Кіріспе
Ішкі жанатын қозғалтқыштарды майлауға арналған майлау материалдары – мотор майы, қозғалтқыш майы немесе қозғалтқыш майлау заттары – ішкі жанатын қозғалтқыштарды майлауға қолданылатын әртүрлі заттардың бірі. Олар әдетте әртүрлі қоспалармен, әсіресе тозуға қарсы қоспалармен, жуғыш заттармен (detergentтермен), диспергенттермен және көп сатылы майлар үшін тұтқырлық индексін жақсартатын заттармен күшейтілген базалық майлардан тұрады. Мотор майының басты міндеті – қозғалмалы бөлшектердің үйкелісі мен тозуын азайту, сондай-ақ қозғалтқыштың ішіндегі ластанудан (диспергенттердің бір функциясы) және лактан (жуғыш заттар) тазалау болып табылады. Бұған қоса, ол отын мен майлау материалдарының (жуғыш заттардың) тотығу нәтижесінде пайда болатын қышқылдарды бейтараптандырады, поршень сақиналарының тығыз жабысуын жақсартады және қозғалмалы бөлшектерден жылуды сыртқа шығару арқылы қозғалтқышты салқындатады. Аталған негізгі құрамдастардан басқа, барлық майлау майларында коррозияға және тотығуға қарсы ингибиторлар болады. Мотор майының құрамына тек базалық май ғана кіруі мүмкін (жуғыш май емес), немесе майдың жуу қабілетін, экстремалды қысымдағы жұмысын және қозғалтқыш бөлшектерінің коррозиясын тежеу қабілетін арттыру үшін қоспалар қосылған базалық май. Мотор майлары әртүрлі пропорцияда мұнай негізіндегі көмірсутектерден, полиальфаолефиндерден (ПАО) немесе олардың қоспаларынан жасалады, кейде қоспаларды жақсы еріту үшін 20%-ға дейін эфирлер қосылады.
Motor oil, engine oil, or engine lubricant is any one of various substances used for the lubrication of internal combustion engines. They typically consist of base oils enhanced with various additives, particularly antiwear additives, detergents, dispersants, and, for multi grade oils, viscosity index improvers. The main function of motor oil is to reduce friction and wear on moving parts and to clean the engine from sludge (one of the functions of dispersants) and varnish (detergents). It also neutralizes acids that originate from fuel and from oxidation of the lubricant (detergents), improves the sealing of piston rings, and cools the engine by carrying heat away from moving parts. In addition to the aforementioned basic constituents, almost all lubricating oils contain corrosion and oxidation inhibitors. Motor oil may be composed of only a lubricant base stock in the case of non detergent oil, or a lubricant base stock plus additives to improve the oil's detergency, extreme pressure performance, and ability to inhibit corrosion of engine parts. Motor oils are blended using base oils composed of petroleum based hydrocarbons, polyalphaolefins (PAO), or their mixtures in various proportions, sometimes with up to 20% by weight of esters for better dissolution of additives.
Тарих
1866 жылы 6 қыркүйекте америкалық Джон Эллис үздіксіз мұнай өңдеу компаниясын құрды. Шикі мұнайдың емдік қасиеттерін зерттеу барысында, доктор Эллис оның нақты медициналық құндылығы жоқ екеніне көңіл көнді, бірақ оның майлау мүмкіндіктері оны қызықтырды. Соңында ол медициналық тәжірибені тастап, барлық мұнайдан жасалған, жоғары тұтқырлыққа ие бу машиналарына арналған май құрамын әзірлеуге өзінің уақытын арнады – сол кезде тиімсіз мұнай және жануар мен өсімдік майларының қоспалары қолданылып келді. Ол жоғары температурада тиімді жұмыс істейтін майды жасағанда үлкен жетістікке жетті. Бұл клапанның бітелуі мен цилиндрлердің тозуын азайтты.
Қолдану
Мотор майы – автомобильдерде, мотоциклдерде, шөп шабу машиналарында, генераторларда және тағы да көптеген машиналарды қозғалтатын ішкі жану қозғалтқыштарында қолданылатын майлау материалы. Қозғалтқыштарда бір-біріне қарсы қозғалатын бөліктер болады, ал бөліктер арасындағы үйкеліс кинетикалық энергияны жылуға айналдыра отырып, пайдалы қуатты ысырап етеді. Сондай-ақ, бұл бөліктердің тозуына себеп болады, бұл тиімділіктің төмендеуіне және қозғалтқыштың жұмыс жағдайына келмей қалуына әкелуі мүмкін. Дұрыс майлау отынның шығынын азайтады, ысырап болатын қуатты төмендетеді және қозғалтқыштың қызмет ету мерзімін ұзартады. Майлау майы, жанындағы қозғалатын бөліктердің беттері арасында бөліп тұратын қабатты жасайды, осылайша олардың тікелей жанасуын азайтады, үйкеліс кезінде пайда болатын жылуды төмендетеді және тозуды азайтады, соның арқасында қозғалтқышты қорғайды. Қолданылу кезінде мотор майы жылуды өткізгіштік арқылы қозғалтқыш бойымен тасымалдайды. Қайта айналымды май сорғысы бар қозғалтқышта, бұл жылу май картерінің сыртқы бетінен өтетін ауа ағыны арқылы, май салқындатқышы арқылы және оң картерлік желдеткіш (PCV) жүйесімен шығарылатын май газдары арқылы беріледі. Қазіргі заманғы қайта айналым сорғылары көбінесе жеңіл автомобильдерде және одан да үлкен қозғалтқыштарда орнатылса, толық шығынды майлау кішкентай және миниатюралық қозғалтқыштарда қолданылатын танымал дизайн болып табылады. Бензин (газолин) қозғалтқыштарында жоғарғы поршень сақинасы мотор майын 160 °C (320 °F) температураға дейін қыздыруы мүмкін. Дизельді қозғалтқыштарда жоғарғы сақина майды 315 °C (599 °F) жоғары температураға дейін қыздыруы мүмкін. Жоғары тұтқырлық индексі бар мотор майлары осы жоғары температурада аз жұқарады. Металл бөліктерді маймен жабу, оларды оттегіге ұшыратудан сақтайды, жоғары жұмыс