Кіріспе
Бірге тұратын, бірақ некеде тұрмайтын екі адамның арасындағы қарым-қатынас.
Үй ішіндегі серіктестік – адамдар арасындағы, әдетте жұбайлар арасындағы, бірге тұрып, ортақ тұрмысты бөлісетін, бірақ бір-бірімен немесе басқа біреумен некеде тұрмайтын жақын қарым-қатынас. Үй ішіндегі серіктестіктегі адамдар мүліктік құқықтар, ауруханаға бару құқығы және басқа да заңдық артықшылықтарды алады. Бұл термин тұрақты қолданылмайды, соның салдарынан әртүрлі юрисдикцияларда шатасу туындауы мүмкін. Кейбір юрисдикциялар, мысалы, Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ-тың Калифорния, Мэн, Невада, Орегон және Вашингтон штаттары «үй ішіндегі серіктестік» терминін басқа юрисдикцияларда «азаматтық одақ», «азаматтық серіктестік» немесе «тіркелген серіктестік» деп аталатын мәртебеге теңейді. Ал басқа юрисдикциялар бұл терминді бастапқы мағынасында, яғни жергілікті муниципалитеттер мен округтік әкімшіліктер құрған, құқықтар мен міндеттемелердің өте шектеулі жиынтығын қамтамасыз ететін жеке тұлғалардың арақатынасын білдіру үшін қолданады. Кейбір заң шығарушы органдар сот шешімімен емес, өз еркімен заң арқылы үй ішіндегі серіктестік қарым-қатынасын орнатқан. Көптеген юрисдикцияларда үй ішіндегі серіктестіктерді бір жынысты некелерді мойындау мақсатында құрғанмен, қарама-қарсы жынысты үй ішіндегі серіктестіктерді мойындауды көздейтін заңдар да бар. Кейбір заң жүйелерінде ұзақ уақыт бірге тұрған, бірақ заңды түрде ерлі-зайыпты болуға құқығы жоқ серіктестер үй ішіндегі серіктестік ретінде құқықтық қорғауға ие болуы мүмкін. Кейбір үй ішіндегі серіктестер мүліктік меншік, асырау міндеттемелері және некеге тән басқа да мәселелер бойынша ауызша немесе жазбаша келісімдерге келу үшін некеден тыс қарым-қатынас шартына түсуі мүмкін. (Неке мен алименттің салдарына қараңыз.) Келісімдерден өзге, қарым-қатынастарды үй ішіндегі серіктестік тізілімдеріне тіркеу юрисдикцияға шектеулі құқықтармен жарамды қарым-қатынас ретінде үй ішіндегі серіктестіктерді ресми түрде мойындауға мүмкіндік береді.
Шолу
Кейде терминдер бір-біріне ауыстырып қолданылса да, тұрмыстық серіктестік, бір жынысты неке немесе азаматтық одақ – бұл жеке және ерекше құқықтық ұғымдар. Тұрмыстық серіктестік – бір немесе қарама-қарсы жынысты екі адам арасындағы заңды қатынас, олар бірге тұрады және тұрмыстық өмірді бөліседі, бірақ некеге тұрмайды, азаматтық одаққа қосылмайды және туыс емес. Ол тараптардың арасындағы шарт арқылы, бірақ көбінесе мемлекеттік немесе муниципалдық билік белгілеген тәртіптерге сәйкес тіркеу арқылы құрылуы мүмкін. Тұрмыстық серіктестік бойынша берілетін мүмкіндіктер әртүрлі юрисдикцияларда әртүрлі болады. Кейбіреулеріне толық денсаулық сақтау мүмкіндіктері, ал басқаларына тек баруға рұқсат беріледі. Тағы да басқа юрисдикцияларда тіркелген тұрмыстық серіктестерге мүліктік мәселелер, қамқорлық, қорғандық, мұрагерлік, зорлық-зомбылықтан қорғау және осыған ұқсас мәселелер бойынша некедегі адамға ұқсас құқықтық мәртебе беріледі. 2015 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының бір жынысты некелерді заңдастыру туралы шешімінен кейін АҚШ-та тіркелген тұрмыстық серіктестіктер азайды, бірақ көптеген юрисдикцияларда олар әлі де некеге тұруға ниеттенбеген, бірақ белгілі бір мүмкіндіктерге ие болғысы келетін бір жынысты немесе қарама-қарсы жынысты жұптар үшін рұқсат етіледі. Көптеген жұптар некеге тұрудың салықтық салдарымен салыстырғаннан кейін тұрмыстық серіктестікті таңдайды.
