Кіріспе

Қылмыстық немесе азаматтық істе кінәні жеңілдетуге бағытталған қорғау шараларының санаты.

Азаматтық сотқа шағымдану немесе қылмыстық айыптау бойынша оң қорғаныс – бұл талапкер немесе прокурор келтіргеннен өзге факт немесе фактілер жиынтығы болып табылады. Егер сотта айыпталушы оны дәлелдесе, ол айыпталушының әлдеқандай заңсыз әрекеттерінің құқықтық салдарларын жояды немесе жеңілдетеді. Азаматтық сот ісінде оң қорғанысқа шектеу мерзімі, алаяқтық, кешірім беру және басқа да оң қорғаныс түрлері жатады, мысалы, АҚШ-та Азаматтық іс жүргізу ережелерінің 8(c) тармағында көрсетілгендер. Қылмыстық қудалауда оң қорғанысқа өзін-өзі қорғау, психикалық ауру, құрлыққа түсіру және шектеу мерзімі жатады.

Сипаттама

Қорғаныс шарасы ретінде, жауапкер айыпталып отырған әрекеттерді мойындауы мүмкін, бірақ ол заң бойынша оның басқаша бұрыс әрекеттерін ақтауға немесе кешіруге немесе талапкердің талабын жоюға мүмкіндік беретін басқа фактілерді дәлелдейді. Қылмыстық құқықта мұндай қорғаныс шарасы кейде ақтау немесе кешіру қорғанысы деп аталады. Осылайша, қорғаныс шаралары жауапкердің қылмыстық кінәлілігін немесе азаматтық жауапкершілігін шектейді немесе кешіреді. Өзін-өзі қорғау – қорғаныс шарасының нақты мысалы. Көптеген қорғаныс шараларын сот қарауы үшін жауапкер уақылылы түрде ұсынуы керек, әйтпесе оларды ұсынбағаны үшін сот олардан бас тартады. Классикалық, қайта қарастырылмайтын қорғаныс шарасы – іс бойынша сот құзыретінің болмауы. Уақылылы ұсыну мәселесі көбінесе даулы сот процесінің нысаны болады.

Ақылсыздық туралы өтініш

Ең көп дау тудыратын жағымды қорғаныс шараларының бірі – ақыл-естің жоқтығынан туындаған қорғаныс. Осы арқылы қылмыстық қылмыс жасаған күдікті, жасаған ісінің заңсыз екенін түсінбегендіктен қылмыстық жауапкершіліктен босатылуға тырысады, себебі қылмыс жасалған сәтте психикалық ауруы оның әрекеттерінің дұрыс еместігін қабылдауына кедергі келтірген.

Дәлелдік жүктеме

Өйткені, жақтауға қатысты қорғаныс талапкерден басқа фактілерді дәлелдеуді талап етеді, әдетте осындай қорғанысты ұсынатын тарап дәлелдеу міндетін өз мойнына алады. Дәлел стандарты көбінесе "нақты күмәннен тыс" стандартынан төмен болады. Ол нақты және сенімді дәлелдермен немесе дәлелдердің басымдығымен расталуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, жақтауға қатысты қорғаныс, қарапайым қорғаныстардан [құқық талабы, алиби, жас кішілік, қажеттілік және өзін-өзі қорғау (жалпы құқық бойынша жақтауға қатысты қорғаныс)] ерекшеленеді, оларды жоққа шығару міндеті айыптау тарапына жүктеледі.

Басқару ережелері

Федералды азаматтық іс жүргізу қағидаларының 8-бабы АҚШ-тың аудандық соттарындағы азаматтық істерде жатақтарды (оң қорғаныстарды) келтіру тәртібін реттейді. 8-баптың (c) тармағында мынадай қорғаныстар тізбеленген: «келісім және қанағаттандыру, төрелік және шешім, тәуекелді қабылдау, өзара кінәлілік, банкроттық арқылы босату, эстоппель, міндеттемелердің орындалмауы, алаяқтық, заңсыздық, әріптес қызметкердің салдарынан келтірілген зиян, мерзімнің өткізілуі, лицензия, төлем, шарттан босату, сот шешімінің күші, алаяқтық туралы заң, мерзімділік туралы заң, бас тарту және жатақтарды (оң қорғаныстарды) құрайтын кез келген басқа да мәселе». Федералды азаматтық іс жүргізу қағидаларының 11-бабы талап еткендей, жатақтар (оң қорғаныстар) «білімге, ақпаратқа және сенімге негізделуі керек, олар ақылға қонымды жағдайларда жүргізілген тергеуден кейін қалыптасады» және барлық белгілі жатақтардың (оң қорғаныстардың) тізімін қамтуға болмайды.

Жақсылықпен қарсылық білдіру

Қорғау шарасы "қарсы дәлелдеу қорғанысынан" өзгеше. Қарсы дәлелдеу қорғанысы – талапкердің немесе прокурордың ісінің элементтерін жоққа шығаруға бағытталған қорғаныс. Мысалы, қасақана есірткі ұстағаны үшін қудалау кезінде фактілер бойынша жаңылысу болуы мүмкін, онда күдікті өзінің иеленген заттың зиянсыз екеніне жаңылып сенгенін мәлімдейді. Бұл қорғаныс тек қылмыстың бір құраушысы (заттың мәнін білу) қана жоқ екенін көрсетеді, сондықтан күдіктінің қарсы дәлелдеу қорғанысына қатысты сендіру міндеті болмайды. Күдіктің мәселені көтеру үшін жеткілікті дәлелдер ұсыну міндеті ғана бар.

Әділ пайдалану

Кемпбеллге қарсы Акуфф Роуз Музыка, Инк. ісінде АҚШ Жоғарғы Соты әділ пайдалануды авторлық құқықты бұзуға қарсы қойылатын қорғаныс деп шешті. Бұл авторлық құқықты бұзу туралы сотта қаралатын істе, жауапкердің пайдалану әділ болғанын және бұзушылық емес екенін дәлелдеу міндеті бар екенін білдіреді. Дегенмен, әділ пайдалану әрқашан қойылатын қорғаныс бола бермейді; Digital Millennium Copyright Act (DMCA) бойынша бұзушылыққа қатысты істерде, ынандыру жүгі авторлық құқықтың иесіне тиелуі мүмкін. DMCA бойынша шығарылған алып тастау туралы хабарламаға шағым келтірілген істе, Тоғызыншы апелляциялық сот Ленцке қарсы Universal Music Corp. ісінде DMCA алып тастау туралы сұранысты жіберуші (кейін кез келген сот ісінде талапкер болатын) алып тастау туралы сұранысты жібермес бұрын әділ пайдалануды қарастыруға міндетті деп шешті. "Universal компаниясы әділ пайдалануды «қойылатын қорғаныс» ретінде жіктесе де, біз DMCA мақсатында әділ пайдалану авторлық құқықта ерекше орын алады және дәстүрлі қойылатын қорғаныстардан өзгеше қаралуы керек деп санаймыз. 17 U.S.C. § 107 заңы бұзушылыққа жатпайтын пайдалану түрін құйғаны үшін, әділ пайдалану «заңмен рұқсат етілген» және авторлық құқық иесі § 512(c) бойынша алып тастау туралы хабарлама жібермес бұрын әділ пайдаланудың болуын қарастыруы тиіс деп қорытындылаймыз."