 1950-1970 жылдар аралығында ағылшын тіліндегі елдерде "бала жинау" дәуірінде кең таралды. Кедей ата-аналардың балалары да балаларды асырап алуға мәжбүрлеуге ұшырады. Швейцарияда 1850 жылдардан бастап 20 ғасырдың ортасына дейін Вердингкиндер немесе "шартты балалар" жағдайында осыған ұқсас жағдайлар болды.

Family preservation is the emphasis that, if possible, mothers and children should be kept together. In the U. S., this was clearly illustrated by the shift in policy of the New York Foundling Home, an adoption institution that is among the country's oldest and one that had pioneered sealed records. It established three new principles including "to prevent placements of children ", reflecting the belief that children would be better served by staying with their biological families, a striking shift in policy that remains in force today. In addition, groups such as Origins USA (founded in 1997) started to actively speak about family preservation and the rights of mothers. The intellectual tone of these reform movements was influenced by the publishing of The Primal Wound by Nancy Verrier. "Primal wound" is described as the "devastation which the infant feels because of separation from its birth mother. It is the deep and consequential feeling of abandonment which the baby adoptee feels after the adoption and which may continue for the rest of his life." and only 25,000 returned to their families after the war. The Stolen Generation of Aboriginal people in Australia were affected by similar policies, as were Native Americans in the United States and First Nations of Canada. These practices have become significant social and political issues in recent years, and in many cases the policies have changed. The United States, for example, now has the 1978 Indian Child Welfare Act, which allows the tribe and family of a Native American child to be involved in adoption decisions, with preference being given to adoption within the child's tribe. While forced assimilation usually revolves around ethnicity, assimilating children of political minorities has also occurred. In Spain under Francisco Franco's 1939–1975 dictatorship the newborns of some left wing opponents of the regime, or unmarried or poor couples, were removed from their mothers and adopted. New mothers were frequently told their babies had died suddenly after birth and the hospital had taken care of their burials, when in fact they were given or sold to another family. It is believed that up to 300,000 babies were involved. These system—which allegedly involved doctors, nurses, nuns and priests—outlived Franco's death in 1975 and carried on as an illegal baby trafficking network until 1987 when a new law regulating adoption was introduced. Forced adoption has also been enforced with the rationale of child welfare. The children of unwed or single mothers are commonly the target of such forced adoption. This was prominent during baby scoop era in the 1950s through the 1970s in the anglosphere. The children of parents in poverty have also been targeted for forced adoption under the rational of child welfare. This was often the case for Verdingkinder or "contract children" in Switzerland between the 1850s through the middle of the twentieth century.

Коммерциялық асырап алу

Бала асырап алу әдетте судьялар, бюрократтар және әлеуметтік жұмыскерлер тарапынан жүзеге асырылады. Жетімдерді беру немесе алудан пайда табу, қатыгездікке ұқсас әрекеттерге ынталандырады.

Бала өсіру

Бала өсіру – баланың күтімін өз мойнына алып, оның үшін төлем алу тәжірибесі. Бұл ең көп кездесетін жағдай Викториялық Британияда болды. Баланың заңды емес тууы және оның салдарынан туындайтын әлеуметтік айып, әдетте ананың баласын бала өсірушіге беруіне себеп болатын. Бала өсірушілер кейде шығындарды азайту үшін сәбилерді қараусыз қалдырып немесе өлтіріп тастайтын.

Балаларды пайдалану

Бала жинау – адам баласын сату практикасы, әдетте асырап алу мақсатында. Кедей аналар "бала фабрикалары" деп аталатын көшедегі клиникаларды пайдаланып, бала туып, оларды бай әйелдерге ақы төлеу үшін асырап беруге ұсынады. Бұл ерікті түрде болуы мүмкін, бірақ бала фабрикалары әйелдерді күштеп немесе ұрлап алып, оларды зорлап, балаларын асырап алуға сату үшін осындай мекемелерге жеткізеді. Найробидегі ұйымдасқан топтар көшеде ұйықтап жатқан үйсіз аналардың балаларын ұрлап әкететіні белгілі.

