Кіріспе
Оңтүстік Австралия мен Тасманияда мекендейтін ірі сайрақ құс. Стрепера туысына жататын үш керравонг түрінің бірі, ол Artamidae тұқымдасының қасапшы құстары мен австралиялық сұрқыл құстарымен тығыз байланысты. Орташа еңілігі шамамен болатын, қарғаға ұқсас ірі құс; сары ирисі, мықты мүсілі, қара реңді қауырсыны, ақ түсті құйрық асты және қанаттағы дақтары бар. Еркек және ұрғашы құстар сыртқы түрі жағынан ұқсас. Алты түршесі бар, олардың әрқайсысы қауырсын түсімен ерекшеленеді – Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Шығыс Викториядағы номинативті түрінен және Батыс Австралиядағы plumbea түрінен күлгін сұр түске дейін, Тасманиядағы дыңғырлап естілетін керравонг пен Кенгуру аралындағы halmaturina түріне дейін қара түсті болады. Барлық сұр керравонгтар да қатты, ерекше қоңыраулы немесе дыңғырлаған дауыспен ерекшеленеді. Өмір сүретін аймағында сұр керравонг көбінесе қозғалмайды, бірақ Австралияның оңтүстік-шығыс бұрышында қысқы қонақ болып табылады. Оның мінез-құлқы мен әдеттері жеткілікті зерттелмеген, көп бөлігі әлі толық белгілі емес. Бәсекелес жем жейтін құс, оның рационына түрлі жидектер, жәндіктер мен кішкентай омыртқалы жануарлар кіреді. Оның мекен ету ортасы – елдің құрғақ аймақтарындағы орманды алқаптар мен бұталы жерлер. Ол ағаштарда аз болады, көбінесе жерде жем іздейді. Ұяларын биік ағаштарға салады, бұл оның көбею әдеттерін зерттеуді қиындатады. Оның көптеген туыстарынан айырмашылығы, ол адамның әсеріне нашар бейімделген және жойылып кету қаупі төңкерілмесе де, ареалының көп бөлігінде саны азайды.
The grey currawong (Strepera versicolor) is a large passerine bird native to southern Australia, including Tasmania. One of three currawong species in the genus Strepera, it is closely related to the butcherbirds and Australian magpie of the family Artamidae. It is a large crow like bird, around long on average; with yellow irises, a heavy bill, dark plumage with white undertail and wing patches. The male and female are similar in appearance. Six subspecies are recognised and are distinguished by overall plumage colour, which ranges from slate grey for the nominate from New South Wales and eastern Victoria and subspecies plumbea from Western Australia, to sooty black for the clinking currawong of Tasmania and subspecies halmaturina from Kangaroo Island. All grey currawongs have a loud distinctive ringing or clinking call. Within its range, the grey currawong is generally sedentary, although it is a winter visitor in the southeastern corner of Australia. Comparatively little studied, much of its behaviour and habits is poorly known. Omnivorous, it has a diet that includes a variety of berries, invertebrates, and small vertebrates. The habitat includes all kinds of forested areas as well as scrubland in drier parts of the country. It is less arboreal than the pied currawong, spending more time foraging on the ground. It builds nests high in trees, which has limited the study of its breeding habits. Unlike its more common relative, it has adapted poorly to human impact and has declined in much of its range, although not considered endangered.
