Томас Бьюик: Англиялық гравер және табиғат зерттеушісі

Кіріспе

Томас Бевик (шамамен 11 тамыз 1753 – 8 қараша 1828) – ағылшын ағаш оюшысы және табиғат тарихы авторы. Мансабының басында ол түрлі жұмыстар атқарды, мысалы, ас-аяқтарды ою, жарнамаларға арналған ағаш блоктарын жасау және балалар кітаптарын суреттеу. Ол бірте-бірте өзінің кітаптарын суреттеуге, жазуға және басып шығаруға көшті, "Төрт аяқты жануарлар тарихы" кітабындағы әдемі суреттері арқылы ересек аудиторияның қызығушылығын тудырды. Оның мансабы Ньюкасл-апон-Тайн қаласында гравер Ральф Бейлбидің шәкірті ретінде басталып, кейіннен ол бизнеске серіктес болып, ақырында оны толығымен өз басқаруына алды. Бевик тәрбиелеген шәкірттерінің ішінде Джон Андерсон, Люк Кленнелл және Уильям Харви бар, олар өз кезегінде белгілі суретшілер мен граверлер атанды. Бевик ең көп танымал "Британ құстарының тарихы" (A History of British Birds) еңбегімен, ол бүгінде ағаштан жасалған оюларымен, әсіресе кішкентай, нақты байқауларымен және көбінесе әзіл-қалжыңға толы «құйрық бөліктері» деп аталатын суреттерімен ерекше құнды. Бұл кітап қазіргі заманғы далалық анықтамалықтардың алға басушысы болды. Ол өмірі бойы Эзоп мысалының әртүрлі басылымдарын суреттеді. Ол "әдетте ағашқа ою өнерін қалаған" және "оның толық потенциалын бірінші болып түсінген" адам ретінде танылады. Нәтижесінде, төмен бағамен жоғары сапалы иллюстрация жасау мүмкін болды.

Өмір

Бевик 1753 жылғы 10 немесе 11 тамызда Ньюкасл-апон-Тайн қаласына жақын, Нортумберленд окрусының Микли ауылындағы Черриберн үйінде дүниеге келді, бірақ оның туған күні әдетте 12-сі күні тойланды. Оның ата-анасы жалға жалдаған шаруалар болды: әкесі Джон Джейнмен үйленуге дейін бұрын үйленген еді және Томас, сегіз баланың үлкені туған кезде қырық жасқа жуықтаған. Джон Микли Банктегі кішкентай шахтаны жалға алды, онда шамамен алты адам жұмыс істеді. Бевик мектепте жақсы оқымады, бірақ өте ерте жасында сурет салуға бейімділігін көрсетті. Бейлбидің шеберханасында Бевик Чарльз Хаттон үшін ағашқа диаграммалар тізбегін ойып, өлшемдер туралы трактатты суреттеді. Содан кейін ол өзін толығымен ағашқа гравюра жасауға арнады, ал 1775 жылы ол «Аңшы мен ескі иттің» ағаш гравюрасы үшін Корольдік өнер, өндіріс және сауда қоғамынан сыйлық алды. 1776 жылы Бевик Бейлбидің шеберханасында серіктес болды. Ортақ бизнес гүлденді, Ньюкаслдың жетекші гравюра қызметіне айналды, ол жоғары сапалы жұмысымен және жақсы қызметімен танымал болды. 1776 жылдың қыркүйегінде ол сегіз айға Лондонға барды, қала оған қатыгез, алдамшы және жамандыққа толы болды, сондай-ақ зор байлық пен кедейліктің қатар тұрғанын ұнатпады. Ол сүйікті Ньюкаслға мүмкіндігінше ерте қайтып келді, бірақ астанадағы уақыты оған бедел, іскерлік тәжірибе және өнердегі жаңа бағыттар туралы білім берді. 1786 жылы ол қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізгенде, Овингемнен Изабелла Эллиотқа үйленді; олар бала кезінен бірге өскен достар еді. Олардың төрт баласы болды: Роберт, Джейн, Изабелла және Элизабет; қыздары әкесі қайтыс болғаннан кейін оның естеліктерін жазды. Бевик мықты моральдық қағидаларымен де белгілі болды және жануарларға қатысты әділдікті қорғаушылардың бірі болды. Ол аттардың құйрықтарын кесуге, аю сияқты ойнаушы жануарларды жамандыққа ұшыратуға және иттерге қатыгездік жасауға қарсы болды. Ең бастысы, ол соғысты мүлдем бекер деп есептеді. Осы тақырыптар оның гравюраларында жиі кездеседі, олар Хогарттың моральдық тақырыптарға назар аударуын еске түсіреді. Мысалы, ол соғыстан қайтқан, ағаш аяқтары бар жарақаттанған сарбаздарды және артқы жағында дарға асылатын жануарларды бейнелейді. Бевикке кем дегенде 30 шәкірт жұмыс істеді, олар Бейлбимен бірге тәлімгерлікке алынды, ал біріншісі оның кіші інісі Джон болды. Олардың кейбіреулері, Джон Андерсон, Люк Кленнелл, Чарлтон Несбит, Уильям Харви, Роберт Джонсон және оның ұлы және кейінірек серіктесі Роберт Эллиот Бевик сияқты гравюра шеберлері ретінде танылды. Серіктестер 1790 жылы «Төрт аяқты жануарлар тарихы» атты еңбегін жариялады, ол балаларға арналған, бірақ ересек оқырмандарға да жетті, ал оның табысы оларды табиғаттанудың маңызды жұмысын жасауға ынталандырды. Осыған дайындалу үшін Бевик бірнеше жыл бойы «Британ құстарының тарихы» кітабының бірінші томын ағашқа гравюралады. Нортумберленд құстары туралы терең біліміне ие болған Бевик суреттерді дайындады, ал Бейлбиге мәтінді жинау міндеті жүктелді, ол оны жасауға қиналды. Бевик мәтіннің көп бөлігін өзі жазды.

