Кіріспе

Органомеркурийлік антисептикалық және қытыққа қарсы зат.

Тиомерсал (INN) немесе тимеросал (USAN, JAN), сондай-ақ мертиолат деген атпен сатылатын органомеркурийлік қосылыс. Бұл жақсы бекітілген антисептикалық және қытыққа қарсы агент. "Или Лилли" фармацевтикалық корпорациясы оны Мертиолат деп атады. Ол вакциналарда, иммуноглобулин препараттарында, тері сынамаларының антигендерінде, у саңырауларына қарсы сарысуларда, офтальмологиялық және мұрын өнімдерінде, сондай-ақ татуировка бояуларында сақтаушы ретінде қолданылған. Оның қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтар негізсіз екендігіне ғылыми консенсус болғанына қарамастан, вакцинадағы сақтаушы ретінде қолданылуы вакцинаға қарсы топтар тарапынан сынға ұшырады. 1999 жылы Америка педиатрия академиясы мен АҚШ-тың Халық денсаулығы қызметі жариялаған мәлімдеме көптеген вакциналардан тимеросалдың алынып тасталуына әкелді. TOC

Тарих

Мэриленд университетіндегі химик Моррис Хараш 1927 жылы тиомерсалға патенттік өтініш берді; кейін Эли Лилли компаниясы бұл затты Мертиолат саудалық атауымен сатты.

Антисептикалық/грибкологиялық

Тиомерсалдың негізгі қолданылуы – олигодинамикалық әсеріне байланысты антисептикалық және саңырауқұлаққа қарсы зат ретінде қолданылуы. Көп дозалы инъекциялық дәрілік заттарды енгізу жүйелерінде ол 1928 жылы дифтерияға қарсы вакцинамен вакцинацияланған 21 баланың 12-сінің қаза болуына себеп болған, консерванты жоқ стафилококк инфекциясы сияқты қауіпті жағымсыз әсерлердің алдын алады. Тиомерсал сияқты бактериостатиктер бір дозалық инъекцияларда қажет емес. АҚШ, Еуропалық Одақ және тағы бірнеше бай елдерде тиомерсал балаларға жасалатын вакцинация кестелерінде консервант ретінде қолданылмайды. АҚШ-та 6 жасқа дейінгі балаларға ұсынылатын барлық вакциналар тиомерсалсыз түрде қолжетімді. Екі вакцина (ТД және үшвалентті грипп вакцинасының бір дозалық нұсқасы Fluvirin) өндіріс процесі кезінде тиомерсалдың іздерін қамтуы мүмкін, бірақ дозада 1 микрограммнан кем сынап бар. Кейбір үш және төртвалентті грипп вакциналарының көп дозалық нұсқаларында тиомерсалдан 25 микрограммға дейін сынап болуы мүмкін. Сонымен қатар, гадюке, маржан жыланы және қара жесірдің уына қарсы қолданылатын төрт сирек қолданылатын емдеу құралында тиомерсал бар. Солтүстік Америка мен Еуропадан тыс көптеген елдерде вакциналар тиомерсалмен жасалады; Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы вакциналарда тиомерсалдың уытты екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ екенін және қауіпсіздік тұрғысынан бір дозалық түрге ауысудың қажеті жоқ екенін хабарлады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы сынапқа байланысты зиянды азайту мақсатында тиомерсалды тыйым салынған вакциналар тізіміне енгізу туралы бұрынғы ұсынысынан бас тартты. Ол дамушы елдерде негізгі қолданылатын көп дозалық вакциналардан тиомерсалды алып тастаудың жоғары құнға және дамушы елдердің мұқтаж болатын суыту талаптарына әкелетінін мәлімдеді. 2013 жылы Минаматадағы сынап бойынша конвенцияда тиомерсал келісімшарттан алынып тасталды.

Жалпы улылық

Тиомерсал ингаляция, жұту және терімен жанасу арқылы өте улы (ЕО қауіптілік символы T+), жинақталатын әсерлердің қаупі бар. Сонымен қатар, ол су организмдері үшін өте улы және су ортасында ұзақ мерзімді зиянды әсерлерге әкелуі мүмкін (ЕО қауіптілік символы N). Денеде ол этил сынапқа (C2H5Hg+) және тиосалицилатқа метаболизденеді немесе ыдырайды. Жануарлармен жүргізілген тәжірибелер тиомерсалдың инъекциядан кейін тез ажырасып, этил сынапты босататынын көрсетті; сынаптың таралу үлгісі этил сынап хлоридінің теңдестірілген дозаларынан кейін байқалатын үлгіге ұқсас; ал орталық нерв жүйесі мен бүйректер негізгі нысаналар болып табылады. Қозғалыс координациясын жоғалту – жиі кездесетін белгі. Адамдардың кездейсоқ улану жағдайларында да ұқсас белгілер мен симптомдар байқалды. Улы әсердің механизмдері белгісіз. Бала маймылдардың миындағы этил сынаптың жартылай ыдырау мерзімі 14 күнге жетеді. Метил сынаптан алынған деректерге негізделген болжамдар тиомерсалдың 1999 жылдан бастап АҚШ-тың балалар вакциналарынан алынып тасталуына әкелді. Кейіннен этил сынаптың организмнен және мидан метил сынапқа қарағанда едәуір жылдам шығатыны хабарланды, сондықтан 1990-шы жылдардың соңындағы тәуекелтерді бағалаулар тым консервативті болып шықты.

