1799-1804 жылдардағы Франция Консулаты

Кіріспе

1799 жылдан 1804 жылға дейінгі Франция үкіметі

Консулдық 1799 жылдың 10 қарашасындағы 18 Брумер төңкерісінде Директория құлағаннан бастап 1804 жылдың 18 мамырындағы Француз империясының құрылуына дейін Франциядағы жоғары деңгейдегі үкімет болды. Сонымен қатар, "Консулдық" термині француз тарихының осы кезеңін де білдіреді. Осы кезеңде Наполеон Бонапарт Бірінші консул (Премьер-консул) ретінде Францияда автократиялық және орталықтандырылған республикалық үкіметтің басшысы болып орнықты, бірақ өзін жалғыз билеуші деп жарияламады. Осы жылдары құрылған ұзақ мерзімді институттардың маңыздылығын ескере отырып, Роберт Б. Холтман консулдықты "француз тарихындағы ең маңызды кезеңдердің бірі" деп атады. Осы кезеңнің соңында Бонапарт қазір әскери диктатура ретінде қаралатын авторитарлық жеке билікті орнатып алды.

Директорияның құлдырауы

1798 және 1799 жылдардағы француз әскери сәтсіздіктері Директорияны шайқалтып, 1799 жылдың қараша айында оны құлатты. Тарихшылар Директорияның саяси құлдырауының басталуын кейде 1799 жылдың 18 маусымына (Француз республикалық күнтізбесі бойынша 30 Prairial VII төңкерісі) жатқызады. Бұл анти-якобин Директор Эммануэль Жозеф Сиес, қызмет еткеніне бір ай болған соң, Директорияның жалғыз тірі қалған негізгі мүшесі, сондай-ақ анти-якобин Пауль Барраспен бірлесіп, сол кездегі қалған үш директордан құтылуы болды. 1799 жылдың наурыз-сәуір айларындағы екі кеңеске сайлау екі органның құрамында жаңа нео-якобин көпшілігін құрды. Ал бес адамнан тұратын қазіргі Директориядан наразы болғандықтан, 1799 жылдың 5 маусымына қарай бұл кеңестер Директор Жан Батист Трейярды сайлауда бұрмашылық жасады. Осыдан кейін, 1799 жылдың 18 маусымында анти-якобиндер Филипп Антуан Мерлин де Дуаи мен Луи Мари де Ла Ревеллиер Лепо де отставкаға кетуге мәжбүр болды, бірақ ұзақ жылдар бойы анти-якобин болып келген, айлакерлігімен танымал болған біреу сол күнгі төңкерістен аман қалды; олардың орнына якобин барон Жан Франсуа Огюст Мулен және якобин емес немесе "әлсіз" якобин Роджер Дуко келді. Жаңа үш директорды Францияның анти-якобин элитасы көбінесе маңызсыз тұлғалар деп қарады, бірақ сол элита бес адамнан тұратын Директорияның әлі де анти-якобиндық бағыныста екенін, бірақ азайған көпшілікпен білгеніне көңіл көтерілді. Тағы бірнеше әскери сәтсіздіктер, оңтүстіктегі роялистік көтерілістер, Францияның батыс бөлігіндегі ондаған департаменттердегі (негізінен Бретань, Мэн және соңында Нормандия) шоуандық аласапырандықтар, роялистік интригалар және соңы белгілі болды. Халықты тыныштандыру және шекараны қорғау үшін Француз революциясы кезіндегідей террорлық шаралардан (мысалы, кепілдік заңы) гөрі артық нәрсе қажет болды. Сиес басқарған жаңа Директория үкіметі конституцияны қайта қарау үшін "бас" (өзінің) және "қылыш" (өзін қолдауға арналған генерал) қажет деп шешті. Генерал Жан Виктор Мари Моро қол жеткізбейтін болғандықтан, Сиес генерал Бартелеми Кэтрин Жуберді жақтады; бірақ Жубер Нови шайқасында (1799 жылдың 15 тамызында) қаза тапқаннан кейін ол генерал Наполеон Бонапартқа жүгінді. Генералдар Гийом Брун және Андре Массена Берген және Цюрих шайқастарында жеңіске жетсе де, Екінші коалицияның одақтастары Вальми шайқасынан кейін болғандай шекарада қалып қойды, Директорияның тағдыры әлі де қалпына келмеді. Сәттілік Бонапартқа бұйырды, ол кенеттен шығыстағы жеңістерінің беделімен Фрежуске қонды, ал енді генерал Лазар Хоше қайтыс болғаннан кейін (1797) әскерлердің жалғыз шешімшісі болып көрінеді. 18 Брумер VIII жылы (9 қараша 1799 ж.) төңкерісінде Бонапарт екі еселі төңкеріс жасап, француз парламенті мен әскери билігін басып алды, үкімет директорларын отставкаға кетуге мәжбүр етті. 19 Брумер түнінде (1799 жылдың 10 қарашасы) Ежелгілер кеңесінің қалдығы III жыл Конституциясын жойды, консулдықты орнатып, VIII жыл Конституциясымен Бонапарттың пайдасына төңкерісті заңдастырды.

