Кіріспе

Жапония префектурасы

Оита префектурасы (大分県) – Жапонияның Кюсю аралында орналасқан префектура. Оита префектурасының халқы 1 136 245 (2019 жылғы 1 маусым), ал географиялық аумағы 6340 км² (2448 шаршы миль) құрайды. Оита префектурасы солтүстік-батыста Фукуока префектурасымен, оңтүстік-батыста Кумамото префектурасымен және оңтүстікте Миядзаки префектурасымен шектеседі. Оита – Оита префектурасының астанасы және ең ірі қаласы, ал басқа ірі қалаларының ішінде Беппу, Накацу және Сайки қалалары бар. Оита префектурасы Кюсюдің солтүстік-шығысында, Тынық мұхиты мен Сето ішкі теңізін байланыстыратын Бунго арнасында, Шикоку аралындағы Эхиме префектурасының қарсы жағында орналасқан. Оита префектурасы ыстық су бұлақтарымен әйгілі және онсендері мен риокандарымен, әсіресе Беппу қаласы мен оның төңірегінде Жапониядағы танымал туристік орын болып табылады.

Тарих

VI ғасырда Кюсю төрт аймақтан тұрды: Цукуси провинциясы, Хи провинциясы, Кумасо провинциясы және Тойо провинциясы. Кейіннен Тойо провинциясы екіге бөлінді – жоғарғы және төменгі Тойо провинциялары, Бунго және Бузен провинциялары деп аталды. Мейдзи реставрациясынан кейін Бунго және Бузен провинцияларының аудандары бірігіп Оита префектурасын құрады. Бұл провинциялар көптеген жергілікті даймолардың иелігінде болғандықтан Оитада ірі қамал қаласы пайда болған жоқ. Осы кезден бастап бүкіл аймақ "Тойо но Куни" – "Молшықтың елі" деп атала бастады. Оита атауының шығу тегі 8-ғасырдың басында жазылған Бунго жылнамасында көрсетілген. Жылнамада император Кейко Кюсю аймағына сапар шеккен кезде, алдымен Тойо-но-Куниде тоқтағанда, "Бұл өте кең жайлы жер! Оны Окита Куни деп атайық!" деген. "Ұлы далалар елі" деген мағына беретін Окита Куни кейіннен "Оита" деп жазыла бастады. Оитаның географиялық ерекшеліктерін ескеретін қазіргі түсіндірмелерде Оита атауы "үлкен" немесе "кең" дала емес, "көп дала" дегенді білдіретін "Окитадан" шыққан дейді, себебі Оитаның жер бедері өте күрделі.