Ресми деректер

Бала асырап алу тәжірибесі 20 ғасыр бойында айтарлықтай өзгерді, әрбір жаңа қозғалыс қандай да бір жағынан реформа ретінде танылды. 1970 жылдардан бастап бала асырап алуды жақсартуға жасалған күш-жігер жазбаларды ашумен және отбасыны сақтауға ынталандырумен байланысты болды. Бұл идеялар қазіргі заманғы бала асырап алудың құпиялылығы жеке тұлғаны қалыптастыру процесіне әсер етуі, генеалогиялық шатасу тудыруы және медициналық тарих туралы ақпараттың жетіспеуіне себеп болуы мүмкін деген ұсыныстардан туындады. Ашық жазбалар: АҚШ-та заңды түрде бала асырап алғаннан кейін, асырап алынған баланың бастапқы туу туралы куәлігі әдетте өзгертіліп, асырап алудан кейінгі жаңа куәлікпен алмастырылады. Түпнұсқа куәліктегі биологиялық ата-ананың аты-жөні асырап алушы ата-ананың аты-жөнімен ауыстырылады, бұл баланың асырап алушы ата-аналарға туылғандай көрінуіне әкеледі. 1930 жылдардың соңынан бастап 1970 жылдарға дейін штат заңдары бала асырап алудан кейін бастапқы туу туралы куәліктің мөрленуіне рұқсат берді және кейбір штаттарда асырап алынған адамға ересек болғаннан кейін де түпнұсқа куәлікті алу мүмкіндігі болмады. Асырап алынған адамдар осы заңдарды жоюға ұзақ уақыттан бері тырысып келеді, осылайша олар өздерінің бастапқы туу туралы куәліктерін ала алады. 1970 жылдары асырап алынған балалардың туу туралы куәліктерін және басқа да асырап алу туралы жазбаларды ашуға бағытталған қозғалыстар, заңды емес балалардың қабылдануының артуымен бірге өркендеді. АҚШ-та Жан Патон 1954 жылы «Жетімдер саяхаты» ұйымын құрды, ал Флоренс Фишер 1971 жылы «Асырап алынғандардың бостандығы қозғалысы» қауымдастығын (ALMA) құрды, мөрленген жазбаларды «адамның қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін нәрсе» деп атады. 1975 жылы Эмма Мэй Виларди бірінші өзара келісім тіркелімін, Халықаралық Soundex Reunion Registry (ISRR) құрды, бұл асырап алу арқылы бөлінген адамдарға бір-бірін табуға мүмкіндік берді. Ли Кэмпбелл және басқа да биологиялық аналар CUB (Concerned United Birthparents) құрды. Осыған ұқсас идеялар бүкіл әлемде Канададағы «Ата-ананы табу» және Австралиядағы «Жыспақ» сияқты халықтық ұйымдарда тарады. 1975 жылы Англия мен Уэльсте моральдық негіздер бойынша жазбалар ашылды. 1979 жылы 33 штаттың, Канада мен Мексиканың 32 ұйымының өкілдері Вашингтонда бас қосып, Американың бала асырап алу конгресін (AAC) құрды, бірауыздан қабылданған қарар: «Асырап алу үштігінің барлық мүшелері үшін – биологиялық ата-аналар, асырап алушы ата-аналар және асырап алынған бала – толық анықтамалық ақпаратпен ашық жазбалар, асырап алынған баланың көп ұлғайған жасынан бастап (штатқа байланысты 18 немесе 19 жас) немесе үштіктің барлық мүшелері келіссе ертерек». Кейінгі жылдары «Бастард Ұлты» (1996 жылы құрылған) сияқты белсенді ұйымдар пайда болды, олар Алабама, Делавэр, Нью-Гэмпшир, Орегон, Теннесси және Мэн штаттарында мөрленген жазбаларды жоюға көмектесті. Нью-Йорк пен ұлттық асырап алушылардың құқықтары жөніндегі белсенділердің коалициясы 2019 жылы 83 жылдық шектеуші заңды жою үшін сәтті жұмыс істеді, және Нью-Йоркте туған ересек асырап алынған адамдар мен олардың ұрпақтары бүгін өздерінің бастапқы туу туралы куәліктерін сұрауға және алуға құқылы. 2021 жылдың соңына қарай АҚШ-тың он штаты ересек асырап алынған адамдардың өздерінің бастапқы туу туралы куәліктерін алу құқығын мойындайды, соның ішінде Алабама, Аляска, Колорадо, Коннектикут, Канзас, Мэн, Нью-Гэмпшир, Нью-Йорк, Орегон және Род-Айленд. Коннектикут 2021 жылы асырап алынған адамның өзінің бастапқы туу туралы куәлігін сұрап алу құқығын қалпына келтірген оншы штат болды.