French military disasters in 1798 and 1799 had shaken the Directory, and eventually shattered it in November 1799. Historians sometimes date the start of the political downfall of the Directory to 18 June 1799 (Coup of 30 Prairial VII by the French Republican calendar). This was when anti Jacobin Director Emmanuel Joseph Sieyès, after only a month in office, with the help of the Directory's only surviving original member, Paul Barras, also an anti Jacobin, successfully rid himself of the other three then sitting directors. The March–April 1799 elections to the two councils had produced a new Neo Jacobin majority in the two bodies, and being unhappy with the existing five man Directory, by 5 June 1799, these councils had found an irregularity in the election of the Director Jean Baptiste Treilhard, who thus retired in favour of Louis Jérôme Gohier, a Jacobin more "in tune" with the feelings in the two councils. The next day, 18 June 1799, anti Jacobins Philippe Antoine Merlin de Douai and Louis Marie de La Révellière Lépeaux were also driven to resign, although one long time anti Jacobin, popularly known for his cunning, survived the day's coup; they were replaced by Jacobin Baron Jean François Auguste Moulin and by non Jacobin, or "weak" Jacobin, Roger Ducos. The three new directors were generally seen by the anti Jacobin elite of France as non entities, but that same elite could take some comfort in knowing that the five man Directory was still in anti Jacobin hands, but with a reduced majority. A few more military disasters, royalist insurrections in the south, Chouan disturbances in a dozen departments of the western part of France (mainly in Brittany, Maine, and eventually Normandy), royalist intrigues, and the end became certain. In order to soothe the populace and protect the frontier, more than the French Revolution's usual terrorist measures (such as the Law of Hostages) was necessary. The new Directory government, led by Sieyès, decided that the necessary revision of the constitution would require "a head" (his own) and "a sword" (a general to back him). With General Jean Victor Marie Moreau being unattainable as his sword, Sieyès favoured General Barthélemy Catherine Joubert; but, when Joubert was killed at the Battle of Novi (15 August 1799), he turned to General Napoleon Bonaparte. Although Generals Guillaume Brune and André Masséna won the Battles of Bergen and of Zürich, and the Allies of the Second Coalition lingered on the frontier as they had done after the Battle of Valmy, the fortunes of the Directory were still not restored. Success was reserved for Bonaparte, suddenly landing at Fréjus with the prestige of his victories in the East, and now, after General Lazare Hoche's death (1797), appearing as sole master of the armies. In the coup of 18 Brumaire Year VIII (9 November 1799), Bonaparte seized French parliamentary and military power in a two fold coup d'état, forcing the sitting directors of the government to resign. On the night of 19 Brumaire (10 November 1799) a remnant of the Council of Ancients abolished the Constitution of the Year III, ordained the consulate, and legalised the coup d'état in favour of Bonaparte with the Constitution of the Year VIII.