Калифорниялық муниципалитеттердегі терминнің шығу тегі
1979 жылдың тамызында гомосексуалдық құқықтарды қорғайтын белсенді Том Брогам "үй серіктестігі" деп аталатын жаңа қарым-қатынас түрін ұсынды. Бастапқы талаптар бойынша, екі адам бірге тұруы және некеге тұруға құқылы болуы керек еді, бірақ олардың екеуі де бір жынысты болуы тиіс еді. Кейіннен серіктестердің бір-біріне қаржылық жауапкершілік жүктеуі және екеуінің де он сегіз жасқа толуы, сондай-ақ заңды шарт жасасуға қабілетті болуы талаптары қосылды.
Сан-Франциско қаласы
1982 жылы Брогамның анықтамасын Харви Милкті алмастыруға тағайындалған гей Харри Бритт өзгертті. Бритттің нұсқасы Сан-Франциско қадағалау кеңесінде қабылданды, бірақ сол кездегі Сан-Франциско мэрі Дианна Файнштейн католик шіркеуінен қатты қысым көріп, заң жобасына вето қойды. 1989 жылы Сан-Францискода отбасылық серіктестік туралы заң қабылданды. Бірақ сайлаушылар бастама арқылы отандық серіктестік заңын күштен жойды; өзгертілген нұсқасы тағы бір сайлаушы бастамасымен, 1990 жылғы К ұсынысы арқылы қайта жаңартылды, осы ұсыныстың авторы да Бритт болды. Қазіргі уақытта қала әлі де штат ұсынатыннан бөлек және басқаша артықшылықтары бар отбасылық серіктестік мәртебесін ұсынады; қала тұрғындары екеуіне де жүгіне алады. Сан-Франциско Адам құқықтары комиссиясының мәліметінше, "1982 жылы "отбасылық серіктес" термині алғаш рет Сан-Франциско Адам құқықтары комиссиясының қызметкері Ларри Бринкиннің сотқа берген арызында қолданылды. Сол кезде Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолында жұмыс істеген Бринкин мырзаның он бір жылдық серігі қайтыс болды. Оған үйленген қызметкерлерге берілетін үш күндік еңбекақысымен берілетін қайғы демалысы берілмеген соң, ол ACLU көмегімен сотқа шағымданды. Бринкин мырза сотты ұтырып қалды. Көптеген дәлелдерге қарамастан, судья оның жұмыс берушісінің қарым-қатынасының заңдылығын анықтау мүмкін емес деген пікірімен келісті".
Беркли
1983 жылы Беркли қалалық кеңесі, мэр Гас Ньюпорттың басшылығымен, Адам қатынастары және әл-ауқаты жөніндегі комиссиясына отандық серіктестік туралы ұсыныс әзірлеуді тапсырды. Комиссия вице-президенті, гей-белсенді Лелланд Трейманды отандық серіктестер жөніндегі жұмыс тобын басқаруға және саясат құруға тағайындады. Том Броугеммен, Ист-Бэй лесбиянка/гей демократиялық клубының мүшелерімен және адвокат Мэтт Коулспен бірлесіп, отандық серіктестер жөніндегі жұмыс тобы бүкіл әлемде отандық серіктестік/азаматтық одақ саясатының үлгісіне айналған құжатты жасады. 1984 жылдың басында Беркли қаласының Адам қатынастары және әл-ауқаты жөніндегі комиссиясы «Берклидегі артықшылықтар мен міндеттемелерді анықтауда некенің қолданылуын және оның баламаларын қарастыру» тақырыбында қоғамдық тыңдау өткізді. Комиссия саясатты қабылдап, қалалық кеңеске ұсынды. Оның бір көшірмесі Беркли мектеп басқармасына жіберілді. 1984 жылдың шілдесінде қалалық кеңес қаржылық алаңдаушылықтарды келтіре отырып, ұсынысты қабылдамады. 1984 жылдың 1 тамызында Беркли мектеп кеңесі саясатты 4 дауысқа 1 қарсы қабылдады. Ұсынысты мектеп кеңесінің мүшесі және қоғамдық белсенді Этель Манхаймер енгізді. 1984 жылдың қарашасында саясатқа қарсы дауыс берген барлық қалалық кеңес мүшелері қайта сайлауда жеңіліске ұшырады. Олардың орнына келген Беркли азаматтық әрекетінен (BCA) шыққан прогрессивтер отандық серіктестік саясатын ыстық қолдады. Шығыс шығанағының лесбиянка/гей демократиялық клубы BCA тізімін сайлау үшін көп еңбек етті. Бұл отандық серіктестердің алғаш рет сайлау науқанының мәселесі болуы еді. 1984 жылғы желтоқсандағы жаңа қалалық кеңестің алғашқы отырысында Беркли қалалық кеңесі кез келген жынысты некеде тұрмаған жұптарға қызметкерлерге берілетін жәрдемақыны кеңейту саясатын қабылдады. Берклидің жыныстық бейтарап саясаты бойынша жәрдемақы алуға алғашқы өтініш берген жұп – Броугем мен оның серіктесі Барри Уоррен болды. Алайда қалалық кеңес 1991 жылға дейін отандық серіктестердің тізімін құрмады. Сол жылдың 11 қазанында 28 лесбиянка және гей ерлер, сондай-ақ бір гетеросексуал жұп өз серіктестіктерін тіркеді. Тізім және жәрдемақы сол жылы тұрғын емес жұптарға да таратылды.