Bewick was born at Cherryburn, a house in the village of Mickley, Northumberland, near Newcastle upon Tyne on 10 or 11 August 1753, although his birthday was always celebrated on the 12th. His parents were tenant farmers: his father John had been married before his union with Jane, and was in his forties when Thomas, the eldest of eight, was born. John rented a small colliery at Mickley Bank, which employed perhaps six men. Bewick did not flourish at schoolwork, but at a very early age showed a talent for drawing. In Beilby's workshop Bewick engraved a series of diagrams on wood for Charles Hutton, illustrating a treatise on measurement. He seems thereafter to have devoted himself entirely to engraving on wood, and in 1775 he received a prize from the Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufactures and Commerce for a wood engraving of the "Huntsman and the Old Hound" from Select Fables by the late Mr Gay, which he was illustrating. In 1776 Bewick became a partner in Beilby's workshop. The joint business prospered, becoming Newcastle's leading engraving service with an enviable reputation for high quality work and good service. In September 1776 he went to London for eight months, finding the city rude, deceitful and cruel, and much disliking the unfairness of extreme wealth and poverty side by side. He returned to his beloved Newcastle as soon as he could, but his time in the capital gave him a wider reputation, business experience, and an awareness of new movements in art. In 1786, when he was financially secure, he married Isabella Elliott from Ovingham; she had been a friend when they were children. They had four children, Robert, Jane, Isabella, and Elizabeth; the daughters worked on their father's memoir after his death. Bewick was also noted as having a strong moral sense and was an early campaigner for fair treatment of animals. He objected to the docking of horses' tails, the mistreatment of performing animals such as bears, and cruelty to dogs. Above all, he thought war utterly pointless. All these themes recur in his engravings, which echo Hogarth's attention to moral themes. For example, he shows wounded soldiers with wooden legs, back from the wars, and animals with a gallows in the background. Bewick had at least 30 pupils who worked for him and Beilby as apprentices, the first of which was his younger brother John. Several gained distinction as engravers, including John Anderson, Luke Clennell, Charlton Nesbit, William Harvey, Robert Johnson, and his son and later partner Robert Elliot Bewick. The partners published their History of Quadrupeds in 1790, intended for children but reaching an adult readership, and its success encouraged them to consider a more serious work of natural history. In preparation for this Bewick spent several years engraving the wood blocks for Land Birds, the first volume of A History of British Birds. Given his detailed knowledge of the birds of Northumberland, Bewick prepared the illustrations, so Beilby was given the task of assembling the text, which he struggled to do. Bewick ended up writing most of the text,