Таксономия және атау беру
Сұр керравонгты алғаш рет 1801 жылы орнитолог Джон Лэтам Corvus versicolor деп сипаттады, ол оған "өзгермелі қарға" деген жалпы атау берді. Versicolor деген атау латын тілінде "түсі өзгермелі" дегенді білдіреді. Басқа да ескі жалпы атаулар: сұр қарау, қорғасын қарау, тау шағасы, қара қанатты (Викторияның батысында), құйғылы (Тасманияда) және сыңғырлау (Батыс Австралияда). "Кір" немесе "із кесу" деген мағынаны білдіретін сөз бар. Килинг кильди – Мюррей өзенінің төменгі ағысындағы халықтың шақыруынан алынған атау. Сұр керравонг (S. graculina), жолбарыс керравонг (S. fuliginosa) және қара керравонг бірге Strepera туысын құрайды. Сыртқы түрі мен мінез-құлқымен қарауға ұқсас болғанымен, керравонгтар нағыз қараулармен тек қана алыс туыс, ал Австралиялық көгершін мен қасапшы құстарға жақын туыс. Бұл үш туыстың туыстығы ерте танылып, 1914 жылы орнитолог Джон Альберт Лич олардың бұлшық еттерін зерттегеннен кейін Cracticidae тұқымдасына жатқызылды. Орнитологтар Чарльз Сибли мен Джон Ахликвист 1985 жылы орманды құстар мен қасапшы құстардың және оларға жақын туыстардың арасындағы тығыз байланысты мойындады және оларды кейіннен Artamidae тұқымдасына айналған Cracticini кладына біріктірді. S. v. versicolor, номинативті түрі, сұр керравонг ретінде белгілі және Жаңа Оңтүстік Уэльсте, Австралия астаналық аумағында, Викторияның шығыс және орталық бөліктерінде, батыста Порт-Филлип жағалауында және Грампианның ішкі аймақтарында кездеседі. S. v. intermedia, Оңтүстік Австралияның сұр қоңыр түрі, қоңыр керравонг деп те аталады. Ол Йорк және Эйр түбектерінде, Гаулер және Маунт-Лофти жоталарында, сондай-ақ Ұлы Австралия шығанағының шығыс аймақтарында таралған. Оны алғаш рет 1877 жылы Ричард Боудлер Шарп Порт-Линконда жиналған үлгі бойынша сипаттады, ал түрлік атауы латын тіліндегі intermedia сөзімен – "аралық" деп берілген. S. v. arguta, ең қара түрі, Тасманияның шығысынан немесе жергілікті жерде қара көгершін ретінде таралған. Шарп оны Тасманияның таулық қарғасы деп атады. Argūtus – латын тілінде "жарық", "шулы" немесе "әсем" деген мағынаны білдіреді. Ол номинативті түрге қарағанда ірі және ауыр, қанаттары, құйрығы, тұмсығы және табан сүйегі ұзын. S. v. melanoptera, қара қанатты керравонг ретінде белгілі, Викторияның батыс Малли аймағынан және Оңтүстік Австралиядан батысқа қарай Маунт-Лофти жоталарына дейін таралған. Оны қара және жолбарыс керравонгтардан кез келген қашықтықтан ажырату қиын болуы мүмкін. Америкалық орнитолог Дин Амадон солтүстік-батыс Викториядағы құстардың түктерінің Оңтүстік Австралиядағыларға қарағанда ақшыл екенін байқады және оларды жеке қосалқы түр ретінде жіктеді – howei. Алайда, ол олардың қосымша зерттеуді қажет ететінін атап өтті және кейінгі билік өкілдері бұл популяцияларды бөлек деп танымады. Бұл топқа жалпы атау – қорғасынды кукушкалы шрик. Түктері жағынан номинативті түрге өте ұқсас, бірақ тұмсығы қалың және төмен қарай иілген. Негізгі түсі өзгермелі, бірақ номинативті түрге қарағанда сәл қараңғырақ және қоңыр түсті болуы мүмкін. Бұл әдетте ақ қанаттарының асты, құйрығының асты, құйрығының түбінде және ең айқын көрінетін құйрығының ұшында ақ түсті қара сұр құс. Оның сары көздері бар. Оның қара тұмсығы сары түсті, ал қақпағы сары. Оның көздері қоңыр, бірақ ерте сары түске айналады. Нақты уақыты белгісіз, бірақ шамамен төрт айлық шамада болуы мүмкін. Оның әні кейде керемет лира құсының дауысына ұқсайды, ол керравонгтың әнін кейде қайталайды. Солтүстік-батыс Викторияда қара қанатты керравонгтың (меланоптера қосалқы түрінің) басқа сұр қосалқы түрлеріне қарағанда қараңғырақ түктері бар, сондықтан ол сырттан жолбарыс керравонгқа ұқсас, бірақ оның қанаттарында соңғы түрге тән ақ қауырсындар жоқ. Тасманияда қара керравонг ұқсас, бірақ тұмсығы ауыр, дауысы жолбарыс керравонгқа ұқсас және ақ түстес емес.