Кіріспе
Бірыңғай мемлекет – жоғары орталық үкіметтің билігінде басқарылатын егемен мемлекет. Орталық үкімет әкімшілік бөлімшелерді (ұлттық-әкімшілік бірліктерді) құруға немесе таратуға құқылы. Мұндай бөлімшелер орталық үкімет жүктеген өкілеттіктерді ғана іске асырады. Саяси билік заңмен реттеліп, аймақтық немесе жергілікті органдарға берілсе де, орталық үкімет олардың шешімдерін жоққа шығаруға, өкілеттіктерін шектеуге немесе кеңейтуге құқылы. Бірыңғай мемлекет концепциясы қазіргі түрінде Францияда қалыптасты. Жүз жылдық соғыстан кейін туған ұлттық сезімдер Францияны біріктірді. Соғыс Францияның феодалдық монархиядан бірыңғай мемлекетке өту процесін үдетті. Француздар кейіннен Наполеон соғыстары кезінде және одан кейін Еуропа бойынша, ал әлемге кең ауқымды француз отаршылдық империясы арқылы бірыңғай мемлекеттерді таратуға ықпал етті. Бірыңғай мемлекеттер федерациялардан, яғни федеративтік мемлекеттерден өзгеше. БҰҰ-ға мүше елдердің көп бөлігі, 193 елдің 166-сы, бірыңғай үкімет жүйесін қолданады.
A unitary state is a sovereign state governed as a single entity in which the central government is the supreme authority. The central government may create or abolish administrative divisions (sub national units). Such units exercise only the powers that the central government chooses to delegate. Although political power may be delegated through devolution to regional or local governments by statute, the central government may override the decisions of devolved governments, curtail their powers, or expand their powers. The modern unitary state concept originated in France; in the aftermath of the Hundred Years' War, national feelings that emerged from the war unified France. The war accelerated the process of transforming France from a feudal monarchy to a unitary state. The French then later spread unitary states by conquests, throughout Europe during and after the Napoleonic Wars, and to the world through the vast French colonial empire. Unitary states stand in contrast to federations, also known as federal states. A large majority of the UN member countries, 166 out of 193, have a unitary system of government.
Децентрализация мен федерализмге салыстыру
Бірлік жүйелі үкімет федерализмге қарама-қарсы деп есептелуі мүмкін. Федерацияларда провинциялық/өңірлік үкіметтер жазбаша конституция арқылы орталық үкіметпен тең дәрежедегі қатысушылар ретінде өкілеттіктерді бөліседі, және оған түзетулер енгізу үшін екі тараптың да келісімі қажет. Бұл ұлттық құрамындағы бірліктердің өмір сүруге құқығы және орталық үкіметтің бір жақты шешімімен өзгертілмейтін өкілеттіктерге ие екенін білдіреді.
Қазіргі бірлік мемлекеттердің тізімі
Курсивті әріптер: Басқа тәуелсіз мемлекеттер немесе үкіметаралық ұйымдар тарапынан толық мойындалмаған мемлекеттер.