Adoption practices have changed significantly over the course of the 20th century, with each new movement labeled, in some way, as reform. Beginning in the 1970s, efforts to improve adoption became associated with opening records and encouraging family preservation. These ideas arose from suggestions that the secrecy inherent in modern adoption may influence the process of forming an identity, create confusion regarding genealogy, and provide little in the way of medical history. Open records: After a legal adoption in the United States, an adopted person's original birth certificate is usually amended and replaced with a new post adoption birth certificate. The names of any birth parents listed on the original birth certificate are replaced on an amended certificate with the names of the adoptive parents, making it appear that the child was born to the adoptive parents. Beginning in the late 1930s and continuing through the 1970s, state laws allowed for the sealing of original birth certificates after an adoption and, except in some states, made the original birth certificate unavailable to the adopted person even at the age of majority. Adopted people have long sought to undo these laws so that they can obtain their own original birth certificates. Movements to unseal original birth certificates and other adoption records for adopted people proliferated in the 1970s along with increased acceptance of illegitimacy. In the United States, Jean Paton founded Orphan Voyage in 1954, and Florence Fisher founded the Adoptees' Liberty Movement Association (ALMA) in 1971, calling sealed records "an affront to human dignity". While in 1975, Emma May Vilardi created the first mutual consent registry, the International Soundex Reunion Registry (ISRR), allowing those separated by adoption to locate one another. and Lee Campbell and other birthmothers established CUB (Concerned United Birthparents). Similar ideas were taking hold globally with grass roots organizations like Parent Finders in Canada and Jigsaw in Australia. In 1975, England and Wales opened records on moral grounds. By 1979, representatives of 32 organizations from 33 states, Canada and Mexico gathered in Washington, DC, to establish the American Adoption Congress (AAC) passing a unanimous resolution: "Open Records complete with all identifying information for all members of the adoption triad, birthparents, adoptive parents and adoptee at the adoptee's age of majority (18 or 19, depending on state) or earlier if all members of the triad agree." Later years saw the evolution of more militant organizations such as Bastard Nation (founded in 1996), groups that helped overturn sealed records in Alabama, Delaware, New Hampshire, Oregon, Tennessee, and Maine. A coalition of New York and national adoptee rights activists successfully worked to overturn a restrictive 83 year old law in 2019, and adult adopted people born in New York, as well as their descendants, today have the right to request and obtain their own original birth certificates. As of 2021, ten states in the United States recognize the right of adult adopted people to obtain their own original birth certificates, including Alabama, Alaska, Colorado, Connecticut, Kansas, Maine, New Hampshire, New York, Oregon and Rhode Island. Connecticut in 2021 became the tenth state to restore an adopted person's right to request and obtain their original birth certificates.

