АҚШ пен Біріккен Ұлттар Ұйымының қарым-қатынасы: тарих және қазіргі жағдай

Кіріспе

АҚШ пен Біріккен Ұлттар Ұйымы арасындағы қарым-қатынастың шолуы. АҚШ Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылтайшы мүшесі және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бес тұрақты мүшесінің бірі болып табылады. АҚШ Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтерін қамтиды, соның ішінде елдің солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан Нью-Йорк қаласындағы Бас Ассамблеяның әдеттегі отырыс орны бар. АҚШ Біріккен Ұлттар Ұйымына ең ірі қаржылық үлес қосушы ел болып табылады, ол 2020 қаржы жылы үшін БҰҰ-ның 6,38 миллиард долларлық бейбітшілік сақтау бюджетінің 27,89 пайызын құрады (Қытай және Жапония тиісінше 15,2 және 8,5 пайыз үлес қосты). Бейбітшілік сақтауға бағытталған бюджет ерікті жарналардан және тұрақты бюджеттен бөлек есептеледі. БҰҰ-ның 2022 қаржы жылына арналған тұрақты бюджеті 3,12 миллиард долларды құрайды. 2016 жылдың шілдесінен 2017 жылдың маусымына дейін бейбітшілік сақтау операцияларына жұмсалған бюджеттің 28,6 пайызы АҚШ есебінен қаржыландырылды. БҰҰ құрылуында АҚШ-тың шешуші рөлі болды.

БҰҰ-ның құрылуындағы рөлі

БҰҰ Атлантикалық хартаның нәтижесі болып табылады. Бұл 1942 жылдың 1 қаңтарында Біріккен Ұлттардың декларациясында 26 мемлекеттің Остік державаларға қарсы күресті жалғастыруға міндеттенгенімен көрінді. Олардың басты шабыты Ұлттар Лигасы болды; алайда, олардың мақсаты – бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтаудың басты құралы болатын ұйым құру үшін Лиганың кемшіліктерін түзету болды. Рузвельттің басты рөлі – әртүрлі одақтастарды, әсіресе Ұлыбританияның Уинстон Черчилльін және Кеңес Одағының Иосиф Сталинін жаңа ұйымға қосылуға көндіру болды. Рузвельт Біріккен Ұлттарды өзінің саяси мансабының ең үлкен жетістігі деп есептеді. Рузвельттің өкілі Венделл Уилки 1943 жылдың сәуір айында «Бір әлем» атты кітабын жариялап, АҚШ-тың жаңа ұйымға қосылу идеясын насихаттауда маңызды рөл атқарды. 1943 жылдың қыркүйегінде америкалықтардың 81 пайызы, ақпан айындағы 63 пайызбен салыстырғанда, соғыстан кейін «ұлттар одағына» қосылуды қолдады. 1945 жылы Сан-Францискода 50 елдің өкілдері Халықаралық ұйым туралы Біріккен Ұлттар конференциясына жиналды. Олар 1944 жылдың тамыз-қазан айлары аралығында Думбартон-Окс конференциясында Қытай Республикасы, Кеңес Одағы, Ұлыбритания және АҚШ өкілдері жасаған ұсыныстарды қарастырды. Рузвельт, Черчилль және Сталин 1945 жылдың ақпанында Ялта конференциясында Думбартон-Окс ұсынысын қарады. Конференцияның мақсаты соғыстан кейінгі келісімдерді талқылау және БҰҰ құрылымы мен мүшелігіне қатысты соңғы келісімге келу, сондай-ақ Сан-Францискодағы ұйымдастыру конференциясының күнін белгілеу болды. Әлемдік көшбасшылар ақырында Рузвельттің кейбір мүшелерге вето құқығын беру туралы ұсынысына келісті, осылайша Ұйым олардың бірлескен келісімінсіз маңызды шаралар қабылдай алмайтын болды. Вето құқығы мәселесі әртүрлі қол қоюшылар арасында көптеген келіспеушіліктер тудырса да, оны хартаға енгізу Рузвельт пен оның одақтастары үшін ешқашан келіссөз тақырыбы болған жоқ. Соңында, Ялта конференциясында Сталин КСРО-ны Біріккен Ұлттарға мүше етуге келісті. Келесі онжылдықтарда бұл жаңа жүйе әлемдік нарықтарды ашты және либералды экономиканы дамытты. Ол Дүниежүзілік банк және Халықаралық валюта қоры сияқты әртүрлі институттар арқылы іске асырылды, олар Біріккен Ұлттармен бірлесіп жұмыс істеді, бірақ одан тәуелсіз болды. Біріккен Ұлттар 1945 жылдың 24 қазанында ресми түрде құрылды, ал хартаны Қытай Республикасы, Франция, Кеңес Одағы, Ұлыбритания, АҚШ және көптеген басқа қол қоюшылар ратификациялады. Біріккен Ұлттар АҚШ-тан маңызды қолдау алған алғашқы халықаралық үкіметтік ұйым болды. Оның алдағысы, Ұлттар Лигасы, бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вудро Вильсон болашақ қақтығыстарды болдырмау үшін қолдаған болатын. Ол Еуропаның көптеген елдері тарапынан қолдауға ие болғанымен, Лодж резервациялары немесе Хичкок резервациялары туралы келісімге қол жеткізе алмағандықтан АҚШ Конгресі оны ешқашан ратификацияламады. Біріккен Ұлттар құрылғаннан кейін көп ұзамай АҚШ Қауіпсіздік Кеңесінің тағы бір мүшесімен қақтығысқа түсті. Кеңес Одағы Біріккен Ұлттар Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі болғандықтан, ол БҰҰ-ның міндетті кез келген қаулысына вето қоюға құқылы болды. Шындығында, Кеңес Одағының сыртқы істер министрі және БҰҰ елшісі Вячеслав Молотов вето құқығын басқа тұрақты мүшелерге қарағанда екі есе жиі қолданды, осылайша ол «Вето мырзасы» деген лақап атын алды. БҰҰ құрамындағы АҚШ пен Кеңес Одағының (кейін Ресей) арасындағы қарым-қатынас екі держава арасындағы геосаяси жағдаймен бірге дамыды. Кеңес Одағы Қауіпсіздік Кеңесін бойкоттап, Қытайдың орнын АҚШ-қа достық Қытай Республикасы (1971 жылы БҰҰ-да ҚХР Қытай Республикасын алмастырған) білдірген кезде, АҚШ пен БҰҰ бірлесіп Солтүстік Корея әскерлерінің Оңтүстік Кореяға басып кіруін айыптады, бұл БҰҰ санкциялаған Корея соғысына әкелді. Кейін АҚШ Қауіпсіздік Кеңесінің барлық тұрақты мүшелерін 1991 жылы Кувейтке шабуыл жасағаннан кейін Иракқа қарсы күш қолдануға көндірді. Бұл АҚШ пен Ресей арасындағы суық соғыстың аяқталуынан кейінгі татуласудың маңызды қадамы болды.