Жаңа үкімет

Бастапқы 18 Брумер төңкерісі Бонапарт емес, Сиес үшін жеңіс болғандай көрінді. Сиес Республика үшін жаңа үкімет жүйесін жақтады, ал төңкеріс бастапқыда оның жүйесін күшіне енгізердей сезім тудырды. Бонапарттың шеберлігі Пьер Клод Франсуа Даунудың жоспарын Сиестің жоспарына қарсы қоюда және олардың әрқайсысынан тек оның амбицияларына қызмет ете алатын бөліктерді ғана сақтап қалуда жатты. Жаңа үкімет үш парламенттік жиналыстан тұрды: заң жобаларын дайындаған Мемлекеттік кеңес, заң жобаларына дауыс бере алмайтын, бірақ оларды талқылайтын Трибунат және Корпус заң шығарушы, оның мүшелері заң жобаларын талқылай алмады, бірақ Трибунаттың талқылау мәліметтерін қарағаннан кейін оларға дауыс берді. Консерватор Сенат жоғарыда аталған үш заң шығарушы жиналысқа тең мемлекеттік орган болды, заң жобаларын тексерді және бірінші консулға осындай заң жобаларының салдары туралы тікелей кеңес берді. Жоғары атқарушы билік он жылға сайланатын үш консулға жүктелді. Халықтық сайлау құқығы сақталды, бірақ атақтылардың тізімдерімен (Ассамблея мүшелерін Сенат таңдайтын) шектелді. Жоғарыда аталған төрт мемлекеттік орган Франция билігін Бонапартқа берген XII жылғы Конституцияда сақталды, бірақ олардың өкілеттіктері едәуір азайтылды. Бонапарт Сиестің бір ғана Ұлы сайлаушыны жоғарғы атқарушы және мемлекет басшысы ретінде құру идеясына вето қойды. Сиес осы маңызды лауазымды өзіне қалдыруды ниеттенген еді, ал оған жұмыс беруден бас тартып, Бонапарт консулдардың билігін нығайтуға көмектесті, осы лауазымды осыдан кейін өзі иеленді. Бонапарт тең дәрежелі үштікке ғана кіруге қанағаттанбады. Жылдар өте келе ол өзінің бірінші консул ретінде билігін нығайта берді, ал екі басқа консулды, Жан Жак Реги де Камбасер және Шарль Франсуа Лебрунды, сондай-ақ Ассамблеяларды әлсіз және бағынышты күйде қалдырды. Билікті нығайта отырып, Бонапарт Сиестің аристократиялық конституциясын жарияланбаған диктатураға айналдыра алды. 1800 жылдың 7 ақпанында өткен халықтық референдум жаңа конституцияны бекітті. Ол барлық нақты билікті бірінші консулдың қолына берді, ал қалған екі консулға тек номиналды рөл қалдырды. Жарияланған нәтижелерге сәйкес, сайлаушылардың 99,9%-ы ұсынысты мақұлдады. Бұл біртұтастыққа жақын болғанымен, Бонапарт көптеген сайлаушылар арасында шынымен танымал болды, ал біршама дау-дамаздан кейін Францияда көптеген адамдар оның жеңіске жеткен Екінші коалицияға бейбітшілік туралы жарқын, бірақ сәтсіз ұсыныстарымен, Ла Вендеяның жылдам қарусыздануымен және үкіметтің тұрақтылығы, тәртіп, әділдік және шаралылық туралы айтқандарымен сенімді болды. Ол Франция қайтадан нағыз мемлекет қайраткері басқарып отырғанын және билікте тиімді үкімет орнағанын баршаға сезіндірді.

The initial 18 Brumaire coup seemed to be a victory for Sieyès, rather than for Bonaparte. Sieyès was a proponent of a new system of government for the Republic, and the coup initially seemed certain to bring his system into force. Bonaparte's cleverness lay in counterposing Pierre Claude François Daunou's plan to that of Sieyès, and in retaining only those portions of each which could serve his ambition. The new government was composed of three parliamentary assemblies: the Council of State which drafted bills, the Tribunate which could not vote on the bills but instead debated them, and the Corps législatif, whose members could not discuss the bills but voted on them after reviewing the Tribunate's debate record. The Sénat conservateur was a governmental body equal to the three aforementioned legislative assemblies and verified the draft bills and directly advised the First Consul on the implications of such bills. Ultimate executive authority was vested in three consuls, who were elected for ten years. Popular suffrage was retained, though mutilated by the lists of notables (on which the members of the Assemblies were to be chosen by the Senate). The four aforementioned governmental organs were retained under the Constitution of the Year XII, which recognised Bonaparte as the French sovereign, but their respective powers were greatly diminished. Bonaparte vetoed Sieyès' original idea of having a single Grand Elector as supreme executive and head of state. Sieyès had intended to reserve this important position for himself, and by denying him the job Bonaparte helped reinforce the authority of the consuls, an office which he would assume. Nor was Bonaparte content simply to be part of an equal triumvirate. As the years progressed he would move to consolidate his own power as First Consul, and leave the two other consuls, Jean Jacques Régis de Cambacérès and Charles François Lebrun, as well as the Assemblies, weak and subservient. By consolidating power, Bonaparte was able to transform the aristocratic constitution of Sieyès into an unavowed dictatorship. On 7 February 1800, a public referendum confirmed the new constitution. It vested all of the real power in the hands of the First Consul, leaving only a nominal role for the other two consuls. A full 99.9% of voters approved the motion, according to the released results. While this near unanimity is certainly open to question, Bonaparte was genuinely popular among many voters, and after a period of strife, many in France were reassured by his dazzling but unsuccessful offers of peace to the victorious Second Coalition, his rapid disarmament of La Vendée, and his talk of stability of government, order, justice, and moderation. He gave everyone a feeling that France was governed once more by a real statesman, and that a competent government was finally in charge.

