Кіріспе

Соттың жеке шешімдерін бірегей анықтау жүйесі. Сот ісіне сілтеме жасау – заңгерлердің бұрынғы сот шешімдерін анықтау үшін қолданатын жүйе. Бұл жүйе «репортерлер» немесе заңдық баяндамалар» деп аталатын кітаптар сериясында немесе шешім қай жерде жарияланғанына қарамастан анықтайтын бейтарап стильде болуы мүмкін. Сот ісіне жасалған сілтемелер әртүрлі юрисдикцияларда әртүрлі форматта жасалады, бірақ көбінесе бірдей негізгі ақпаратты қамтиды. Құқықтық сілтеме – бұл «нақты жағдайды растайтын немесе оған қайшы келетін сот шешімі, заң немесе зерттеу сияқты заңдық прецедентке немесе құқықтық нормаға сілтеме жасау». Жарияланған сот шешімдерінде сілтеме әдетте келесі ақпаратты қамтиды:
* Шешім шығарған сот.
* Баяндаманың атауы.
* Том нөмірі.
* Бет, бөлім немесе абзац нөмірі.
* Жариялану жылы.

Кейбір баяндамалар сериясында, мысалы Англияда, Австралияда және Канаданың кейбір бөліктерінде, томдар жылмен байланысты емес. Сондықтан, серияның қай кітабында жарияланғанын анықтау үшін жыл мен том нөмірі (әдетте 4-тен аспайды) қажет. Мұндай сілтемелерде осы юрисдикцияларда жариялану жылына квадрат жақшалар «[]» қолданылады (бұл іс шешілген жылдан өзгеше болуы мүмкін: мысалы, 2001 жылдың желтоқсанында шешілген іс 2002 жылы жарияланған болуы мүмкін). Интернет соттарға өз шешімдерін веб-сайттарда жариялау мүмкіндігін берді және қазіргі таңда көптеген сот шешімдері осылай жарияланады. Оларды WorldLII және AfricanLII сияқты көптеген ұлттық және басқа да веб-сайттар арқылы табуға болады, олар Заңға еркін қол жеткізу қозғалысының мүшелерімен жұмыс істейді. Бет нөмірі жоқ ақпараттың көптігі абзацтарды нөмірлеуге және бейтарап сілтеме жасау жүйесін қабылдауға әкелді. Бұл жүйе әдетте келесі ақпаратты қамтиды:
* Шешім шығарылған жыл.
* Соттың қысқартылған атауы.
* Шешім нөмірі (сот ісінің нөмірі емес).
Бет нөмірін нақты сілтеме үшін пайдаланудың орнына, ол принтерлер мен браузерлерге байланысты болатындықтан, нақты сілтемелер абзац нөміріне жасалады.

Істің атауларының айтылуы

Жалпы құқық жүйесі бар, жарысқа негізделген сот жүйесіндегі сот ісінің тақырыбында қарсы тараптардың аттары "v" әрпімен бөлінеді (әдетте, Ұлт Достастығы елдерінде "v" деп, ал АҚШ-та "v." деп жазылады). Қылмыстық істер "қарсы" деп оқылады. Мысалы, "R v Smith" ісі "Король Смитке қарсы" деп оқылады. Шотландияда азаматтық және қылмыстық істердің екеуі де "v" орнына "қарсы" деп оқылады.

