Кіріспе
19 ғасырдағы анатомия тарихында анатомистер бұрынғы ғасырдағы адам анатомиясын толық аяқтады және жүйеледі. Осы ғылым гистология және даму биологиясы саласындағы білім көздерін кеңейтуге қадам басты, бұл тек адамдарда ғана емес, жануарларда да байқалды.
The history of anatomy in the 19th century saw anatomists largely finalise and systematise the descriptive human anatomy of the previous century. The discipline also progressed to establish growing sources of knowledge in histology and developmental biology, not only of humans but also of animals.
Сулы балық
Сэмюэл Томас фон Зөммеринг бастапқыда неміс тілінде (1791–1796), содан кейін латын тілінде (1794–1800) айқын, дәл және нақты жүйе жариялады. 1800–1801 жылдары екінші неміс басылымы және тағы сегіз томдық басылым (1841–1844) қайта қаралып, Th. Л. В. Бишофф, Фридрих Густав Якоб Хенле, Э. Х. Гушке, Тейле, Г. Г. Валентин, Юлиус Фогель (дәрігер) және Рудольф Вагнер қосымша материалдарымен толықтырылды. Басылымның құрылымы:
1-том: Вагнер Зөммерингтің өмірі, хат алмасуы және әдеби еңбектері туралы толық мәлімет береді;
2-том: Сүйектер мен байланыстардың анатомиясы;
3-том: Тейле авторлығындағы бұлшық еттер мен қан тамырлар жүйесінің анатомиясы;
4-том: Валентиннің жүйке жүйесінің микроскопиялық анатомиясы, соның ішінде ми, жұлын және ганглийлер;
5-том: Гушке авторлығындағы органдардың анатомиясы – Зөммеринг осы жұмыстың бұл бөлігін аяқтамаған, бірақ жұмыс істеу үшін көп материал қалдырған;
6-том: Хенле және басқа да мұқият байқаушылардың жеке бақылауларынан туындаған, материалдары көбінесе жаңа және барлық жағдайларда расталған және түзетілген жалпы анатомияның толық жүйесі;
7-том: Бишоффтың сүтқоректілер мен адамның даму биологиясы;
8-том: Фогель авторлығындағы адам денесінің патологиялық анатомиясы, бірақ тек тақырыптың жалпы сипаттамасы. Бұл кітап Журдан аудармасымен 1846 жылы «Анатомиялық энциклопедия» деген атпен француз тілінде жарық көрді. Сегізінші том 1847 жылы ағылшын тіліне аударылды.
Vol. 2: Anatomy of the bones and ligaments;
Vol. 3: Anatomy of the muscles and the vascular system by Theile;
Vol. 4: microscopic anatomy of the nervous system by Valentin, including the brain, the spinal cord, and the ganglia;
Vol. 5: Anatomy of the organs by Huschke – this part of the work had been left incomplete by Sommerring but he had left extensive material to work on;
Vol. 6: An entire and complete system of general anatomy, deduced from personal observation by Henle and other careful observers, the materials being in general new, and in all instances confirmed and rectified;
Vol. 7: Developmental biology of mammals and humans, by Bischoff;
Vol. 8: Pathological anatomy of the human body, by Vogel, but only the generalities of the subject. This was translated into French by Jourdan, and published in 1846 under the name of Encyclopedie anatomique. The eighth volume was translated into English in the year 1847.
Бихат
Ксавье Бишаттың "Жалпы анатомиясы" – оның ғылыми қабілеті мен білімінің ескерткіші. Оның "Сипаттамалық анатомиясы" нақты және табиғи құрылымымен, айқын және дәл сипаттамасымен, сондай-ақ тақырыпты қарастырудағы шеберлігімен ерекшеленеді. Физиологиялық байқаулары көбінесе дұрыс, жиі жаңалыққа толы және әрқашан қызықты. Бишат үшінші томды дайындау барысында қайтыс болды, ал жұмысты П. Ж. Ру мен М. Ф. Р. Буйсон аяқтады.
Сұр
Генри Грей – ағылшын анатомы және Сент-Джордж ауруханасының хирургы, «Грей анатомиясы» атты еңбекті жариялады. Суретшілік қабілеттерімен және Генри Вандике Картердің көмегімен Грей медицина студенттері үшін қолжетімді әрі арзан анатомия оқулығын жасады. 1832 жылғы Анатомия заңына сәйкес, жұмыс үйлері мен аурухана мәйітханаларынан қараусыз қалған денелерді диссекциялау арқылы екеуі 18 ай бойы кітаптың негізін құрайтын материалды дайындады. Олардың еңбегі алғаш рет 1858 жылы жарық көрді.
Әлеуметтік және саяси мәселелер
Медициналық ғылым мен медициналық практиканың дамуы медициналық колледждерде, әсіресе анатомиялық демонстрациялар үшін адам денелеріне деген сұранысты арттырды. 19 ғасырға дейін көбінесе жаза талған қылмыскерлердің денелері немесе, сирек жағдайларда, туыстарының берген мәйіттері қолданылды. Өйткені, өлгеннен кейін денесінің кесілуі өлімнен де жаман жаза саналды. 1752 жылғы "Қиянат туралы" заң кісі өлтіргендердің денелерін медициналық білімге үлес қосу үшін өлгеннен кейін кесуге рұқсат берді. Мәйіт ұрлаушылардың іс-әрекеттері кеңінен қорқыныш пен жиренуді тудырды, себебі жер қазудың ар-ұятсыздығы мен қорлаушылығы денені кесудің қорқынышымен күшейді. Қылмыстық құмарлық ақырында Ұлыбританияның Эдинбург қаласында 1827-1828 жылдардағы Батыс Порт кісі өлтірулеріне алып келді, онда ықтимал үміткерлер өлтіріліп, ақшаға сатылды. Бұл кісі өлтірулер 1832 жылғы "Анатомия туралы" заңның қабылдануына себеп болды, ол мәйіттердің жеткілікті және заңды түрде қамтамасыз етілуін қамтамасыз етті.