Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Leadbeater's possum (Gymnobelideus leadbeateri) – өте сирек кездесетін, құрт-қоректі жануар, негізінен Мельбурнның солтүстік-шығысындағы Виктория штатының Орталық таулы аймағындағы альпілік емен, тау емені және қарлы шыршы орманды алқаптарында ғана кездеседі. Оларды «жұлдызды опсумы» деп те атайды. 1971 жылдың 2 наурызында Виктория штаты Leadbeater's possum-ды өздерінің жануарлар әлемінің символы деп жариялады.

Тарих

Лидбетердің опоссумы шамамен 20 миллион жыл бұрын пайда болған деп есептеледі. Ол 1867 жылға дейін табылмай келді және бастапқыда тек бес мысалымен белгілі болды, соңғысы 1909 жылы жиналды. Сол кезден бастап, оның жойылып кетуі мүмкін деген қауіп 1900 жылдардың басында Оңтүстік-Батыс Гиппслендегі Басс өзені маңындағы Австралияның батпақты және ылғалды жерлері егіс үшін кептірілгеннен кейін күшейді. 1939 жылғы «Қара жұма» өрттері кезінде бұл түрдің жойылып кеткені саналды. Бірақ 1961 жылдың 3 сәуірінде табиғатты зерттеуші Эрик Уилкинсон Камбарвилл маңындағы орманнан осы түрдің бір өкілін қайта тапты, ал сол айдың ішінде 50 жылдан астам уақыттан бергі алғашқы мысалы қолға түсті. 1961 жылы Мэрисуилль маңында бір топ табылды. Содан бері жүргізілген кең ауқымды іздеулер жоғары таулы аймақтарда осы түрдің қалдықтарын анықтады. Дегенмен, қолайлы мекендеу ортасының болуы маңызды: орман тым ескі де, тым жас та болмауы керек. Лидбетердің опоссумын сақтау жұмыстары қалған ескі өсімдіктерді қорғауды және қуыс пайда болатын жасқа жеткен жас өсімдіктерді күтіп ұстауды қамтиды. 40 жылдық қайта өскен өсімдіктер (тамақ үшін) және өрттен кейін тірі қалған үлкен құрғақ ағаштар (паналау және ұя салу үшін) бірігіп, Лидбетердің опоссумының саны 1980 жылдардың басында шамамен 7500-ге дейін өсуіне мүмкіндік берді. 1980 жылдардағы ең жоғары көрсеткіштен кейін Лидбетердің опоссумының саны одан әрі 90%-ға дейін тез азаяды деп күтілуде.

Әдет-ғұрыптар

Leadbeater опсумылары түнгі жануарлар болғандықтан, жылдам қозғалып, әлемдегі ең биік орман ағаштарының жоғарғы қабатында тіршілік етеді, сондықтан оларды көру сирек. Олар 12-ге дейін жеке бастан тұратын шағын отбасылық топтарда өмір сүреді. Сонымен қатар, Leadbeater аналық опсумылары агрессивті мінезді, басқа аналықтармен, тіпті өз қыздарымен де жиі ұрысады. Ұдайы шабуылдардың салдарынан жас аналықтар еркек бауырларына қарағанда ертерек кетіп, нәтижесінде еркектер мен әйелдер арасындағы қатынас 3:1-ге жетеді. 2009 жылдың ақпанындағы өрттен зардап шеккен – Toolangi, Marysville, Narbethong, Cambarville және Healesville аймақтарындағы орман алқаптары – түрдің жағдайы қазір күмәнді. Осының салдарынан 2012 жылдың желтоқсанында Дэвид Линденмайер және «Зоопарк Виктория» қауіп төнген түрлер биологы Дэн Харли түрдің мәртебесін қайта қарау туралы федералды үкіметке өтініш ұсынды, олар оны қауіпті түрде жойылып кету қаупі бар деп қайта тізімге енгізуге дәлелдер келтірді. Сол кездегі қоршаған ортаны қорғау министрі Тони Берк бұл ұсыныспен келісіп, өтінішті EPBC заңының ғылыми комитетіне жіберіп, оны жедел қарауды сұрады. 2015 жылдың 22 сәуірінде түрді қауіпті түрде жойылып бара жатқан түр ретінде қайта тізімге енгізу туралы шешім қабылданды. Орталық жотадан тыс жерде сақталған жалғыз популяция Yellingbo табиғатты қорғау қорығында орналасқан. Харлидің бағалауынша, бұл популяция 50-ден аспайды.