Бонапарттың билікті нығайтуы

Бонапарт Сейестен және республиканы бір адамға, әсіресе оның әскери қарсыластары Моро мен Массенаға тапсыруға ниеттенбеген республикашылдардан құтылуға тиіс болды. Маренгодағы жеңісі (14 маусым 1800 жыл) бастапқыда тепе-теңдікте болды, бірақ генералдар Луи Десекс және Франсуа Кристоф де Келлерманның арқасында оның танымалдылығын арттырып, оның амбициясына қосымша мүмкіндік берді. 1800 жылғы 24 желтоқсанда Сен-Никазе көшесіндегі роялистік қастандық оған демократиялық республикашыларды тазалауға мүмкіндік берді, олар кінәсіз болғанына қарамастан Француз Гвианасына жер аударылды. Ол Ассамблеяларды таратып, Сенатқа конституциялық мәселелер бойынша толық билік берді. 1801 жылғы ақпанда Австриямен (Мороның Хоэнлиндендегі жеңісімен қарусыздалған) Луневиль келісімі Еуропаға бейбітшілік әкелді, Италияның көп бөлігін Францияға берді және Бонапартқа Азаматтық кодекс талқылау кезінде оппозицияның көшбасшыларын Ассамблеядан шығаруға мүмкіндік берді. 1801 жылғы Конкордат, католик шіркеуінің мүддесінде емес, оның өзінің саясатында, елдің діни сезімдерін қанағаттандыру арқылы конституциялық демократиялық шіркеуді жоюға, шаруалардың санасын өзіне жинауға және ең бастысы, роялистерді олардың ең күшті қаруынан айыруға мүмкіндік берді. Органикалық ережелер оның әріптестері мен кеңесшілерінен заң жүзінде болмаса да, шындығында мойынсұнғыш шіркеуге, кірісінен айырылған, мемлекеттік дін ретіндегі орнын қалпына келтірді. 1802 жылғы 25 наурызда Ұлыбританиямен Амьен бейбітшілігі, Францияның одақтастары Испания мен Батавия Республикасы барлық шығындарды төлеген, бейбітшілікке қол жеткізушіге он жыл емес, өмір бойына консулдыққа ие болуға мүмкіндік берді. Бонапарттың император болу жолы X жылдың Конституциясымен басталды. 1802 жылғы 2 тамызда (14 Термидор, An X) екінші жалпыхалықтық референдум өтті, оның мақсаты Бонапартты «Өмір бойына бірінші консул» ретінде бекіту болды. Дауыс беру нәтижесінде тағы да 99,7% қолдау көрсетілді. Бонапарт билігін арттыра келе, өзінің жаңа бір адамдық үкімет формасында Ансьен Режимнің көптеген тәсілдерін қабылдады. Ескі монархия сияқты, ол толық өкілеттілерді қайта енгізді; орталықтандырылған, қатаң пайдалы әкімшілік және бюрократиялық әдістерді, сондай-ақ ұлттық университеттерге қатысты бағынышты, педантикалық схоластика саясатын жүргізді. Ол ұлттық институттарға, жергілікті билік органдарына, сот жүйесіне, қаржы, банк органдарына, кодекстерге және жақсы тәртіпті жұмыс күшінің дәстүрлеріне қажетті қаражатты құрды немесе біріктірді. Бонапарт тұсында Францияда бейбітшілік пен тәртіп орнады, бұл тұрмыстық жағдайды жақсартуға көмектесті. Бұрын Париж жиі аштық пен шөлден зардап шегіп, от пен жарықтан да қиындық көретін, бірақ Бонапарт тұсында азық-түлік арзан және көп болды, сауда гүлденді және жалақы жоғары болды. Мемлекеттік аппаратты күшейту арқылы Бонапарт Легион д'онёрды (Құрмет легионы), Конкордатты құрды және революцияға сатқындық ретінде қарастырылған жанама салықтарды қалпына келтірді. Бонапарт Бенжамин Констант және мадам де Сталь сияқты өзінің айқайлы сыншыларын қуғынға салу арқылы үкімет ішіндегі наразылықты баса алды. Сен-Домингке жасаған экспедиция республикалық армияны әлсіздетіп, жойды. Ұзақ соғыс әскери жетекшілердің жігерленуіне және тарауына себеп болды, олар Бонапартқа қызғанышпен қарады. Бонапарттың билігіне қарсы соңғы үлкен сын Мородан келді, ол роялистік қастандыққа қатысқандығы үшін айыпталды; ол да жер аударылды. Сенаторлар мен республикашыл генералдардың қарсылығына қарамастан, француз халқының көпшілігі Бонапарттың билігіне сынсыз қанағаттанды. Оның өлімі туралы ешқандай пікірге жол берілмеді.