Америка тілінде айтылуы

АҚШ-та "v" аббревиатурасының айтылуы бойынша бірлік жоқ. Бұл сот істерінің айтылуы және жазылуында көптеген жаңылысуларға алып келді: "Versus" көбінесе қолданылады, соның салдарынан кейбір газеттер құқықтық аббревиатура "v" орнына, жалпы қолданыстағы "vs" аббревиатурасын пайдаланады. "Against" жеке стиль мәселесі болып табылады. Мысалы, Уоррен Э. Бергер мен Джон Пол Стивенс Жоғарғы Соттағы істерді жариялауда "against" сөзін қолдануды қалаған. Ал кейбір заң профессорлары оны қолданса, басқалары оны әстетелік әрекет деп санайды. "Vee" (/v//iː/) әрпін айту негізінен "Roe v. Wade" ісі үшін қолданылады, бұл, әлдебір себеппен, американдық мәдениетте кең таралғандығымен байланысты. Бұл айтылу – заңгерлер арасында ұсынылмағандықтан – басқа белгілі істерге қатысты, мысалы, "Brown v. Board of Education" ісіне де сирек кездеседі. "Planned Parenthood v. Casey" (1992) ісіндегі ауызша дебаттар кезінде қатысушылар "v" аббревиатурасын әртүрлі айту арқылы, оның айтылуы бойынша бірлік жоқ екенін көрсетті. Бас прокурор Кен Старр тіпті ең көп таралған үш американдық айтылуын бірін-кезек қолданды:

Дания

Данияда іс шағылыстырудың ресми стандарты немесе стильдік нұсқаулығы жоқ. Дегенмен, көптеген іс шағылыстыруларында бірдей элементтер кездеседі.

Жарияланған шешімдер

Репортерде жарияланған шешімдерге сілтеме жасау әдетте репортердің аты немесе аббревиатурасынан, жылы немесе томынан, шешім басталатын бет нөмірінен (бір бетте бірнеше шешім болса, қосымша анықтама нөмірімен), сондай-ақ істі қараған соттың аты немесе аббревиатурасынан тұрады. Мысалы, қатаң жауапкершілік туралы Жоғарғы соттың прецеденттік шешімі болған "Аалборг монастырының шешімі" 1968 жылғы "Ugeskrift for Retsvæsen" томының 84-бетінде екінші шешім ретінде жарияланған. Осы іске сілтеме U.1968.84/2H, UfR 1968 84/2 H, Ugeskrift for Retsvæsen 1968, 84/2 б., немесе осыған ұқсас форматта берілуі мүмкін. Бұл жағдайда U, UfR және Ugeskrift for Retsvæsen репортерді, 1968 жылы немесе томды, 84 басталатын бетті, /2 сол беттегі екінші шешім екенін, ал H істі қараған сотты көрсетеді. Кейбір репортерлер, мысалы, Tidsskrift for Skatter og Afgifter, жарияланған шешімдерді бет нөмірімен емес, сериялық нөмірмен анықтайды. Мұндай репортерлерге сілтеме жасағанда бет нөмірінің орнына сериялық нөмір қолданылады.

Жарияланбаған шешімдер

Егер шешім құрастырушыда жарияланбаған болса, оны анықтау үшін қосымша ақпарат қажет. Әдетте, жарияланбаған істерге сілтеме жасауда соттың атауы, шешімнің күні және сот тағайындаған іс нөмірі көрсетіледі. Мысалы: Sø og Handelsrettens dom af 3. maj 2018 i sag nr. V 17 17 (Теңіз және сауда сотының 3 мамырдағы № V 17 17 қаулысы). Кейбір авторлар мұндай сілтемелерді жарияланған істердің "қысқаша сілтемесін" еліктеу үшін өзгертеді.

Бейтарап цитаталар мен ECLI

Дания сот әкімшілігі қазіргі уақытта барлық сот шешімдерін жұртшылыққа қолжетімді ететін ашық деректер базасын жасап жатыр (қазіргі таңда тек Жоғарғы Сот және Теңіз және сауда соты осы мүмкіндікті ұсынады). Деректер базасы Еуропалық сот шешімдерінің идентификаторын енгізуді көздеп отыр, бұл шешімдерге бірыңғай, бейтарап сілтемелер жасауға мүмкіндік береді.