The UN is an outgrowth of the Atlantic Charter. It appeared in the Declaration by United Nations on January 1, 1942, in which 26 nations pledged to continue fighting the Axis powers. Their main inspiration was the League of Nations; however, their goals were to rectify the League's imperfections in order to create an organization that would be “the primary vehicle for maintaining peace and stability.” Roosevelt's main role was to convince the different allies, especially Winston Churchill of the United Kingdom and Joseph Stalin of the Soviet Union, to join the new organization. “Roosevelt saw the United Nations as the crowning achievement of his political career.” Roosevelt's envoy Wendell Willkie played a key role in promoting the idea of the United States joining the new organization, publishing One World in April 1943. In September 1943, 81 percent of Americans up from 63 percent in February supported joining a "union of nations" after the war. In 1945, representatives from 50 countries met in San Francisco for the United Nations Conference on International Organization. They deliberated on proposals that had been drafted by representatives of the Republic of China, the Soviet Union, the United Kingdom and the United States at the Dumbarton Oaks Conference between August and October 1944. Roosevelt, Churchill and Stalin reviewed the Dumbarton Oaks proposal during the Yalta Conference in February 1945. The purpose of the conference was to discuss post war settlements and to reach a final agreement concerning “the UN’s structure and membership and set the date of the San Francisco organizing conference.” The world leaders eventually agreed on Roosevelt's proposal to give certain members a veto power so “that the Organization could take no important action without their joint consent.” Though the veto power question created a lot of disagreement among the different signatories, its inclusion in the charter was never a matter of negotiation for Roosevelt and his allies. Finally, during the Yalta conference, Stalin agreed to make the USSR a member of the United Nations. Over subsequent decades, this new system opened world markets and promoted a liberal economy. It was implemented through different institutions, such as the World Bank and the International Monetary Fund, which went on to work with the United Nations but remained independent from it. The United Nations officially came into existence on October 24, 1945, when the Charter was ratified by the Republic of China, France, the Soviet Union, the United Kingdom, the United States as well as a majority of other signatories. The United Nations was the first international governmental organization to receive significant support from the United States. Its forerunner, the League of Nations, had been championed by Woodrow Wilson after World War I to prevent future conflicts. While it was supported by most nations of Europe, it was never ratified by the United States Congress due to the inability to reach a compromise regarding the Lodge Reservations or the Hitchcock Reservations. Shortly after the establishment of the United Nations, the United States came into conflict with another member of the Security Council. Since the Soviet Union was a permanent member of the United Nations Security Council, it had the power to veto any binding UN resolution. In fact, Soviet foreign minister and UN ambassador Vyacheslav Molotov used veto power twice as often as any other permanent member, earning him the title "Mr. Veto". Relations between the United States and the Soviet Union (later Russia) within the UN have evolved in step with the larger geopolitical situation between the two powers. While the Soviet Union was boycotting the Security Council and China's seat was represented by U. S. friendly Republic of China (instead of the communist People's Republic of China which would replace the ROC in the UN in 1971), the U. S. and UN jointly condemned the invasion of South Korea by North Korean troops, leading to the UN sanctioned Korean War. Later, the U. S. persuaded all permanent members of the Security Council to authorize force against Iraq after it invaded Kuwait in 1991. This was a major step toward U. S. and Russian reconciliation after the end of the Cold War.