Батыс Голливуд
1985 жылы Батыс Голливуд қалалық кеңесінің мүшесі Джон Хейлман қалалық кеңес бекіткен және алғашқы ішкі серіктестік тізілімін құрған қала тұрғындары мен қызметкерлері үшін ішкі серіктестік заңнамасын сәтті ұсынды. 2003 жылдың 4 қыркүйегінде Калифорния заң шығарушы органы кеңейтілген ішкі серіктестік туралы заң жобасын қабылдады, ол мемлекеттік ішкі серіктестіктегі адамдарға некеге қатысты мемлекеттік заңдық құқықтар мен міндеттердің барлығын ұсынды. Калифорнияның жан-жақты ішкі серіктестік заңнамасы – АҚШ-та заң шығарушы органның сот шешімісіз жасаған, бір жынысты жұптарға қатысты алғашқы саясаты. Заң 2005 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. Жергілікті билік орындары жойғанша, жергілікті және округтік серіктестік туралы қаулылар күшінде болады. Осылайша, Сан-Франциско, Батыс Голливуд және тағы бірнеше жердегі тұрғындар жергілікті ішкі серіктестік, Калифорния ішкі серіктестігі немесе неке таңдауына ие. 1999 және 2003 жылғы ішкі серіктестік заңнамасының ешқайсысы муниципалды немесе округтік ішкі серіктестік туралы қаулыларға қолданылмайды, олардың қолданылу аймағы өте шектеулі және оларды шығарған юрисдикциядан тысқары жерге көшіруге болмайды. Калифорния штаты ішкі серіктестерге көптеген салаларда, соның ішінде ішкі серіктестікті тіркеу, тарату, бала тәрбиесі, салық және басқа да мәселелер бойынша көмек беру үшін ресурстар мен ақпарат ұсынатын онлайн өзін-өзі қолдау орталығын құрды.
Колорадо штаты
2009 жылдың 1 шілдесінен бастап, некеде тұрмаған жұптар белгіленген иеленуші туралы келісімге заңды түрде қол қоюға құқылы, бұл оларға шектеулі құқықтар береді. 2013 жылдың 1 мамырында азаматтық бірлестік туралы заң күшіне енді.