География

Оита префектурасы Кюсю аралының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Ол шығыстан батысқа 133,6 шақырым, солтүстіктен оңтүстікке 181,8 шақырым созылып жатыр, жалпы ауданы 6 340,71 шаршы шақырымды құрайды. Солтүстік жағынан Суо каналы мен Хонсю аралы, шығыс жағынан Иё каналы мен Шикоку аралымен шектеседі, оңтүстігінде Миядзаки префектурасы, батысында Фукуока және Кумамото префектуралары орналасқан. Оита префектурасындағы Усуки қаласынан Кумамото префектурасындағы Яцусиро қаласына дейінгі ірі тектоникалық сызық солтүстік және оңтүстік бөліктерді екіге бөледі, бұл сызық Оитадан батысқа қарай өтеді. Префектура аумағында шығыстан батысқа қарай жүретін тағы бірнеше тектоникалық сызықтар бар. Префектураның солтүстік бөлігі гранит және метаморфтық тау жыныстарынан тұрады, ал оңтүстік аймағында Цукими цемент өнеркәсібінің негізі саналатын әк тас және бірнеше әк тас үңгірлері кездеседі. Кирисима жотасы – бұл аймақ арқылы тік бойымен созылатын жанартау белдеуі, ол аймақтың танымал туристік орталыққа айналуына және Оитаны еліңдегі ең көп ыстық бұлақтары бар префектураға айналдыруына ықпал етеді. Тау тізбегіне Юфу, Цуруми, Собо, Катамуки және Кую (Кюсюдің "шатыры" деп аталады) тауларының шыңдары кіреді. Бұл тау жоталары Оитаның 70% орманмен жабылғанына себеп болады, ал олардан ағып жатқан өзендер мен арналар префектураны бай су ресурстарымен қамтамасыз етеді. Префектураның негізгі су көздері – Ямакуни өзені (оның үстінде Хейсей Озеки және Ябакей бөгеттері орналасқан), Якан өзені, Оита өзені, Оно өзені (оның үстінде Хакусуи бөгеті бар) және Банджо өзені. Жағалаудың ерекшеліктеріне Беппу шығанағы және Бунго каналы жатады. Кую тауы – жанартау, оның айналасында Кую және Ханта таулы үстірттері орналасқан. Кую тауының солтүстігіндегі және оңтүстігіндегі жазық далалық шалғынды жерлерде сүт шаруашылығымен айналысу – басты ауыл шаруашылығы қызметі. Префектураның ішкі аумағында Хита, Кусу, Юфуин және Такетадағы лава жиналуы мен өзен эрозиясының нәтижесінде пайда болған алаптық аңғарлар бар. Оитаның жағалауы солтүстікте сайлы жағалауға, орталықта Беппу шығанағына және оңтүстікте тірелген немесе араласқан "риас" жағалауына ие. Саики қаласының Яката аралында кездесетін теңіз жартастары, үңгірлер және шөгінді тау жыныстары коралл рифтерінен тыс жерлерде сирек кездесетін құбылыстар саналады. Оитаның жағалау сулары балық аулау өнеркәсібінің дамуына үлкен үлес қосады. 2014 жылдың 1 сәуіріне қарай префектураның жалпы жер аумағының 28% табиғи парктері ретінде белгіленді, оларға Асо Кую және Сетонакай ұлттық парктері; Ниппо Кайган, Собо Катамуки және Яба Хита Хикосан жартылай ұлттық парктері; сондай-ақ Бунго Суидо, Джинкакудзи Серикава, Кунисаки Ханто, Собо Катамуки және Цуэ Санкей префектуралық табиғи парктері кіреді.

Қазіргі муниципалитеттер

Қазіргі уақытта префектурада 14 қала, 3 аудан, 3 қалашық және бір ауыл бар. 2005-2006 жылдары Беппу, Цукуми, Химесима, Хижи қалалары мен Кусу округінің қалашықтарынан басқа барлық муниципалитеттер біріктірілді. 2004 жылдың 31 желтоқсанында 58 болған муниципалитеттер саны, 2006 жылдың 31 наурызында Хигасикунисаки округінің 4 қалашығымен бірігіп Кунисаки қаласы құрылғаннан кейін 18-ге дейін азайды. Осының нәтижесінде, префектура Кюсю аймағындағы ең аз муниципалитетке ие болды және Жапония бойынша төртінші орынды алды. Дегенмен, Оита префектурасы қазіргі таңда Жапониядағы ең аз қалашыққа (3) және қалашықтар мен ауылдардың жалпы санына (4) ие.

Демография

2008 жылдың 1 қазанында Оитаның жалпы халқы 1 201 715 адамды құрады. Жас топтары бойынша бөлінгенде, халықтың 13,3% жаңа туғаннан 14 жасқа дейінгі, 60,6% 15-тен 64 жасқа дейінгі, ал 25,8% 65 және одан жоғары жастағы адамдарды құрады. 2008 жылы Оитада 11 034 жапондық емес тұрғын тіркелді, бұл өткен жылға қарағанда 1684 адамға көп. 2009 жылдың желтоқсанына қарай Оита Жапонияда халық санына шаққандағы шетелдік студенттердің ең көп саны бойынша бірінші орынға ие болды. Оитада 100 000 адамға 339,8 шетелдік студент келеді, ал Токиода – 100 000 адамға 329,4 шетелдік студент. Бұл Беппудегі Рицумейкан Азия-Тынық мұхиты университетінің (APU) көптеген шетелдік студенттерді қабылдауының нәтижесі. 2009 жылдың 1 қарашасына дейін Оитада 101 елден және аумақтан келген 4160 шетелдік студент болды, олардың көп бөлігі Азиядан (мысалы, Қытай және Оңтүстік Кореядан).