Журналистер

Қысқарту(ы) Толық атауы Аударма атауы Тақырып аймағы U, UfRUgeskrift for Retsvæsen Апталық сот баяндамасы (Еуропалық адам құқықтары соты тарапынан әртүрлі «Данияның апталық заң есебі», «Апталық заң журналы» және «Апталық заң шолуы» деп аударылған) Ең кең ауқымды баяндама. Жоғарғы соттың барлық шешімдерін, жоғары соттардың маңызды шешімдерін және ерекше жағдайларда, тақырып аймағына қарамастан, муниципалитет соттарының және басқа да органдардың шешімдерін жариялайды. FEDForsikrings og Erstatningsretlig Domssamling Reporter of Insurance and Tort Law Сақтандыру және залал өтеу құқығы саласындағы сот және сақтандыру талаптары жөніндегі кеңестің шешімдерін жариялайды. FMFuldmægtigen The Agent Атқару, мүліктік және азаматтық процеске қатысты, сондай-ақ мұрагерлік және банкроттық құқық салаларындағы шешімдерді жариялайды. KFEKendelser om Fast Ejendom Жылжымайтын мүлік туралы қаулылар Жылжымайтын мүлік және жер құқығы салаларына қатысты әкімшілік және төрелік органдардың шешімдерін жариялайды. MADMiljøretlige Afgørelser og Domme Қоршаған ортаны қорғау саласындағы шешімдер мен үкімдер Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ұлттық және халықаралық соттар мен әкімшілік органдардың шешімдерін жариялайды. TBB, T:BBTidsskrift for Bolig og Byggeret Тұрғын үй және құрылыс құқығы жөніндегі баяндамашы Тұрғын үй және құрылыс саласына қатысты сот шешімдерін, сондай-ақ төрелік органдардың маңызды шешімдерін жариялайды. TFA Tidsskrift for Familie og Arveret Отбасы және мұрагерлік құқығы жөніндегі баяндамашы Отбасы және мұрагерлік құқығы саласындағы соттар мен әкімшілік органдардың шешімдерін жариялайды. TfKTidsskrift for Kriminalret Қылмыстық құқық жөніндегі баяндамашы Жоғары соттар мен айыптау және қайта қарау арнайы сотының қылмыстық құқық және қылмыстық процеске қатысты шешімдерін жариялайды. Сонымен қатар, Ugeskrift for Retsvæsen басылымында жарияланған қылмыстық құқық және қылмыстық процеске қатысты істердің тұжырымдамаларын жариялайды. TfLTidsskrift for Landbrugsret Ауыл шаруашылығы құқығы жөніндегі баяндамашы Ауыл шаруашылығы құқығы саласындағы шешімдерді жариялайды. TfSTidsskrift for Skatter og Afgifter Салықтар және алымдар жөніндегі баяндамашы Салық құқығы саласындағы шешімдер мен жаңа заңнаманы баяндайды.

Германия

Германияда сот шешіміне сілтеме жасаудың екі түрі бар: толық сілтеме және қысқартылған түрі. Мысалы, ғылыми мақалаларда нақты бір сот ісіне толық сілтеме тек алғаш рет келгенде ғана қолданылады; кейін оның қысқартылған түрі пайдаланылады. Көптеген құқық журналында мақалалардың өзінде тек қысқартылған сілтемелер қолданылады, ал барлық мақалаларға толық сілтемелер кейде сол журналдың басылымының басында беріледі. Үшінші түр (әлі кеңінен таралмаған) – Еуропалық сот шешімдерін анықтау арқылы сілтеме жасау, бұл 2011 жылы Еуропалық Одақ Кеңесі енгізген «бетарап» сілтеме жасау жүйесі, және Германия оған қатысады.

Басқа да федералды соттар

Федералды әлеуметтік соттың (Bundessozialgericht, BSG) ресми жинағы қысқартылған.
Федералды салық сотының (Bundesfinanzhof, BFH) ресми жинағы.
Федералды еңбек сотының (Bundesarbeitsgericht, BAG) ресми жинағы.
Федералды әкімшілік соттың (Bundesverwaltungsgericht, BVerwG) ресми жинағы.

Басқа соттар

Басқа соттар үшін де, көбінесе бірдей қағидалар қолданылады, алайда көпшілігі ресми жинақ шығармайды, сондықтан оларды заң журналынан сілтеме жасау қажет.

