БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қаулылары

Кіріспе

БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 15 мүшесі қабылдаған БҰҰ резолюциясы – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі (БҰҚК) қабылдаған, Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) 15 мүшесінен тұратын және "халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау үшін басты жауапкершілікті" жүктеген құжат. БҰҰ Жарғысының 27-бабында Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері оның 15 мүшесінің тоғызының қолдау дауысымен қабылданатыны белгіленген. Тек таза процедуралық мәселелерден басқа, Қауіпсіздік Кеңесі қабылдаған барлық өзге де резолюциялар бесінен тұрақты мүшелерінің кез келгенімен вето етілуі мүмкін. Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысының 25-бабында "Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелері осы Жарғыға сәйкес Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдерін қабылдауға және орындауға келіседі" делінген. 2024 жылға дейін Қауіпсіздік Кеңесі 2729 резолюция қабылдады.

БҰҰ Жарғысында көрсетілген терминдер мен функциялар

"Резолюция" термині Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысы мәтінінде кездеспейді, оның орнына "қаулы" және "ұсыныс" сияқты түрлі формулировкалар қолданылады. БҰҰ Жарғысы Қауіпсіздік Кеңесіне Біріккен Ұлттар Ұйымының барлық мүшелері атынан әрекет етуге, қаулылар мен ұсынымдар қабылдауға уәкілеттік береді. Халықаралық соттың (ICJ) 1949 жылғы "Түлетпелер" ісі бойынша консультативтік пікірі Біріккен Ұлттар Ұйымының Ұйым ретінде айқын және жасырын өкілеттіктерге ие екенін көрсетті. Сот Жарғының 104-бабы мен 2(5)-бабын келтіріп, мүшелер Ұйымға өзінің функцияларын орындау және Жарғыда көрсетілген немесе білдірілген мақсаттарын іске асыру үшін қажетті заңдық өкілеттік бергенін, сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымына Жарғыға сәйкес қабылданған кез келген әрекетке қажетті көмек көрсетуге келіскенін атап өтті. Жарғының 25-бабына сәйкес, БҰҰ-ға мүше мемлекеттер "осы Жарғыға сәйкес Қауіпсіздік Кеңесінің қаулыларын" орындауға міндетті. 1971 жылы Халықаралық сот (ICJ) – сондай-ақ "Әлемдік сот" деп аталатын, халықаралық құқықпен айналысатын жоғарғы сот – Намибия мәселесі бойынша консультативтік пікірде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің барлық қаулылары заңды түрде міндетті екенін мәлімдеді. Дегенмен, кейбір тараптар БҰҰ Жарғысының "VII тарауы" бойынша қабылданған БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қаулылары мен "VI тарауы" бойынша қабылданған, міндетті емес қаулылары арасында айырма жасау керек деп санайды; бірақ іс жүзінде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қаулыларында олардың БҰҰ Жарғысының VI немесе VII тарауына негізделіп қабылданғаны нақты көрсетілмейді. БҰҰ органдарының практикасының тізілімі, БҰҰ-ның құқықтық басылымы, 1945 жылы Сан-Францискода өткен Халықаралық ұйым туралы БҰҰ конференциясы кезінде мүшелердің Жарғының 25-бабы бойынша міндеттемелерін Жарғының VI, VII және VIII тараулары бойынша Кеңес қабылдаған қаулылармен шектеу әрекеттері сәтсіз аяқталғанын мәлімдейді. Ол кезде бұл міндеттемелердің 24-баптың 1-тармағында көзделген Кеңестің халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі жауапкершілігін жүзеге асыра отырып, мүшелердің атынан әрекет етуге берілген өкілеттігінен туындайтыны айтылды. Осы мағынада түсіндірілген 24-бап, келесі баптардың егжей-тегжейлі ережелерімен қамтылмаған жағдайларға жауап беру үшін қолданылуы мүмкін өкілеттік көзіне айналады. Тізілімнің 24-бабына арналған бөлімі былай дейді: "Қауіпсіздік Кеңесіне жалпы өкілеттіктер береді ме деген мәселе бойынша талқылаулар Халықаралық соттың 1971 жылғы 21 маусымда Намибия мәселесі бойынша берген консультативтік пікірінен кейін тоқтатылды (ICJ Reports, 1971, 16-бет)". Өкілеттіктерін жүзеге асырғанда Қауіпсіздік Кеңесі өз қаулыларының негізінде жатқан БҰҰ Жарғысының нақты баптарын немесе баптарын көрсетуге көбінесе көңіл бөлмейді. Мұндай жағдайлар болмағанда конституциялық түсіндіру қажет. Бұл кейде "қаулы" мен "ұсыныс" арасындағы айырмашылықты анықтауда түсініксіздіктер тудыруы мүмкін. Егер Қауіпсіздік Кеңесі қаулы бойынша консенсусқа келе алмаса немесе жеткілікті дауыс жиная алмаса, оның мүшелері қаулының орнына міндетті емес президенттік мәлімдеме жасауды таңдауы мүмкін. Олар консенсус арқылы қабылданады. Олардың мақсаты саяси қысым жасау – Кеңес мәселеге назар аударып отырғанын және одан әрі шаралар қабылдануы мүмкін екенін ескерту. Баспасөз мәлімдемелері әдетте қаулылармен және президенттік мәлімдемелермен бірге, орган қабылдаған құжаттың мәтіні мен түсіндірме мәтінін қамтиды. Олар маңызды кездесуден кейін жеке де жариялануы мүмкін.

