Неміс ақыны Христиан Фюрхтеготт Геллерттің өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Неміс ақыны Кристиан Фюрхтегott Геллерт (4 шілде 1715 – 13 желтоқсан 1769) – неміс ақыны, Лессинг бастаған неміс әдебиетінің алтын ғасырының көшбасшыларының бірі.

Өмірбаян

Геллерт Саксониядағы Хайнихен қаласында, Эрцгебирге тауының етегінде дүниеге келген. Мейсендегі Сент-Афра мектебінде білім алғаннан кейін 1734 жылы Лейпциг университетіне теология факультетіне студент болып түсті, бірақ 1738 жылы отбасының қаржылық жағдайы нашарлағандықтан оқуын тоқтатты және бірнеше жыл жеке репетитор болып жұмыс істеді. 1741 жылы Лейпцигке оралғаннан кейін, Иоганн Кристоф Готтшедтің бұрынғы шәкірттері құрған және оның мектебінің педанттығына қарсы болған «Bremer Beiträge» мерзімді басылымына мақалалар жазды. Ұялшақтылығы мен денсаулығының нашарлығына байланысты, Геллерт дін қызметкері болудан бас тартты. Дегенмен, ол 1743 жылы магистр дәрежесін аяқтады және 1744 жылы университет лекторы болып жұмыс істеуге құқық алды. 1751 жылы философиядан қосымша профессор болып тағайындалды. Оның шығармаларында «Herr, stärke mich, dein Leiden zu bedenken» сияқты, «Herzliebster Jesu» әуеніне жазылған құдайға арналған гимндер бар. Геллерттің даңқының өсуіне оның өмір сүрген және жазған кезеңінің үлкен әсері болды. Сол кездегі неміс әдебиетіне Готтшед мектебі басымдық танытты. Геллерт сияқты жас және белсенді жастар тобы, осындай педанттардың шектеулерінен арылып, революция жасауға бел буды, бұл революция ақырында Шиллер мен Гете арқылы аяқталды. Карл Филипп Мориц 1782 жылы Англияға саяхат жасағанда: «Немістер арасында мен Геллерттен басқа ешқандай ақынның есімін еске түсіре алмаймын, ол [Лондондағы] қарапайым халықтың ойына бірден келеді» деді. Геллерт Лафонтенді үлгі еткен ертегілері қарапайым және нұсқаулық сипатта болады. Оның діни өлеңдері католиктер мен протестанттардың барлығы тарапынан гимн ретінде қабылданып, пайдаланылды. Оның «Leben der schwedischen Gräfin von G.» (1746) романы, Сэмюэл Ричардсонның «Памела» романының нашар көшірмесі болып табылады, бірақ ол неміс әдебиетіндегі алғашқы психологиялық романға жасалған тыраш ретінде ерекшеленеді. Көптеген адамдар оны жақсы жазу стилінің шебері деп санайды. «Неміс Эзопы» атанған К.Ф. Геллерттің (1715–1769) «Мысалдар мен ертегілер» атты шығармасы Джон В. Ван Кливтің аудармасында (Льюистон және Лампетер: Mellen, 2013) жарық көрді. «Иса тірі! Жеңіс біздікі!» – Геллерттің «Jesu lebt, mit ihm auch ich» («Иса тірі, мен де онымен біргемін») атты шығармасының «Geistliche Oden und Lieder» жинағынан жасалған аудармасы. Ол «Jesus, meine Zuversicht» әніне салынған.

Gellert was born at Hainichen in Saxony, at the foot of the Erzgebirge. After attending the school of St. Afra in Meissen, he entered Leipzig University in 1734 as a student of theology, but in 1738 Gellert broke off his studies as his family could no longer afford to support him and became a private tutor for a few years. Returning to Leipzig in 1741, he contributed to the Bremer Beiträge, a periodical founded by former disciples of Johann Christoph Gottsched who had revolted against the pedantry of his school. Owing to shyness and poor health, Gellert gave up the idea of entering the ministry. However, he finally completed his magister degree in 1743 and qualified as a university lecturer in 1744. In 1751 he was appointed extraordinary professor of philosophy, It contained hymns such as "Herr, stärke mich, dein Leiden zu bedenken", a Passion hymn written to the tune of "Herzliebster Jesu". Not a little of Gellert's fame is due to the time when he lived and wrote. The German literature of the period was dominated by Gottsched's school. A band of high spirited youths, of whom Gellert was one, resolved to free themselves from what were seen as the conventional trammels of such pedants, and began a revolution which was finally consummated by Schiller and Goethe. Karl Philipp Moritz, in the context of his travels in England in 1782, remarked: "Among us Germans I can think of no poet's name beyond Gellert's which comes readily into the minds of the common people [in London]." The fables, for which Gellert took La Fontaine as his model, are simple and didactic. His religious poems were adopted as hymns by Catholics and Protestants alike. His novel Leben der schwedischen Gräfin von G. (1746), a weak imitation of Samuel Richardson's Pamela, is remarkable for being the first German attempt at a psychological novel. Regarded by many correspondents as a teacher also of good writing style,

Fables and Tales by the German Aesop, C. F. Gellert (1715–1769). Translated by John W. Van Cleve (Lewiston and Lampeter: Mellen, 2013, ). "Jesus Lives! The Victory's Won" is a translation of Gellert's "Jesu lebt, mit ihm auch ich" (Jesus lives, I with him") from Geistliche Oden und Lieder. It is set to the tune of "Jesus, meine Zuversicht".

Мұра

Бетховен Геллерттің алты өлеңін «Sechs Lieder Gellerts am Klavier zu singen» (1803) музыкалық шығармасы ретінде музыкаға қойды; өлеңдердің бәрі «Geistliche Oden und Lieder» жинағынан алынған, оның ішінде «Die Ehre Gottes aus der Natur» өлеңі де бар.