Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
БҰҰ-ны құрайтын ұйымдар
Organisations comprising the UN
Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесі Біріккен Ұлттар Ұйымының алты басты органынан (Бас Ассамблея, Қауіпсіздік Кеңесі, Экономикалық және әлеуметтік кеңес (ЭКОСОК), Қамқоршылық Кеңесі, Халықаралық сот (ХҚС) және БҰҰ хатшылығы), мамандандырылған агенттіктер мен байланысты ұйымдардан тұрады. БҰҰ жүйесіне жеке басқарылатын қорлар мен бағдарламалар, зерттеу және оқу институттары, сондай-ақ басқа да қосалқы ұйымдар сияқты қосалқы органдар да кіреді. Бұл ұйымдардың кейбіреулері 1945 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы құрылғанға дейін пайда болған және Ұлттар Лигасы таратылғаннан кейін оларға мұрагерлікпен өткен. Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінің кейбір ұйымдарының басшылары мен Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми құрамына кірмейтін Дүниежүзілік сауда ұйымының басшылары Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас атқарушыларының үйлестіру кеңесіне (CEB) қатысады. Ол сонымен қатар көптеген қосалқы органдарды құрды.
The United Nations System consists of the United Nations' six principal bodies (the General Assembly, Security Council, Economic and Social Council (ECOSOC), Trusteeship Council, International Court of Justice (ICJ), and the UN Secretariat), the Specialized Agencies and related organizations. The UN System includes subsidiary bodies such as the separately administered funds and programmes, research and training institutes, and other subsidiary entities. Some of these organizations predate the founding of the United Nations in 1945 and were inherited after the dissolution of the League of Nations. The executive heads of some of the United Nations System organizations and the World Trade Organization, which is not formally part of the United Nations System, have seats on the United Nations System Chief Executives' Board for Coordination (CEB). It has also established a wide number of subsidiary organs.
Қауіпсіздік Кеңесі
Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі (БҰҰҚ) халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтауға міндетті. Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысында баяндалған оның өкілеттіктері бейбітшілік сақтау операцияларын құру, халықаралық санкциялар енгізу және әскери әрекеттерге рұқсат беруді қамтиды. Оның өкілеттіктері Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесінің қаулылары арқылы іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесі алғашқы отырысын 1946 жылдың 17 қаңтарында Лондон қаласындағы Вестминстердегі Черч-хауста өткізді. Алғашқы отырысынан бері үздіксіз сессияда жұмыс істейтін Кеңес, Париж және Аддис-Абеба сияқты көптеген қалаларда кеңінен саяхаттап, сондай-ақ Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтерінде де кездесулер өткізді. Қауіпсіздік Кеңесінің құрамында 15 мүше бар, олардың бесеуі вето құқығына ие тұрақты мүшелер (Қытай, Франция, Ресей, Ұлыбритания және АҚШ), ал қалған 10 мүше екі жылдық мерзімге сайланатын тұрақты емес мүшелер. Бұл негізгі құрылым БҰҰ Жарғысының V тарауында көрсетілген. Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері Қауіпсіздік Кеңесінің кез келген уақытта отырыс өткізуі үшін БҰҰ-ның Нью-Йорктегі штаб-пәтерінде болуға міндетті.
The United Nations Security Council (UNSC) is charged with the maintenance of international peace and security. Its powers, outlined in the United Nations Charter, include the establishment of peacekeeping operations, the establishment of international sanctions, and the authorization of military action. Its powers are exercised through United Nations Security Council resolutions. The Security Council held its first ever session on 17 January 1946 at Church House, Westminster, London. Since its first meeting, the council, which exists in continuous session, has travelled widely, holding meetings in many cities, such as Paris and Addis Ababa, as well as at its current permanent home at the United Nations Headquarters in New York City. There are 15 members of the Security Council, consisting of five veto wielding permanent members (China, France, Russia, the United Kingdom, and the United States) and 10 elected non permanent members with two year terms. This basic structure is set out in Chapter V of the UN Charter. Security Council members must always be present at UN headquarters in New York so that the Security Council can meet at any time.
Экономикалық және әлеуметтік кеңес
БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесі (ЭКОСОК) БҰҰ-ның 15 мамандандырылған агенттігінің, олардың функционалдық комиссияларының және бес өңірлік комиссиясының экономикалық, әлеуметтік және осымен байланысты жұмыстарын үйлестіруге жауапты. ЭКОСОК-тың 54 мүшесі бар, және ол жыл сайын шілде айында төрт апталық сессия өткізеді. 1998 жылдан бері, ЭКОСОК сәуір айында Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) маңызды комитеттерінің төрағалары – қаржы министрлерімен де кездеседі. ЭКОСОК халықаралық экономикалық және әлеуметтік мәселелерді талқылаудың, сондай-ақ мүше мемлекеттерге және Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесіне бағытталған саяси ұсынымдарды қалыптастырудың орталық алаңы болып табылады.
The United Nations Economic and Social Council (ECOSOC) is responsible for co ordinating the economic, social, and related work of 15 UN specialized agencies, their functional commissions and five regional commissions. ECOSOC has 54 members; it holds a four week session each year in July. Since 1998, it has also held a meeting each April with finance ministers heading key committees of the World Bank and the International Monetary Fund (IMF). The ECOSOC serves as the central forum for discussing international economic and social issues, and for formulating policy recommendations addressed to member states and the United Nations System.