Бала асырап алу тілі

Бала асырап алу терминологиясы өзгеріп, дамып келеді және 1970 жылдардан бері бала асырап алу реформасымен тығыз байланысты даулы мәселе болып табылады. Бұл дау-дамай асырап алу процесіне қатысы бар кейбір адамдарға көбірек ұнайтын немесе кем қорлайтын болған терминдерді қолданудан туындайды, бірақ осы терминдер басқаларына ренжіту немесе қорлау сезімін тудыруы мүмкін. Бұл дау асырап алудағы мәселелерді көрсетеді, сондай-ақ ежелгі әлеуметтік құбылыстарды сипаттау үшін жаңа сөздер мен тіркестер ойлап табу, осы құбылыстарға қатысы бар адамдардың сезімдері мен тәжірибесін міндетті түрде өзгерте бермейді. Осыған қарама-қарсы екі топтағы терминдерді көбінесе «позитивті асырап алу тілі» (PAL) (кейде «құрметті асырап алу тілі» (RAL)) және «шындық асырап алу тілі» (HAL) деп атайды.

Оң бала асырап алған тіл (PAL)

1970 жылдары бала асырап алуды іздеу және қолдау ұйымдары дамыған кезде, сол кездегі қолданыстағы тілге қатысты мәселелер туындады. Сороскидің, Паннор мен Баранның "Асырап алу үшбұрышы" сияқты кітаптары жарық көргеннен және CUB (Біріккен алаңдаған туған ата-аналар) сияқты қолдау топтары құрылғаннан кейін, "табиғи ата-ана" терминінен "туған ата-ана" терминіне маңызды ауысу болды. Уақыттың өзгеруімен және қоғамдық көзқарастардың эволюциясымен бірге асырап алуда қолданылатын тілге қатысты талдау күшейді. Әлеуметтік жұмыскерлер және асырап алу саласындағы басқа да мамандар, қатысушылардың пікірін көрсететіндей терминдерді қолдана бастады. 1979 жылы Мариетта Спенсер Американың балалар әл-ауқаты лигасы (CWLA) үшін "Асырап алу терминологиясы" деген мақала жазды, ол оның кейінгі "Жасампаз асырап алу терминологиясы" жұмысының негізі болды. Бұл Пэт Джонстонның "Позитивті асырап алу тілі" (PAL) және "Құрметті асырап алу тілі" (RAL) еңбектеріне әсер етті. "Позитивті асырап алу тілінде" "туған ана" (табиғи ана және нағыз ана терминдерін алмастыратын) және "тапсыру" (бас тарту терминін алмастыратын) сияқты терминдер бар. Мұндай ұсыныстар адамдарды асырап алу терминологиясын қолдануда көбірек сақтық танытуға ынталандырды.

Адал қабылдау тілі (ААЛ)

"Шындық асырап алу тілі" дегені – қолдаушыларының пікірінше, мынадай көзқарастарды көрсететін терминдер жиынтығы: (1) заңды асырап алуға дейін болған отбасылық қарым-қатынастар (әлеуметтік, эмоционалдық, психологиялық немесе физикалық) көбінесе осы оқиғадан кейін де жалғасады немесе ұзақ уақыт бөлініп жүрген жағдайда да қандай да бір нысанда сақталады, және (2) балаларын асырап алуға "ерікті түрде тапсырған" аналар (сот арқылы бекітілген балалардың әл-ауқатын қорғау шаралары арқылы мәжбүрлі түрде алудан өзгеше) мұны еркіндікпен жасалған таңдау деп емес, керісінше, әлсіздік, жеткіліксіз ресурстар және жалпы таңдау мүмкіндігінің болмауы сияқты жағдайларды сипаттайды. Бұл сонымен қатар "туған ана" терминінің осы әйел бала туғаннан кейін аналық қызметін тоқтатқандай сезім тудыратындықтан, кемсітушілік екенін көрсетеді. "Шындық асырап алу тілін" қолдайтындар мұны ананың "мал өсіруші" немесе "инкубатор" ретінде қарастырылуымен салыстырады. "Шындық асырап алу тіліне" кіретін терминдерге "табиғи ана", "бірінші ана" және "асырап алуға тапсырылған" сияқты бұрынғы "асырап алу тілінен" (PAL) қолданылған терминдер де кіреді.

