Кіріспе

Құс түрлері

Ірі мүңкілі қарға (Corvus macrorhynchos), бұрын кеңінен «ормандық қарға» деп аталатын, Азияда кең таралған қарға түрі. Ол өте бейімделгіш және әртүрлі тамақ көздерімен тіршілік ете алады, осының арқасында жаңа аумақтарды мекендеуге қабілетті, сондықтан көбінесе, әсіресе аралдарда, зиянды болып саналады. Оның үлкен мүңкісі бар, бұл оның ғылыми атауы макроринхос (ежелгі грек тілінде «үлкен мүңкі») деген мағынаны білдіреді және кейде ол қалың мүңкілі қарға деп те аталады. Оны қара қарға деп те жаңылыстыру мүмкін. Иоганн Георг Ваглер бұл түрді алғаш рет 1827 жылы Явадан алынған голотип бойынша сипаттады. Шығыс ормандық қарғасы мен Үнді ормандық қарғасы бір кезде бір түр деп есептелген және бірге ормандық қарға деп аталған.

Сипаттама

Жалпы өлшемі (ұзындығы: 46–59 см; 18–23 дюйм). Қанатының ені (100–130 см; 39–51 дюйм). Дене пропорциялары аймаққа қарай өзгереді. Жапонияның солтүстік-шығысында, Курил аралдарында және Сахалин түбегінде, ол мәйіт жегіш қара қарғадан сәл ірілеу. Барлық таксондардың салыстырмалы түрде ұзын, жоғарғы бөлігі қалың және иісті мұңқасы бар, бұл оны ауыр және қара қарғаға ұқсас етеді. Жалпы, барлық таксондардың басының артқы жағы, мойны, иықтары және төменгі денесі қара сұр түсті қауырсынмен жабылған. Олардың қанаттары, құйрығы, беті және тамағы жылтыр қара түсті. Сұр түстің мөлшері таралу аймағы бойынша әр түрлі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл түрдің таралған аймағы кең және солтүстік-шығыс Азия теңіз жағалауынан басталып, батыста Ауғанстан мен шығыс Иранға дейін, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия арқылы оңтүстік-шығыста Кіші Сунда аралдары мен Камбоджаға дейін созылады. Ол орманды жерлерде, саябақтарда, бақшаларда, кем дегенде бірнеше ағаштары бар егістік жерлерде кездеседі, бірақ оңтүстік бөлігінде, қара қарға мен сұр қарғамен бәсекелес болмайтын, көбірек ашық кеңістікте мекендейтін құс.

Диета

Ол өте кең ауқымды тамақтанып, тамағын жерден де, ағаштардан да алады. Олар түрлі нәрселермен қоректенеді және жеуге жарамды көрінетін, тірі немесе өлі, өсімдік немесе жануардың кез келген нәрсесімен қоректенуге тырысады. Бұл сонымен қатар ең төзімді түрлердің бірі және әсіресе қалалық аймақтарда өте батыл. Жапонияда қарғалар* қоқыс қаптарын жыртып, ұяларына сымдан жасалған киім ілгіштерін тасып әкетеді, сондықтан олар зиянкес саналады. (*Бұл, көбінесе, әлеуметтік Carrion Crow Corvus corone-нің жаңылыс тануы.) Шри-Ланкада Карунаратна мен Амарасинге (2008) жаңғақ қарғасы жергілікті шағын жануарлардың басты жолдасы, тіпті негізгі жыртқышы болуы мүмкін екенін атап өтті; жаңғақ қарғалары кесірткелерді аулауда өте тәжірибелі, олар 45 минуттың ішінде төрт түрлі, жоғары қауіпті, жергілікті кесірткелерді тауып, аулап, жей алады. Ssp. culminatus түрлерінде жинақтау мінез-құлқы байқалған.

Өсіру

Ұя – әдетте, ағашқа жоғары орналасқан, шырша немесе қарағай сияқты биік қылқан жапырақты ағаштарды ұнататын бұтақтардан құралған платформа. Оларға әдетте 3–5 жұмыртқа салынады және олар 17–19 күндей күйілдейді. Балапандар көбінесе 35-ші күні шамырқандай бастайды. Үндістанда ірі мүңқұйрық қағаулар наурыздан мамырға дейін көбейеді, бірақ жазық далаларда олардың кейбіреулері желтоқсанның ортасынан да көбейе бастайды. Ұя ағаштың шатырына салынады, ол таяқшалардан жасалған, тереңдігі аз, кейде аккуратты және жақсы салынған, ал кейде шала және жыртық болады; ол шөп тамырларымен, жүнмен, киімдермен, өсімдік талшықтарымен және осы сияқты материалдармен төселген. Кейбір ұялардың ішінара немесе толығымен сымнан жасалғаны анықталған. Әдеттегі жұмыртқа саны төрт немесе бес, сирек жағдайда алты немесе жеті болады. Жұмыртқа кең сопақ пішіндес, кіші ұшы сүйкімді болып келеді. Қабығы қатты және жұқа, жылтырлығы жақсы. Негізгі түсі көк-жасыл түстің кез келген тоннарынан болуы мүмкін, сонымен қатар күңгірт қызғылт қоңыр, ашық сепия, сұр және бейтарап түстермен дақты, жолақты және сызықты болады. Жұмыртқаның орташа мөлшері шамамен 1,45 х 1,05 дюймді құрайды.

Ұялы орын

Мыңдаған құстар жиналатын ортақ ұя орындары бар. Күн батқанда үлкен топтар ірі ұя орындарына келіп жатқанын көруге болады. Бұл ұялар көбейту маусымында да айтарлықтай азаймайды, себебі олар өмірінің бірінші жылында көбеймейді.

Дауыс

Дауысы үй құйрығына ұқсас, бірақ одан тереңдеу әрі көбінесе дыбысты, жаңғырықты болып келеді және әдеттегі қатты "caa haa caa" деп сипатталады. Дегенмен, ол түрлі дауыстар шығарады, олардың кейбіреулерін "кау кау" деп айтуға болады, ал басқаларын ағашқардың соққысымен жаңылыстыру мүмкін.

Өлім-жітім факторлары

Бұл түрдің аз ғана жаратылыстағы жауы бар. Бұл түрде филяриялық паразиттер кездеседі. H5N1 сияқты патогенді вирустар Жапонияда өлім-жітімге себеп болады деп хабарланған. Ірікөлденген өлім-жітімге Clostridium инфекциясы және энтерит те себеп болған.