Қақтығыстың көздері

1991 жылдан бері АҚШ әлемдегі ең басты әскери, экономикалық, әлеуметтік және саяси күш болып табылады (Нью-Йорк қаласындағы БҰҰ штаб-пәтерін орналастыруды ескермегенде); Біріккен Ұлттар Ұйымы мұндай бірполярлы әлемге, яғни жалғыз супердержаваға есептелмеген, сондықтан АҚШ пен БҰҰ-ның басқа мүшелері арасындағы қақтығыстар күшейді. АҚШ пен БҰҰ арасындағы келіспеушілік КСРО ыдырағанға дейін де болған. 1971 жылы БҰҰ Қытай Халық Республикасын қабылдауға және Қытай Республикасын шығаруға әсер еткен 2758-ші қаулыны қабылдады, бірақ АҚШ үкіметі көп ұзамай Қытай саясатын өзгертті, сондықтан БҰҰ мен АҚШ-тың сыртқы саясаты арасындағы қақтығыс қысқа ғана болды. АҚШ үкіметінің араб елдерінің әскери әрекеттеріне үнемі қарсылығы АҚШ үкіметі мен Біріккен Ұлттар Ұйымы арасындағы шиеленісті одан әрі күшейтті. 1975 жылғы Бас Ассамблеяның 3379-шы қаулысы (сионизмді нәсілшілдік және нәсілдік дискриминацияның бір түрі деп санайды) АҚШ ресми тұлғаларынан күшті қарсылық күтті. 1991 жылы Бас Ассамблея 3379-шы қаулыны жоққа шығарған 4686-шы қаулыны қабылдады. Қауіпсіздік Кеңесінің Израильдің әскери қимылдарын айыптауға бағытталған қаулыларын вето құқығы арқылы тоқтату АҚШ-ты Қауіпсіздік Кеңесінде КСРО, Қытай және Франциядан жиі ажыратып отырды; 1989 жылдан бері АҚШ үкіметі Қауіпсіздік Кеңесінің қаулыларына 17 рет тұрақты мүше вето салғанда, 12 рет қарсы дауыс берді. Осы 12 жағдайдың тек екеуі ғана Израиль-Палестина қақтығысынан басқа мәселелерге қатысты. 2009 жылы АҚШ үкіметі Хамас ракеталық шабуылдарына Израильдің әскери жауабын тоқтатуға және Газа секторына шекаралық өткізу пункттерін ашуға шақырған Қауіпсіздік Кеңесінің 1860-шы қаулысына қатысты дауыс бермеді. Рейган әкімшілігі кезінде АҚШ ЮНЕСКО-дан шығып, БҰҰ-ны 3379-шы қаулыны күштен шығаруға итермелеу үшін жарналарын тоқтатты, бұл 1991 жылы орындалды. АҚШ БҰҰ-ның ең көп жарна төлейтін мүшесі болып табылады және қалып отыр, сондықтан АҚШ саясаткерлері бұл стратегияның кеңестік және араб ықпалын БҰҰ-ға қатысты шектеудің тиімді жолы болады деп күтті. БҰҰ 3379-шы қаулыны жойғаннан кейін АҚШ төлемдерді қайта бастады, бірақ бұл АҚШ-тың айтарлықтай және даулы сомадағы қарызы болғаннан кейін болды.

