Кіріспе

Орхидеялар туысы, аралар туысы

Автоматты таксономиялық блок
| аты = Лич орхидеясы
| суреті = Stelis argentata.jpg
| суреттің сипаттамасы = Күміс стелис (Stelis argentata)
| ата-аналарды көрсету = 3
| таксон = Stelis
| авторы = Sw., 1799
| синонимдер сілтемесі = Stelis бау-бақша саудасында Ste. деп қысқартылады. Көптеген ескі түрлерді Линдли, Руиз және Павон, сондай-ақ Рейхенбах ашқан, ал көптеген жаңа түрлерді Карлайл А. Луер ашқан. Stelis туысына жататын орхидея алғаш рет Еуропаға әкелінген америкалық орхидея болған болуы мүмкін. 1591 жылы Табернамонтанның дәрілік өсімдіктер кітабында гербарий үлгісі бейнеленген.

Сипаттама

Бір сопақша жапырақ, төмен жатқан сабақтан өсіп шыққан тар, былғарылы бүршіктерден дамиды. Көптеген түрлер ақ түстің алуан реңктеріндегі ұзын, тығыз шоғырлы гүлдерді өсіреді. Басқа түстер сирек кездеседі. Бұл гүлдер жарыққа сезімтал, күн сәулесінде ғана ашылады. Кейбіреулері түнде толығымен жабылады. Үш симметриялық, дөңгелек жапырақша әдетте үшбұрыш құрайды, оның ортасында тірек, кішкентай гүл жапырақтары және кішкентай тілшесі орналасқан, бірақ осы үлгіде шамалы өзгерістер болуы мүмкін. Бұл туыс өсімдіктерді өсіруде жиі кездеспейді.

Таксономия

Кладистік зерттеулер (А. Приджон, Р. Солано және М. Чейз) Stelis туысының монофилеттік екенін көрсетті. Бірақ бірнеше Pleurothallis субгенустарымен аражік анық емес (анықтаманы қараңыз). Олар Pleurothallis және Masdevallia ірі туыстарымен тығыз байланысты. Вегетативті белгілерімен түрлердің арасында үлкен әртүрлілік болғанымен, гүлдері негізінен біркелкі және өте ұқсас. Apatostelis Garay, Dialissa Lindl., Humboldtia Ruiz & Pav. және Steliopsis Brieger көбінесе Stelis құрамына кіреді.

Тарих

Стелл тұқымдасы 1690 жылы Франция королі Людовик XIV-нің Антиль аралдарының флорасын зерттеу үшін жіберген француз дін қызметкері және ботаник Чарльз Плюмьемен бірге ашылған. Ол Доминика (Кариб аралы) және басқа да аралдарда көптеген түрлерді жинап, 1703 жылы Nova Plantarum Americanarum Genera деп аталатын каталогта өз зерттеулерін жариялады. Кейіннен Кариб бассейнінде көптеген өсімдіктер жинаған голландиялық ботаник Николаус фон Жаквин өзінің зерттеулерін екі бөлек еңбекте жариялады. 1760 жылы ол Enumeratio Systematica Plantarum quas in Insulis Caribeis деген атаумен бірінші еңбегін жариялады, онда ол Плюмье айтқан (Epidendrum ophioglossoides) өсімдікті сипаттады. 1763 жылы ол Selectarum Stirpium Americanarum Historia деген атаумен егжей-тегжейлі екінші еңбегін жариялады. Мұнда Жакин өзінің гербарийіндегі сол аты бар (E. ophioglossoides) өсімдікті сипаттап береді. Соңынан, Перу мен Чили флорасын зерттеу үшін король Карлос III жіберген "Expedición Botánica Española" (Испанияның ботаникалық экспедициясы) аясында Хиполито Руис және Джозеф Павон жаңа тұқымның 11 кішкентай өсімдігін анықтады және оны танымал неміс саяхатшысы және табиғатты зерттеуші Александр фон Гумбольдттың құрметіне Гумбольтия деп атады. 1799 жылы швед ботаниктері Олоф Свартц Руис пен Павон ұсынған тұқымды зерттеді және Валь оны бұрыннан-ақ Легуминозаларды белгілеу үшін қолданғанын анықтады. Осы себепті ол Гумбольтияның орнына Стелис деген атауды ұсынды. Epidendrum ophioglossoides түрі кейіннен Свартц тарапынан Стелис тұқымдасына көшірілді және қазір ол тұқымның типтік түрі болып табылады.