температурасында тотығуды тежейді және коррозияның алдын алады. Мотор майына коррозияға қарсы заттар да қосылуы мүмкін. Көптеген мотор майларына сондай-ақ, қозғалтқышты таза ұстауға және май шөгіндісінің пайда болуын азайтуға көмектесетін жуғыш және дисперсанттар қосылады. Май жану кезінде пайда болатын күйені өзіне сіңіріп алады, оны қозғалтқыштың ішкі беттерінде қалдырмайды. Осы және кейбір күйдіру процесінің нәтижесінде пайдаланылған май біраз уақыттан кейін қара түске айналады. Металл қозғалтқыш бөліктерінің үйкелісі сөзсіз, беттердің тозуынан микроскопиялық металл бөлшектерін тудырады. Мұндай бөлшектер майда айналып, қозғалатын бөліктерге соқтығысып, тозуға әкелуі мүмкін. Бөлшектер майда жиналғандықтан, оны әдетте май сүзгісі арқылы өткізеді, зиянды бөлшектерді жою үшін. Май сорғысы, қозғалтқышпен жұмыс істейтін желпек немесе тісті сорғы, майды бүкіл қозғалтқышқа, соның ішінде май сүзгісіне сорады. Май сүзгілері толық ағынды немесе айналмалы типте болуы мүмкін. Көлік құралының қозғалтқышының картерінде мотор майы, коленвалдың журналдық подшипниктері (негізгі және білік подшипниктері) мен поршеньдерді коленвалға жалғайтын таяқшалар арасындағы айналатын немесе сырғанатын беттерді майлайды. Май, картердің түбінде орналасқан май картеріне жиналады. Кейбір кішкентай қозғалтқыштарда, мысалы, шөп шабу машиналарында, жалғау таяқшаларының астындағы дипперлер майға батып, оны қажет болған жағдайда майлау үшін картердің ішінде шашыратады. Қазіргі заманғы көлік қозғалтқыштарында май сорғысы май картерінен майды алып, оны май сүзгісі арқылы май галереяларына жібереді, одан май негізгі подшипниктерді, коленвалды ұстап тұратын негізгі журналдарды және клапандарды басқаратын майлы вал подшипниктерін майлайды. Қазіргі заманғы көліктерде май галереясынан негізгі подшипниктерге берілетін май қысымы коленвалдың негізгі журналдарындағы тесіктерге кіреді. Бұл тесіктерден май коленвалдың ішкі арналары арқылы өтіп, білік журналдарындағы тесіктерден шығып, білік подшипниктерін және жалғау таяқшаларын майлайды. Кейбір қарапайым конструкциялар поршень сақиналары мен цилиндрлердің ішкі беттері арасындағы жанасқан беттерді шашыратып, майлау үшін осы жылдам қозғалатын бөліктерге сүйенді. Алайда, қазіргі заманғы конструкцияларда таяқшалар арқылы майды білік подшипниктерінен поршеньге жеткізетін және поршень сақиналары мен цилиндрлердің ішкі беттері арасындағы жанасқан беттерді майлайтын арналар бар. Бұл майлы қабат поршень сақиналары мен цилиндр қабырғалары арасындағы тығыздағыш ретінде де қызмет етеді, цилиндр басындағы жану камерасын картерден бөліп тұрады. Содан кейін май май картеріне ағып түседі. Мотор майы салқындатушы агент ретінде де қызмет ете алады. Кейбір қозғалтқыштарда май картердің ішіндегі поршеньге шашыратылып, жоғары температуралық жүктемеге ұшырайтын бөліктерді салқындату үшін қолданылады. Екінші жағынан, май шоғырының жылу сыйымдылығын толтыру қажет, яғни, май қозғалтқышты жоғары жүктемеде қорғау үшін жоспарланған температура диапазонына жеткенше қыздырылуы керек. Бұл әдетте, негізгі салқындатушы агентті – суды немесе оның қоспаларын жұмыс температурасына дейін қыздырудан ұзаққа созады. Масло температурасы туралы ақпарат беру үшін кейбір ескі және жоғары өнімділіктегі немесе жарыс қозғалтқыштары май термометрін қамтиды. Жетектің майлауы жеткіліксіз болса, ішкі жану қозғалтқышының үздіксіз жұмысы қозғалтқышқа зақым келтіруі мүмкін, бірінші кезекте тозу арқылы, ал ең нашар жағдайда – «қозғалтқыштың тоқтауы» арқылы, онда майлаудың және салқындатудың жетіспеуі қозғалтқыштың кенеттен тоқтауына әкеледі. Қозғалтқыштың тоқтауы қозғалтқыш механизмдеріне кең ауқымды зақым келтіруі мүмкін.
Көлік құралдарынан басқа мотор майы
Мысалы, төрт тактілі немесе төрт циклді ішкі жану қозғалтқыштарына арналған майлау майы, мысалы, портативті электр генераторларында және "артынан итермелі" газон шабу машиналарында қолданылады. Тағы бір мысал – екі тактілі немесе екі циклді ішкі жану қозғалтқыштарын майлауға арналған екі тактілі май, ол қар тазартатын машиналарда, тізбекті араларда, модельдік ұшақтарда, бензинмен жұмыс істейтін бағбандардың құралдарында, мысалы, шұңғыл кескіштерінде, жапырақ үрлегіштерде және топырақ өңдегіштерде кездеседі. Көбінесе, бұл қозғалтқыштар автомобильдердегідей кең температуралық диапазонда жұмыс істемейді, сондықтан бұл майлар бірқатар тұтқырлық класында болуы мүмкін. Кішкентай екі тактілі қозғалтқыштарда май бензинмен немесе отынмен араластырылуы мүмкін, көбінесе 25:1, 40:1 немесе 50:1 бензин:май қатынамында, және қолданылу кезінде бензинмен бірге жағылады. Катерлер мен мотоциклдерде қолданылатын үлкен екі тактілі қозғалтқыштарда бензинге араластырылған майдың орнына экономикалық май инжекциясы жүйесі болуы мүмкін. Май инжекциясы жүйесі қар тазартатын машиналар және троллинг моторлары сияқты қолданыстарда қолданылатын кішкентай қозғалтқыштарда қолданылмайды, себебі бұл жүйе кішкентай қозғалтқыштар үшін тым қымбат, сондай-ақ құралда тым көп орын алады. Майдың қасиеттері осы құрылғылардың жекелеген қажеттіліктеріне сәйкес өзгереді. Түтінсіз екі тактілі майлар эфирлерден немесе полигликольдерден тұрады. Әсіресе Еуропадағы демалыс кемелерінде қолдануға қатысты экологиялық заңнама эфирлі екі циклді майды қолдануға ынталандырды.