Мәдениет

Оита Кюсю аралының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Оның жағалау аймақтары, егістік жерлері, таулы далалары мен таулары әртүрлі шаруашылық және балық аулау мәдениетінің қалыптасуына ықпал етеді. Жыл бойы мол өнім мен денсаулықты тілей отырып, көптеген мерекелер өткізіледі. 2006 жылдың мамыр айына қарай, Оитадағы 146 мәдени мүлік ұлттық үкімет (Мәдени істер агенттігі) тарапынан мақұлданды, олардың төртеуі Ұлттық қазына деп танылды. Бұдан өзге, префектураның өзі шамамен 700 дәстүр, мүлік, тарихи орындар және т.б. мәдени мүліктер ретінде тіркелген.

Билеу

Кагура – префектураның бүкіл аумабында мерекелер мен тойларда орындалатын қасиетті би. Шонай кагурасы – 200 жылдан астам уақыттан бері орындалып келе жатқан мерекелік би және Оита префектурасын көрсетеді. Тағы бір кагура, Ондаке стиліндегі кагура, 2007 жылы ұлттық деңгейде "Маңызды материалдық емес халық мәдени мүлкі" деп танылды. Сонымен қатар, Кунисаки түбегі аймағында орындалатын "гаку" деп аталатын дәстүрлі ән мен музыка бар, оған Мусаси қаласындағы Йошихирогаку сияқты ерекше билер сүйемелдейді. Бишілер шөптен тоқылған белдік киіп, алдына барабан, артына ту байлап, буддалық Амида Буддаға дұға жасайды. Оно ауданында Ондаке стиліндегі бидің негізінде арыстан биін орындайтын 80 топ бар.