Үндістан

Үндістанның зор федерациялық сот жүйесі көптеген сот хабаршыларын қабылдайды, олардың әрқайсысының сілтеме жасау стилі өзгеше. Үндістанда 200-ден астам заң есебі бар – тақырыптық және штаттық (провинциялық) бөліністе, ресми және бейресми.

Филиппин

Филиппинде ұзақ жылдар бойы қалыптасқан азаматтық құқық дәстүріне қарамастан, сот шешімдеріне сүйену американдық үкімшілік кезеңнен бері қажеттілікке айналды. Жоғарғы соттың шешімдері ішкі құқықтың бір бөлігі ретінде нақты мойындалады және осы себепті сот шешімдері мен заңдық талап арыздарында жиі сілтеме жасалады. Филиппинде тек бір Жоғарғы сот болғанымен, оның шешімдеріне сілтеме жасау, сілтеме жасайтын адам қандай іс тізіміне сүйенгеніне байланысты өзгереді.

Төменгі соттың шешімдері

Апелляциялық соттың және басқа да төменгі соттардың шешімдерін тұрақты түрде жариялайтын ресми немесе бейресми баяндамашылар болмағандықтан, олардың шешімдеріне сілтеме жасау филиппиннің сот шешімдерінің жинағында (Philippine Reports) немесе SCRA-да жарияланбаған істерге сілтеме жасаумен бірдей форматта жасалады. Яғни: (іс атауы), (іс нөмірі), (шешім шығарылған күні). Апелляциялық сотта іс нөмірлері CA G. R. No. деп басталады, содан кейін қылмыстық істер үшін CR, азаматтық істер үшін CV және "Арнайы істер бөлімі" үшін SP жазылады.

Оңтүстік Африка

Қысқарту Репортер Жылдар
AD South African Law Reports, Appellate Division 1910 – 1946
All SA All South African Law Reports 1996 –
BCLR Butterworths Конституциялық құқық туралы баяндамалар 1994 –
BLLR Butterworths Еңбек құқығы туралы баяндамалар 1994 –
ILJ Индустриалдық құқық журналы Индустриалдық құқық журналы, соның ішінде Индустриалдық құқық туралы баяндамалар. Juta & Co. Кейптаун, Оңтүстік Африка. Бұл журнал Ұлыбританияда жарияланатын Индустриалдық құқық журналы емес. 1980 –
JOL Judgments Online 1997 –
PH Prentice Hall Weekly Legal Service 1923 – 1995
SA Кейде "SALR" деп қысқартылады, бұл Оңтүстік Австралия құқығы туралы баяндамалар үшін де қолданылады. Оңтүстік Африка құқығы туралы баяндамалар 1947 –
SACR Оңтүстік Африка қылмыстық құқығы туралы баяндамалар 1990 –
SALLR Оңтүстік Африка еңбек құқығы туралы баяндамалар 1991 –

Швейцария

Цитаталар сотқа және тілге байланысты әртүрлі болады. Швейцария Федералды Жоғарғы Сотының істері мынадайша сілтемеленеді: ресми жарияланған істер BGE 133 II 292 [E. 3.2 S. 296] (неміс тілінде: Bundesgerichtsentscheide) немесе ATF 133 II 292 [consid. 3.2 p. 296] (француз тілінде: arrêts du tribunal fédéral). Бұл мысалда 133 – сот есептерінің жылдық саны, II – Соттың бөлімін көрсететін бөлім, ал 292 – шешім басталатын бет. Қосымша, "E. 3.2" және "S. 296" – нақты сілтеме жасалған бөлім мен бетті көрсетеді. Жоғарғы соттың ресми жариялауға іріктемелмеген шешімдері мына түрде сілтемеленеді: Urteil [des Bundesgerichts] 5C.260/2006 vom 30. März 2007 немесе arrêt [du Tribunal fédéral] 5C.260/2006 du 30 mars 2007. Бұл мысалда 5C – Соттың бөлімшесі, 260 – іс нөмірі, ал 2006 – іс ашылған жыл. Швейцарияның төменгі федералды соттарының істеріне сілтеме жасау стилі де ұқсас.