Bonaparte needed to rid himself of Sieyès and of those republicans who had no desire to hand over the republic to one man, particularly of Moreau and Masséna, his military rivals. The victory at Marengo (14 June 1800) momentarily in the balance, but secured by Generals Louis Desaix and François Christophe de Kellermann, offered a further opportunity to his ambition by increasing his popularity. The royalist plot of the rue Saint Nicaise on 24 December 1800 allowed him to make a clean sweep of the democratic republicans, who despite their innocence were deported to French Guiana. He annulled the Assemblies and made the Senate omnipotent in constitutional matters. The Treaty of Lunéville, signed in February 1801 with Austria (which had been disarmed by Moreau's victory at Hohenlinden), restored peace to Europe, gave nearly the whole of Italy to France, and permitted Bonaparte to eliminate from the Assemblies all the leaders of the opposition in the discussion of the Civil Code. The Concordat of 1801, drawn up not in the Catholic Church's interest but in that of his own policy, by giving satisfaction to the religious feeling of the country, allowed him to put down the constitutional democratic Church, to rally round him the consciences of the peasants, and above all to deprive the royalists of their best weapon. The Organic Articles hid from the eyes of his companions in arms and councillors a reaction which, in fact if not in law, restored to a submissive Church, despoiled of her revenues, her position as the religion of the state. The Peace of Amiens (25 March 1802) with the United Kingdom, of which France's allies, Spain and the Batavian Republic, paid all the costs, finally gave the peacemaker a pretext for endowing himself with a consulate, not for ten years but for life, as a recompense from the nation. Bonaparte's path to emperor began with the Constitution of the Year X dated 16 Thermidor or 4 August 1802. On 2 August 1802 (14 Thermidor, An X), a second national referendum was held, this time to confirm Bonaparte as "First Consul for Life." Once again, a vote claimed 99.7% approval. As Bonaparte increased his power, he borrowed many techniques of the ancien régime in his new form of one man government. Like the old monarchy, he re introduced plenipotentiaries; over centralised, strictly utilitarian administrative and bureaucratic methods, and a policy of subservient pedantic scholasticism towards the nation's universities. He constructed or consolidated the funds necessary for national institutions, local governments, a judiciary system, organs of finance, banking, codes, and traditions of conscientious of a well disciplined labour force. France enjoyed a high level of peace and order under Bonaparte that helped to raise the standard of comfort. Prior to this, Paris had often suffered from hunger and thirst, and lacked fire and light, but under Bonaparte, provisions became cheap and abundant, while trade prospered and wages ran high. In strengthening the machinery of the state, Bonaparte created the Légion d'honneur (Legion of Honour), the Concordat, and restored indirect taxes, an act seen as a betrayal of the Revolution. Bonaparte was largely able to quell dissent within government by expelling his more vocal critics, such as Benjamin Constant and Madame de Staël. The expedition to Saint Domingue reduced the republican army to a nullity. Constant war helped demoralise and scatter the military's leaders, who were jealous of their "comrade" Bonaparte. The last major challenge to Bonaparte's authority came from Moreau, who was compromised in a royalist plot; he too was sent into exile. In contradistinction to the opposition of senators and republican generals, the majority of the French populace remained uncritical of Bonaparte's authority. No suggestion of the possibility of his death was tolerated.

