Кіріспе

18-19 ғасырдағы итальян суретшісі

Франческо Бартолоцци (21 қыркүйек 1727, Флоренция – 7 наурыз 1815, Лиссабон) – ең өнімді кезеңін Лондонда өткізген итальян гравюрашысы. Ол "крайон" гравюралау әдісін танымал етумен белгілі.

Ерте өмір

Бартолоцци 1727 жылы Флоренцияда дүниеге келген. Бастапқыда ол әкесінің алтын және күміс шеберлігі кәсібін жалғастыруға тиіс болған, бірақ ол дизайн саласында үлкен шеберлік пен талғамдылық танытқандықтан, Игнацио Хугфорд пен Джованни Доменико Ферретти сияқты екі флоренциялық суретшінің жетекшілігіне берілді, олар оны сурет салуға үйретті. Осы өнерге үш жыл бойын берілгеннен кейін, ол Венецияға барып, гравюраны оқыды. Жеке шеберханасын ашуға дейін ол алты жыл бойы гравюрашы және баспагер Джозеф Вагнерде жұмыс істеді.

Ерте мансап

Оның Венецияда жасаған алғашқы жұмыстары Марко Риччи мен Франческо Цукарелли стиліндегі гравюралар болды. Содан кейін ол 1762 жылы қысқа мерзімге Римге көшті, онда Доменичиноның Гроттаферраттағы фрескаларын бейнелейтін гравюралар жинағын аяқтады, олар Әулие Нилус өмірін көрсетеді. Осы және оның Ескі шеберлердің туындылары бойынша жасаған гравюралары бүкіл Еуропаның назарын аудара бастады. 1763 жылы ол Италияда патша коллекциялары үшін сатып алу іздеп жүрген ағылшын Корольдік кітапханашысы Ричард Дальтонмен танысты. Дальтон оған патшаның граверы қызметін ұсынды; Бартолоцци келісіп, 1764 жылы Лондонға кетті.

Лондондағы мансабы

Ол Лондонда қырық жылға жуық өмір сүрді. Ол көптеген гравюраларды жасады, соның ішінде Аннибале Карраччиден кейін «Клайти» және Карло Дольчиден кейін «Мәриям мен бала» гравюраларын шығарды. Олардың көп бөлігі Чиприани мен Анжелика Кауффманның туындыларынан жасалған. Бартолоцци Бойделлдің Шекспир галереясына да бірнеше тақталар қосты. Ол өзінің эскиздерін де қызыл сызғышпен (red chalk) салған. Лондонға келгеннен кейін көп ұзамай ол «Патшаның гравюрашысы» (Джордж III) болып тағайындалды, оның жылдық жалақысы 300 фунт стерлинг болды. Ол Корольдік академияның негізін қалаушы мүшесі болып сайланды. Жаңа академияның жарғыларында гравюрашылар нақты айтылмайтын, бірақ Бартолоццинің беделі соншалықты жоғары болғандықтан, ол Суретші санатында Академик ретінде қабылданды. 1802 жылы ол өмір сүруі қысқа болған Гравюрашылар қоғамының алғашқы президенті болды. Бартолоцци гравировканың қаламмен салу әдісін өнертапқан адам болмаса да, ол «стиппль» әдісінің жетекші шеберіне айналды және осы әдіс оның есімімен байланысты болды. Бұл әдіспен суреттер дәстүрлі гравюралардағы сызықтардың орнына ұсақ нүктелер арқылы жасалады. Бартолоцци өз туындыларына ерекшелік қосу үшін қара сияның орнына қызыл (қанды), қызғылт сары және қоңыр сияларды қолданды. Оның атағы артқан сайын, ол Микеле Бенедетти, Игнатиус Джозеф ван ден Берге, Томас Чизман, Ламбертус Антониус Классенс, Даниэль Гарднер, Кристиан Джози, Йохан Фредерик Мартин, Конрад Мартин Метц, Луиджи Шиавонетти, Джон Кейс Шервин, Генрих Синтценич, Пелтро Уильям Томкинс, Доменико Бернардо Зилотти және Гавриил Скородумов сияқты шәкірттерді тәрбиеледі. Оның 1757 жылы туған ұлы Гаэтано Стефано Бартолоцци де гравюрашы болды, кейіннен ол атақты ағылшын әртісі, опера әншісі және театр директоры Мадам Вестристің әкесі болды.

Лиссабондағы мансап

1802 жылы Бартолоцци Лиссабон Ұлттық академиясының директоры лауазымын қабылдады және корольдік баспаны реформалау және португалдық эпостық поэма "Лузиадалар" (Os Lusíadas) басылымын шығару ниетімен сол жерге көшті. Ол жетпістен асқандықтан, көп жұмысты студенттерінің біріне тапсырды. Циньяни мен Пьетро да Кортонаның портреттері; Карло Мараттадан кейін салынған. Микеланджелоның бюсті. Әртүрлі суретшілердің жобалаған, Бартолоцци түсірген "Қымбат тастар" жинағы. Гракидің анасы Корнелия; Бенджамин Уэсттің туындысы бойынша. Лорд Чатхемнің өлімі; Джон Синглтон Копли есімді суретшінің туындысы бойынша. "Жақсы мінезді әйел және оның шәкірті"; Ричард Косвейдің туындысы бойынша. "Сағаттар"; Мария Косвейдің ("Грейдің көктемге арналған одасынан") туындысы бойынша. Эдгар мен Эльфриданың Ательвольдқа үйленгеннен кейінгі кездесуі. Джон патша Магна Хартияны бекітті; Джон Гамильтон Мортимердің туындысы бойынша. Шотландия королевасы Мэри және оның ұлы; Федерико Зуккароның туындысы бойынша. Прометейдің бауырын құс жеп жатыр; Микеланджелоның туындысы бойынша. Рахила Лабанның құлшындағандары мен Лаоконға жыландар шабуыл жасап жатыр; Пьетро да Кортонаның туындысы бойынша. Король Шарлотта; Уильям Бичидің туындысы бойынша. "Анасымен бірге Құдай ана"; Карло Дольчидің туындысы бойынша.