Сiлтектiлiк дәрежелерi
Автомобиль инженерлері қоғамы (SAE) мотор майларының тұтқырлық сипаттамаларына сәйкес жіктеуге арналған SAEJ300 сандық код жүйесін әзірледі. Бұл стандарт әлем жүзінде кеңінен қолданылады, API және ACEA сияқты стандарттау ұйымдары да оны пайдаланады. Жіктелуге SAE 30 сияқты жеке дәрежелер, сондай-ақ SAE 15W 30 сияқты көп дәрежелі жіктелулер кіреді. Көп дәрежелі май қысқы температурадағы тұтқырлықты көрсететін қысқы дәрежеден және жұмыс температурасындағы тұтқырлықты көрсететін қысқы емес дәрежеден тұрады. Полимерлік тұтқырлық индексін жақсартушы (VII) қолданылатын мотор майы көп дәрежелі деп жіктелуі керек. VII-дің серпіліс кезінде ыдырауы мотоциклдерде маңызды мәселе, себебі беріліс және қозғалтқыш бірдей майлау майын пайдалануы мүмкін. Осы себепті кейде мотоциклге арналған арнайы май қолдану ұсынылады. Бір тұтынушылар ұйымы кем дегенде мотоциклге арналған қымбат майдың қажеттігіне күмән келтірді.
Сақтау
Мұнай және май сүзгісін мезгіл-мезгіл ауыстыру қажет; бұл процедура май алмастыру деп аталады. Мұнайды үнемі ауыстыру және күтіп ұстау саласы бар, бірақ май алмастыру – көптеген көлік иелері өздері орындай алатын салыстырмалы түрде қарапайым техникалық қызмет. Ол қозғалтқыштан майды төгіп, сүзгіні ауыстырып, жаңа май құюды қамтиды. Қозғалтқыштарда май ішкі жану өнімдеріне ұшырайды және жұмыс істеу кезінде майда қара күйенің микроскопиялық кокс бөлшектері жиналады. Сонымен қатар, металл қозғалтқыш бөлшектерінің үйкелісінен беткейлер тозу нәтижесінде микроскопиялық металл бөлшектері пайда болады. Мұндай бөлшектер майда айналып, бөлшек беттеріне тиіп, тозуға себеп болуы мүмкін. Май сүзгісі көптеген бөлшектер мен шламды жояды, бірақ егер ұзақ уақыт пайдаланса, май сүзгісі біте қалуы мүмкін. Мотор майы және әсіресе қоспалар да жылулық және механикалық деградацияға ұшырайды, бұл майдың тұтқырлығын және резервтік сілтілігін төмендетеді. Тұтқырлық төмендесе, май қозғалтқышты тиімді майлауға қабілетсіз болады, осылайша тозу және қызып кету қаупі артады. Резервтік сілтілік – майдың қышқылдардың түзілуіне қарсы тұру қабілеті. Егер резервтік сілтілік нөлге дейін төмендесе, қышқылдар пайда болып, қозғалтқышты жеңіштеуі мүмкін. Кейбір қозғалтқыш өндірушілері қандай Автомобиль инженерлері қоғамының (SAE) тұтқырлық класын пайдалану керектігін көрсетеді, бірақ жұмыс жағдайларына байланысты әртүрлі тұтқырлықтағы мотор майы жақсырақ болуы мүмкін. Көптеген өндірушілердің әртүрлі талаптары бар және олар пайдалануға қажетті мотор майының белгілемелері бар. Бұл EPA талабымен байланысты, MPG тестінде пайдаланылған майдың тұтқырлық класын тұтынушыға ұсыну қажет. Бұл ерекше ұсыныс климат температурасының диапазонын көрсететін ақпараттық кестелерді жоюға және бірнеше тиісті май тұтқырлық деңгейлерін ұсынуға әкелді. Жалпы, өндіруші көрсетпеген жағдайда, қалың майлар жұқа майлардан жақсырақ емес; ауыр майлар екі қозғалатын беттердің арасындағы бөлшектерге ұзағырақ жабысады, бұл жеңіл майға қарағанда майдың тез бұзылуына әкеледі, ол жақсырақ ағып, жаңа майдың орнын тез алуға мүмкіндік береді. Суық ауа-райы кәдімгі майды қалыңдатады, сондықтан өндіруші суық қыста жұқа майды қолдануды ұсынады. Мотор майын ауыстыру әдетте қызмет еткен уақытына немесе көлік жүрген қашықтығына қарай жоспарланады. Бұл майды ауыстырудың қашан орынды болатынын анықтайтын нақты факторлардың шамамен көрсеткіштері, оларға майдың қанша уақыт бойы жоғары температурада жұмыс істегені, қозғалтқыш қанша жылыну циклін өткені және қозғалтқыш қаншалықты жүктелгені кіреді. Көлік жүрген қашықтық жоғары температурадағы уақытты бағалауға арналған, ал қызметтегі уақыт көлік сапарларының санымен сәйкес келеді және жылыну циклдерінің санын қамтиды. Май суық қозғалтқышта тұрғанда елеулі түрде бұзылмайды. Екінші жағынан, егер автомобиль өте қысқа қашықтыққа ғана айдалса, май толық қызбайды және су сияқты ластаушы заттарды жинақтайды, себебі суды қайнату үшін жеткілікті жылу болмайды. Мұндай жағдайдағы май қозғалтқышта қиындықтар тудыруы мүмкін. Сондай-ақ, пайдаланылатын майдың сапасы да маңызды, әсіресе синтетикалық майлар (синтетикалық майлар кәдімгі майлардан тұрақтырақ). Кейбір өндірушілер бұл мәселені қарастырады (мысалы, BMW және VW олардың ұзақ қызмет ету стандарттарымен), ал басқалары қарастырмайды. Уақыт аралығы қысқа қашықтықты жүргізушілерге арналған, олар көбірек ластаушы заттарды жинақтайды. Өндірушілер мотор майын ауыстыру үшін белгіленген уақыт пен қашықтықты асырмауды кеңес береді. Көптеген қазіргі заманғы автомобильдер май мен сүзгіні ауыстырудың біршама ұзақ аралықтарын көрсетеді, бірақ "қатаң" жағдайларда жиі ауыстыру қажет, егер жүргізу жағдайлары идеалды болмаса. Бұл қысқа сапарларға қатысты, онда май конденсацияны, артық отынды және "мұздыққа", "лакқа", "қышқылдарға" немесе басқа шөгінділерге әкелетін басқа ластануларды қайнатуға жеткілікті ұзақ қызбайды. Көптеген өндірушілерде майдың жағдайын бағалау үшін қозғалтқыш компьютерлік есептеулері бар, олар оны деградациялайтын факторларға