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Сұр керравонг Австралияның оңтүстік бөлігінде, Жаңа Оңтүстік Уэльстің Орталық жағалау аймағынан бастап, 32° оңтүстік енінен оңтүстікке және батысқа қарай таралған. Солтүстік және оңтүстік-батыстағы Муджи маңынан Темора мен Альбериге дейін, Риверина аймағынан өтіп, Викторияның көп бөлігі мен Оңтүстік Австралияның оңтүстігіне, Батыс Австралияның құнарлы оңтүстік-батыс бөлігіне және оны қоршаған жартылай шөлейтті аймақтарға дейін кездеседі. Клинкинг түршесі Тасманияға тән, ол негізінен шығыс бөліктерінде көптеп таралған, бірақ Басс бұғазындағы Кинг және Флиндерс аралдарында кездеспейді. Солтүстік территорияның Оңтүстік Австралия және Батыс Австралиямен шектесетін құрғақ аймағында шашыраңқы популяциясы бар. Жалпы алғанда, сұр керравонг өмір сүру аймағында көшпес түр, бірақ Викторияның шығысындағы оңтүстік Гиппсленд аймағында және Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауында салқын айларда ғана тұрақты болады. Сұр керравонг өзінің таралған аймағында ылғалды және құрғақ склерофилл ормандарының, сондай-ақ малле бұталары мен орманды жерлерге жақын саябақтар немесе егістік жерлер сияқты ашық кеңістіктерде кездеседі. Ол сонымен қатар қарағай алқаптарында да мекендейді. Аймақтар арасындағы қалаулар әртүрлі: версиколор түршесі Австралияның оңтүстік-шығысындағы ылғалды ормандарда жиірек кездеседі, ал Тасманияның аргута түршесі көбінесе төменгі құрғақ склерофилл орманында табылса, меланоптера және интермедиа түршелері негізінен малле бұталары мен орманды жерлерде кездеседі. Ал Батыс Австралияда plumbea түршесі әртүрлі ормандар мен орманды жерлерде, мысалы, jarrah (Eucalyptus marginata), karri (E. diversicolor), tuart (E. gomphocephala) және wandoo (E. wandoo) сияқты ағаштардың арасында, сондай-ақ батпақты жерлердегі қағазқұйрықты орманды жерлерде және жазғы хош иісті ваттл (Acacia rostellifera) және мульга (Acacia aneura) басым болатын акация бұталарында, эремофила өсімдіктерімен бірге кездеседі. Бұрын кең таралған сұр керравонгтың саны азайып бара жатқан сияқты көрінеді. 1930 жылдары солтүстік Викторияда, ал 1960 жылдары солтүстік-шығыс Викторияда сирек кездесе бастады. Тұрғын ортасының жойылуы салдарынан Оңтүстік Австралияның оңтүстік-шығысындағы Наракоорте маңында және Батыс Австралияның бидай өсіретін аймағында да саны азайды. 1920 жылдан кейін Маргарет өзені мен Кейп Натуралист аймақтарында да сирек кездесе бастады, ал 1940 жылдары Лебедь жағалауының көп бөлігінен жоғалып кетті. Бірақ 1960 жылдары Маунт Лофти тауларында олардың санының артуы байқалды. Солтүстік территориядағы түрдің жағдайы әлі анық емес, мүмкін жойылып кеткен болуы мүмкін. Ол аймақта қосымша мәліметтер күтілуде, қазіргі уақытта түрдің жағдайы қауіпті деп саналады.
Мінез-құлық
Жалпы алғанда, сұр құрттың әлеуметтік мінез-құлқы туралы мәліметтер жеткіліксіз, ал қыстау әдеттері белгісіз. Оның толқынды ұшуы жылдам және үнсіз. Ол жерде секіріп немесе жүгіріп жүреді. Қара қанатты тұқымдары көбінесе төрт немесе бестен артық топта кездеспейді, ал дың-дың кёрравонг көбейтілмейтін маусымда қырыққа дейін құстардан топтар құрауы мүмкін. Сұр құрттан екі түрлі шайнау құтырмысы анықталды және сипатталды: (Menacanthus dennisi) Оңтүстік Австралиядағы Кенгуру аралындағы halmaturina тұқымынан және Тасманиядағы Лансестон маңындағы arguta тұқымынан Australophilopterus strepericus. 1977 жылы Вайкеридегі сұр құрттан оқшауланған спируриан нематодасының жаңа түрі – Microtetrameres streperae сипатталды. Паразиттік альвеолат Isospora streperae Батыс Австралиядан алынған сұр құрттың (plumbea тұқымының кіші түрі) сипаттамасы жасалды.
