Кіріспе

Американдық музыкант, Rage Against the Machine тобының жетекші әншісі.

Захариас Мануэль де ла Роша (12 қаңтар 1970 жылы туған) – американдық музыкант, әнші, ән жазушы, рэпер және саяси белсенді. Ол Rage Against the Machine рок-тобының вокалисі және лирика авторы ретінде ең жақсы танымал. Rage Against the Machine және оның саяси қызметі арқылы де ла Роша корпоративтік Америкаға, әскери-өнеркәсіптік кешенге және үкіметтік басқыншылыққа қарсы солшыл саясатты қолдайды.

Ерте өмір

Де ла Роша 1970 жылдың 12 қаңтарында Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында Роберт "Бето" де ла Роша мен Оливия Лоррин Картер отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – африка және сефардтық еврей тегі бар мексикалық америкалық, ал анасы мексикалық америкалық Мануэль Гарсия Уриас пен неміс және ирланд тегінен шыққан Олив Перл Флемингтің қызы. Бето – мурал суретшісі және мұражайда көрмеге қойылған алғашқы чикано өнер ұжымы "Лос-Фор" мүшесі (LACMA, 1973). Де ла Рошаның арғы атасы Хосе Исаак де ла Роша Акоста (1882–1920) – Мексика революциясында күрескен мексикалық революционер. Оның атасы Исаак де ла Роша (1909–1985) АҚШ-та ауыл шаруашылығы жұмысшысы болған. Кейін Де ла Роша атасының бастан өткерген қиындықтарын Ұлттық азаттық армиясының күресінде көреді. Де ла Рошаның ата-анасы ол алты жасқа толғанда ажырасып, анасы Калифорния университетіне оқуға түсіп, антропология ғылымынан докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін ол Шығыс Лос-Анджелестен Ирвайн қаласына көшіп келді. Кейін Де ла Роша Ирвайнды "ең расистік қалалардың бірі" деп сипаттап, "егер сіз Ирвайнде мексикалық болсаңыз, сіздің қолыңызда сырғалау немесе балға болуы керек еді" деді.

Ерте мансап

Де ла Роша бастауыш мектепте Тим Коммерфордпен танысты, ал жасөспірімдер мектебінде екеуі де "Juvenile Expression" тобында гитарада ойнады. Де ла Рошаның The Clash, The Misfits, Sex Pistols және Bad Religion сияқты панк-рок топтарына деген қызығушылығы Minor Threat, Bad Brains және The Teen Idles сияқты басқа топтарға құрметке айналды. 1987 жылы ол Hard Stance тобына қосылды. 2018 жылы Indecision Records Hard Stance тобының барлық дискографиясын ресми түрде жариялады.

Ішкі сырты

1988 жылға қарай әнші Эрик Эрнст Hard Stance тобынан кетіп, де ла Рошаның жетекші вокалға өтуіне себеп болды. Енді гитарист болмағандықтан, қалған мүшелер Вик ДиКарамен байланысты, оны бірі қысыммен репетициядан аспаған бұрынғы тобынан таныған. Inside Out деп аталған бұл топ Minor Threat және Bad Brains сияқты топтардың ықпалымен жазылған музыка жаза бастады және жастар қозғалысымен байланысты болды. Олардың жалғыз шығарылымы – 1990 жылы Revelation Records лейблы арқылы жарық көрген No Spiritual Surrender EP болды. Топтың өмірінің соңына таяу ДиКара мен де ла Рошаның шығармашылық стилі арасында келіспеушіліктер туды. Де ла Роша топты саяси және хип-хоп бағытына қарай жылжытуды қалады, әсіресе Run DMC-нің ықпалымен, ал ДиКара Харе Кришна философиясымен шабыттанған музыка жазуды жөн көрді. Де ла Рошаның ықпалы Darkness of Greed және Rage Against the Machine сияқты әлі жарық көрмеген Inside Out тректерінде көрініс тапқанмен, осы келіспеушілік салдарынан топ 1991 жылы тарап кетті. 1993 жылы топ қысқа мерзімге қайта құрылып, Солт-Лейк-Ситидегі бірнеше орындарды қоса алғанда, бірнеше жерде концерттер берді.