Реюнион

Бала асырап алғандардың іздеу әрекеттерінің ауқымын бағалау қиынға соқты; зерттеулер маңызды айырмашылықтарды көрсетеді. Бұл мәселенің бір бөлігі, асырап алынғандардың аз санынан туындайды, бұл кездейсоқ сауалнама жүргізуді қиындатады, тіпті мүмкін емес етеді. Дегенмен, асырап алынғандардың іздеуге деген қызығушылығының деңгейін 1975 жылы асырап алынғандардың туу куәліктеріне қол жеткізуді жеңілдеткен Англия мен Уэльс мысалынан көруге болады. Ұлыбританияның Ұлттық статистика басқармасы барлық асырап алынғандардың 33%-ы өздерінің бастапқы туу куәліктерінің көшірмесін сұрайды деп болжайды, бұл 1975 жылы жасалған алғашқы болжамдардан асып түседі, онда асырап алынғандардың аз бөлігі ғана өздерінің куәліктерін сұрайды деп есептелген. Алайда, бұл болжам шын іздеу көрсеткішін кемсітеді, себебі көптеген асырап алынғандар сол дәуірде басқа жолдармен туу куәліктерін алады. Зерттеу әдебиетінде асырап алынғандардың қайта қосылуды қалауының төрт себебі көрсетілген: 1) олар толыққанды шежіре білуді қалайды, 2) олардың тууына, ұрықтануына және асырап беруіне әкелген оқиғаларға қызығушылық танытады, 3) олар өз балаларына ақпарат беруді үміттенеді және 4) оларға медициналық ақпаратты қоса, толық биологиялық ақпарат қажет. Алайда, асырап алу зерттеушілері келтірілген себептердің толық емес екенін болжайды: мұндай ақпаратты үшінші тұлға жеткізе алғанымен, қайта қосылу іздеген асырап алынғандармен сұхбаттасулар олардың биологиялық туыстарын кездестіру қажеттілігін білдіргенін көрсетті. Қайта қосылуға деген құштарлық асырап алынған адамның қоғаммен өзара әрекеттесуімен және қабылдануымен байланысты. Ішкі бағытталған теориялар кейбір асырап алынғандардың өзіне деген түсінігінде белгісіздіктер бар екенін, бұл олардың тұрақты жеке басын көрсету қабілетін қиындататынын көрсетеді. Кездесу өзіне сенімділіктің жетіспеушілігін жоюға көмектеседі. Сыртқы бағытталған теориялар, керісінше, қайта қосылудың асырап алынғандар үшін әлеуметтік таңбаны жеңудің жолы екенін ұсынады. Гоффман алғаш ұсынған теорияның төрт бөлігі бар: 1) асырап алынғандар биологиялық байланыстардың болмауын өздерінің асырап алған отбасын басқалардан ерекшелендіретін фактор ретінде қарастырады, 2) бұл түсінік асырап алушылардың қанатын білдіретін тәжірибелермен нығайтылады, 3) осы факторлардың жиынтығы кейбір асырап алынғандарда әлеуметтік шеттелу сезімін тудырады және 4) бұл асырап алынғандар қоғамдағы мүшелігін нығайтатын қанатын іздеу арқылы жауап береді. Қайта қосылудың сыртқы негіздемесі асырап алынғандардың асырап алған отбасында жақсы бейімделіп, бақытты болуы мүмкін екенін, бірақ әлеуметтік таңбаның әсерін жою үшін іздейтінін көрсетеді. Қорыта айтқанда, қайта қосылу асырап алынғандар мен олардың ата-аналары үшін түрлі мәселелерді тудырады. Дегенмен, қайта қосылудың нәтижесі көбінесе оң болып көрінеді. Бүгінгі күнгі ең ірі зерттеуде (1007 асырап алынған бала мен оларды асырап беруші ата-аналардың жауаптары негізінде) респонденттердің 90%-ы қайта қосылудың пайдалы тәжірибе болғанын айтты. Алайда, бұл асырап алынған бала мен ата-ана арасындағы қарым-қатынастың жалғасқанын немесе осы мақсатта іздеу жүргізілгенін білдірмейді.