Қолөнер

Онта керамикасы – күнделікті қолдануға арналған тас ыдыстардың бір түрі, жапон тілінде «минге» (халықтық өнер немесе қолөнер) деп аталады. Бұл қауым Хико тауларында, Хита қаласының орталығынан шамамен 17 километр қашықтықта орналасқан. 1705 жылы жергілікті шаруаларға арналған ірі тауарлар – тұздалған көкөністер мен жемістерге арналған қақпақтары бар құмыралар, су құмыралары, көмір өртетін ыдыстар және кішкентай құйымшақтары бар құмыралар жасау үшін құрылған. Сол кезде қыш құмырашыларының өзі ауыл шаруашылығындағы «бос маусымда» ыдыстар жасаған шаруалар болған. Оларды бірлескен пеште (кёдо ноборигама) пісіріп отырған. Қазір он отбасы Онта керамикасын толық уақытпен жасап шығарады. Ал қалған бесеуі жылына шамамен алты рет төрт немесе бес камералы, дербес пеште пісіреді. Олар жергілікті жерден қазылған сазды пайдаланады және глазурь дайындау үшін табиғи материалдар (әсіресе, ағаш күлі, күріш сабанының күлі, фельдшпат, темір оксиді және кейде мыс) алады. Сараяма екі өзеннің бойында орналасқан және сумен жұмыс істейтін «караусу» саз ұнтақтағыштарымен әйгілі. Саз ұнтақтағыштар екі адамға толық жұмыс істеуге жеткілікті саз дайындауы үй шаруашылығының құрылымын және Сараямада қыш құмыра жасаумен айналысатын үйлердің санын анықтады. Кішкентай ыдыстардан басқа, құмырашылар өздерінің бұйымдарын жасау үшін айналма дөңгелек қолданады және оларды әдетте хакеме және тобиганна әдістерімен безендіреді. 1995 жылдың сәуір айында Мәдениет агенттігі Онта керамикасын 1995 жылы «Маңызды материалдық емес мәдени мүлік» деп жариялады. Бұл атау ыдыстардың өзіне емес, ыдыстар жасау кезінде қолданылатын нақты техникаларға берілген. Атау процеске емес, өнімге арналғандықтан, ол «материалдық емес» мүлік ретінде қарастырылады және Жапонияда осындай мәртебе алған жалғыз тас ыдыс жасау процесі болып табылады. Бамбуктан жасалатын бұйымдар 14 ғасырдың соңында саяхатшы сатушыларға арналған себеттер жасау үшін басталды. Эдо дәуірінде (1600–1868) Беппу туристік қала ретінде гүлденді және бамбук себеттері мен бұйымдары жергілікті халықтың күнделікті өмірінде тамақ дайындаудан бастап жууға дейін барлық істе пайдаланылды. Бамбук бұйымдары көп ұзамай туристер үйлеріне алып кететін естелікке айналды, бұл Беппуді бамбук қолөнерінің өндіріс орталығы ретінде бекітті. 1903 жылы бамбук шеберлерін даярлайтын оқу орталығы құрылды және қазіргі кезде Беппуге келген қонақтар бамбук тарихымен танысып, Беппу қаласының дәстүрлі бамбук қолөнер орталығында сабақ ала алады. Бамбук бұтақтарын шам ұстағыш ретінде пайдаланатын фестивальдар жыл сайын күзде Усуки, Такета және Хита қалаларында өткізіледі.

Дін

Кунисаки түбегі "Будда ауылы" деп аталады және көптеген будда мүсіндері мен храмдар сақталған. 1352 жылы негізі салынған Манкодзи храмы – дзен медитациясын тәжірибелеу орны.

Сәулет

Мәдениет істері жөніндегі агенттік сондай-ақ, дәстүрлі ғимараттар тобы ретінде сақтау үшін белгілі бір аумақтарды тағайындайды. Хита қаласының сауда ауданы – Мамеда қаласы, бүкіл ел бойынша "Дәстүрлі ғимараттар тобын сақтаудың маңызды аудандары" деп белгіленген 83 ауданның (2009 жылғы 1 сәуірдегі мәлімет бойынша) бірі. Префектураның барлық аймақтарындағы ескі самурайлардың үйлері сәулеттік қызығушылық тудырады. Усукидегі Ниоза тарихи жолы 16 ғасырға дейін сақталған ғимараттармен толық, сондай-ақ Усукиде Иннаба әулетінің вилласы – бұрынғы самурайлардың резиденциясы, қазір қоғамға ашық. Арата Изозаки – Оитадан шыққан әлемдік деңгейдегі танымал сәулетші. Бұрынғы Оита облыстық кітапханасы (қазіргі Оита өнер алаңы) 1967 жылы сәулеттік дизайн саласында жүлде алды. Оның өзге де туындыларын бүкіл префектурада кездестіруге болады, оның ішінде Беппудегі B con Plaza, Бунго Но Куни ақпараттық кітапханасы, Оита қаласындағы Аудиовизуалдық орталық және Юфу теміржол стансасы бар.

Музыка

"Аргеричтің Беппудегі кездесу нүктесі" Марта Аргерич музыка фестивалі – Беппу қаласында жыл сайын өткізілетін шара. Марта Аргерич фестивальдің бас директоры және шараны көптеген еріктілер қолдайды. Фестиваль 10 күнге созылады, концерттер мен сабақтар ұйымдастырылады. Бұл халықаралық іс-шара әлемнің түкпір-түкпірінен келген музыка әуесқойларын Беппу қаласына шақырады.