Бейтарап цитата

2001 жылдан бері Лордтар палатасының, Жеке кеңестің, Апелляциялық және Әкімшілік соттардың үкімдері бейтарап сілтемелермен жарияланып келеді. Бұл жүйе 2002 жылы Жоғары соттың басқа да бөлімдеріне таратылды. Бейтарап сілтемелермен жарияланған үкімдер Британдық және Ирландиялық құқықтық ақпарат институтының веб-сайтында (www.bailii.org) тегін қолжетімді. Бейтарап сілтемелер үкімдерді ешқандай баяндамалар сериясынан тәуелсіз анықтайды және тек тараптарды, үкім шығарылған жылды, сотты және іс нөмірін көрсетеді. Мысалы, Rottman v MPC [2002] UKHL 20 – Ұлыбритания Лордтар палатасының 2002 жылғы 20-шы үкімін білдіреді. UKHL – Ұлыбритания Лордтар палатасы. EWHC және EWCA сәйкесінше Англия мен Уэльс Жоғары соты мен Апелляциялық сотын білдіреді. Бұл аббревиатуралар әдетте сотты немесе бөлімді көрсететін аббревиатурамен (мысалы, Админ, Ч, Крим, Пат) толықтырылады.

АҚШ Жоғарғы соты

АҚШ Жоғарғы Сотының істері ресми түрде «АҚШ есептерінде» жарияланады. АҚШ есептеріндегі сілтеме мынадай болады: Браун білім беру кеңесіне қарсы, 347 U.S. 483 (1954). Мирандаға қарсы Аризона штаты, 384 U.S. 436 (1966). Көптеген сот шешімдері бірнеше жинақта жарияланады. Сот шешіміне екі немесе одан көп жинаққа сілтеме жасау «параллель сілтеме» деп аталады. АҚШ Жоғарғы Сотының шешімдері үшін бірнеше ресми емес жинақтар бар, оның ішінде Жоғарғы Сот Жинағы (қысқаша S. Ct.) және АҚШ Жоғарғы Сотының есептері, Заңгерлер басылымы (жиі Заңгерлер басылымы деп аталады) (қысқаша L. Ed.), жеке компаниялар басып шығарады және Соттың шешімдеріне қосымша түсіндірмелер береді. Кейбір заңгерлер мен жазбагерлер соңғы екеуіне сілтеме жасауды қажет етпесе де, үш жинақты бірден көрсетуді жөн көреді: Грисвольдқа қарсы Коннектикут штаты, 381 U.S. 479, 85 S. Ct. 1678, 14 L. Ed. 2d 510 (1965). L. Ed. кейін «2d» белгісі Заңгерлер басылымының екінші сериясын білдіреді. АҚШ-тағы істер туралы есептер ретімен нөмірленеді, бірақ томның нөмірі 999-дан аспайды. 1000-шы томға жеткенде (алдыңғы жылдары шегі төмен болды), томның нөмірі 1-ге қайта орнатылады және жинақтың аббревиатурасынан кейін «2d» қосылады. Кейбір жинақтар үшінші серияда, ал кейбіреулері төртінші серияға жақын. Жоғарғы Соттың өте ескі істерінің кейбіреулерінде ерекше көрінетін сілтемелер кездеседі, мысалы, Марбериға қарсы Мэдисон, 5 U.S. (1 Cranch) 137 (1803). «(1 Cranch)» дегеніміз – Жоғарғы Соттың шешімдерін жариялаған Сот шешімдерінің тілшісі құрастырған «АҚШ есептері» деп аталатын жинақтар пайда болғанға дейін істер жиналып, біріктіріліп, жеке сатылған. Бұл мысалда Марбери алғаш рет Уильям Кранч басылымында жарияланған, ол 1801 жылдан 1815 жылға дейін Жоғарғы Сот есептерін жариялауға жауапты болды. Мұндай есептер оларды жинаған адамның атымен аталады және сондықтан «атаулы есептер» деп аталады. 1790 жылдан 1874 жылға дейін мұндай есептер болған. 1874 жылдан бастап АҚШ үкіметі «АҚШ есептерін» құрды және бір уақытта бұрын жеке жарияланған томдарды бір серияның бөлігі ретінде нөмірледі, содан кейін реттілікпен нөмірлеуді бастады. Осылайша, «5 U.S. (1 Cranch)» дегеніміз – АҚШ есептері сериясының жалпы 5-томы, бірақ бастапқыда Уильям Кранч жариялаған бірінші том; оған дейін төрт томдық пікірлер (мысалы) Александр Даллас жариялаған (мысалы, «4 U.S. (4 Dall.)»), ал Кранчтың 9 томынан кейін Генри Уитон тағы 12 том жариялаған (мысалы, «15 U.S. (2 Wheat.)»). Басқа басылым атаулары үшін АҚШ Жоғарғы Сотының шешімдерінің тілшісінің есебін қараңыз. Шешімдерді жариялаушының аты АҚШ үкіметі «АҚШ есептерін» басып шығара бастағаннан бері сілтемелерде қолданылмайды. Егер іс шешілген болса, бірақ ол әлі сот шешімдерінің жинағында жарияланбаған болса, сілтемеде том көрсетілуі мүмкін, бірақ сот шешімдерінің жинағының беті анықталғанша бос қалдырылады. Мысалы, Golan v. Holder, 565 U.S. 302 (2012) жарияланбастан бұрын Golan v. Holder, 565 U.S. (2012) деп дұрыс көрсетілген. Жоғарғы Сот ісінің тақырыбында бірінші тізілген атау – өтініш беруші (шағымданушы) тараптың аты, одан кейін шағымға жауап беруші (жауапкер) тараптың аты жазылады. Көп жағдайда шағымданушы бұрынғы сотта жеңілген тарап болды. Бұл енді федералды апелляциялық соттардағы іс-қағаздарында қолданылмайды, онда төменгі соттың тараптарының бастапқы реті сақталады.

