Кіріспе

Құс түрлері, тұзды ерітінді

Америкалық ащы құс (Botaurus lentiginosus) – алақақшылдар тұқымдасына жататын құс түрі. Оның таралған ареалы – Солтүстік Америка, Канада және АҚШ-тың солтүстік және орталық бөліктерінде көбейеді, ал қыстау орындары АҚШ-тың Мексика шығанағы жағалауындағы штаттары, Флориданың барлық аймағы, Эверглейдс, Кариб аралдары және Орталық Американың бір бөлігін қамтиды. Бұл құс жақсы жасырынып, тоңғырақ түсті қоңыр құс, батпақтарда және көлдер мен тоғандардың жағасындағы қалың өсімдіктерде жеке қоныстанады. Көбелек шағы кезінде еркегі шығаратын күркіреген дауысымен ерекшеленеді. Ұясы су бетіне жуық, әдетте қамыстар мен құрақтардың арасына салынды, онда аналығы шамамен төрт аптаға дейін зәйтүн түсті жұмыртқаларын басып шығарады. Балапандар екі аптадан кейін ұядан ұшып кетеді және алты-жеті аптада толық қанаттанды. Америкалық ащы құс негізді балықпен қоректенеді, сондай-ақ басқа да ұсақ омыртқалы жануарлармен, қабықшалылармен және жәндіктермен де азықтанады. Оның кең таралған ареалында саны жеткілікті, бірақ мекендеу орындарының нашарлауына байланысты, әсіресе оңтүстікте, саны азайып барады деп есептеледі. Дегенмен, жалпы саны көп, және Халықаралық табиғатты қорғау одағы оның сақтау статусын "Төменгі деңгейдегі қауіп" деп бағалаған.

Сипаттама

Америкалық ащы құс – ірі, денелі, қоңыр түсті құс, еуразиялық ащы құсқа (Botaurus stellaris) өте ұқсас, бірақ сәл кішірек, ал қауырсыны жолақты емес, ұсақ дақты. Оның ұзындығы, қанаттарының ені және дене салмағы . Басы қоңыр қызыл түсті, қауырсындарының ортасы қара. Мойынның бүйінінде еркекте әйелден ірілеу көгілдір қара созылған дақ бар. Артқы мойны зәйтүн түсті, ал мантиясы мен иық қауырсындары қара қоңыр, қара түсті жолақтары мен дақтары бар, кейбір қауырсындарының шеті сары қоңыр. Арқасы, құйрық асты және жоғарғы құйрық қауырсындары түсі ұқсас, бірақ қара түсті және сұрғылт дақтармен ұсақтап кескендей. Құйрық қауырсындары қоңыр, шеттері дақты, ал бас қауырсындары мен екінші қауырсындары қара қоңыр, ұштары сары қоңыр немесе қоңыр. Екі жағы қоңыр, үстіндегі жолағы сары қоңыр, мұрты да сондай түсті. Төменгі жағы кремі түсті, ортасы қоңыр қызыл жолақты, ал мойны, кеудесі және жоғарғы құрсағы сары қоңыр және қызыл қоңыр, қара сызықтармен жіңішкелеп керілген, төменгі жағына жолақты көрініс береді. Көздері сарғыш терімен оралған, көздің қабыршағы ақшыл сары. Ұзын, күшті мүсігі сарғыш жасыл, жоғарғы жағы төменгі жағынан қараңғырақ, ал аяқтары мен табандары сарғыш жасыл. Жастар ересектерге ұқсас, бірақ мойындарының екі жағы зәйтүн түсі аз.

Таксономия

Америкалық ащы құс тұқымын алғаш рет 1813 жылы ағылшын дінбасы Томас Ракетт Англияның Дорсет округінде зерттеген бір құсынан сипаттады. Плиний бұл құстың дауысы бұқаның ырылдауына ұқсағандықтан, "Бос" (тұлпар) және "Таурус" (бұқа) сөздерінен қиялға толы түсіндірме берді. "Lentiginosus" түрінің атауы латын тілінен "ұсақ дақты" дегенді білдіреді, "lentigo" (ұсақ дақ) сөзінен шыққан және құстың дақты қауырсынына сілтеме жасайды. Америка құстарының жалпы атаулары туралы кітабында Эрнест Чойт "соққылы бампер" және "қазық қағушы" деген атауларды келтіреді. Басқа халықтық атауларға "көктегі соққыш", "көктегі бұқа", "көктегі соққыш", "батпақты барабан" және "су шашыратушы" жатады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Оның таралған аймағына Солтүстік Американың көп бөлігі кіреді. Ол Канаданың оңтүстігінде, Британ Колумбиясына дейін, Ұлы Құл көлі мен Гудзон шығанағында, сондай-ақ АҚШ-тың көп бөлігінде және мүмкін Мексиканың орталық бөлігінде көбейеді. Күз мезгілінде оңтүстікке қарай көшіп, Құрама Штаттардың оңтүстігінде, Мексика шығанағы аймағында, әсіресе Флориданың батпақты Эверглейдс аймағында, Кариб аралдарында және Мексикада қыстайды. Бұрынғы жазбалар Панама мен Коста-Рикадан да түскен. Ұзақ қашықтыққа көшіп жүретін құс ретінде, ол Еуропаға, соның ішінде Ұлыбритания мен Ирландияға сирек заңғырып келеді. Бұл су құсы болып табылады және батпақтарда, шалшықтарда, тұщы және тұзды сулы көлдер мен тоғандардың қалың өсімдіктермен қапталған жағалауларында кездеседі. Кейде ол ашық алаңдарда, ылғалды жайылымдар мен шабындықтарда тамақтанады.

Мінез-құлық

Америкалық ащы құс - жалғызбасты құс, көбінесе жақсы жасырынып, оны байқау қиын. Әдетте, ол сай су мен өсімдіктер арасында тым-тыныш қозғалып, аңын іздейді, бірақ кейде тұрып аңға да шығады. Егер өзін байқағанын сезінсе, ол қозғалмай қалады, мойнын тік көтеріп, айналасындағы жапырақтар арасында көзге түспейді. Көбінесе түнде белсенді болады, көбінесе қараңғыда ең жақсы қозғалады. Көруге қарағанда естілуі жиі, аталық ащы құстың дауысы қатты, құбылып тұрған сорғыға ұқсайды, оны "оонг, кач, оонг" деп бейнелеуге болады. Басқа бір құстар сияқты, Америкалық ащы құс батпақтар мен жайлы көлдерде тамақтанады, негізінен балықтарды жейді, сонымен қатар қосмекенділерді, жорғалаушыларды, ұсақ сүтқоректілерді, қабықтылылар мен жәндіктерді де тұтынады. Бұл аймақтық құс, және оның қауіп көрсетуі иығындағы ұзын, ақ, бұрын жасырылған қауырсындарын баяу тіктеп, қанат тәрізді кеңейтулер жасап, артқы жағында кездесетіндей болады. Содан кейін құс қауіпті күйде тұрады немесе бас жағын кері тартып, иілген күйде, басып жүретін қимылмен кірген адамды аңдып жүреді. Сондай-ақ, ол 1994 жылғы Канаданың көшіп-қонушы құстар туралы конвенциясымен қорғалады, оған Канада мен АҚШ екеуі де қол қойған.