Колумбия округі
Вашингтон, округ Колумбия, 1992 жылдан бері ішкі серіктестікті мойындайды. Алайда, Конгресс округке заңды іске асыру үшін жергілікті қаражатты жұмсауға тыйым салды. Бұл тыйым 2002 қаржы жылына арналған федералдық ассигнованиелер туралы заңда алынып тасталды. Округтағы ішкі серіктестік бір жынысты және қарама-қарсы жынысты жұптарға да ашық. Ішкі серіктес ретінде тіркелген барлық жұптар, ауруханада серіктерін бақылауға және серіктері қайтыс болғаннан кейін олардың мәйітімен қатысты шешімдер қабылдауға отбасы мүшелерімен бірдей құқықтарға ие. Бұл шара Колумбия округінің мемлекеттік қызметкерлеріне де бірқатар артықшылықтар береді. Ішкі серіктестер медициналық сақтандырумен қамтылады, асыраушы баланың тууы немесе асырап алу үшін, сондай-ақ ішкі серіктесіне немесе оның асырауындағы тұлғаларға күтім жасау үшін жылдық немесе еңбекақысы төленбеген демалысты пайдалана алады және қайтыс болған серіктесінің жерлеу рәсімдерін ұйымдастыра алады. 2006 жылғы «Ішкі серіктестік теңдігі туралы» түзетулер заңы, округ Колумбиясының заңы № 16-79, 2006 жылдың 4 сәуірінде күшіне енді. Бұл заң бойынша, көптеген жағдайларда ішкі серіктес мұрагерлік, қамқорлық, өсиеттік басқару және дәстүрлі түрде әйелдер мен ерлерге берілетін басқа да құқықтар бойынша әйелдермен немесе ерлермен бірдей құқықтарға ие болады. 2008 жылдың 6 мамырында округ кеңесі қаланың ішкі серіктестік заңына 39 жаңа ережені қосуға келісім берді, бұл заңды бір жынысты жұптар ішкі серіктес ретінде тіркелген жағдайда, округ заңы бойынша некеге қатысты құқықтар мен артықшылықтардың көп бөлігін, бірақ толық емес, алуына мүмкіндік берді.
Гавайи
1997 жылы өзара пайда алушыларды тіркеу туралы заң қабылданды. Заң 1997 жылдың 1 маусымында күшіне енді.
Иллинойс штаты
1997 жылдың қазанында Иллинойс штатының Оук Парк ауылы бір жынысты жұптар үшін отбасылық серіктестік тізілімін ашты, деп хабарлады Джоанн фон Алрот Чикаго Трибюн газетінде. Көбінесе символдық мағынаға ие болған бұл тізілім штатта алғашқысы болды және жұптар кем дегенде алты айдан бері мінсіз қарым-қатынаста екендігіне ант беруі талап етілді. Мэн штаты 2012 жылдың желтоқсан айында бір жынысты некелерді заңдастырды.
Мэриленд штаты
2008 жылдың 1 шілдесінен бастап, некеде тұрмаған жұбайлар белгіленген тіркелмеген мүдделі тұлға келісіміне қол қоюға мүмкіндік алды, бұл оларға ауруханада бір-бірін бару, зейнеткерлік үйінде бір бөлмеде тұру және жерлеу рәсімдерін қабылдау сияқты шектеулі құқықтар береді. 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап бір жынысты некеге қатысты заң қолданысқа енді.
Невада штаты
Невада штатында тұрмыстық серіктестіктерге некедегідей барлық артықшылықтар, құқықтар, міндеттер және жауапкершіліктер беріледі (жынысына қарамастан, 18 жастан асқан кез келген екі ересек адам үшін), және бұл мүмкіндік 2009 жылдың 1 қазанынан бастап заңмен бекітілді. Аталған заң, ешбір ұйымды тұрмыстық серіктестерге медициналық қызметтер көрсетуге міндеттемейді. Сонымен қатар, заңның түсініксіздігіне байланысты, Невададағы көптеген компаниялар мен ұйымдар тіркелген тұрмыстық серіктестерге маңызды артықшылықтар мен құқықтарды мойындаудан бас тартады, нәтижесінде жеке құқықтарды қорғаудың жалғыз жолы – сот арқылы шаралар қолдану болып табылады.
Нью-Джерси
Нью-Джерси штатында 2004 жылдың 30 шілдесінен бастап бір жынысты жұптар үшін, сондай-ақ екеуі де 62 жастан асқан әртүрлі жынысты жұптар үшін үй ішіндегі серіктестіктерге қол жетімді болды. Алайда, 2006 жылдың 25 қазанында Нью-Джерси Жоғарғы соты штат конституциясына сәйкес, штат бір жынысты жұптарға неке артықшылықтарын жоққа шығара алмайтыны туралы шешім қабылдады, бірақ мұндай қатынастарды неке деп атауды немесе басқа термин қолдануды заң шығарушы органдардың қарамағына қалдырды. Сот шешіміне бағынып, 2006 жылдың 14 желтоқсанында Нью-Джерси заң шығарушы органы бір жынысты жұптар үшін азаматтық одақ құру туралы заң қабылдады, ол 21 желтоқсанда губернатор қол қойғаннан кейін 2007 жылдың 19 ақпанында күшіне енді.
