Кіріспе

Бавария герцогтығы мен Корольдігінің билеушілері

Бұл Бавария тарихындағы монархтардың тізімі. Баварияны бірнеше герцогтар мен патшалар биледі, ол бірнеше династиялар тұсында бөлініп, қайта біріктірілді. 1918 жылдан бері Бавария республикалық үкімет түрінде, ал 1949 жылдан бастап Германия Федеративтік Республикасының демократиялық мемлекеті болып табылады.

Агилольфтер әулеті

548 жылы франк патшалары Баварияның шекаралық аймағын герцогтың басқаруына берді. Ол франк патшасының аймақтық басшысы ретінде әрекет етуі тиіс болды. Бізге белгілі алғашқы және, мүмкін, ең алғашқы герцог – Гаривальд немесе Гарибальд I, күшті Агилофингтер әулетінің мүшесі еді. Бұл Агилофингтер герцогтарының 788 жылға дейін жалғасқан кезеңінің бастауы болды. Атауы Сурет Атауы Қызмет мерзімінің басталуы Қызмет мерзімінің аяқталуы Бөлімі Ескерту Гарибальд I Бавария герцогы 555 (шамамен) 591 Кейбір дереккөздер оны «Бавария патшасы» деп атайды. Тассило I Бавария герцогы 591 (шамамен) 610 Оның тағайындалуымен бірге «rex» (патша) атанды. Гарибальд II Бавария герцогы 610 (шамамен) 630 Теодо Бавария герцогы 680 (шамамен) 716 (?) Теодо 716 немесе 717 жылы қайтыс болған кезде Бавария герцогтығы франк патшаларынан толық тәуелсіздікке жетті. Теодоның ұлдары герцогтықты бөлісті, бірақ 719 жылы билік Гримальдқа қайта оралды. Теодоберт герцог 702 (шамамен) 719 Зальцбург Теодоның ұлы. Теобальд герцог 711 (шамамен) 719 Баварияның бөліктері Теодоның ұлы. Тассило II герцог 716 (шамамен) 719 Пассау Теодоның ұлы. Гримальд герцог 716 (шамамен) 725 Фрейзинг Теодоның ұлы, кейін бүкіл Баварияны басқарды. Хугберт герцог 725 737 Теодоберттің ұлы. 725 (?), франк патшалығының іс жүзінде, бірақ атағы бойынша емес билеушісі Карл Мартель Бавария үстемдігін қайта орнатты, Гримальдты жеңіп, өлтірді және Хугберт билігі кезінде Баварияның бөліктерін аннексиялады. Одило 737 748 Готфридтің ұлы. Гриф 748 748 Каролингтердің узурпаторы. Тассило III Бавария герцогы 748 788 757 жылы Тассило III франк патшасы Пиппин III-нің билігін мойындады және 781 және 787 жылдары Карл Ұлына құрмет көрсетті, сонымен қатар тәуелсіз саясат жүргізді. 788 жылы Карл Тассилоны мемлекетке опасыздық жасады деп айыптап, өлім жазасына кесті. Тассило кешірім алып, 794 жылы Франкфурт-на-Майндағы монастырға кіріп, герцогтығынан ресми түрде бас тартты.