негізделген, мысалы, айналымдар саны, температура және сапар ұзақтығы; кейбір жүйелерде майдың тазалығын анықтау үшін оптикалық сенсор бар. Бұл жүйелер әдетте бақылау жүйелері (s) немесе OLMs деп аталады. Кейбір жылдам май алмастыру орталықтары аралықты 8 000 км немесе үш ай сайын ұсынады; көптеген автомобиль өндірушілері бұл қажет емес дейді. Бұл Калифорнияның EPA-сы "3 000 шақырым мифі"на қарсы кампания жүргізуіне әкелді, май алмастыру саласынан гөрі автомобиль өндірушілері ұсынған май алмастыру аралықтарын қолдауға шақыруда. Қозғалтқыш пайдаланушысы майды ауыстырғанда, ауа температурасының өзгеруіне сәйкес тұтқырлықты реттеуге болады, жазғы ыстыққа қалыңдау, қысқы суыққа жұқарақ. Төмен тұтқырлықтағы майлар жаңа автомобильдерде кең таралған. 1980-жылдардың ортасына қарай ұсынылған тұтқырлық деңгейлері 5W-30-ға дейін төмендеді, негізінен жанар май тиімділігін жақсарту үшін. Типик қазіргі заманғы қолданыс – Honda қозғалтқыштарының 5W-20 (және ең жаңа көліктерінде 0W-20) тұтқырлықтағы майды пайдалануы. Қозғалтқыш конструкциялары металлдің металға үйкелісінің қаупін азайта отырып, тіптен төмен тұтқырлықтағы майларды пайдалануға мүмкіндік беретіндей дамуда, әсіресе камера және клапан механизмі аймақтарында. Автомобиль өндірушілерінің жанар май тиімділігін арттыруға бағытталған талпынысына сәйкес, 2013 жылдың 2 сәуірінде Автомобиль инженерлері қоғамы (SAE) SAE 16 тұтқырлық класын енгізді, бұл оның дәстүрлі "10-ға бөлінетін" нөмірлеу жүйесінен шығу болды, ол төмен тұтқырлықтағы SAE 20-дан жоғары тұтқырлықтағы SAE 60-қа дейін жоғары температурадағы тұтқырлық деңгейлері үшін қолданылды.
Мотоцикл майы
API майларын жіктеу жүйесі сипаттамаларында ылғалды кездірмелі мотоциклдерге арналған нақты қолдауды тоқтатып, API SJ және одан кейінгі майлар автомобильдер мен жеңіл жүк көліктеріне арналған деп белгіленеді. Осыған сәйкес, мотоцикл майлары өздеріне тән ерекше стандарттарға бағынады. JASO стандартына төменде сілуге болады. Жоғарыда айтылғандай, мотоцикл майлары көбінесе ескірген SF/SG стандартын қолдануды жалғастырады.
ILSAC
Халықаралық майлау материалдарын стандарттау және бекіту комитеті (ILSAC) мотор майына да стандарттар енгізді. 2004 жылы енгізілген GF 4, SAE 0W 20, 5W 20, 0W 30, 5W 30 және 10W 30 тұтқырлық дәрежесіндегі майларға қолданылады. Жалпы алғанда, ILSAC API-мен бірлесіп ең жаңа бензин майының талаптарын жасайды, ILSAC өз талаптарына отынның үнемділігін тексерудің қосымша шартын қосады. GF 4 үшін API SM қызмет санатында талап етілмейтін, VIB тізбекті отын үнемдеу сынағы (ASTM D6837) қажет. GF 4 үшін, сондай-ақ API SM үшін де қажетті маңызды жаңа сынақ – IIIG тізбегі, ол 3,600 айналымда және 150 °C (302 °F) май температурасында 100 сағат бойы GM 3.8 L V6 қозғалтқышын іске қосуды қамтиды. Бұл API талаптарына сәйкес жасалған кез келген майға қарағанда әлдеқайда қиын жағдайлар: көбінесе май температурасын 100 °C (212 °F) жоғары ұстайтын автомобильдер, әсіресе турбокомпрессорлы қозғалтқыштар, сондай-ақ еуропалық немесе жапондық қозғалтқыштар, әсіресе кішкентай көлемді, жоғары қуатты қозғалтқыштар. IIIG сынағы GF 3 және API SL майларында қолданылған IIIF сынағынан шамамен 50% қиын. 2005 жылдан бері API жұлдызша символын (starburst) алып жүрген мотор майлары ILSAC GF 4 стандартына сәйкес келеді. Ол 2010 жылдың қазан айында күшіне енді. Индустрия мұнайларын GF 5 стандартына ауыстыруға бір жыл берілді, ал 2011 жылдың қыркүйегінде ILSAC GF 4 стандартына лицензия беруді тоқтатты. Шамамен он жыл бойын GF 5 стандарты қолданылғаннан кейін, ILSAC 2019 жылы GF 6 стандартының соңғы нұсқасын жариялады, ал мұнай өндірушілер мен қайта брендтеушілерге лицензиялық сату 2020 жылдың 1 мамырынан басталады. GF6 стандартының екі түрі бар: GF 6A – GF 5 стандартымен толық үйлесімді және одан кейінгі нұсқасы, ал GF 6B – SAE 0W 16 тұтқырлық дәрежесіндегі майға арналған.
АЕА
ACEA (Еуропалық Автокөлік Өндірушілер қауымдастығы) өнімділік / сапа жіктемелері A3/A5 сынақтары Еуропада API және ILSAC стандарттарынан гөрі қатаң болуы мүмкін. CEC (Еуропалық үйлестіру кеңесі) – Еуропада және одан тыс жерлерде отын және майлау материалдарын сынау бойынша стандарттарды белгілейтін даму органы, бұл стандарттарды өздерінің Еуропалық өнеркәсіптік топтары арқылы жүзеге асырады: ACEA, ATIEL, ATC және CONCAWE. ACEA майларды сертификаттамайды, лицензия бермейді және сәйкестік туралы куәліктерді тіркемейді. Май өндірушілер барлық майларды танылған қозғалтқыш майлау материалдары саласындағы стандарттар мен тәжірибелерге сәйкес сынаудан және бағалаудан өзі жауапты. Көп қолданылатын санаттарға A3/B3 және A3/B4 жатады, олар "Жолаушылар автомобильдері мен жеңіл жүк көліктерінің бензин және дизель қозғалтқыштарында ұзартылған аралықтармен қолдануға арналған тұрақты, сапасын сақтайтын мотор майы" деп анықталады. A3/B5 тек төмен тұтқырлықты пайдалануға арналған қозғалтқыштарға ғана жарамды. C санаттағы майлар катализаторлар мен түйіршіктік сүзгілермен қолдануға арналған, ал E санаты ауыр дизель қозғалтқыштарына арналған.
