Кіріспе

Францияда азаматтық одақтың түрі

Францияда азаматтық ынтымақтастық пактісі (PACS), көбінесе «пакс» деп аталады, екі ересек адамның ортақ өмірін ұйымдастыру үшін жасалған азаматтық одақтың шарты болып табылады. Ол құқықтар мен міндеттер әкеледі, бірақ некеге қарағанда олар аз. PACS туралы шешімді Франция Парламенті 1999 жылдың қазан айында, негізінен бір жынысты жұптарға белгілі бір құқықтық мәртебе беру мақсатымен қабылдады. Заң тұрғысынан алғанда, PACS – екі жеке тұлғаның арасында жасалған, сот кеңсесінде тіркелген және мөр басылған келісім-шарт. Кейбір аймақтарда PACS-ке қол қойған жұптар қалалық әкімдікте азаматтық некеге ұқсас ресми рәсім өткізуге мүмкіндік алады. 2006 жылдан бері PACS тіркеген адамдар некелік жағдайы бойынша енді жалғыз емес деп есептеледі; олардың туу туралы куәліктеріне «пакс» мәртебесі қосылады. 2013 жылдан бастап PACS бір жынысты және қарама-қарсы жынысты жұптар үшін қолжетімді болып қала береді, себебі 2013 жылдың мамыр айында бір жынысты жұптарға неке және бала асырау құқығы заңды түрде берілді.

Тарих

Франция Ұлттық Ассамблеясы 1998 жылдың қазан айында PACS-ті қабылдамады. Заң Премьер-министр Лионель Жоспеннің орташыл солшыл үкіметі ұсынған болатын, ал ЛГБТ құқықтарына қарсы болған, көбінесе оңшылдар оған қарсы күшті қарсылық көрсетті. Кристин Бутен және Филипп де Вильерс сияқтылар PACS пен гомосексуалды одақтарды мойындау француз қоғамы үшін апатқа әкеледі деп мәлімдеді. Тек бір оңшыл депутат, Розелин Башело, ғана PACS-ті қолдады. 1999 жылғы 15 қарашадағы №99 944 заң (Loi n° 99 944 du 15 novembre 1999 relative au pacte civil de solidarité) 1999 жылдың қарашасында француз Парламентімен кейбір дау-дамайлардан кейін қабылданды. Дебаттар бірнеше эпизодтармен есте қалды, мысалы Кристин Бутен француз Ұлттық Ассамблеясында бес сағат бойы сөйлеп, заң жобасын кешіктіруге тырысты, сондай-ақ бір сәтте Ассамблея спикеріне христиандық Киелі кітапты көрсетті – бұл діннің саяси мәселелерге араласпауы конституцияда белгіленген елде таңғажайып әрекет болды. Кристин Бутен сондай-ақ: «Гомосексуализмді қалыпты өмір салты ретінде мойындаған және ақтаған барлық өркениеттер құлдырады» деді. PACS-ке қарсылар бірнеше көшедегі наразылық акцияларын ұйымдастырды, бірақ олардың өздерінің мойындауынша, қатысушылардың саны көңіл көншітпейтін деңгейде болды. Жак Ширак PACS-ті «отбасылардың қажеттіліктеріне сай келмейтін» деп сипаттады. Дегенмен, бастапқы қарсыластардың көпшілігі қазір PACS-ті кеңінен қабылдады (соның ішінде Жак Ширак пен Кристин Бутен, олар өз пікірлерін ашық түрде өзгертті). Бұл бұрынғы «конкубинаж нотоир» сертификатынан айқын жақсарту және балама болуға тиіс болды, ол шектеулі құқықтарға (және міндеттемелерге) ие болды және оны кемсітушілік деп қарастырды. Конкубинаж жағдайында тек белгілі бір артықшылықтар одақтағы екінші серікке таратылды және мүлік, салықтар сияқты мәселелерді шешпеді. PACS бастапқыда үш жылдан кейін ғана бірлескен табыс салығын төлеу құқығын ұсынды. 2005 жылдан бастап PACS-ке тіркелген барлық жұптар, үйленген жұптар сияқты, бірлесіп салық төлеуге міндетті. Франциядағы прогрессивті салық жүйесіне байланысты, егер бір серіктің табысы екіншісінен әлдеқайда жоғары болса, жұптар бірлесіп табыс салығын төлегенде, жеке төлегеннен гөрі көбінесе аз салық төлейді. 1999 жылы PACS енгізілгеннен бері байлық салығы (Impôt de solidarité sur la fortune) екі серіктің біріктірілген активтеріне қолданылады. 2004 жылы PACS Garde des Sceaux-ға (әділет министріне) ұсынылған есепте «көптеген қажеттіліктерді қанағаттандыратын және үзіліссіздікке негізделген некелік өмірдің жаңа түрі» деп сипатталды. 2004 жылдың желтоқсанында Франция үкіметі PACS-те берілген құқықтарды кеңейтуге дайындық жұмыстарын бастады. Француз ЛГБТ-топтары бұл бір жынысты некелер туралы пікірталасқа барудан сақтану үшін жасалған тактика деп есептеді. 2006 жылдың 25 қаңтарында «Отбасы және балалар құқықтары» туралы парламенттік есеп жарияланды. Комитет мүліктік құқықтар, мұрагерлік заңдары және салық салу сияқты салаларда PACS-те берілген құқықтарды ұлғайтуды ұсынды, бірақ бір жынысты жұптарға некеге тұруға, бала асырап алуға және медициналық көмекпен көбеюге тыйым салуды ұсынды. Осы себепті комитеттің солшыл мүшелері есепті қабылдамады. Есепте сондай-ақ, құдалық, PACS және неке арасындағы құқықтардағы айырмашылықтар оларды жасаған жұптардың міндеттемелері мен жауапкершіліктерінің әртүрлі деңгейін көрсетеді деп айтылды. Комитет осы сатылы жүйені қолдады және PACS-ке тіркелген, үйленген немесе балалы болған кезде әр түрлі одақ түрлерінің құқықтары мен міндеттерін жұптарға түсіндіруді ұсынды.

Жаңа Каледония және Уоллис пен Футуна

2009 жылдың сәуірінде Франция Ұлттық Ассамблеясы PACS-ті екі француз теңізден тыс аймағына: Жаңа Каледония мен Уоллис және Футунаға таратуға келісім берді. Осылайша, Жаңа Каледония мен Уоллис және Футунадағы жұбайлар Франциядағы жұбайлар сияқты PACS-ке тіркеле алады. Аймақтардың дербес статусына байланысты, олар 1999 жылы Францияда PACS енгізілген кезде автоматты түрде оны қолдана бастаған жоқ. Француз Полинезиясы – PACS-ті қолдану мүмкін емес жалғыз аймақ.

Қазіргі үрдістер

Заң бір жынысты жұптарды ескере отырып қабылданғанымен, осы мүмкіндікті пайдаланған жұптардың көп бөлігі гетеросексуалды жұптар болып табылады, олар түрлі себептермен некеге қарағанда азаматтық одақ құруды жөн көреді; одан ары, гетеросексуалды жұптардың саны некеге қарағанда азаматтық одақ құруға көбейіп барады. Шындығында, бұл тенденция 2000 жылдан бері байқалып келеді, гетеросексуалды жұптар арасындағы одақтардың 75%-ы (алдыңғы жылдары 42%) және 2009 жылы 95%-ы осылай құрылған. Бұл процеске көбінесе "se pacser" (Paxse, PACSed алу) деп аталады.