Since 1991, the United States has been the world's dominant military, economic, social, and political power (not to mention hosting the UN Headquarters itself in New York City); the United Nations was not designed for such a unipolar world with a single superpower, and conflicts between an ascendant U. S. and other UN members have increased. Conflict between the U. S. and the UN predates the collapse of the Soviet Union. In 1971, the UN adopted Resolution 2758—which affected the admission of the People's Republic of China and the removal of the Republic of China—despite objections by the U. S. government (see China and the United Nations). The U. S. government changed its own China policy shortly afterward, however, so the conflict between the UN and US foreign policy was short lived. The U. S. government's repeated opposition to Arab military actions has created much more tension between the U. S. government and the United Nations. The General Assembly Resolution 3379 (determining that Zionism is a form of racism and racial discrimination) of 1975 was strongly opposed by U. S. officials. In 1991, the General Assembly adopted Resolution 4686, which effectively negated Resolution 3379. Use of its veto power to prevent the Security Council from issuing resolutions condemning Israeli military action has frequently divided the U. S. from the Soviet Union, China and France in the Security Council; since 1989, the U. S. government has dissented against Security Council resolutions on 12 occasions out of 17 total instances when a permanent member vetoed. Of these 12 occasions, only two related to issues other than the Israeli–Palestinian conflict. In 2009, the U. S. government abstained from Security Council Resolution 1860, which called for a halt to Israel's military response to Hamas rocket attacks, and the opening of the border crossings into the Gaza Strip. Under the Reagan administration, the U. S. withdrew from UNESCO, and withheld its dues to encourage the UN to repeal Resolution 3379, which it did in 1991. The U. S. was—and continues to be—the member state levied most heavily by the UN, so U. S. policymakers expected this strategy to be an effective way to oppose Soviet and Arab influence over the UN. When the UN repealed Resolution 3379, the U. S. resumed dues payments, but not before the U. S. had accumulated significant and controversial arrears.

Қоғамдық пікір

Сауалнамалар АҚШ-та БҰҰ-ға қатысты халық пікірін бірнеше рет анықтады. 1950-1960 жылдары жоғары білім алған, жақсы жағдайда өмір сүретін және саяси жағынан хабардар адамдар арасында қолдау көбірек болды. Ал басқа топтарда сенімсіздік жиі кездесті. Грегори Г. Холиктың сөзінше, "Иракқа күш қолдану мәселесі бойынша қызу пікірталас болғаннан кейін, 2003-2007 жылдары БҰҰ қызметіне бедел төмендеді. Бірақ, АҚШ халқы БҰҰ қызметін сынау мен БҰҰ-ның жалпы мақсаты мен міндеттерін қолдауды ажырата білгендіктен, БҰҰ-ға қолдау күшті болып қала берді."

Арқалық

БҰҰ-ның әрқашан мүшелерінің БҰҰ Жарғысына сәйкес оларға жүктелген жарнаны төлеуден бас тартуымен мәселелері болды, бірақ соңғы уақыттағы ең маңызды бас тарту – АҚШ-тың болды. Ұзаққа созылған келіссөздерден кейін АҚШ пен БҰҰ АҚШ-тың берешегінің көп бөлігін төлеу туралы келісімге келді, ал оның орнына БҰҰ жарна мөлшерлемесінің жоғарғы шегін 25%-дан 22%-ға дейін төмендетті. Жарна мөлшерлемесінің ең жоғары шегін төмендету 1999 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының реформа туралы заңына немесе Хелмс-Байден заңына енгізілген реформалардың бірі болды, ол АҚШ-тың БҰҰ мен басқа да халықаралық ұйымдарға 926 миллион долларлық берешегін бірқатар реформалық талаптармен байланыстырады. АҚШ-тың БҰҰ-ға 1,3 миллиард доллардан астам берешегі бар, оның 612 миллионы Хелмс-Байден заңы бойынша төленді. Қалған 700 миллион доллар әртүрлі заңнамалық және саяси шектеулерден туындады. Хелмс-Байден заңы бойынша АҚШ 1999 жылдың желтоқсанында БҰҰ-ға 100 миллион доллар берешекті төледі; келесі 582 миллион доллар Хелмс-Байден заңына заңнамалық түзетулер енгізілгенге дейін күтілді, себебі бейбітшілік сақтау бойынша жарна мөлшерлемесінің 25 пайыздық шегіне қол жеткізілмеді. АҚШ сондай-ақ 1995 жылдан бері АҚШ-тың бейбітшілік сақтау төлемдеріне заңмен белгіленген 25 пайыздық шекті жоюға тырысты, бұл БҰҰ-ның қосымша берешегіне әкеп соқты. Хелмс-Байден заңы бойынша соңғы 244 миллион доллардың 30 миллионы БҰҰ-ға, ал 214 миллионы басқа халықаралық ұйымдарға төленді. 2001 жылдың ақпан айында Конгресс екінші Хелмс-Байден төлемін бекітті, бірақ сегіз айлық кешігуге байланысты БҰҰ АҚШ-ты Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына қайта сайламайтын болды. 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін, 2001 жылдың 6 қазанында Буш екінші Хелмс-Байден төлемін заңға айналдырды, ал 2002 жылдың наурыз айында АҚШ комиссияға қайта сайланды. 2002 жылдың қазан айында Конгресс бейбітшілік сақтау бойынша жарна мөлшерлемесіне 25%-дық шектеуді жойды, ал 2002 жылдың қарашасында АҚШ соңғы Хелмс-Байден төлемін жасады. + АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымына қарызы, 1995 жылдан 2005 жылға дейін Жылдық бюджет Бейбітшілік Жалпы 31 желтоқсан 1995 414 млн доллар (73%) 816 млн доллар (47%) 1.231 млрд доллар (56%) 31 желтоқсан 1996 376 млн доллар (74%) 926 млн доллар (57%) 1.303 млрд доллар (61%) 31 желтоқсан 1997 373 млн доллар (79%) 940 млн доллар (60%) 1.313 млрд доллар (64%) 31 желтоқсан 1998 316 млн доллар (76%) 976 млн доллар (61%) 1.294 млрд доллар (64%) 31 желтоқсан 1999 167 млн доллар (68%) 995 млн доллар (67%) 1.170 млрд доллар (67%) 31 желтоқсан 2000 165 млн доллар (74%) 1.144 млрд доллар (56%) 1.321 млрд доллар (58%) 31 желтоқсан 2001 165 млн доллар (69%) 691 млн доллар (38%) 871 млн доллар (41%) 31 желтоқсан 2002 190 млн доллар (62%) 536 млн доллар (40%) 738 млн доллар (44%) 31 желтоқсан 2003 268 млн доллар (61%) 482 млн доллар (45%) 762 млн доллар (48%) 31 желтоқсан 2004 241 млн доллар (68%) 722 млн доллар (28%) 975 млн доллар (33%) 30 қыркүйек 2005 607 млн доллар (82%) 607 млн доллар (28%) 1.246 млрд доллар (41%)