JASO
Жапон автомобильдер стандарты ұйымы (JASO) жапондық бензинді қозғалтқыштар үшін өнімділік және сапа стандарттарын жасады. Төрт тактілі бензинді қозғалтқыштар үшін JASO T904 стандарты қолданылады, бұл әсіресе мотоцикл қозғалтқыштары үшін маңызды. JASO T904 MA және MA2 стандарттары ылғалды әрі қарайтын қосылыстарда қолдануға рұқсат етілген майларды ажыратуға арналған, ал MA2 майлау материалдары жоғары сүргіштік қасиеттерін қамтамасыз етеді. JASO T904 MB стандарты ылғалды әрі қарайтын қосылыстармен қолдануға жарамсыз майларды көрсетеді, сондықтан олар үздіксіз өзгермелі беріліспен жабдықталған скутерлерде қолданылады. JASO MB майларына сүргіштік модификаторларын қосу осы жағдайларда отынның үнемді болуына септігін тигізеді. Екі тактілі бензинді қозғалтқыштар үшін JASO M345 (FA, FB, FC, FD) стандарты қолданылады, бұл әсіресе аз күлділік, майлау қабілеті, тазалау, аз түтін шығару және газ шығару жолын бітемеу сипаттамаларын қамтиды. Бұл стандарттар, әсіресе JASO MA (мотоциклдер үшін) және JASO FC, API қызмет санаттарымен қарастырылмаған майға қойылатын талаптарды шешуге бағытталған. JASO MA стандартының бір бөлігі – ылғалды әрі қарайтын қосылыстарда қолдануға жарамдылығын анықтауға арналған сүргіштік сынақ. JASO MA талаптарына сай келетін майлар ылғалды әрі қарайтын қосылыстарда жұмыс істеуге жарамды деп есептеледі. Мотоциклдерге арналған майлар JASO MA белгісімен таңбаланады.
ASTM
1989 жылы Американдық сынақ және материалдар қоғамының (ASTM) баяндамасында 12 жылдық күш-жігерінің нәтижесінде жоғары температурадағы, жоғары серпімділік (HTHS) жаңа стандартын әзірлеу сәтті болмағаны айтылды. Қазіргі сыныптау стандарттарының негізі болып табылатын SAE J300-ге сілтеме жасап, баяндамада мыналар келтірілді: Ньютон емес, көп сатылы майлардың қарқынды өсуі кинематикалық тұтқырлықты қозғалтқыштың маңызды аймақтарындағы "шынайы" тұтқырлықты сипаттау үшін дерлік пайдасыз параметрге айналдырды. Кейбір мамандар осы 12 жылдық күш-жігерінің нәтижесінде SAE J300 қозғалтқыш майының тұтқырлық сыныптамасы құжатының жоғары температурадағы тұтқырлықты түрлі санаттар бойынша көрсетуге қарай қайта қарастырылмағанына көңіл көшірді. Менің ойымша, бұл қайта қарастыру болмады, себебі автокөліктік майлар нарығында жеткіліксіз HTHS май тұтқырлығына байланысты нақты анықталған техникалық бұзулар тіркелген жоқ.
The rapid growth of non Newtonian multigraded oils has rendered kinematic viscosity as a nearly useless parameter for characterising "real" viscosity in critical zones of an engine There are those who are disappointed that the twelve year effort has not resulted in a redefinition of the SAE J300 Engine Oil Viscosity Classification document so as to express high temperature viscosity of the various grades In the view of this writer, this redefinition did not occur because the automotive lubricant market knows of no field failures unambiguously attributable to insufficient HTHS oil viscosity.
Өндірушінің ерекшеліктері
Кейбір қазіргі қозғалтқыш немесе көлік құралын өндірушілер арнайы қозғалтқыш конструкциялары, материалдары және жұмыс жағдайлары үшін қосымша қорғау деңгейлерін қамтамасыз ету үшін майдың белгілі бір формуласын, яғни май спецификацияларын қолдануды талап етеді. Мысалы, 1990 жылдардың соңында BMW LL 98 (Long Life 1998) деп аталатын спецификацияны ұсынды, ол осы спецификацияға сәйкес келетін майларға арнайы қоспаларды талап етеді. BMW EPA эмиссия стандарттарының және жанар май шығыны (MPG) талаптарының, сондай-ақ жаңа қозғалтқыштардың өсіп келе жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жаңа спецификацияларды үнемі әзірлейді. Дұрыс спецификациядағы майды қолданбау PCV (қозғалтқыш корпусының оң жағынан желдету), VVT (өзгермелі клапан уақыты) жүйесінің, тығыздағыштар мен герметизация жүйесінің және басқа да ішкі жану компоненттерінің мерзімінен бұрын бітелуіне және басқа да бұзушылықтарға әкелуі мүмкін. Осы спецификациялардағы кейбір қоспалар жүйелерді майлап, таза ұстауға көмектесу үшін жасалған. BMW-нің басқа да спецификацияларының мысалдары: LL 01, LL 01 fe, LL 12, LL 14+, LL 17 fe. Еуропалық көлік өндірушілер май спецификацияларын енгізуде бастама көтерді, бірақ Азия және Америка өндірушілері де содан бері осы процеске қосылды, нәтижесінде май алмастыру станциялары, жөндеу шеберханалары мен дилерлік орталықтар механикалық және қаржылық зиянды болдырмау үшін көптеген түрлі майларды ұстауға мәжбүр болды. VW спецификацияларының мысалдары: VW 500.00, VW 501.01, VW 502.00, VW 503.00, VW 503.01, VW 504.00, VW 505.00, VW 505.01, VW 506.00, VW 507.00, VW 508.00/509.00. Mercedes Benz спецификациялары: MB 226.5, MB 226.51, MB 229.1, MB 229.31, MB 229.5, MB 229.51, MB 229.52.