Кітап 1797 жылы Бейлби мен Бевик өзі басып шығарғаннан кейін бірден табысқа жетті, ал 1795 жылы Англия корольдері мен патшайымдарының мінез-құлқын зерттеу туралы антология жарық көрді. 1797 жылы құс суреттерін жариялаудың табысынан кейін Бевик екінші том, «Су құстары» бойынша бірден жұмыс бастады, бірақ авторлық құқықтар туралы келіспеушілік Бейлбимен ажырасуға әкелді. Бевик өзінің сезімдерін бақылай алмады және мәселелерді тыныш шеше алмады, сондықтан серіктестік қиындықтармен және қымбатқа түскен ажырасумен аяқталды, Бевикке жеке шеберханасын қалдырды. Бевик адвокат ақысы ретінде 20 фунт стерлинг төлеуге мәжбүр болды, бұл 2011 жылы шамамен 20 000 фунтқа тең болды, сондай-ақ Бейлбидің шеберхана жабдықтарының үлесі үшін 21 фунттан астам төледі. Бевик шәкірттерінің көмегімен 1804 жылы екінші томды, «Су құстары», жалғыз автор ретінде жариялады. Ол баспахананы басқаруды үнемі қиындыққа толы деп тапты, бірақ кітап бірінші том сияқты үлкен табысқа ие болды. Бевик Нортумберленд музыкасын, әсіресе Нортумберленд торбаларын жақсы көретін. Ол Нортумберленд торбаларын насихаттауға және Джон Пикокты қолдауға тырысты, сондықтан ол Пикокты осы музыканың шеберлері болуға шәкірттерді үйретуге шақырды. Бұл шәкірттердің бірі Томас ұлы Роберт болды, оның сақталған қолжазбалық әндер жинағы 1820 жылдардағы домбырашының репертуарын көрсетеді. Бевиктің соңғы ағаш гравюрасы, «Өлімді күту» - бұл ағаш түбірінің жанында жалғыз тұрған, сүйекті жұмыс атының бейнесі, ол шәкірт кезінде көрген және сурет салған; бұл туынды Уильям Хогарттың соңғы туындысын, бұзылған бағананың жанындағы құлаған суретшінің бейнесін еске түсіреді. Ол 1828 жылғы 8 қарашада, қысқа аурудан кейін өз үйінде қайтыс болды. Ол әйелі Изабелланың қасында, Овингем шіркеуінің зиратына жерленді, ол екі жыл бұрын қайтыс болған, сондай-ақ ата-анасы мен інісі Джонның жанында жерленді.