Машинаға қарсы ашу

Inside Out тобы 1991 жылы тарағаннан кейін де ла Роша хип-хопқа бет бұрып, жергілікті клубтарда импровизациялай бастады. Солардың бірінде оған бұрынғы Lock Up гитарисі Том Морелло жүгінді. Мореллоның де ла Рошаның өлеңдеріне қызығушылығы артып, оны топ құруға көндірді. Морелло бұрын Lock Up тобына қатысуға тырысқан, алайда сол жылдың басында топ тараған Грета тобының бұрынғы барабаншысы Брэд Уилкті шақырды, ал де ла Роша өзінің бұрынғы Juvenile Expression тобының әріптесі Тим Коммерфордты бас-гитараға алды. Топтың аты шықпаған Inside Out альбомынан алынған, Rage Against the Machine. Rage Against the Machine 1992 жылы тұңғыш альбомын шығарды, ол сыншылардың мақтауына және коммерциялық сәттілікке ие болды. 1993 жылға қарай топ Lollapalooza фестивалінің басты сахнасында өнер көрсетті және радио мен MTV арналарында жиі ойналатын саяси мазмұнды музыкасымен ерекшеленді. Rage-тің екінші және үшінші альбомдары АҚШ-та бірінші орынға шықты, бірақ де ла Роша күткендей саяси өзгерістерге әкелмеді. Ол көбірек еркіндік іздеп, KRS One, Chuck D және Public Enemy сияқты әртістермен бірлесіп жұмыс істеді. 2000 жылдың қазан айында ол «шығармашылық даулар» деген сылтаумен Rage Against the Machine тобынан кетіп, «Rage-ден кету қажет болды, себебі біздің шешім қабылдау процесі толығымен бұзылды» деген мәлімдеме жасады, бұл Renegades альбомын шығару туралы дауға байланысты болды. Топтың қалған мүшелері бөлек менеджмент іздестіріп, Renegades альбомын дереу шығаруға қол жеткізді. Де ла Рошаның орнын іздегеннен кейін, Rage-тің қалған мүшелері Soundgarden тобының вокалисі Крис Корнеллмен бірлесіп Audioslave тобын құрды.

"Машинаға қарсы ашу" тобының қайта қосылуы

2007 жылдың қаңтар айының ортасында Rage Against the Machine Coachella Valley Music and Arts Festival-де қайта құрылуы мүмкін деген әңгімелер тарады және 22 қаңтарда бұл расталды. Топ 2007 жылы Coachella фестивалінің соңғы күнінде басты орындаушы болатыны мәлім болды. Rage Against the Machine толық құрамымен 2007 жылдың 29 сәуірінде Coachella Valley Music and Arts Festival-дің соңғы күнінде өнер танытты. Топ Zapatista Ұлттық Азаттық Армиясының (EZLN) фонында фестивальдің ең көп көрермен жиналған жерінде ойнады. Бұл өнер бір реттік болатын деп есептелді, бірақ солай болмады. 2007 жылы топ АҚШ-та тағы 7 концерт берді, ал 2008 жылдың қаңтар айында Австралия мен Жаңа Зеландияда өткен Big Day Out фестивалі аясында АҚШ-тан тыс алғашқы концерттерін өткізді. Топ әлемдік тур жасады, Еуропа мен АҚШ-тағы көптеген ірі фестивальдерде, соның ішінде Чикагодағы Lollapalooza және Reading & Leeds фестивальдерінде басты орындаушы болды. 2008 жылғы сұхбатында де ла Роша өзінің, Коммерфордтың, Уилк пен Мореллоның арақатынасы туралы былай деді:

"Көп нәрсе өзгерді. Есейген сайын, өткенге қарап, тудырған кешірімдеріңді және ашуларыңды жаңаша қарастырасың. Менің ойымша, қазіргі қарым-қатынасымыз бұрынғыдан да жақсы. Оны тіпті керемет деп айтуға болады. Біз концерттерді өткізуді жалғастырамыз – екі маңызды шара конгрестер алдында өтеді. Ал болашақта музыка жазуға келгенде, біздің бұған қалай қатысатынымызды білмеймін. Біз бір-біріміздің жобаларымызды қабылдадық және қолдаймыз, бұл өте жақсы. Топ 26 наурыздан 12 қыркүйекке дейін 52 концерт (39 АҚШ-та, 5 Канадада және 8 Еуропада) өткізу жоспарланған, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан тур 2022 жылға дейін кейінге жылдырылды. Де ла Роша екінші концертінің ортасында Ахилл сіңірін жыртып алғаннан кейін тур толығымен жойылды."

Арыстанның бір күні

2008 жылы де ла Роша және бұрынғы Mars Volta барабаншысы Джон Теодор One Day as a Lion тобын құрды. Кейін олар The Locust тобынан Джоуи Карамды концерттерінде клавиатурашы ретінде шақырып алды. Топ рок-барабандары, электро-клавиатуралар мен хип-хоп вокалын үйлестіреді. Де ла Роша вокалмен қатар клавишада да ойнады, ал Теодор өздерінің аттас EP-сінде барабанда орындады. Олар 2008 жылдың 22 шілдесінде алғашқы EP-сін, One Day as a Lion-ды жарыққа шығарды.