Каролингтер әулеті және Киелі Рим империясының билігі

Франктар патшалары (кейін императорлар) толық билікке ие болып, Баварияны мұрагерлік емес губернаторлар мен мемлекеттік қызметкерлердің басқаруына тапсырды. Олар герцогтар емес, Бавария патшалары еді. Император Людовик ІІ Тақуа империяны ұлдары арасында бөлісті, және оның 840 жылы қайтыс болуынан кейінгі онжылдықтарда бұл бөліністер бекітілді. Франк билеушілері Баварияны өз иеліктерінің бір бөлігі ретінде басқарды. Атауы Сурет Атауы Қызметке кіру мерзімі Қызметтен шығу мерзімі Бөлім Ескерту Шарль-Магн Император 788 814 Бавария префекттері: Герольд (794–799) және Аудульф (799–818) Людовик ІІ Тақуа Император 814 826 814 жылы Людовик өзінің үлкен ұлы Лотар І-ді Бавария губернаторы етіп тағайындады. 817 жылы Людовик Баварияны екінші ұлы Людовик Неміске сыйлады, ол 826 жылы Бавария патшасы ретінде провинцияны басқарды. Людовик Неміс Бавария королі 826 876 826 жылы Людовик Бавария королі ретінде билік ете бастады, әкесінің 840 жылы қайтыс болуына дейін оның бағыныштылығында болды. 843 жылдан бастап Бавария Людовик Неміс патшалығының Шығыс Франкиясына қосылды. 864 жылы Людовик Неміс Баварияны ұлы Карлманға тапсырды және 876 жылы қайтыс болды. Людовиктің екі кіші ұлы, Людовик және Карл – соңғысы қысқа мерзімге барлық франк иеліктерін қайта иеленді – Карлманнан кейін Баварияны кезекпен басқарды. Карлман Бавария королі 876 880 Людовик Неміс патшасының үлкен ұлы. Кіші Людовик Бавария королі 880 882 Людовик Неміс патшасының ұлы. Карл Ірі Бавария королі 882 887 Людовик Неміс патшасының кіші ұлы. Карлманның заңды емес ұлы, Каринтиялық Арнульф, Карлға қарсы көтеріліп, Карл қайтыс болғанға дейін Францияның шығысында билікті басып алды. Каринтиялық Арнульф Бавария королі 887 899 Карлманның ұлы. Людовик Бала Бавария королі 899 911 Каринтиялық Арнульфтың ұлы. Энгельдео Бавария маркграфы 890 895 Династиялық емес. Маркио Baioariorum атағынан айырылып, оның орнына Люитпольд тағайындалды.

Бавария герцогтігі (сонымен қатар "Жас ұрпақ герцогтігі" деп те аталады)

Көптеген қарсыласатын әулеттерден тағайындалған герцогтардың басқаруында, әрқайсысы жеке тағайындалған.

Баварияның герцогтік және сайлау (Тұқым қуалайтын герцогтар)

1180 жылы Генрих XII Арыстан мен Фридрих I Киелі Рим императоры араздасып қалды. Император осыдан кейін герцогты иелігінен айырып, оның жерін Виттельсбах әулетінен шыққан Бавария герцогы Отто I Виттельсбахқа берді. Содан бастап Бавария 738 жыл бойы, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, осы әулеттің түрлі тармақтарының меншігінде болды.

Бірінші бөлініс, 12531340

1253 жылы Отто II қайтыс болғаннан кейін Бавария оның ұлдары арасында бөлінді. Генрих Төменгі Бавария герцогы, ал Луи Жоғарғы Бавария герцогы болды. Осы кезден бастап 16 ғасырдың басына дейін аймақтар жиі ағайындыларға бөлінетін болғандықтан, герцогтарды тізімдеу қиынға соқты. Төменгі Баварияда Генрих XIII-нен кейін оның үш ұлы – Отон III, Людовик III және Стефан I бірлесіп билік етті. Отон III-нің орнын ұлы Генрих XV басты. Стефанның орнын оның ұлдары Отто IV және Генрих XIV басты. Генрих XIV-нің ұлы Иоанн I болды. Жоғарғы Баварияда Людовик II-ге оның ұлдары Рудольф I және Людовик IV мұрагерлік етті. Соңғысы 1314 жылы Германия королі сайланды. 1340 жылы Иоанн I қайтыс болғаннан кейін Людовик IV Бавария герцогтігін біріктірді. Жоғарғы Бавария герцогтары сонымен қатар Рейн Пфальцының графтары қызметін де атқарды. 1329 жылы Людовик IV Рейн Пфальцын, оның ішінде Баварияның Жоғарғы Пфальцын Рудольф I ұлдарына тапсырды. Жоғарғы Пфальц 1623 жылы Бавариямен, ал Төменгі Пфальц 1777 жылы қайта біріктірілді.