The term "resolution" does not appear in the text of the United Nations Charter, which instead uses different formulations, such as "decision" and "recommendation". The UN Charter authorizes the Security Council to take action on behalf of all members of the United Nations, and to make decisions and recommendations. The International Court of Justice (ICJ) advisory opinion in the 1949 "Reparations" case indicated that the United Nations, as an Organization, had both explicit and implied powers. The Court cited Articles 104 and 2(5) of the Charter, and noted that the members had granted the Organization the necessary legal authority to exercise its functions and fulfill its purposes as specified or implied in the Charter, and that they had agreed to give the United Nations every assistance in any action taken in accordance with the Charter. Under Article 25 of the Charter, UN member states are bound to carry out "decisions of the Security Council in accordance with the present Charter". In 1971, the International Court of Justice (ICJ) – also called the "World Court", the highest court dealing with international law – asserted in an advisory opinion on the question of Namibia that all UN Security Council resolutions are legally binding. Some voices, however, defend that a difference should be made between United Nations Security Council resolutions adopted under "Chapter VII" of the UN Charter, which are legally binding, and those adopted under "Chapter VI" of the UN Charter, which are non binding; in practice, however, United Nations Security Council resolutions seldom explicit whether they are being adopted based on Chapter VI or VII of the UN Charter. The Repertory of Practice of United Nations Organs, a UN legal publication, says that during the United Nations Conference on International Organization which met in San Francisco in 1945, attempts to limit obligations of Members under Article 25 of the Charter to those decisions taken by the Council in the exercise of its specific powers under Chapters VI, VII and VIII of the Charter failed. It was stated at the time that those obligations also flowed from the authority conferred on the Council under Article 24(1) to act on the behalf of the members while exercising its responsibility for the maintenance of international peace and security. Article 24, interpreted in this sense, becomes a source of authority which can be drawn upon to meet situations which are not covered by the more detailed provisions in the succeeding articles. The Repertory on Article 24 says: "The question whether Article 24 confers general powers on the Security Council ceased to be a subject of discussion following the advisory opinion of the International Court of Justice rendered on 21 June 1971 in connection with the question of Namibia (ICJ Reports, 1971, page 16)". In exercising its powers the Security Council seldom bothers to cite the particular article or articles of the UN Charter that its decisions are based upon. In cases where none are mentioned, a constitutional interpretation is required. This sometimes presents ambiguities as to what amounts to a "decision" as opposed to a "recommendation". If the Security Council cannot reach consensus or a passing vote on a resolution, its members may choose to produce a non binding presidential statement instead of a Resolution. These are adopted by consensus. They are meant to apply political pressure—a warning that the Council is paying attention and further action may follow. Press statements typically accompany both resolutions and presidential statements, carrying the text of the document adopted by the body and also some explanatory text. They may also be released independently, after a significant meeting.