Төменгі деңгейдегі федералды соттар

АҚШ апелляциялық сотының істері Federal Reporter (F., F.2d немесе F.3d) басылымдарында жарияланады. АҚШ аудандық сотының істері және кейбір мамандандырылған соттардың істері Federal Supplement (F. Supp., F. Supp. 2d немесе F. Supp. 3d) басылымдарында жарияланады. Екі серияны да Thomson West баспасы шығарады; олар техникалық тұрғыдан ресми емес репортерлер, бірақ шын ресми репортер болмағандықтан, төменгі федералдық соттардың де-факто «ресми» репортерлері ретінде кеңінен қабылданды. (Федералды апелляциялық және аудандық соттардың тек біреуінде, D. C. аймағында, ресми репортері бар – United States Court of Appeals Reports, тіпті ол да бүгінде сирек қолданылады.) Төменгі федералдық сот шешімдеріне сілтеме жасағанда, сілтемеге соттың аты кіреді. Бұл жылдың алдындағы жақша ішінде көрсетіледі. Мысалдар:

Geary v. Visitation of Blessed Virgin Mary School, 7 F.3d 324 (3d Cir. 1993) – 1993 жылғы АҚШ Апелляциялық сотының үшінші округіндегі іс.
Glassroth v. Moore, 229 F. Supp. 2d 1290 (M. D. Ala. 2002) – 2002 жылғы АҚШ Алабама штатының орталық ауданындағы аудандық соттағы іс.

1789 жылдан 1880 жылға дейінгі АҚШ округтік және аудандық соттарының істері Federal Cases (қысқартылған F. Cas.) басылымдарында жарияланды. Сілтеме нысанының мысалы: Wheaton v. Peters, 29 F. Cas. 862 (C. C. E. D. Pa. 1832) (No. 17,486).