Ағаш кесу

Бұл түрдің жойылу қаупі бар және шектеулі ареалда таралғандықтан, орман шаруашылығы Лидбитердің опоссумына үлкен қауіп төндіре береді. 1993 жылы Пауэллтауннан шығысқа қарай бес гектарлық "опсумның бірінші аймақ деп белгіленген ортасының көп бөлігі" кесілді, бұл "карта жасау қатесінен" туындаған жағдай. Автор Питер Преусс 1997 жылы опоссум популяциясының азайып қалғанын, ал қазіргі ортасы (50 шаршы километрмен шектелген) орман шаруашылығының қауіп астында екенін мәлімдеді. Ол өсіру бағдарламасын қайта іске қосу қажеттігін атап өтті. 1980 жылдардан бері, федералды және штаттық үкіметтер оны сақтауға бағытталған жоспарларға қарамастан, Лидбитер опоссумының саны шамамен 2000-ға дейін кеміп, тіпті "Қара сенбі" өрттерінен бұрын да осы көрсеткішті көрсетті. 2007 жылдың басында көптеген опоссумдар қаза тапты, себебі үкімет қолдауымен жұмыс істейтін VicForests компаниясы Рождество өрттерінен кейін Leadbeater мониторинг станциялары арқылы кең өртке қарсы жолақтар жасау үшін бульдозерлерді пайдаланды – мұндай жолақтар және ашық кесу жақын маңындағы топтармен көбейіске кедерілді. Зерттеулер көрсеткендей, 2006 жылдың ақпан айында Ярра Рейнджс Ұлттық паркі мен Тау-Булфайт қорығы арасындағы мемлекеттік орманды кесу сияқты ашық кесу операциялары аймақтағы көптеген опоссумдардың өліміне әкелді – "Ересек жануарлар өздерінің ареалына өте берілген және көшуге құлшынбайды". Өрттен кейінгі ағаш кесу осы қалдық популяцияға қосымша қауіп төндірді, сондай-ақ 2010 жылы Туланги мемлекеттік орманының Калата Крик аймағындағы сияқты, қалған өртенбеген аймақтарда VicForests ашық кесуге рұқсат берді, бұл Yarra Ranges округі кеңесі тарапынан қарсылыққа ұшырады. 2012 жылы MyEnvironment компаниясы Жоғарғы сотта Toolangi орманындағы үш жоспарланған кесу учаскесінде VicForests операцияларын сотқа шақырып, сынады. Олардың талабының негізі – "VicForests біздің пікірімізше Лидбитердің ортасы болып табылатын аймақта ағаш кесуге кіріспес бұрын жеткілікті зерттеулер жүргізбеді, сондықтан ағаш кесуге рұқсат берілмеуі керек еді". Ағаш кесудің мақсаты – (салық төлеушілердің субсидиясымен) "Reflex" көшірме қағазын жасау үшін целлюлозаны жеткізу, бұл өнім жапондық Nippon Paper Group компаниясына тиесілі Australian Paper компаниясының өнімі. Сот барысында даулы учаскеде Лидбитер опоссумының суреті түсірілді. MyEnvironment істі жоғалтты, себебі Лидбитер опоссумын сақтау жөніндегі мәлімдемедегі (10 жыл бұрынғы) сөздердің дәйексіздігі және VicForests ұстанатын орман шаруашылығы ережелеріне байланысты. Топ бірден төреші Осборнның шешіміне шағымданып, Жоғарғы сот бастапқы шешімге шағымдануға негіз бар екенін мойындады. 2013 жылдың 24 маусымында үш судьяның алдында Жоғарғы соттағы шағым тыңдалды, ал MyEnvironment-ті сотта Джулиан Бернсайд QC өкілдік етті. Шағым қабылданбады.

Жабайы мысықтар

Бұрын жабайы мысықтар Лидбитердің опоссумдарына тек маргиналды қауіп ретінде қарастырылған, бірақ соңғы зерттеулер мысықтардың ұялау қораптарынан шығып келе жатқан опоссумдарды аулау видеожазбаларын, сондай-ақ тұтқындалған жабайы мысықтардың асқазан ішіндегі опоссум қалдықтарын анықтады. Қазір мысықтар, әсіресе орман шаруашылығының кесілуі немесе өрт салдарынан бұзылған аймақтарда, опоссум популяциялары үшін күрт қауіптің көзі болуы мүмкін деп есептеледі.