Басқа қоспалар
Қосымша нұсқаулық индексін жақсартатын заттардан басқа, мотор майын өндірушілер жиі шлак жиналуын азайту арқылы қозғалтқышты таза ұстауға көмектесетін жуғыш және дисперсанттар, коррозияға қарсы ингибиторлар және майдың қышқыл тотығу өнімдерін бейтараптандыру үшін сілкінді қоспалар сияқты басқа да қоспаларды қосады. Көптеген коммерциялық майлар металл беттерін цинк пен басқа да қосылыстармен металлға металл жанасу кезінде тозудан қорғау үшін тозуға қарсы қоспа ретінде цинк диалкилдитиофосфатының минималды мөлшерін қамтиды. Катализаторларға зиянды әсерін азайту үшін цинк диалкилдитиофосфатының мөлшері шектеледі. Қайта өңдеу құрылғылары үшін тағы бір маңызды аспект – май күлінің жиналуы, ол кәдімгідей эгзостық кері қысымды арттырады және уақыт өте келе отынның үнемділігін төмендетеді. «Химиялық қорап» деп аталатын нәрсе бүгін күкірт, күл және фосфор (САФ) концентрациясын шектейді. Пайдаланушылар майға қосымша пайда алу үшін қоса алатын басқа да қоспалар бар. Осы қоспалардың кейбіреулері: мысалы, цинк диалкилдитиофосфаты (ZDDP) және кейбір талаптардағы фосфор шектеулеріне байланысты оның баламалары. Мотор майын тотығудан қорғау және шлак пен лак пайда болуын болдырмау үшін кальций сульфонаттары да қосылады. Екеуі де майлау материалдарын өндірушілер қолданған қоспалардың негізгі құрамы болды, бірақ 1990 жылдары күлсіз қоспаларға қажеттілік туды. Басты артықшылығы – өте төмен баға және кең қолжетімділік (сульфонаттар бастапқыда қалдық өнімдер болған). Қазіргі уақытта осы қоспаларсыз күлсіз майлау материалдары бар, олар тек қымбат негіздік майлармен және қымбат органикалық немесе органометалдық қоспалармен ғана бұрынғы буынның қасиеттерін орындай алады. Кейбір жаңа майлар өндіріс шығындарын үнемдеу үшін бұрынғы буынның қорғаныс деңгейін қамтамасыз ету үшін жасалмайды. Майлау майларына қосылған молибден дисульфидінің кейбір қоспалары үйкелісті азайтуға, металлға жабысуға немесе тозуға қарсы қасиеттеріне ие деп есептеледі. MoS2 бөлшектері болат бетіне қайрау арқылы дәнекерленуі мүмкін, ал кейбір қозғалтқыш компоненттері тіпті өндіріс кезінде MoS2 қабатымен өңделген, атап айтқанда қозғалтқыштардағы цилиндр қабырғалары. (мысалы, Трабант). Олар Екінші дүниежүзілік соғыста ұшқыш қозғалтқыштарында қолданылды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1990 жылға дейін коммерциялық қолданысқа енді. Олар 1970 жылдары коммерцияланды (ELF ANTAR Molygraphite) және бүгін де қолжетімді (Liqui Moly MoS2 10 W 40). Молибден дисульфидінің басты кемшілігі – антрацит қара түсі, сондықтан онымен өңделген майды бұралған коленвал подшипнігінен металл ұсақтары бар қара майдан ажырату қиын. 1980 және 1990 жылдары тұтынушыларға мотор майының металл беттерін қаптау және қорғау қабілетін арттыру үшін "Slick50" сияқты суспензияланған PTFE бөлшектері бар қоспалар ұсынылды. Бұл өнімдердің нақты тиімділігі туралы пікірлер қарама-қайшы, себебі олар май сүзгісін және қозғалтқыштағы майдың кішкентай арналарын бітеуі мүмкін. Олар шектеулі майлау жағдайында жұмыс істейді, ал жақсы қозғалтқыш конструкциясы осы жағдайды болдырмауға тырысады. Сонымен қатар, тефлонның өзі, мысалы, молибден дисульфидімен салыстырғанда, қиылысқан бетке берік жабысу қабілеті төмен. Көптеген патенттер металл бөлшектері арасындағы үйкелісті азайту үшін перфторполимерлерді пайдалануды ұсынды, мысалы PTFE (Teflon) немесе ұсақталған PTFE. Алайда, PTFE-ді қолдануға кедергі келтіретін нәрсе – майлау майларында ерімейтіндігі. Олардың қолданылуы күмәнді және негізінен қозғалтқыштың конструкциясына байланысты, егер ол жеткілікті майлау жағдайларын сақтай алмаса, пайдалы болуы мүмкін, ал дұрыс жасалған қозғалтқыш, май қабығы жеткілікті болса, ешқандай айырмашылықты сезбейді. PTFE өте жұмсақ материал, сондықтан оның үйкеліс коэффициенті қатайтылған болаттан жасалған беттерге қарағанда нашарлайды. PTFE сырғанауыш подшипниктер құрамында қолданылады, онда майлауды салыстырмалы түрде аз жүктемеде жақсартады, май қысымы толық гидродинамикалық майлау жағдайларына дейін жеткенше. Молибден дисульфидін қамтитын кейбір майлар мотоциклдерге жарамсыз болуы мүмкін, олардың қозғалтқыштары майлау жүйесін біріктірілген жеңілдеткішпен бөліседі.
Antiwear additives, like zinc dialkyldithiophosphate (ZDDP) and its alternatives due to phosphorus limits in some specifications. Calcium sulfonates additives are also added to protect motor oil from oxidative breakdown and to prevent the formation of sludge and varnish deposits. Both were the main basis of additive packages used by lubricant manufacturers up until the 1990s when the need for ashless additives arose. Main advantage was very low price and wide availability (sulfonates were originally waste byproducts). Currently there are ashless oil lubricants without these additives, which can only fulfill the qualities of the previous generation with more expensive basestock and more expensive organic or organometallic additive compounds. Some new oils are not formulated to provide the level of protection of previous generations to save manufacturing costs. Some molybdenum disulfide containing additives to lubricating oils are claimed to reduce friction, bond to metal, or have anti wear properties. MoS2 particles can be shear welded on steel surface and some engine components were even treated with MoS2 layer during manufacture, namely liners in engines. (Trabant for example). They were used in World War II in flight engines and became commercial after World War II until the 1990s. They were commercialized in the 1970s (ELF ANTAR Molygraphite) and are today still available (Liqui Moly MoS2 10 W 40). Main disadvantage of molybdenum disulfide is anthracite black color, so oil treated with it is hard to distinguish from a soot filled engine oil with metal shavings from spun crankshaft bearing. In the 1980s and 1990s, additives with suspended PTFE particles were available, e. g., "Slick50", to consumers to increase motor oil's ability to coat and protect metal surfaces. There is controversy as to the actual effectiveness of these products, as they can coagulate and clog the oil filter and tiny oil passages in the engine. It is supposed to work under boundary lubricating conditions, which good engine designs tend to avoid anyway. Also, Teflon alone has little to no ability to firmly stick on a sheared surface, unlike molybdenum disulfide, for example. Many patents proposed use perfluoropolymers to reduce friction between metal parts, such as PTFE (Teflon), or micronized PTFE. However, the application obstacle of PTFE is insolubility in lubricant oils. Their application is questionable and depends mainly on the engine designone that can not maintain reasonable lubricating conditions might benefit, while properly designed engine with oil film thick enough would not see any difference. PTFE is a very soft material, thus its friction coefficient becomes worse than that of hardened steel to steel mating surfaces under common loads. PTFE is used in composition of sliding bearings where it improves lubrication under relatively light load until the oil pressure builds up to full hydrodynamic lubricating conditions. Some molybdenum disulfide containing oils may be unsuitable for motorcycles which share wet clutch lubrication with the engine.