Эзоптың аңыздары

Бевиктің Аэзоп ертегілерінің әртүрлі басылымдары оның барлық шығармашылық өмірін қамтиды. Алғашқысы Ньюкасл кітап сатушысы Томас Сент үшін шәкірттік жылдары жасалған, 1776 жылы жарық көрген Роберт Додслидің «Таңдамалы ертегілер» басылымы үшін арналған. Кейіннен ол 1784 жылы ағасы Джонмен бірге сол баспагер үшін үш томдық басылымға үлес қосты, 1776 жылғы басылымнан кейбір суреттерді қайта пайдаланды. Бевик ертегілердің үшінші басылымын жариялады. 1812 жылы қауіпті аурудан жазылып жатқанда, ол ұзақ уақыттан бері армандаған жобасына, яғни «Эзоп және басқалардың жырлары» атты үлкен үш томдық басылымына көңіл бөлді, ол ақырында 1818 жылы жарық көрді. Бұл жұмыс үш бөлімге бөлінген: біріншісінде Додслидің кейбір жырлары қысқа прозалық нақылымен сүйемелденген; екіншісінде «Көріністері бар жырлар» бар, онда әр оқиғадан кейін прозалық және өлеңдік нақылы, содан кейін ұзын прозалық ой-толғамдар келеді; үшіншісінде «Жырлар» басқа көздерден алынған жырларды, бірнеше белгісіз авторлардың өлеңдерін қамтиды. Бевик бастапқыда ағашқа ою-өрнек салды, содан кейін оның шәкірттері қатаң бақылау астында кесті, қажет болған жағдайда ол өзі жетілдірді. Бұл басылымда Бевик өнертапқан «ақ сызық» әдісі қолданылды, ол қараңғыдан аққа қарай жасалатын, ағаштан ақ қалдыруға тиіс сызықтар ойылатын техника. Онда әлемнің 260 сүтқоректі жануары бейнеленген, соның ішінде «Адиве» мен «Зорилла» сияқты жануарлар да бар. Ол кейбір үй жануарларын өте мұқият сипаттайды: алғашқы жазбада жылқы туралы айтылған. Бейлби мен Бевик не кіргізуге және әсіресе жазбаларды қалай ұйымдастыруға қатысты шешім қабылдауда қиындыққа тап болды. Олар жануарларды жүйелі түрде орналастыруды жоспарлаған, бірақ Линней, Буффон және Джон Рэйдің бәсекелес жүйелерінің келіспейтінін, ал Линнейдің жағдайында оның еңбегінің әр басылымымен өзгеретінін анықтады. Олар «осы мемлекеттің күш-қуатына, байлығына және бақытына үлкен үлес қосатын» пайдалы жануарларды бірінші орынға қоюды шешті. Кітаптың мазмұны өзгермелі, бұл Бевик кеңес алған дереккөздердің тікелей нәтижесі: британдық жануарлар туралы өзінің білімі, қолжетімді ғылыми дереккөздер, Джордж Куллидің 1786 жылғы «Мал шаруашылығына қатысты байқаулары» және антикалық Джон Кайустың 1576 жылғы «Англия итттері туралы» жинағы. Бевик швед натуралисі Андерс Спаррманның Кук экспедициясында 1772-1776 жылдардағы Жақсы Үміт мүйісіне жасаған сапары туралы есебін де қолдануға мәжбүр болды, ал Оңтүстік мүйістің жануарлары кітапта кеңінен бейнеленген. Бұл белгісіздікке толы, бірақ британдық жұртшылық оны құлшыныспен қарсы алды. Оларға ағаштан жасалған көркем бейнелер, қарапайым және дәл сипаттамалар, сондай-ақ таныс нәрселермен қатар, әр түрлі экзотикалық жануарлар ұнады. Бевикке жануарлардың мінез-құлқы туралы оның жиі жасаған саяхаттары кезінде алған терең білімі көмектесті. Ол сондай-ақ таныстары мен жергілікті ақсүйектерден алған ақпаратын, сондай-ақ Томас Пеннант пен Гилберт Уайттың еңбектері, сондай-ақ Буффонның «Табиғи тарихының» аудармасы сияқты замандас жаратылыстанушылардың еңбектерінен алған ақпаратын баяндады. Басқа кітаптарда жиі қайталанып, әшекейленіп отырған суреттердің көпшілігі – Бевик түпнұсқа беттерінің астына қойған кішкентай бедерлер. Бевик қандай сызық қажет екенін және ең бастысы, қай жерде тоқтау керектігін білгені анық, өйткені ойдағы сурет пен ағашқа тигізілген қол арасында талдау немесе ойлану үшін үзіліс болмаған сияқты. Бұл шеберлік кейінгі ұрпақтарды таң қалдырды, оны тумысынан берілген талант ретінде түсіндіруге болады, «не екенін білмеймін». Бірақ ол бала кезінде сурет салудың тұрақты әдеті, шебер ретінде техниканы мұқият үйрену («Томас Бевик оның белгісі» деген сөздермен бірге) және оны құйрықшасының біріндегі кішкентай көрініс суретіне қателікпен түскендей етіп жазған. Углоу бір сыншының Бевик сахнаны ойыншықтықпен ластанған терезе арқылы қарап отырғанымызды білдіретінін, сондай-ақ біздің назарымызды Бевикке, жасаушыға аударатынын айтады. Адриан Сэрл The Guardian газетінде шағын шығарманы «Лоуренс Стерннің «Тристрам Шэндиде» ойнаған авторлық анекдоттарына ұқсас көрнекі эквивалент, бұл керемет, уақытсыз, сиқырлы әзіл» деп сипаттады.