Энгьен герцогының ісі

Бонапарттың саяси билікке деген ұстанымы әлі де тұрақсыз болғандықтан, француз роялистері оны ұрлап, өлтіру және Энгхен герцогы Луи Антуан де Бурбонды төңкеріс жасауға шақыру жоспарын жасады, бұл жоспар Луи XVIII-дің таққа отыруымен Бурбон монархиясын қайта орнатуға бастауы тиіс еді. Уильям Питт кішісінің британ үкіметі осы роялистік қастандыққа бір миллион фунт стерлинг қаржылап, заговоршылар Жорж Кадудал мен генерал Жан Шарль Пишегрге Англиядан Францияға оралу үшін теңіз көлігін (капитан Джон Уэсли Райттың кемесімен) ұсынды. Пишегр 1804 жылдың 28 қаңтарында Бонапарттың генералдарының бірі және бұрынғы қорғаушысы Моромен кездесті. Ертесі күні британдық құпия агент Курсон тұтқындалды және ол азаптаудан кейін Пишегр, Моро және Кадудал консулатты құлату үшін сөз байласқанын мойындады. Француз үкіметі Кадудалдың қызметшісі Луи Пиконы тұтқындап, азаптау арқылы осы жоспардың толық мәліметтерін білуге тырысты. Генерал Жоахим Мурат кешкі 7-ден таңғы 6-ға дейін Париж қаласының қақпаларын жабуға бұйрық берді, ал Пишегр мен Моро келесі айда тұтқындалды. Бұл қосымша тұтқындаулар Роялистік қастандықтың ақырында салыстырмалы түрде жас Бурбон ханзадасы, Бурбон монархиясын қайта орнатудың тағы бір мүмкін мұрагері Энгхен герцогінің белсенді қатысуын қамтитынын көрсетті. Герцог сол кезде Баден сайлау округінде француз эмигранттарының бірі ретінде өмір сүрді, бірақ ол француз шекарасына жақын Эттенхаймда жалға алынған үйді де ұстады. Шарль Морис де Тальеран Перигор, Бонапарттың сыртқы істер министрі және "ауа пышақтармен толы" деп ескерткен Бонапарттың полиция министрі Жозеф Фушенің ықпалымен Бірінші консул герцогпен күресу қажет деген шешімге келді. Екі жүз француз әскері шекараны кесіп өтіп, герцогтың Бадендегі үйін қоршап алып, оны тұтқындады. Францияға қайтып келе жатқанда д'Энгиен "Бонапартқа да, француздарға да өшпес жек көрушілікпен ант бергенін және оларға қарсы соғысуға кез келген мүмкіндікті пайдаланатынын" айтты. Оны үш рет өлтіруге тырысқаннан кейін және Страсбургте болған көтеріліске қаржы жұмсалғаннан кейін, Бонапартқа жеткілікті себеп болды. Германиядағы үйінен ұсталған д'Энгиеннің және полициядан алынған материалдардың негізінде д'Энгиен соғыс уақытында қастандық жасады деп айыпталды және әскери сотқа берілді. Ол Винсенн қаласында жеті полковниктен тұратын сот алдында сотталуға бұйырылды. Д'Энгиен сотта сұрақтарға жауап бергенде, Ұлыбритания оған жылына 4200 фунт стерлинг төлеп отырғанын айтты, "Франциямен емес, оның туған тегіне байланысты оған жау болып табылатын үкіметпен күресу үшін". Одан әрі ол былай деді: "Мен Англиядан олардың армиясында қызмет етуге рұқсат сұрадым, бірақ олар мүмкін емес деп жауап берді: мен Рейнде күтуім керек, онда мен бірден рөл атқара алатын едім, және шындығында мен күтіп тұрдым". Д'Энгиен 1791 жылдың 6 қазанында қабылданған заңтың 2-бабын бұзғаны үшін кінәлі деп танылды, атап айтқанда, "Азаматтық соғысқа ұшыраған мемлекетті дүрліктіруге және азаматтарды бір-біріне немесе заңды билікке қарсы қаруландыруға бағытталған кез келген сөз байласу мен жоспар өлім жазасымен жазаланады". Ол Винсенн бекінісінің ор қабатында дарға асылды. Бұл оқиға Францияда көп қозғау тудырмады, бірақ шетелде ашу-ыза толқынына айналды. Бонапартты жақтаған немесе оған бейтарап болғандардың көпшілігі оған қарсы бұрылды, бірақ Бонапарт өлім жазасын бекітуге рұқсат бергені үшін толық жауапкершілікті өз мойнына алды және бұл дұрыс шешім болды деп сенді.