Өнер

Оита Азия мүсіндерінің көрмесі (төмендегі сыртқы сілтемені қараңыз) – Бунго Оно қаласындағы Асажи кентінде екі жылда бір рет өтетін шара. Бұл көрме Оита мүсіншісі Асакура Фумионы еске алу және Азияның жас суретшілерін қолдау мақсатында ұйымдастырылады. Жапонияның өзінен де, сондай-ақ бірнеше Азия елдерінен де өтініштер қабылданады. Көрме жеңімпаздарына құрметті сыйлықтар табыс етіледі және олардың туындылары Бунго-Оно қаласындағы Асакура Фумио еске алу мұражайында көрсетіледі.

Туризм

Оита префектурасы өзінің ыстық бұлақтарымен, әсіресе Беппу қаласындағы және айналасындағы "тозақтар" немесе "джигоку" деп аталатын су көздерімен танымал. Көптеген "тозақтар" тек туристік қызығушылық тудырады және оларды онсен ретінде пайдалануға болмайды (әсіресе Қанды көл тозағы (қызғылт су) және Онияма тозағы). Қаладағы риокан мен қоғамдық онсендер осы бір жанартау көзінен мол мөлшерде сумен қамтамасыз етіледі. Чиба университеті мен Токиодағы Тұрақты Энергетика Саясаты институты қайта пайдаланылатын энергияға қажеттілікті қанағаттандыратын префектуралар тізімін жасағанда, Оита геотермальдық энергия мен ыстық бұлақтардың жылуын пайдалану арқасында өзін-өзі қамтамасыз етудің 25,2% көрсеткішімен бірінші орынға шықты. Беппу қаласы – ішкі теңіз арқылы Осака мен басқа да бірнеше бағыттарға үздіксіз паром қатынасы бар, көрікті жерлерге толы порты. Мысалы, Беппудің жағажайындағы "Уми-тамаго" аквариумында баскетбол ойнайтын теңіз суыры, садақ атып балық аулайтын балықтар, логикалық есептерді шешетін сегізқарғыштар және әлемнің әртүрлі аймақтарынан келген тұщы және тұзды су балықтарының табиғи ортасы көрсетілген. Тақасаки тауындағы маймылдар паркі де қызықты. Бұл қорық бастапқыда аймақтың жеміс-жидектерін тонаудан маймылдарды қорғау үшін құрылған, себебі олардың осы әрекеттері жергілікті шаруалармен қақтығысқа әкелді. Паркте тамақтану кезінде жабайы макака маймылдарын жақыннан бақылауға болады. Оита префектурасының тағы бір тартымды жерлері – Санрио ойын-сауық паркі «Гармония» және Беппу қаласында орналасқан «Хихокан» секс-музейі. Бұрын Хачимен тауында жыл сайынғы қайырымдалық шара ретінде «Концерт на Рок» музыка фестивалі өткізілген, онда 2004 жылғы маусымда үш күн бойы 30-дан астам халықаралық орындаушылар өнер көрсеткен. 2005 жылы фестиваль қайтадан ұйымдастырылды, бірақ кейін тоқтатылды. 2017 жылы «Pokémon Go» ойынының жасаушылары 4-13 наурыз аралығында шара ұйымдастырып, 2016 жылғы Кумамото жер сілкінісінен зардап шеккен аймақтарды аралауға және жергілікті экономиканы қолдауға ойыншыларды шақырып, жаңадан пайда болған Snorlax Pokémon-ын қосты. АҚШ өкілі бұл шараның ойыншыларға келіп, көрікті жерлерді тамашалауға көптеген мүмкіндіктер беретінін мәлімдеді. Осыған ұқсас шара 2016 жылғы қарашада Мияги префектурасында, 2011 жылғы жер сілкінісінен қиын жағдайға түскен аймақтарда Lapras Pokémon-ын пайда ету арқылы өткізілген. Екі шара да Кюсю аймағында өтті.