The various editions of Aesop's Fables illustrated by Bewick span almost his entire creative life. The first was created for the Newcastle bookseller Thomas Saint during his apprentice years, an edition of Robert Dodsley's Select Fables published in 1776. With his brother John he later contributed to a three volume edition for the same publisher in 1784, reusing some pictures from the 1776 edition. Bewick went on to produce a third edition of the fables. While convalescing from a dangerous illness in 1812, he turned his attention to a long cherished venture, a large three volume edition of The Fables of Aesop and Others, eventually published in 1818. The work is divided into three sections: the first has some of Dodsley's fables prefaced by a short prose moral; the second has "Fables with Reflections", in which each story is followed by a prose and a verse moral and then a lengthy prose reflection; the third, "Fables in Verse", includes fables from other sources in poems by several unnamed authors. Engravings were initially designed on the wood by Bewick and then cut by his apprentices under close supervision, refined where necessary by himself. This edition used a method that Bewick had pioneered, "white line" engraving, a dark to light technique in which the lines to remain white are cut out of the woodblock. It deals with 260 mammals from across the world, including animals from "Adive" to "Zorilla". It is particularly thorough on some of the domestic animals: the first entry describes the horse. Beilby and Bewick had difficulty deciding what to include, and especially on how to organise the entries. They had hoped to arrange the animals systematically, but they found that the rival systems of Linnaeus, Buffon and John Ray conflicted, and in Linnaeus's case at least changed with every edition of his work. They decided to put useful animals first "which so materially contribute to the strength, the wealth, and the happiness of this kingdom". The book's coverage is erratic, a direct result of the sources that Bewick consulted: his own knowledge of British animals, the available scholarly sources, combined with George Culley's 1786 Observations on Livestock and the antique John Caius's 1576 On English Dogs. Bewick had to hand the Swedish naturalist Anders Sparrman's account of his visit to the Cape of Good Hope on Cook's expedition of 1772 to 1776, and animals from the Southern Cape figure largely in the book. It was an energetic muddle, but it was at once greeted with enthusiasm by the British public. They liked the combination of vigorous woodcuts, simple and accurate descriptions, and all kinds of exotic animals alongside things they knew. Bewick was helped by his intimate knowledge of the habits of animals acquired during his frequent excursions into the country. He also recounts information passed to him by acquaintances and local gentry, and that obtained in natural history works of his time, including those by Thomas Pennant and Gilbert White, as well as the translation of Buffon's Histoire naturelle. Many of the illustrations that have most frequently been reproduced in other books and as decorations are the small tailpieces that Bewick had placed at the bottoms of the pages of the original. quote|Bewick appears to have had a faultless sense of exactly what line was needed, and above all where to stop, as if there were no pause for analysis or reflection between the image in the mind and the hand on the wood. This skill, which has made later generations of engravers pause in awe, could be explained as an innate talent, the je ne sais quoi of "genius". But it also came from the constant habit of drawing as a child, the painstaking learning of technique as an apprentice (accompanied by the words "Thomas Bewick his mark"), as well as engraving it in one of his tail pieces as if it had clouded the tiny image of a rustic scene with a cottage by mistake. Uglow notes one critic's suggestion that Bewick may have meant we are looking at the scene through a playfully smudged window, as well as drawing our attention to Bewick, the maker. Adrian Searle, writing in The Guardian, describes the tiny work as "A visual equivalent to the sorts of authorial gags Laurence Sterne played in Tristram Shandy, it is a marvellous, timeless, magical joke."

Мұра

Бевиктің құстары үшін бүкіл Ұлыбританияда танымал болған атақ-даңқы он тоғызыншы ғасырда артып, кеңірек танылды. 1830 жылы Уильям Ярелл оның құрметіне Бевиктің аққуын атады, ал Бевиктің ұлы Роберт құстың суретін «Британ құстарының» кейінгі басылымдарына түсірді. Сыншы Джон Раскин оның сурет салу өнерін Хольбейн, Дж. М. У. Тернер және Паоло Веронезе суреттерімен салыстырып, Бевиктің құстардың қауырсындарын кескен тәсілінің «ағаш өңдеудегі ең шеберлік туындысы» екенін жазды. Оның атағы иллюстрация кеңінен таралып, механикалық сипатқа ие болған кезде азайып кетті, бірақ Гвен Раверат сияқты жиырмасыншы ғасыр суретшілері оның шеберлігіне әлі де табынып, Пол Нэш және Эрик Равилиус сияқты суретшілердің туындылары Бевиктің өнерін еске түсіреді. Бевиктің иллюстрацияланған кітаптары, жарық көрген сәттен бастап бағаланып келді, оған өмірлік кезеңінде белгілі бір даңқ әкелді. Оның өлімінен кейін бір буын өткен соң жарық көрген «Өмірбаян» жаңа қызығушылықты және одан бері жалғасып келе жатқан құрметті арттырды. Бевиктің замандастарының оның байқауларына қызығушылығы олардың дәлдігі мен әдемілігінде жатты. Екі ғасыр өткен соң да бұл қасиеттер әлі де мойындалады, сонымен қатар олар ұсынатын тарихи мәліметтердің байлығы мен сирек кездесетіні де ескеріледі. Бевиктің туындылары Британ мұражайы мен Виктория және Альберт мұражайының қорында сақталады. Ньюкасл қалалық кітапханасында 1901 жылы Джон Уильям Пиз қалаға сыйлаған Пиз мұрасына негізделген туындылар мен олармен байланысты заттардың жинағы бар. Бевиктің есімі Ньюкасл мен Гейтсхед аймағында көшелерге берілді, ал оның бұрынғы үйлері мен шеберханаларында мемориалдық тақталар орнатылды.