Because Bonaparte's hold on political power was still tenuous, French royalists devised a plot that involved kidnapping and assassinating him and inviting Louis Antoine de Bourbon, the Duke of Enghien, to lead a coup d'état that would precede the restoration of the Bourbon monarchy with Louis XVIII on the throne. The British government of William Pitt the Younger had contributed to this royalist conspiracy by financing one million pounds and providing naval transport (with the ship of Captain John Wesley Wright) to the conspirators Georges Cadoudal and General Jean Charles Pichegru for their return to France from England. Pichegru met Moreau, one of Bonaparte's generals and a former protege of Pichegru, on 28 January 1804. The next day, a British secret agent named Courson was arrested and he, under torture, confessed that Pichegru, Moreau, and Cadoudal were conspiring to overthrow the consulate. The French government sought more details of this plot by arresting and torturing Louis Picot, Cadoudal's servant. General Joachim Murat ordered the city gates of Paris to be closed from 7 pm to 6 am while Pichegru and Moreau were arrested during the next month. These further arrests revealed that the Royalist conspiracy would eventually involve the active participation of the Duke of Enghien, who was a relatively young Bourbon prince and thus another possible heir to a restored Bourbon monarchy. The Duke, at that time, was living as a French émigré in the Electorate of Baden, but he also kept a rented house in Ettenheim, which was close to the French border. Possibly at the urging of Charles Maurice de Talleyrand Périogord, Bonaparte's foreign minister, and Joseph Fouché, Bonaparte's minister of police who had warned that "the air is full of daggers", the First Consul came to the conclusion that the Duke must be dealt with. Two hundred French soldiers crossed the border, surrounded the Duke's home in Baden and arrested him. On the way back to France, d'Enghien stated that "he had sworn implacable hatred against Bonaparte as well as against the French; he would take every occasion to make war on them." After three plots to assassinate him and the further financing of a supposed insurrection in Strasbourg, Bonaparte had enough. Based on d'Enghien's who were seized at his home in Germany and the material from the police, d'Enghien was charged as a conspirator in time of war and was subject to a military court. He was ordered to be tried by a court of seven colonels at Vincennes. D'Enghien during his questioning at the court told them that he was being paid 4,200 pounds per year by Britain "in order to combat not France but a government to which his birth had made him hostile." Further, he stated that "I asked England if I might serve in her armies, but she replied that that was impossible: I must wait on the Rhine, where I would have a part to play immediately, and I was in fact waiting." D'Enghien was found guilty of being in violation of Article 2 of a law of 6 October 1791, to wit, "Any conspiracy and plot aimed at disturbing the State by civil war, and arming the citizens against one another, or against lawful authority, will be punished by death." He was executed in the ditch of the fortress of Vincennes. The aftermath caused hardly a ripple in France, but abroad, it produced a storm of anger. Many of those who had favoured or been neutral to Bonaparte now turned against him, but Bonaparte always assumed full responsibility for allowing the execution and continued to believe that, on balance, he had done the right thing.

Консулдар

Уақытша консулдар (1799 жылдың 10 қарашасы – 12 желтоқсаны) Наполеон БонапартЭммануэль Жозеф СиесРоджер Дукос Консулдық (1799 жылдың 12 желтоқсаны – 1804 жылдың 18 мамыры) Наполеон БонапартБірінші консул Ж. Ж. КамбасересЕкінші консул Шарль Франсуа ЛебрунҮшінші консул