Қоршаған ортаға әсері
Пайдаланылған мотор майының химиялық құрамы, бүкіл әлемде таралуы және қоршаған ортаға тигізетін әсері салдарынан, ол ауыр экологиялық проблема саналады. Қазіргі көптеген мотор майының майлау материалдары мұнай негізінде жасалған, олар қоршаған ортаға зиянды және қолданыстан кейін кәдесіздендіру қиын. Американың су жолдарындағы ластанудың 40%-дан астамы пайдаланылған мотор майынан туындайды. Пайдаланылған май АҚШ порттары мен су жолдарындағы мұнаймен ластанудың ең ірі көзі болып табылады, көбінесе дұрыс тасталмауынан. Мұхиттардағы мотор майының ластануының басты себебі – дренаждар мен қалалық көшелерден ағып түсетін су, оның көп бөлігі қозғалтқыш майын дұрыс тастамаудан туындайды. Пайдаланылған майдың шамалы мөлшері де су бетінде майлы жабын құрап, балықтарға, су құстарына және басқа да су жануарларына қауіп төндіруі мүмкін. Пайдаланылған майдың тұщы және теңіз организмдеріне тигізетін зиянды әсері әртүрлі, бірақ бірнеше тұщы су балық түрлерінде 310 ppm және теңіз тіршілігінде 1 ppm сияқты төмен концентрацияларда да ұзақ мерзімді әсерлері анықталған.
Синтетикалық майлар
Синтетикалық майлау материалдары алғаш рет 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басында неміс ғалымдары тарапынан минералды майлау материалдарының (және отынның) орнына, айтарлықтай көлемде жасалды, себебі олардың Екінші дүниежүзілік соғыста күресуге қажетті шикі мұнайдың жеткілікті көлемі болмады. Олардың танымалдылығын арттырған маңызды фактор – синтетикалық майлау материалдарының өте төмен температурада сұйық күйінде қалу қабілеті болды, мысалы, Германияның шығыс майданында кездесетіндей жағдайларда, мұнда минералды майлау материалдары жоғары балауыздылығына байланысты қатып қалатын. 1950 және 1960 жылдары синтетикалық майлау материалдарын қолдану кеңейді, себебі олардың температуралық спектрдің екінші шегіндегі қасиеті – жоғары температурада авиациялық қозғалтқыштарды майлау мүмкіндігі, бұл минералды майлау материалдарының ыдырауына себеп болатын. 1970 жылдардың ортасында синтетикалық мотор майы алғаш рет жасалып, автомобильдерде коммерциялық қолданысқа енгізілді. Мотор майының тұтқырлығын анықтау үшін қолданылатын SAE жүйесі синтетикалық майларға да қатысты. Синтетикалық майлар III, IV топтарынан немесе кейбір V топтарынан алынады. Синтетикалық майлау материалдарына синтетикалық эфирлер (V топ) сияқты майлау материалдарының кластары, сондай-ақ GTL (метан газын сұйыққа айналдыру) (III + топ) және полиальфаолефиндер (IV топ) сияқты «басқалары» кіреді. Жоғары тазалық деңгейі және, демек, қасиеттерді жақсырақ бақылау, теориялық тұрғыдан алғанда, синтетикалық майдың жоғары және төмен температурада жақсы механикалық қасиеттері бар екенін білдіреді. Молекулалар жоғары температурада жақсы тұтқырлықты сақтау үшін жеткілікті үлкен және «жұмсақ» болады, бірақ тармақталған молекулалық құрылымдар қатаюға кедергі келтіреді, соның салдарынан төмен температурада ағылуға мүмкіндік береді. Осылайша, температураның жоғарылауымен тұтқырлығы төмендесе де, бұл синтетикалық мотор майларының тұтқырлық индексі дәстүрлі мұнай базасына қарағанда жоғары. Олардың арнайы жасалған қасиеттері жоғары және төмен температурада кең температуралық диапазонды қамтамасыз етеді және көбінесе төмен құю температурасын қамтиды. Жақсы тұтқырлық индексіне ие болғандықтан, синтетикалық майлар тұтқырлық индексін жақсартатын заттардың аз мөлшерін қажет етеді, ал олар майдың тозуымен бірге жылулық және механикалық ыдырауға ең осал май компоненттері болып табылады, сондықтан олар дәстүрлі мотор майлары сияқты тез тозбайды. Дегенмен, олар да бөлшектермен толады, бірақ бөлшектер майда жақсырақ таралады, ал май сүзгісі уақыт өте келе толып, бітеді. Сондықтан синтетикалық майды қолданғанда май мен сүзгіні мерзімді түрде ауыстыру қажет, бірақ кейбір синтетикалық май жеткізушілер май алмастыру аралығын ұзартуға болады, себебі тотығу арқылы тозу азаяды. Тәжірибелер толық синтетикалық майдың экстремалды жағдайларда конвенциялық майдан жоғары екенін және стандартты жағдайларда ұзақ қызмет ету мерзіміне ие екенін көрсетеді. Алайда, көбінесе көлік құралдарында минералды майлар, қосымша заттармен күшейтілген және бір ғасырдан астам даму тарихына ие, ішкі жану қозғалтқыштары үшін басым майлау материалдары болып табылады.
