Кіріспе

Мөр басылған қағаз бұйымдары

Пошталық қағаз бұйымы – мөр басылған конверт, хат парағы, пошта карточкасы, хат карточкасы, аэрограмма немесе орама сияқты, белгілі бір пошта немесе байланыс қызметі ақысының төленгенін көрсететін мөр немесе жазуы бар қағаз бұйымы. Алайда, ол алдын ала басылған мөрі жоқ кез келген пошта карточкасын қамтымайды және оның бизнестің алдын ала басылған карточкалары үшін арналған тегін поштадан айырмашылығы бар. Жалпы, пошталық қағаз бұйымдары почта маркалары сияқты қолданылады; пошта кеңселерiнде басылған почта ақысының номиналды құнымен немесе, көбінесе, қағаз бұйымдарының қосымша құнын жабу үшін қосымша төлем алынады. Ол тек мемлекеттік мекемелердің қолдануына арналған ресми пошталық шығарылым түрінде де болуы мүмкін.

Тарих

Пошталық қағаздар кем дегенде 1608 жылдан бері қолданылып келеді, Венецияның гербі бар бүктелген хаттар осыған дәлел. Басқа ерте мысалдарға 1712 жылы алғаш рет шығарылған британдық газеттік маркалар, 1790 жылы Люксембург үкіметі шығарған 25 сантимдік хат парақтары және 1840 жылы енгізілген британдық Мулреди қағазы сияқты кең танымал үлгілерге дейінгі австралиялық пошталық қағаздар жатады. Мөр басылған конверттің бір түрі – тіркелген конверт, Ұлыбритания мен Британ Доминионында кеңінен қолданылған. Бірақ, АҚШ-та поштаны тіркеу тәртібінің өзгешелігіне байланысты мұндай конверттер шығарылмаған. Тағы бір түрі – «қаптамалар», газет немесе журналды жеткізу құнын алдын ала төлеуге арналған пошталық қағаз конверттері. Алғашқы рет 1961 жылы АҚШ осы қаптамаларды енгізді, одан кейін барлығы 110 ел осы үлгіні қабылдады. Бірақ, сатудың төмендеуіне байланысты барлық елдер оларды шығаруды тоқтатты. Кипр 1991 жылы оларды пайдалануды тоқтатқан соңғы ел болды. Пошталық қағаздар саласындағы келесі жаңалық 1869 жылы Австро-Венгрияда пошта карточкасын енгізумен болды. Пошта карточкалары – басылған маркасы немесе белгісі бар картонкадан жасалған. Олар дәстүрлі хаттарға қарағанда біркелкі және көлемді болмағандықтан тез танымал болды. 1871 жылға дейін Ұлыбритания, Финляндия, Швейцария және Вюртемберг пошта карточкаларын шығарды. Ал 1873 жылы АҚШ осы үлгіні қабылдады. Пошта карточкасының танымалдылығына қарамастан, оның орнына хат карточкасы пайда болды. Хат карточкасы – бүктелген карточкадан тұратын және басылған маркасы бар пошталық қағаз. Бұл үлгіні алғаш рет 1882 жылы Бельгия енгізді. Ұлыбритания 1892 жылы алғашқы ресми хат карточкаларын шығарды, ал Ньюфаундленд 1912 жылдан бастап кішкентай жауап карточкаларын енгізді. Хат карточкалары пошта карточкаларына қарағанда хат жазуға екі есе көп орын берді және бүктелгендіктен құпиялылығы жоғары болды. 1933 жылы Орта Шығыс театрында болып тұрған подполковник хат карточкасының бір түрін – аэрограмманы ұсынды. Бірақ, бұл үлгіні Дүниежүзілік пошта одағы 1952 жылға дейін ресми түрде мақұлдамады. Аэрограмма – хат жазу және оны әуе поштасымен жіберуге арналған, жіңішке, жеңіл және бүктелетін қағаз. Хат карточкаларынан айырмашылығы, аэрограммалар маркасыз шығарылуы және жеке компаниялар тарапынан да шығарылуы мүмкін.

Жинақтау

Пошталық қағаздың көп бөлігі бүтін нысандар ретінде жиналады, яғни, толық карточка, парақ немесе конверт түрінде. 19 ғасырда "кесілген квадраттар" (немесе Ұлыбританияда "кескіштер") жинау кең таралған, ол пошталық қағаз нысандарынан көтеріңкі немесе басқаша алдын ала басылған белгілерді кесіп алуды білдірді. Бұл конвертті жойды. Соның салдарынан, кесілген квадраттан ол қандай конверттен алынғанын және көбінесе, пошта таңбасы туралы ақпаратты анықтау мүмкін емес. Мөрленген конверттің қалай кесілгені ("пышақ" терминімен белгіленеді) кесілген квадраттан білінбейді. Сондықтан көптеген коллекционерлер кесілген квадраттарға қарағанда бүтін нысандарды артық көреді. Көптеген елдерге арналған марка каталогтарында пошталық қағаз туралы мәліметтер бар, сондай-ақ жекелеген елдердің пошталық қағазына арналған кітаптар да бар. Қазіргі, бірақ қазір ескірген, маңызды энциклопедиялық еңбек – он томы бар Higgins & Gage World Postal Stationery Catalog.