The UN has always had problems with members refusing to pay the assessment levied upon them under the United Nations Charter, but the most significant refusal in recent times has been that of the United States. After prolonged negotiations, the U. S. and the UN negotiated an agreement whereby the United States would pay a large part of the money it owes, and in exchange the UN would reduce the assessment rate ceiling from 25% to 22%. The reduction in the assessment rate ceiling was among the reforms contained in the United Nations Reform Act of 1999 or Helms Biden Act, which links payment of $926 million in U. S. arrears to the UN and other international organizations to a series of reform benchmarks. Of the U. S. arrears to the UN totaling over $1.3 billion, $612 million was payable under Helms Biden. The remaining $700 million resulted from various legislative and policy withholdings. Under Helms Biden, the U. S. paid $100 million in arrears to the UN in December 1999; release of the next $582 million awaited a legislative revision to Helms Biden, necessary because the benchmark requiring a 25 percent peacekeeping assessment rate ceiling was not quite achieved. The U. S. also sought elimination of the legislated 25 percent cap on U. S. peacekeeping payments in effect since 1995, which continued to generate additional UN arrears. Of the final $244 million under Helms Biden, $30 million was payable to the UN and $214 million to other international organizations. In February 2001, Congress authorized the second Helms Biden payment, but because of an eight month delay in appropriations, the U. N. chose not to re elect the United States to the United Nations Commission on Human Rights. Following the September 11 attacks, on 6 October 2001, Bush signed the second Helms Biden appropriation into law and in March 2002, the U. S. was voted back onto the commission. In October 2002, Congress lifted the 25% cap on peacekeeping assessments and in November 2002, the U. S. made the final Helms Biden appropriation. + U. S. debt to the United Nations, from 1995 to 2005 Year Regular budget Peacekeeping Total 31 December 1995 $414 million (73%) $816 million (47%) $1.231 billion (56%) 31 December 1996 $376 million (74%) $926 million (57%) $1.303 billion (61%) 31 December 1997 $373 million (79%) $940 million (60%) $1.313 billion (64%) 31 December 1998 $316 million (76%) $976 million (61%) $1.294 billion (64%) 31 December 1999 $167 million (68%) $995 million (67%) $1.170 billion (67%) 31 December 2000 $165 million (74%) $1.144 billion (56%) $1.321 billion (58%) 31 December 2001 $165 million (69%) $691 million (38%) $871 million (41%) 31 December 2002 $190 million (62%) $536 million (40%) $738 million (44%) 31 December 2003 $268 million (61%) $482 million (45%) $762 million (48%) 31 December 2004 $241 million (68%) $722 million (28%) $975 million (33%) 30 September 2005 $607 million (82%) $607 million (28%) $1.246 billion (41%)