Estimates for the extent of search behavior by adoptees have proven elusive; studies show significant variation. In part, the problem stems from the small adoptee population which makes random surveying difficult, if not impossible. Nevertheless, some indication of the level of search interest by adoptees can be gleaned from the case of England and Wales which opened adoptees' birth records in 1975. The U. K. Office for National Statistics has projected that 33% of all adoptees would eventually request a copy of their original birth records, exceeding original forecasts made in 1975 when it was believed that only a small fraction of the adoptee population would request their records. The projection is known to underestimate the true search rate, however, since many adoptees of the era get their birth records by other means. The research literature states adoptees give four reasons for desiring reunion: 1) they wish for a more complete genealogy, 2) they are curious about events leading to their conception, birth, and relinquishment, 3) they hope to pass on information to their children, and 4) they have a need for a detailed biological background, including medical information. It is speculated by adoption researchers, however, that the reasons given are incomplete: although such information could be communicated by a third party, interviews with adoptees, who sought reunion, found they expressed a need to actually meet biological relations. It appears the desire for reunion is linked to the adoptee's interaction with and acceptance within the community. Internally focused theories suggest some adoptees possess ambiguities in their sense of self, impairing their ability to present a consistent identity. Reunion helps resolve the lack of self knowledge. Externally focused theories, in contrast, suggest that reunion is a way for adoptees to overcome social stigma. First proposed by Goffman, the theory has four parts: 1) adoptees perceive the absence of biological ties as distinguishing their adoptive family from others, 2) this understanding is strengthened by experiences where non adoptees suggest adoptive ties are weaker than blood ties, 3) together, these factors engender, in some adoptees, a sense of social exclusion, and 4) these adoptees react by searching for a blood tie that reinforces their membership in the community. The externally focused rationale for reunion suggests adoptees may be well adjusted and happy within their adoptive families, but will search as an attempt to resolve experiences of social stigma. In sum, reunions can bring a variety of issues for adoptees and parents. Nevertheless, most reunion results appear to be positive. In the largest study to date (based on the responses of 1,007 adoptees and relinquishing parents), 90% responded that reunion was a beneficial experience. This does not, however, imply ongoing relationships were formed between adoptee and parent nor that this was the goal.

Мәдениеттің өзгеруі

Бала асырап алуға қатысты көзқарастар мен заңдар кеңінен әртүрлі. Барлық мәдениеттерде туған ата-аналары тәрбиелей алмайтын балаларды басқалардың отбасында өсіруге мүмкіндік жасалса да, барлық мәдениетте де бала асырап алу ұғымы бар емес, яғни туыс емес балаларды асырап алушылардың биологиялық балаларымен бірдей қарау. Мысалы, Ислам заңы бойынша асырап алынған балалар өз тегін сақтап, қана байланыстарын анықтауы тиіс, және дәстүр бойынша әйелдер асырап алған отбасындағы ер адамдардың алдында хиджаб киеді. Мысырда осы мәдени ерекшеліктер бала асырап алуды заңсыз деп жариялауға және оның орнына күтімге алу жүйесін енгізуге әкеп соқты.

Үйге оралу күні

Кейбір елдерде, мысалы, Америка Құрама Штаттарында, "Үйге оралу күні" – баланың асырап алу отбасымен ресми түрде біріктірілетін күні.