Аллерген ретінде

Тиомерсал дерматит, конъюнктивит және басқа да аллергиялық реакциялары бар адамдарда тері сынамасын жасау үшін қолданылады. 2007 жылы Норвегияда жүргізілген зерттеуде ересектердің 1,9% тиомерсалға тері сынамасында оң реакция көрсеткен; ал Германияда контакттық аллергияның таралуы жоғары (6,6%-ға дейін) болды. Тиомерсалға сезімтал адамдар тері астына емес, бұлшықет ішіне иммунизация алуы мүмкін, бірақ осы мәселе бойынша кең көлемді зерттеулер әлі жүргізілмеген. Ересектерді вакцинациялау практикасында контакттық аллергия клиникалық реакцияны тудырмағандай көрінеді. Жақында Польшадағы созылмалы/қайталанатын экземасы бар балалар мен жасөспірімдерді зерттеуде, балалардың 11,7%-ында (7-8 жаста) және жасөспірімдердің 37,6%-ында (16-17 жаста) тиомерсалға оң реакциялар анықталды. Сезіктену деңгейінің осы айырмашылығын әсер ету факторларының өзгеруімен түсіндіруге болады: жасөспірімдер өмір бойы тиомерсал сақталған алты вакцина алған, соңғы иммунизация зерттеуге 2-3 жыл бұрын жасалған. Ал кіші балаларға тиомерсалсыз вакциналар қолданылған кезде, тек төрт вакцина салынған, соңғысы зерттеуге дейін бес жыл бұрын жасалған.

Вакциналардан шығару

FDA-ның Биологиялық препараттарды бағалау және зерттеу орталығы (CBER) 1998 жылдан бастап вакциналардағы тиомерсалдың қаупін ресми бағалауды бастады. Қазіргі ұсынылған вакцинация кестесі бойынша этил сынапқа ұшырау деңгейін анықтағаннан кейін, CBER бұл көрсеткіштердің Қоршаған ортаны қорғау агенттігі жақында белгілеген метил сынапқа ұшыраудың жаңа стандарттарын басып өтетінін анықтады. 1999 жылдың 7 шілдесінде Америка педиатрия академиясы және АҚШ-тың Халық денсаулығы қызметі тиомерсал бар вакциналарды «қаншалықты мүмкін болса, соншалықты жылдам» алып тастауға шақыратын мәлімдеме жасады. 2001 жылдың наурызына қарай, жаңа DtAP вакцинасы енгізілгеннен кейін, АҚШ-та 6 жасқа дейінгі балаларға арналған барлық ұсынылған балалар вакциналарының тиомерсалсыз нұсқалары қолжетімді болды.

Аутизм гипотезасының дәлелденуі

Тиомерсалдың АҚШ және Еуропа вакциналарының көпшілігінен алынып тасталғаннан кейін, кейбір ата-аналар тиомерсалдың алынуын – аутизмнің көтеріліп бара жатқан деңгейі және балалар вакцинация кестесіндегі вакциналар санының артуымен байланысты – осы сақтаушының аутизмнің себебі екенін көрсететін белгі деп қарады. Әлемдік денсаулық сақтау ұйымы және Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы сияқты үкіметтік органдар тиомерсалдың аутизмге немесе басқа да нейро даму бұзылыстарына ешқандай қатысы жоқ екенін нақты айтады. Оған сенбеген ата-аналар аутисті балаларын дәлелсіз және қауіпті болуы мүмкін емдеулермен емдеуге тырысып, тиомерсалдың зиянды әсерінен қорқып вакцина салудан бас тартты. Тиомерсалға зерттеу жүргізу аутизмді зерттеудің тиімдірек салаларына бағытталған ресурстарды ысырап етуге әкелуі мүмкін. АҚШ федералды сотына тиомерсалға байланысты деген уытты вакциналардан келген зиянды өтеуді талап ете отырып, мыңдаған сот арызы берілді.