Ирак соғысы, Саддам Хусейн және жаппай қырып-жою қарулары

2002 және 2003 жылдары АҚШ пен БҰҰ-ның кейбір мүшелері арасында Ирак мәселесі бойынша қайтадан қақтығыс туындады. Джордж Буш Ирак президенті Саддам Хусейннің 1991 жылғы шығанақ соғысы аяқталғаннан кейін алған міндеттемелерін – яғни, Иракты жаппай қырып-жою қаруларынан (ЖҚҚ) толықтай тазалау және оларды енді пайдаланбау туралы – орындамағанын мәлімдеді. МАГАТЭ инспекторларының бірнеше тексерулері Ирактың мұндай қаруларды әзірлеуді немесе сақтауды жалғастырып жатыр деген айыптамаларды нақтылайтын сенімді дәлелдер таппады. Бұл туралы жетекші қару-жарақ инспекторы Ханс Бликс хабарлады, ол Ирактың инспекцияларға бірнеше рет ынтымақтаспағанын атап өтті. АҚШ жауабында қарусыздануды дәлелдеу жауапкершілігі БҰҰ-ға немесе АҚШ-қа емес, Иракқа тиесілі екені айтылды. 2002 жылдың қарашасында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 1441 қаулысын қабылдады, ол Иракқа бірнеше айдың ішінде қарусыздануға толыққанды көмектесуге ультиматум қойды. Алайда, 2003 жылдың наурыз айында АҚШ, Ұлыбритания, Испания, Австралия, Чехия, Дания, Нидерланды және Польша сияқты 50 елдің қолдауымен (Буш әкімшілігі бұл елдерді "ықылас білдірген коалиция" деп атады) Иракқа қарсы әскери операция бастады. 9 сәуірде Саддам Хусейннің режимі құлатылды және Ирак, Бағдаттың түсуімен белгіленген, оккупация астына алынды. АҚШ бұл әрекетті 1441 қаулысымен рұқсат етілген деп сақтады, себебі Ирак қару-жарақ бағдарламаларын анықтау және жоюға толыққанды ынтымақтаспады, ал 1441 қаулысы толық орындалмаған жағдайда "қиын салдарға" алып келетінін және мақсатына жетуді қамтамасыз ететінін күткендіктен. Франция, Германия және Ресей басқа елдермен бірге 1441 қаулысы қосымша қаулы қабылдамай күш қолдануға рұқсат бермейтінін мәлімдеді. Франция президенті Жак Ширак: «Менің позициям мынадай: қандай жағдай болмасын, Франция «жоқ» деп дауыс береді, себебі ол бүгін кешке Иракты қарусыздану мақсатына жету үшін соғыс жүргізудің қажеті жоқ деп санайды» деді. «Бұл кешке» деген сөз тіркесінің ағылшын тіліндегі аудармасының мағынасы түсініксіз болғандықтан, дұрыс немесе бұрыс, бұл сөз тіркесі ескерілмеді. Бұл мәлімдеме ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде кеңінен түсіндірілді, Франция Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі ретінде Иракқа қарсы күш қолдану туралы кез келген қаулыға, кез келген жағдайда («қандай жағдай болмасын») вето құқығын қолданады деп. Бұрынғы ирак үкіметі құлатылғаннан кейін, Иракты зерттеу тобы Иракта ЖҚҚ іздестірді. Нәтижесінде, 500-ден астам «бұзылған» химиялық оқ-дәрілер табылғанымен, ешқандай қолданысқа жарамды ЖҚҚ табылған жоқ және барлық ЖҚҚ өндіріс орындары 1991 жылдан бері тоқтатылғаны анықталды.

Further conflict between the U. S. and some UN members arose in 2002 and 2003 over the issue of Iraq. George W. Bush maintained that Iraqi President Saddam Hussein had not fulfilled the obligations he had entered into at the end of the Gulf War in 1991, namely to rid Iraq of all weapons of mass destruction (WMDs) and to renounce their further use. A series of inspections by the IAEA failed to find conclusive evidence that proved allegations that Iraq was continuing to develop or harbour such weapons. The findings were conveyed by the leading weapons inspector, Hans Blix, who noted Iraq's failure to cooperate with the inspections on several counts. The U. S. replied by saying that the responsibility of proof of disarmament was upon Iraq, not on the UN or the U. S.

In November 2002, the United Nations Security Council adopted Resolution 1441, giving Iraq an ultimatum to co operate in disarmament within an unstated timeframe of a few months. However, in March 2003, the U. S., supported by fifty countries (including the United Kingdom, Spain, Australia, the Czech Republic, Denmark, the Netherlands and Poland) which the Bush administration referred to as the "coalition of the willing" launched military operations against Iraq. On April 9, Saddam Hussein's regime was overthrown and Iraq was placed under occupation, marked by the fall of Baghdad. The U. S. argued that this action was authorized by Resolution 1441, since Iraq had failed to comply by co operating fully in the identification and destruction of its weapons programs, and since Resolution 1441 promised 'serious consequences' for lack of full compliance and achievement of its objective. Other countries, led by France, Germany and Russia, maintained that Resolution 1441 did not authorize the use of force without passage of a further Resolution. French President Jacques Chirac stated "My position is that, whatever the circumstances, France will vote 'no' because this evening it considers that it is not necessary to make war to achieve the stated goal of the disarmament of Iraq". Rightly or wrongly the "this evening" qualification was ignored, perhaps because the implications of its English translation are ambiguous. The statement was widely interpreted in the English speaking world as meaning that France would exercise its right as a Permanent Member of the Security Council to veto any resolution at any time ("whatever the circumstances") to use force against Iraq. Following the overthrow of the former Iraqi government, the Iraq Survey Group led an exhaustive search of Iraq for WMD. Ultimately, while over 500 "degraded" chemical warheads were found, no deployable WMD of any kind were found and all WMD production facilities had been found to be inactive since 1991.