Басқа жобалар

1988 жылы қысқа мерзім ішінде Роша No For An Answer хардкор панк-тобы үшін барабан ойнады, тіпті олардың дебюттік EP-ісінде де қатысты. 1989 жылы Роша Farside тобын құрды және 1991 жылға дейін топта гитарада ойнады. 1991 жылы Роша Джон Порселлимен бірге Калифорния штатының Хантингтон-Бич қаласындағы Revelation Records штаб-пәтерінде топ құрды, онда Роша вокалист болды, ал Порселли гитарада ойнады. Топтың ресми аты болмаса да, Роша бір кезде "Rage Against the Machine" деген атауды ұсынған, бірақ Порселли бұл атаудың тым ұзын екенін айтқандықтан, Роша сол кездегі өзге тобына сол атты қойды. Топтың музыкасы хардкор панк пен хип-хоп элементтерін біріктірген.

Белсенділік

Де ла Роша Леонард Пелтье, Мумия Абу Джамал және Мексикадағы zapatista (EZLN) қозғалысын қолдайды. Ол БҰҰ-да сөйлеп, АҚШ-тың Әбу Джамалға қатысты әрекеттерін сынап куәлік берді. Де ла Роша EZLN мәселесіне қатысты айрықша пікір білдірді. 1999 жылдың қаңтарында Де ла Роша мен Rage Against The Machine, Әбу Джамалдың ісіне назар аудару мақсатында Беасти Бойзбен бірлесіп қайырымдылық концерті ұйымдастырды. Концертке қатысты даулар туды, себебі Нью-Джерси губернаторы Кристин Тодд Уитман концертті сынап, адамдарды қатысудан бас тартуға шақырды; алайда концерт толық сатылып кетті. Зактың чиканолық өзіндігі оның тобының иммигранттар, түрлі этностың өкілдері және сапатистердің күресіне деген ұмтылысын анықтады. Ол Хайленд Парктегі Халық ресурстық орталығын "Регенерация орталығы" деп атады. Мұнда Бейбітшілік және әділдік орталығы үшін күреске қатысқан көптеген суретшілер мен белсенділер жастарға мәдени өркендеу мен білім беру үшін кеңістік құру міндеттемесін сақтады. Орталық мүшелері музыкалық шеберханалар мен Radio Clandestina радиостансасын дамытумен қатар граффити шеберханаларын және жастар кинофестивальдарын ұйымдастырды. Орталық екі жыл ғана жұмыс істеді, бірақ оның мүшелері мен қызметкерлері оны тоқсан жылдардың соңындағы Шығыс аймағының қоғамдық саясатын, мәдени дәстүлін және әлеуметтік байланыстарын қалыптастырудағы маңызды орын деп есептеді. EZLN және де ла Рошаның олармен болған тәжірибелері "Evil Empire" альбомынан "Күннің халқы", "Жел астында" және "Бетсіз" әндеріне, сондай-ақ "The Battle of Los Angeles" альбомынан "Тыныс алудағы соғыс" әніне шабыттандырды. Зак де ла Роша Epic Records лейблінен EZLN-ге 30 000 доллар қайырымдалық ретінде беруді сұрады. Олардың бұл сұранысты қанағаттандырғаны белгісіз. EZLN туы 2007 жылдың сәуірінен бастап топтың барлық концерттерінде сахна фон ретінде пайдаланылып келеді. Саяси музыкасы туралы сөйлегенде де ла Роша саясат пен музыканың аражігін ажыратудың өте қиын екенін мойындады. 2007 жылдың 14 сәуірінде Морелло мен де ла Роша Чикагодағы House of Blues клубында Immokalee Workers Coalition (CIW) ұйымдастырған әділ тамақ митингісінде қысқаша акустикалық жиын өткізіп, сахнада қайта табысты. Морелло бұл оқиғаны "бөлмедегі барлық адам үшін, соның ішінде мен үшін де өте қуанышты сәт" деп сипаттады. Rage-тің алғашқы қайта қосылу концертінде де ла Роша "Wake Up" әнін орындағанда көптеген американдық президенттерді соғыс қылмыскерлері деп атады, бұл үшін Ноам Чомскийдің Нюрнберг қағидаларына қатысты мәлімдемесін келтірді. Топ мүшесі Том Морелло сияқты Зак де ла Роша да вегетариандық өмір салтын ұстанады. Сұхбаттарының бірінде ол былай деді: "Вегетариандық өте жақсы деп санаймын және оны толық қолдаймын. Малдың сойылатын жерде өлімнің барлық сатысында қатты азап шегетінін ойлаймын; жай ғана өлтіру үшін өмір сүру. Менің ойымша, осы малдың етін жеудің қажеті жоқ. Әлемде сізді осы азап пен өлімге араластырмайтын көптеген тағамдар бар". 2023 жылдың қарашасында де ла Роша Вашингтонда палестиналықтарды қолдау митингісіне қатысып, 2023 жылғы Израиль-Хамас соғысында атысты тоқтатуға шақыратын ашық хатқа қол қойды.