Халықаралық Сот соты
Халықаралық сот – Біріккен Ұлттар Ұйымының басты сот органы. Ол Нидерландтағы Гаага қаласындағы Бейбітшілік сарайында орналасқан. Оның негізгі қызметтері – мемлекеттер тарапынан оған жүйтелген заңдық дауларды шешу және тиісті өкілеттік алған халықаралық органдар, мекемелер мен БҰҰ Бас Ассамблеясы ұсынған заңдық сұрақтар бойынша кеңес беру.
The International Court of Justice is the primary judicial organ of the United Nations. It is based in the Peace Palace in The Hague, Netherlands. Its main functions are to settle legal disputes submitted to it by states and to provide advisory opinions on legal questions submitted to it by duly authorized international organs, agencies, and the UN General Assembly.
Қамқоршылық кеңесі
Біріккен Ұлттар Ұйымының негізгі органдарының бірі – Біріккен Ұлттар Ұйымының қамқорлық кеңесі, қамқорлық аумақтарының тұрғындарының мүддесі мен халықаралық бейбітшілік және қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатымен құрылды. Қамқорлықтағы аумақтардың көпшілігі – Ұлттар Лигасының бұрынғы мандаттары немесе Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында жеңілген елдерден алынған территориялар – қазір өздерінің дербес үкіметтерін құрды немесе тәуелсіздікке қол жеткізді, жеке мемлекеттер ретінде немесе көршілес тәуелсіз елдерге қосылып. Соңғысы – 1994 жылдың желтоқсан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесі болған Тынық мұхиты аралдарының бұрынғы қамқорлық аймағының бір бөлігі Палау еді.
The United Nations Trusteeship Council, one of the principal organs of the United Nations, was established to ensure that trust territories were administered in the best interests of their inhabitants and of international peace and security. The trust territories—most of them are former mandates of the League of Nations or territories taken from nations defeated at the end of World War II—have all now attained self government or independence, either as separate nations or by joining neighbouring independent countries. The last was Palau, formerly part of the Trust Territory of the Pacific Islands, which became a member state of the United Nations in December 1994.
Қатынасты ұйымдар
Кейбір ұйымдардың БҰҰ-мен қарым-қатынасы Біріккен Ұлттар Ұйымы Жарғысының 57 және 63-баптарына сәйкес құрылған мамандандырылған мекемелер мен БҰҰ арасындағы келісімдерден мүлдем өзгеше болып табылады.
Some organizations have a relationship with the UN defined by an arrangement different from the agreements between the specialized agencies and the UN, which are established under Articles 57 and 63 of the United Nations Charter.
Халықаралық көші-қон ұйымы (ХІҰ)
1951 жылы құрылған Халықаралық көші-қон ұйымы (IOM) көші-қон саласындағы жетекші үкіметаралық ұйым болып табылады. Ол үкіметтік, үкіметаралық және үкіметтік емес серіктестермен тығыз байланыс орнатып жұмыс істейді. IOM көші-қонды ұйымдастырылған және адамгершілікпен басқаруды қамтамасыз етуге, көші-қон мәселелері бойынша халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға, көші-қон проблемаларына нақты шешімдер табуға көмектеседі, сондай-ақ мұқтаж мигранттарға, оның ішінде босқындар мен ішкі орын аударылған адамдарға гуманитарлық көмек көрсетеді. 2016 жылдың қыркүйегінде IOM Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының жоғары деңгейдегі саммитінде босқындар мен мигранттардың көптеп қозғалысын қарастыру аясында Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесіне байланысты ұйым ретінде қосылды.
The IOM, established in 1951, is the leading inter governmental organization in the field of migration and works closely with governmental, intergovernmental and non governmental partners. IOM works to help ensure the orderly and humane management of migration, to promote international cooperation on migration issues, to assist in the search for practical solutions to migration problems and to provide humanitarian assistance to migrants in need, including refugees and internally displaced people. In September 2016, IOM joined the United Nations System as a related organization during the United Nations General Assembly high level summit to address large movements of refugees and migrants.
Ядролық сынақтарға толық тыйым салу туралы шарт ұйымының Дайындық комиссиясы (CTBTO PrepCom)
CTBTO-ның дайындық комитеті БҰҰ Бас Ассамблеясына есеп береді. Басқа мамандандырылған агенттіктердің басшылары сияқты, олардың басшылары да Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас атқарушыларының үйлестіру кеңесіне (CEB) мүше. Осы келісімге сәйкес, ОХҚБ да БҰҰ Бас Ассамблеясына есеп береді. Сонымен қатар, Бас хатшының кабинеті ретінде жұмыс істейтін, Бас хатшының орынбасарлары мен көмекшілері деңгейіндегі жоғары лауазымды шенеуніктер мен қорлар мен бағдарламалардан құралған Жоғары басшылар тобы да бар.
The CTBTO PrepCom reports to the UN General Assembly. Like the other specialized agency's heads, their executives are part of the United Nations System Chief Executives' Board for Coordination (CEB). Under this agreement, the OPCW reports to the UN General Assembly. There is also a Senior Management Group, composed of some of the senior officials in the secretariat and the funds and programmes at the Under Secretary General and Assistant Secretary General rank, which serves as the cabinet of the Secretary General.