Біріккен Ұлттар Ұйымының реформасы

АҚШ Конгресі БҰҰ-ның тиімділігі мен нәтижелілігіне қатысты реформаларға ерекше назар бөлді. 2004 жылдың қараша айында H. R. 4818 заңы БҰҰ-ның Хартиясының мақсаттарын іске асыруда БҰҰ-ны тиімдірек ету жолдары туралы Конгреске есеп беру үшін екіпартиалық жұмыс тобын құруды міндеттеді. Жұмыс тобы 2005 жылдың қаңтарында құрылды, оған бұрынғы Өкілдер палатасының спикері Ньют Гингрич және бұрынғы Сенаттың көпшілік көшбасшысы Джордж Дж. Митчелл бірлесіп төрағалық етті. 2005 жылдың маусым айында жұмыс тобы «Америка мүдделері және БҰҰ реформасы: Біріккен Ұлттар Ұйымы жөніндегі жұмыс тобының есебі» атты құжатты жариялады, онда БҰҰ-ны жақсарту бойынша көптеген ұсыныстар келтірілді. 2005 жылдың 17 маусымында АҚШ Өкілдер палатасы 2005 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымы реформасы заңын қабылдады, ол БҰҰ-ның белгілі бір критерийлерді орындамаған жағдайында 2008 жылға қарай қаржыландыруды жартысына дейін қысқартуды көздеді. Бұл БҰҰ-дағы Америкаға және Израильге қарсы көзқарасқа, әсіресе Израильдің көптеген шешім қабылдау ұйымдарынан шеттетілуіне қатысты жылдар бойы айтылып келген наразылықты көрсетеді. БҰҰ төлем қабілетіне байланысты жылдық бюджеттің шамамен 27,89% -ын АҚШ төлейтіні бағаланады, сондықтан бұл заң Біріккен Ұлттар Ұйымы үшін өте ауыр салдарға әкелуі мүмкін. Буш әкімшілігі және БҰҰ-дағы бірнеше бұрынғы АҚШ елшілері бұл шара әлемде антиамерикандық сезімді күшейтіп, ағымдағы БҰҰ реформасы қозғалысына зиян келтіруі мүмкін екенін ескертті. Заң жобасы 2005 жылдың маусым айында палатада қабылданды, ал 2005 жылдың 13 шілдесінде Гордон Х. Смит Сенатта ұқсас заң жобасын ұсынды. Алайда, Сенаттағы бірқатар жетекші республикашылар, егер БҰҰ барлық талаптарды орындамаса, АҚШ үлесін жартысына дейін азайту қажеттігіне қарсы шықты. 2005 жылғы БҰҰ басқару, персонал және саясат реформасы заңы (S. 1394), 2005 жылдың 12 шілдесінде сенатор Норм Коулман [R MN] және сенатор Ричард Лугар [R IN] тарапынан Сенатқа ұсынылды, ол ұқсас реформаларды көздеді, бірақ жарналарды ұстап қалуды Президенттің қалауына қалдырды. Ешбір заң жобасы заңға айналмады.

Визадан бас тарту туралы дау

2007 жылдың сәуірінде АҚШ үкіметі Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде сөйлеуі тиіс болған, де-факто тәуелсіз Абхазия Республикасының (де-юре Грузияның бір бөлігі) сыртқы істер министрі Сергей Шамбаға кіру визасын беруден бас тартты. Бұл жағдай халықаралық дауға себеп болды, себебі Ресейдің БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі Виталий Чуркин АҚШ-ты БҰҰ алдында қақтығыстың бір тарапына сөйлеуге мүмкіндік бермеуде деп айыптады. Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы, Ұлыбритания елшісі Эмир Джонс Пэрри, Шамбаға виза беру жөніндегі Ресейдің талабын қолдады. Алайда, АҚШ елшісі Алехандро Даниэль Вольф Ресей тарапын Абхазия мен Косово арасындағы "жалған аналогияны" ойға салуға тырысып, "жағдайды ушықтыруда" деп айыптады. АҚШ халықаралық мойынды алуға ұмтылған елдерге Мұнайқұбырдан БҰҰ штаб-пәтеріне виза алу құқығы кепілдік берілмейтінін мәлімдеді; Косово президенті Фатмир Сейдиуге виза берілген болатын. Сергей Шамбаның өзі бұл жағдайды "екі стандартты қолдану" деп сипаттады.

