Кіріспе

Қайталанудан аулақ болу үшін синонимдерді қолдану. Бұл стильдік әдіс – қайталануды болдырмау немесе мәтінге әртүрлілік қосу мақсатында синонимдерді пайдалану. Бұл термин 1906 жылы Х.В. Фаулер мен Ф.Г. Фаулер «The King’s English» еңбегінде енгізілді. Олар терминді түсіндіргенде, әсіресе, аулақ болу қажет сөздің зат есім немесе оның орын алмастырушысы болған жағдайларға назар аударады. Орын алмастырушылардың өзі – жағымсыз қайталануды болдырмауға бағытталған өзгерістер, сондықтан оларды тек қана қажет болғанда қолдану керек. Фаулерлер «өзгерістер тек аулақ болатын сөздің мағынасыздығы немесе біртектілігі сияқты жағдайларда ғана жасалуы керек» деп кеңес береді.

Тарих

Генри Фаулердің 1926 жылы жарық көрген «Заманауи ағылшын тілінің сөздігі» де осы анықтаманы сақтайды, бірақ «өздерінің мағынасын нақты жеткізуден гөрі, өзін әдемі түрде білдіруге ұмтылатын» жазушылардың вариацияларды немесе синонимдерді шамадан тыс пайдалануына қатысты ерекше ескерту жасайды. Фаулер кейін вариацияларды қашан қолдану керек және қашан қолданбау керек екеніне мысалдар келтіреді. 1906 жылы термин қалыптасқаннан бері стиль және қолдану жөніндегі нұсқаулықтарда кездеседі, бірақ бастапқы мағынасы бірнеше өзгеріске ұшырады. Мысалы, Брайан А. Гарнер Фаулер «элегантты» деген сөзді қолданғанда, шын мәнінде керісін – «элегантты емес» дегенді білдіргенін айтады, өйткені Гарнердің пікірінше, Фаулер жазған кезде «элегантты» сөзі «шамадан тыс» сипаттамасы ретінде қабылданған. Гарнер сондай-ақ Фаулердің «бір сөйлемде немесе абзацта бір сөзді екі рет пайдаланбау» тәжірибесін «элегантты вариация» деп атағанын мәлімдейді. Бұл Фаулердің анықтамасы емес, және Ричард У. Бейли атап көрсеткендей, Фаулерді дұрыс емес бейнелеу арқылы «Гарнер құрамынан сабаннан жасалған тіл білімі маманын құрастырды». Дегенмен, Гарнерден кейін, әдепсіз вариацияны Джеральд Лебовиц және Уэйн Шисс сияқты басқалар да қолданды.

Мысалдар

Х. В. Фаулер "Корольдік тіл" (1906) еңбегінде The Times газетінен мына үзіндіні келтіреді: "Император", "Его Величество" және "Монарх" – бәрі де бір адамды білдіреді. Фаулер мұндай шамадан тыс айырмашылықтар оқырманның назарын "келесі жолы корольді қалай атау керектігіне" ойландырып, сөйлемнің мағынасын түсінуді қиындататынын айтады. Егер жазушы "біркелкі қайталау" мен "қабақты өзгерту" арасынан таңдау жасаса, екеуі де ұнамсыз болғандықтан, Фаулер табиғирақ көрінетінін таңдауға кеңес береді. The Guardian газетінің редакторы арасында "артық синонимдер" "povs" деп аталады, бұл "көбінесе таралған апельсин тәрізді көкөністер" деген фразаның аббревиатурасы – бұл фраза Ливерпуль Эхо газетінің морковь туралы мақаласының жобасынан алынып тасталған. Чарльз В. Мортон да "Бостон ивнинг транскрипт" газетінде қолданылған "бананның" синонимі деп саналатын "ұзын сары жеміс" туралы жазған. Гарнердің "Қазіргі американ тілі" еңбегі Мортон келтірген мысалдарды келтіреді, соның ішінде "ұзартылған сары жеміс" және басқалары: бильярд доптары ("нөмірленген шарлар"); Қара сақал ("көк шашы бар әйел кісі өлтіруші"); Пасха жұмыртқасы іздеу ("құс жұмыртқасы сафарисі"); сүт ("сүтті сұйықтық"); устрицалар ("дәмі зор екі жақтаулылар"); жержаңғақ ("дәмі зор губер"); әнші құс ("құстың әншісі"); жүк көлігі ("көлік жолының резеңке дөңгелекті мастодон").

Француз тілінде

Француз тілінде әдемі стиль үшін әсем өзгерістерді қолдану қажет деп есептеледі. Бір юморист Гастон Дефферре туралы жаңалық мақаласын жазуды қиялдады: "Дефферрені бір рет айтуға болады, бірақ екі рет емес. Сөйтіп, Марсель қаласының мэрі дейсіз. Содан кейін, жоспарлау министрі. Содан кейін, Эдмондтың күйеуі. Содан кейін, Гастон. Содан кейін, Гастунет, содан кейін... – Одан кейін сіз оның жайлы сөйлеуді тоқтату керек, себебі оны енді қалай атау керектігін білмейсіз."