Биологиялық майлар
Биологиялық майлар 19 ғасырда мұнайға негізделген майлар пайда болғанға дейін қолданылып келген. Биоотынның дамуымен және экологиялық таза өнімдерге басымдық берумен оларға қайта қызығушылық артып отыр. Қаноладан жасалған мотор майларын әзірлеу 1996 жылы қоршаған ортаға қауіпсіз өнімдерді іздеу мақсатында басталды. Пурдью университеті мұндай майларды әзірлеу және сынау жобасын қаржыландырып отыр. Сынақ нәтижелері сынаған майлардың қанағаттанарлық нәтижелер көрсеткенін дәлелдейді. Биологиялық негіздегі мотор майлары мен базалық майлардың жағдайына жасалған әлемдік және АҚШ-тағы шолу, биологиялық майлау материалдарының қазіргі мұнайға негізделген майлау материалдарының көлемін арттыруға, сондай-ақ көптеген жағдайларда оларды алмастыруға үміт беретінін көрсетеді. USDA Ұлттық ауыл шаруашылығын пайдалану зерттеу орталығы өсімдік және жануар майларынан жасалған Estolide майлағыш технологиясын әзірледі. Эстолидтер көптеген қолдану салаларында, соның ішінде қозғалтқыш майларында үлкен перспективаға ие. USDA-мен бірлесіп, Калифорниядағы Biosynthetic Technologies компаниясы Estolide технологиясын қолдана отырып, мотор майлары мен өнеркәсіптік майлау материалдарында пайдалануға арналған жоғары өнімділікке ие биосинтетикалық майды әзірледі. Бұл биосинтетикалық май мұнаймен байланысты экологиялық мәселелерді азайтуға мүмкіндік береді. Тәуелсіз сынақтар биосинтетикалық майлардың қозғалтқыштар мен механизмдерді қорғау бойынша ең жоғары бағаланған өнімдердің қатарында екенін көрсетті, сонымен қатар олар биологиялық негізде, биоразлаган, уытсыз және теңіз организмдерінде жиналмайды. Сонымен қатар, биосинтетикалық базалық майлармен құрастырылған мотор майлары мен майлау материалдарын мұнайға негізделген майлармен қайта өңдеуге және тазартуға болады. АҚШ-тағы Green Earth Technologies компаниясы жануар майларынан жасалған биологиялық мотор майын, G Oil деп аталатынын шығарады.
Болашақ
Полиэтиленді, көптеген тұтынушылық контейнерлерде кездесетін кең таралған пластик өнімді, ыдыратуға арналған жаңа процесс оны майлау құралына айналдыруға қажетті молекулалық қасиеттері бар парафин тәрізді балауызға айналдырады, бұл қымбат Фишер-Тропш процесін болдырмайды. Пластик балқытылып, содан кейін пешке сорылады. Пештің қызуы полиэтиленнің молекулалық тізбектерін бұзып, балауызға айналдырады. Соңында, балауыз катализдік процеске ұшыратылады, ол балауыздың молекулалық құрылымын өзгертіп, мөлдір май қалдырады. 1990 жылдары эстерлер немесе көмірсутек эстерлері қоспалары негізіндегі биоразделгіш мотор майлары пайда болды, одан кейін 2000 жылдан бастап Еуропалық дайындамалар директивасының (EC/1999/45) «биоуылды емес» критерийлеріне жауап беретін формулалар енгізілді. Бұл олардың ғана емес, ЭҚҰ 301x сынақ әдістеріне сәйкес биоразделгіш екенін, сонымен қатар су токсикалықтарының (балық, балдырлар, дафния) әрқайсысы 100 мг/л жоғары екенін білдіреді. Қозғалтқыш майы үшін қолайлы негізгі майлардың тағы бір классы – полиалкиленгликольдер. Олар күлсіз, «биоуылды емес» қасиеттерімен және азын мөлшерде жанатын сипаттамаларымен ерекшеленеді.
Қайта тазартылған мотор майы
Мотор майы өніміндегі май пайдалану барысында ыдырайды және жанады, сондай-ақ қозғалтқышта пайда болған бөлшектермен және химиялық заттармен ластанады, бұл оның майлау қасиеттерін төмендетеді. Қайта өңдеу процесі кір майдан ластанушы заттарды және қолданылған қоспаларды тазартады. Содан кейін, бұл таза "базалық май" жаңа базалық маймен және жаңа қоспалар жиынтығымен араластырылып, бастапқы майдан жасалған майға қарағанда тиімділігі жоғары майлау өнімі шығарылады. АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) қайта өңделген өнімдерді кем дегенде 25% қайта өңделген базалық майдан тұратын өнімдер деп анықтайды, бірақ басқа стандарттар одан да жоғары. Калифорния штатының мемлекеттік келісімшарт кодексі қайта өңделген мотор майын кем дегенде 70% қайта өңделген базалық майдан тұратын май ретінде анықтайды.
Қаптама
Мотор майлары қазіргі полиэтилен пластикалық бөтелкелер пайда болғанға дейін, яғни 1980 жылдардың басында, шыны бөтелкелерде, металл банкаларда және металл картоннан жасалған банкаларда бөлшек саудада сатылатын. Қайта пайдалануға болатын құйғыштар банкалардан бөлек жасалатын; олардың ұшы қамыт сияқты болды, осы құйғыштар банканың қақпағын тесіп, майды құюды жеңілдетуге арналған. Бүгінде АҚШ-та мотор майы көбінесе бөтелкелерде сатылады, сирек жағдайларда банкаларда да кездеседі, сондай-ақ шағын және орта өлшемді қозғалтқыштарға шамамен бірдей мөлшерде май қажет болғандықтан, үлкен пластикалық контейнерлерде де сатылады. Әлемнің қалған бөлігінде ол көбінесе 1 л, 3 л, 4 л және 5 л көлемдегі бөлшек сауда пакеттерінде қолжетімді. Ірі тұтынушыларға (мысалы, жылдам май алмастыру орталықтарына) көбінесе танкерлік жүк көлігімен немесе барабандармен ірі көлемде жеткізіледі.
Қауіптері
Адамның мотор майын жұтуы қауіпті саналады. Қолданылмаған мотор майының шағын мөлшерін жұту әдетте жұмсақ дәретке немесе диареяға алып келеді. Мотор майы сорып кетуі (тыныс жолдарына түсуі) мүмкін. Бұл мыналарға себеп болуы мүмкін: жөтел, сырыл немесе тыныс алуда қиындық. Егер тері мотор майымен жанасса, одан майсыздану болуы мүмкін. Егер ашық отқа тисе, мотор майы тұтанады.