Орегон
Орегон штатының губернаторы Тед Кулоноски 2007 жылдың 9 мамырында ішкі серіктестік туралы заңға қол қойды. «Орегон отбасылық теңдік заңы» деп аталған бұл заң, бұрын тек некеде тұрған жұптарға ғана берілген, бір жынысты жұптарға бірнеше маңызды құқықтарды қамтамасыз етеді, оның ішінде сақтандыру формаларын бірлесіп толтыру мүмкіндігі, ауруханаға бару құқығы және қайтыс болған серіктеспен байланысты құқықтар. Заңның күшіне енуі федералды сот тарапынан кейінге шегерілді, бірақ 2008 жылдың 1 ақпанында бұл шешім күшін жойды және заң 4 ақпанда қолданысқа енді.
Вашингтон
Вашингтон штатында губернатор Кристин Грегуар 2007 жылдың 21 сәуірінде шектеулі ішкі серіктестікке рұқсат беретін заңға қол қойды. 2007 жылдың 22 шілдесінде күшіне енген және 2008 және 2009 жылдары некеден басқа барлық салаға таратылған бұл заң, бір жынысты жұптарға (сондай-ақ, егер бір адам кем дегенде 62 жаста болса, гетеросексуалды жұптарға да) ішкі серіктестік тіркеліміне тіркелуге мүмкіндік береді. Бұл тіркелім жұптарға ауруханаға бару құқығын, автопсия мен мүшелерді беруге рұқсат беру мүмкіндігін және мұрагерлік құқықтарын, егер өсиет болмаса, қамтамасыз етеді. Бұл, 1998 жылы Вашингтон штатының заң шығарушы органы некені ер адам мен әйел арасындағы одақ деп анықтаған заң жобасын қабылдауынан кейін болды; бұл заң жобасы 2006 жылы Вашингтон штатының Жоғарғы сотымен қолдау көрсетілді. 2012 жылдың 6 желтоқсанынан бастап Вашингтонда бір жынысты некелер заңды деп жарияланды. Осының нәтижесінде, ішкі серіктестік заңына 2014 жылдың 30 маусымынан бастап өзгерістер енгізілді, енді бұл серіктестік тек серіктестердің кем дегенде біреуі 62 жасқа толған жағдайда ғана қолжетімді болады.
Висконсин штаты
Висконсин Орта Батыста бір жынысты одақтарды заңмен бекіткен алғашқы штат болды. Бір жынысты некеге және азаматтық одақтарға тыйым салған тридцатьқа жуық штаттың ішінде Висконсин отандық серіктестікті алғашқы (және жалғыз) рет енгізді. 2009 жылдың 5 наурызында Висконсин губернаторы Джим Дойл Висконсинде бір жынысты серіктестіктерге қатысты заң жобасын ұсынды. 2009 жылдың маусым айында Висконсин штатының Әуежайы және Сенаты штаттың бір жынысты жұптары үшін отандық серіктестікті қорғауды қамтитын екі жылдық мемлекеттік бюджетті қабылдады. 2009 жылдың 29 маусымында губернатор Джим Дойл бюджетке қол қойды, бұл Висконсинде тұратын бір жынысты жұптарға шектеулі отандық серіктестік жәрдемақыларын бекітті. 2009 жылдың 23 шілдесінде «Висконсин отбасылық әрекеті» ұйымының үш мүшесі Висконсин Жоғарғы Сотына мемлекеттік некеге қорғау туралы түзетуге сәйкес отандық серіктес тізілімінің конституцияға қайшы екенін жариялау туралы бастапқы шағымды ұсынды. Заң 2009 жылдың 3 тамызында күшіне енді. 2009 жылдың 4 қарашасы: Висконсин Жоғарғы Соты «Висконсин отбасылық әрекеті» ұйымының отандық серіктестікке қатысты «Appling v. Doyle» заңдық талабын қабылдамады. 2011 жылдың 13 мамыры: Губернатор Скотт Уокер отандық серіктестік тізілімін қорғаудан бас тартуды сұрады. 2011 жылдың 20 маусымы: Дэн округінің судьясы Дэн Мозер отандық серіктестік тізілімі штат конституциясын бұзбайды деген шешім шығарды, мемлекет «мемлекеттің некеге қалай қарайтынымен тіпті қашықтан да салыстыруға келмейтіндей отандық серіктестікті мойындамайды» деп тапты. Висконсин штаты 2018 жылдың 1 сәуірінде отандық серіктестік тізілімін тоқтатты.