Болашақ

АҚШ-та БҰҰ туралы сын-ескертулер отандық басты ақпарат құралдарында жиі жарияланады. АҚШ-тың сыртқы саясатына халықаралық шектеулер қоюға қарсы болатын кейбір сарапшылар, АҚШ БҰҰ-дан шығуы керек деп санайды, себебі АҚШ жаһандық тәртіпті өздігінен басқаруға қабілетті деп есептейді. Көбінесе сарапшылар БҰҰ-ны реформалау қажеттігін айтады, оны АҚШ саясаты мен басшылығына сәйкес келтіру керек дейді. Сынап-қарауларға қарамастан, американдықтардың көпшілігі (88%) Біріккен Ұлттар Ұйымында белсенді қатысуды қолдайды, бұл 2016 жылғы сайлаудан кейін өткізілген бейтарап сауалнамада көрініп тұр. Көпшілік БҰҰ-ны жақсартуға болатынымен келіссе де, АҚШ сыртқы саясатының белгілі сыншысы Ноам Чомский, АҚШ-тың Қауіпсіздік Кеңесіндегі вето құқығынан бас тартуы және Халықаралық сот шешімдеріне бағынуы сияқты шаралар БҰҰ-ның демократияны дамыту және әлемдік бейбітшілікті нығайту, сондай-ақ адам құқықтарын қорғау мүмкіндігін едәуір арттыра алады деп ұсынады. Дегенмен, Джон Бирч қоғамы және Американың Ұлттық атқыштар қауымдастығының өкілі Уэйн ЛаПьер сияқты кейбір американдық ұйымдар мен жеке тұлғалар, БҰҰ-ның сәтсіздіктеріне немесе ішкі істерге араласуына байланысты қарсылық білдіреді. ЛаПьер "Сіздің қаруларыңызға қарсы жаһандық соғыс" атты кітап жазды, онда АҚШ-ты қару-жарақ саудасы туралы келісімнің қаупі туралы ескертеді. АҚШ үкіметі 2010 жылғы Ұлттық қауіпсіздік стратегиясын жариялағанда, 2010 жылдың мамыр айында оның pdf нұсқасының 46-шы бетінде БҰҰ туралы мынадай тіркес кездесті:

Біріккен Ұлттар Ұйымымен ынтымақтастықты күшейту және нығайту: Біз БҰҰ және оның органдарымен үйлестіруді жақсартамыз. Бізге өзінің негізгі мақсатын – халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау, әлемдік ынтымақтастықты дамыту және адам құқықтарын қорғауды орындауға қабілетті БҰҰ қажет. Осы мақсатта біз төлемдерімізді уақтылы төлеп отырмыз. Біз БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің және одан тыс жердегі серіктестерімізбен бірлесіп, бейбітшілік пен қауіпсіздікке төнген қауіп-қатерлерге қарсы уақтылы, тиімді және сенімді шаралар қабылдау үшін күш-жігерімізді күшейтеміз. Біз БҰҰ-ның жалпы тиімділігін, беделін және заңдылығын арттыратын Қауіпсіздік Кеңесінің реформасын қолдаймыз. БҰҰ жүйесінің барлық деңгейінде біз БҰҰ-ның халықаралық азаматтық қызметін тиімді және ұтымды басқаруды қолдайтын реформаларды қолдаймыз, сондай-ақ БҰҰ қызметкерлері мен мүше мемлекеттермен бірлесіп, бейбітшілік сақтау, гуманитарлық көмек көрсету, апаттан кейінгі қалпына келтіру, дамуға көмектесу және адам құқықтарын қорғау саласындағы БҰҰ-ның басшылық және операциялық қабілетін арттыруға жұмыс істейміз. Сондай-ақ, біз жаппай қырып-жоятын қарулардың таралуы, жұқпалы аурулар, есірткі саудасы және терроризм сияқты трансұлттық қауіп-қатерлермен күресу үшін БҰҰ-ның жаңа құрылымдары мен мүмкіндіктерін қолдаймыз. 2017 жылдың 3 қаңтарында Конгресске "2017 жылғы Америка егемендігін қалпына келтіру туралы заң" (ASRA) жобасы енгізілді, ол АҚШ-ты БҰҰ-дан шығаруды көздеді. Бұл заң жобасы Рон Пол ұсынған 1997 жылғы ASRA заң жобасына ұқсас болды. Содан бері ASRA-ның әр түрлі нұсқалары Конгресс сессияларында ұсынылып келді. Бүгінгі күнге дейін мұндай әрекеттердің ешқайсысы Конгресс тарапынан айтарлықтай қолдау таппады және комитетте қарастырылмай қалды.