Өсіру
Сұр керравонгтың көбею әдеттері жақсы белгілі емес, ал оның ұяларының қол жетпестігі зерттеуді қиындатады. Көбею маусымы тамыздан желтоқсанға дейін созылады. Сұр керравонг биік ағаштарда, әдетте эвкалипттерде, шөп пен қабықпен төселген жұқа таяқтардан жасалған үлкен, беткей ұя салады. Ұя салудың сәттілігі туралы деректер шектеулі; 35 ұяны зерттеудің нәтижесінде 28-інен (80%) кем дегенде бір жас керравонг шықты. Сәтсіздіктің себептеріне қатты жел мен жаңбырдан ұяның құлауы, сондай-ақ жолбарыс керравонгтардың мазалауы және ұяға шабуыл жасауы кірді. Жұмырқак паразитизмінің жиілігі белгісіз. Бір рет сұр керравонг жұбының каналды тұмсықты көкек құсының (Scythrops novaehollandiae) балапанын тамақтандырғаны байқалды, сондай-ақ сұлу әулие құсының (M. splendens) балапанын тамақтандырғаны да байқалды. Ол әулие құсының (Malurus cyaneus) және қоңыраушы құстың (Manorina melanophrys) ұяларында аң аулайтыны тіркелді. Ficus түрлерінің жемістері немесе жидектері, Leucopogon түрлерінің, Exocarpos түрлерінің, Macrozamia riedlei цикадасының, Lysiana exocarpi, Astroloma humifusum, A. pinifolium, Myoporum insulare, Enchylaena tomentosa және Coprosma quadrifida сияқты әртүрлі өсімдік материалдары да тұтынылады. Сұр керравонг Pyracantha angustifolia және P. fortuneana, Cotoneaster түрлерінің жидектерін, сондай-ақ жүгері, алма, алмұрт, квинс, Prunus туысының әртүрлі тас жемістерін, жүзім, помидор, құмарлық гүлдерін және гимея лилиясының (Doryanthes excelsa) нектарын жейді. Құс қалдықтарымен тез таралатын тағы бір инвазивті түр – сүйек тұқымы (Chrysanthemoides monilifera subspecies monilifera) – де сұр керравонгтар жейді. Азық іздеу жерде немесе сирек ағаштар мен бұталарда жүзеге асырылады. Көбінесе сұр керравонг жерді аңшылыққа іздеп табады, бірақ кейде жылдам жануарларды қуады, сондай-ақ циркельн әдісін де қолданады, онда ол өрісін жарыққа немесе тастың астына енгізіп, аулау үшін кеңірек кеңістік ашады. Сұр керравонг әдетте жемді бүтіндей жұтады. Австралияның оңтүстік-батысындағы жол экологиясы бойынша жүргізілген зерттеу сұр керравонгтың жолдарға жақын тазаланған жерлерде мекендеуі ерекше екенін көрсетті. Алайда, ол жолдағы жануарларды жегені туралы мәлімет жоқ, және көбею маусымында аймақтан алыстап кетеді. Сондай-ақ, ол көліктердің соққысына ілігіп, өлтіріледі.
Қорғау мәртебесі
Сұр құрттың өте кең таралған аймағы бар, сондықтан ол осал түрге жататын ауқым өлшемдеріне сай келмейді. Халық санының өсу көрсеткіші тұрақты болып көрінеді, бірақ популяция мөлшері сандық тұрғыда анықталмаған. Дегенмен, халық санының мөлшері критерийі бойынша (10 000 ересек жеке тұлға, он жыл немесе үш ұрпақ ішінде >10% төмендеу немесе белгілі бір популяция құрылымы) осал шектерге жақындауы күмәнді, және Халықаралық табиғатты қорғау одағы оны ең аз қызығушылық тудыратын түр деп бағалаған.