Басқа мемлекеттер
Көптеген мемлекеттер сот жүйесі арқылы бірге тұру шарты мен қарым-қатынастағы екі серіктес арасында жасалған заңды емес серіктестік шартын мойындайды. Бұл – екі тарапты қорғайтын, ортақ мүлікті пайдалануға және олардың қарым-қатынасын сотта мойындауға мүмкіндік беретін, фактілік отбасылық серіктестіктер. Кейде гомосексуалды жұптардың ересектерді асырап алуы АҚШ-тың барлық 50 штатында заңды отбасылық серіктестік құруға алып келеді.
Еуропадағы
1968 жылдан бері Францияда Азаматтық кодекстің 515-81 бабы тұрмыстық серіктестікті (француз тілінде: concubinage немесе concubinage notoire) екі адам арасындағы, әртүрлі немесе бір жынысты, тұрақты және үздіксіз бірге өмір сүру және серіктестік сипаттамасымен анықталатын фактілік одақ ретінде белгілейді. Францияның салық әкімшілігі оны байлық салығын есептеу кезінде ескереді, бірақ басқа мақсаттар үшін емес. Барлық балалар некеде болсын, немесе болмасын бірдей құқықтарға ие. 1999 жылдан бері француз заңы азаматтық ынтымақтастық пактісін (француз тілінде: pacte civil de solidarité, немесе PACS) де қарастырады, бұл екі ересек адам арасындағы азаматтық одақтың шарты түрі, ол қосымша құқықтар мен міндеттер әкеледі, бірақ некеге қарағанда аз. Венгрия бір жынысты серіктестер үшін некеге ұқсас құқықтар беретін тіркелген серіктестіктерге ие. Хорватия 2014 жылдың маусымына дейін тіркелмеген серіктестіктерге ие болды, содан кейін Хорватия Парламенті бір жынысты жұптарға өмірлік серіктестік жасауға рұқсат беретін заң қабылдады, оларға некедегі жұптарға берілгендей құқықтар берді. Венгрияда 1995 жылдан бері тіркелмеген бірге өмір сүру нысанындағы тұрмыстық серіктестік Азаматтық кодексте некеге қарағанда шектеулі құқықтарды ұсынады (көбінесе денсаулық сақтау және зейнетақы саласында, бірақ мұрагерлік құқығы жоқ), бірақ венгр жұптарының саны артып келеді, олар әртүрлі жынысты да, бір жынысты да, неке орнына осындай серіктестікті таңдайды. 2009 жылдың сәуірінде Венгрия Парламенті 2009 жылғы Тіркеу серіктестігі туралы заңды 199-159 дауыспен қабылдады, ол бір жынысты жұптарға некедегідей барлық артықшылықтар мен құқықтарды (неке, бала асырап алу, ЭКО-ға қол жеткізу, серіктің тегін алу, ата-аналық және тоғысымды жүктілік) қамтамасыз етеді. Заң 2007 жылдың желтоқсанында 110-78 дауыспен қабылданды, бірақ Венгрияның Конституциялық соты заңның әртүрлі жынысты некеге қатысты артықшылықтар мен құқықтарды қайталауына «қатты алаңдады», сондықтан бір жынысты жұптарды тіркеуге ғана рұқсат берілді. Еркін демократтар мен Венгрия социалистік партиясының кейбір саясаткерлері бір жынысты жұптарға некеге тұру мүмкіндігін енгізуді ұсынды. 2009 жылғы Тіркеу серіктестігі туралы заң 2009 жылдың 1 шілдесінен күшіне енді.
Жаңа Зеландия
2001 жылы 1976 жылғы Мүлік (қатынастар) туралы заң тіркелмеген "де-факто" қатынастағы серіктестерге, үйленген жұбайларға берілгендей бірдей құқықтарды беру үшін кеңейтілді. "Де-факто" қатынас – бұл некеде немесе азаматтық одақта тұрмайтын, жұбайлар ретінде өмір сүретін екі адам арасындағы қатынас. Бұл қағида гетеросексуалды және бір жынысты жұптарға да қатысты. 2013 жылдан бастап Жаңа Зеландияда бір жынысты некелер заңмен мойындалып, ресми түрде тіркеле бастады.