Заңнама

2013 жылдың 27 маусымында Наптин басқарған штаттық үкімет VicForests компаниясына келесі 25 жылға Виктория ормандарына қол жеткізуге және өздігінен бақылау жүргізуге мүмкіндік беретін заңнамалық өзгерістерді қабылдады (бұл қалған опоссумдардың мекендеу орындарындағы орман шаруашылығын тоқтатуға қатысты басқа да жақындағы істердің сәттілігінен кейін жасалды). "Жабайы табиғат қоғамының" мәлімдемесінше, "Виктория үкіметі қалған 500-дей Ледбитер опоссумының өліміне қол қоюда". 2004 жылғы "Тұрақты орман (ағаш) туралы" заңға енгізілген бұл өзгерістер тек Ледбитер опоссумына ғана емес, сонымен қатар орманның биологиялық әртүрлілігіне, көміртегі жинақтауына және су жинау алаптарына да әсер етеді.

Қорғау

2015 жылдың 22 сәуірінде Қоршаған орта министрі Грег Хант Leadbeater's possum EPBC заңы бойынша "өте қауіпті" түр ретінде тізімделгенін жариялады. Жылқы өңдеу индустриясы мен Ұлттық партияның наразылығынан кейін ол жақын арада қайта қарауға жіберілді. "Жоғалу" тақырыбындағы ABC 4 Corner эпизодының алдында (2019 жылдың 24 маусымы) сол кездегі Қоршаған орта министрі Сусан Лей оны "өте қауіпті" деп қайта тізімдеуге уәде берді. Оның күлді орман мекендеу ортасының шамамен 30% қорғалған, ал қалғаны ағаш кесуге бөлінген. Сонымен қатар, Йеллингбо табиғатты қорғау қорығында генетикалық тұрғыдан ерекше, шағын оқшауланған популяциясы қорғалады. Парк Кинглейк, Бау-Бау және Эйлдон ұлттық парктері арасындағы аумақты қорғайды, бұл Мельбурн қаласының сумен жабдықталуы және көміртегінің шоғырлануы үшін де маңызды. 2004 жылдан бері Leadbeater's possum достарының қоғамдық ұйымы осы жануардың мәнін арттыру және оны сақтау үшін лоббилік жұмыстар жүргізіп келеді. Бірлескен қоғамдық-мемлекеттік бағдарлама аясында "Поссум жобасы" табиғатта 200-ге жуық пластик ұя салынды. Осы ұялардың көп бөлігі қоғамдық жинаулар арқылы қаржыландырылды. Ұялар негізінен популяцияны үнемі бақылауға көмектесу және кеміп бара жатқан орман мекендеу ортасын толықтыру үшін пайдаланылады. "Поссум жобасы" екі орман түрін бағытқа алды: таулы күлді орман (мысалы, Ричи тауы, Доуи тіктемесі, Бен Кейрн) және альпілік орман (мысалы, Бау-Бау тауы, Лейк-Маунтин және Тау-Булфайт). Ұялар бір-екі жылда бір рет тексеріледі. Альпілік орманды аймақтардағы ұялардың көп бөлігі пайдаланылады, ал таулы күлді орманды аймақтардағы ұялардың пайдалану деңгейі өте төмен. 2015-2016 жылдары тағы 50 ұя орнату жоспарлануда.

Тұтқында өсіру

Дес Хакетт Leadbeater's possum-ды тұтқындықта сәтті өсірген алғашқы адам деп есептеледі. 2006 жылдың мамыр айында Хельсвилл қорығында сақталған соңғы австралиялық мысалы қайтыс болды. 2010 жылдың қаңтар айында Торонто зообағындағы соңғы тұтқындық Leadbeater's possum, Касия қайтыс болды. 2009 жылғы өрттен кейін қалған аз ғана Лейк Маунтин Leadbeater's possum-дарының арасынан үш дара аң өздерін қорғау үшін тұтқынға алынды. Содан бері бір аң қайтыс болды. Leadbeater's possum-дарының тағы екі колониясы жақында Лейк Маунтиндегі қалдық шатқалдық өсімдіктерінде табысқанмен, қалған екі аңды босату жоспарланбаған. Бұл екі Лейк Маунтин аңы қазір түнгі үйінде түрдің өкілі ретінде көрсетілуде. Healesville Sanctuary-дің Leadbeater's possum-дарын тұтқындықта көбейту бағдарламасы 2012 жылдың мамырында қайта басталды және қазір генетикалық ерекшелігі бар Yellingbo популяциясынан 6 дара аңды қамтиды. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, олар жұптармен үлкен вольерлерде, көзден жасырынып ұсталады, бірақ әлі көбейген жоқ.

Фотосуреттер сандығы

2017 жылдың 14 қыркүйегінде National Geographic Джоэл Сарторенің The Photo Ark жобасы үшін суретке түсірілген 7000-шы жануардың Leadbeater's possum екенін хабарлады. Жобаның мақсаты – жануарлар дүниесін сақтауға шақыру үшін әлемдегі зообақтар мен жабайы табиғат қорықтарында өмір сүретін барлық түрлерді суретке түсіру.