Екінші бөлініс 13491503

1349 жылдан 1503 жылға дейін Баварияның екінші бөлінісі орын алды. 1349 жылы Людовик IV-нің алты ұлы Баварияны Жоғарғы және Төменгі Баварияға қайта бөлісті. 1353 жылы Төменгі Бавария Ландшут Бавариясы және Штраубинг Бавариясы болып екіге бөлінді. 1363 жылы Жоғарғы Бавария Штраубинг Бавариясы мен Ландшут Бавариясы арасында бөлістірілді. 1392 жылы Стефан II қайтыс болғаннан кейін Ландшут Бавариясы үш герцогтыққа бөлінді: Иоанн II Мюнхен Бавариясын алды, Бавария Ландшут герцогы Фредерик кішкентай Ландшут Бавариясын алды, ал Ингольштадт Бавариясымен Стефан III, Бавария герцогы басқарды. Ландшут соғысынан (1503–1505) кейін Мюнхен Бавариясының герцогы Альберт IV Дана Баварияның билеушісі атанды. 1506 жылы Альберт герцогтықтың мұрагерлік құқық бойынша берілуі керек екенін жариялады. 1623 жылы Максимилиан I Рейн палатинаттарының ханзадасы (немісше: Kurfürst) титулымен марапатталды.

Билеушілердің кестесі

(Ескертпе: Мұнда герцогтардың нөмірленуі барлық герцогтықтар үшін бірдей, өйткені олардың барлығы Бавария герцогтары деп аталды, жердің әртүрлі бөліктеріне және билеушілердің ерекше нөмірленуіне қарамастан. Герцогтар олардың мұрагерлік жылдарында саналады.) БилеушіТуған жылТақтың иелену жылыӨлім жылыБилік еткен аймақТұрмыс серігіЕскермелерОтто III Қызылшашты11171180–118311 шілде 1183БаварияАгнес Лунская1169он бір бала1180 жылы Киелі Рим императоры Фридрих I Баварияны Отто I Виттельсбахқа, Виттельсбах әулетінің Бавария герцогына берді. Агнес Лунскаяның регенттігі (1183–1189)Отто III-тің ұлы. Людовик 1214 жылы Рейн Палатинат аймағын алды. Сөйтіп Людовик I Рейн граф-палатині ретінде де қызмет етті. 1231 жылы қаза тапты. Людовик I Кельхаймер23 желтоқсан 11731183–123115 қыркүйек 1231БаварияБогемиялық Людмила1204бір балаОтто IV Көрнекті7 сәуір 12061231–125329 қараша 1253БаварияПфальц Агнес1222Вормс, он бір балаОтто IV сонымен қатар Рейн граф-палатині болып қызмет етті. Отто IV қайтыс болғаннан кейін Бавария оның ұлдары арасында бөлінді. Генрих Төменгі Бавария герцогы болды, ал Людовик Жоғарғы Бавария герцогы болды. Осы уақыттан бастап 16 ғасырдың басына дейін аймақтар жиі ағайындылар арасында бөлініп берілді. Генрих XIII19 қараша 12351253–12903 ақпан 1290Төменгі БаварияМажарстанның Елизаветасы1250он балаОтто IV-тің ұлы. 1253 жылғы бөлінуден кейін Төменгі Баварияны алды. Людовик II Строгий13 сәуір 12291253–12942 ақпан 1294Жоғарғы БаварияМария Брабантская2 тамыз 1254((аяу) баласызГлоговская Анна1260екі балаАвстриялық Матильда24 қазан 1273төрт балаОтто IV-тің ұлы. 1253 жылғы бөлінуден кейін Жоғарғы Баварияны алды. Отто V11 ақпан 12611290–13129 қараша 1312Төменгі БаварияАвстрияның Екатеринасы1279 қаңтар екі балаГлоговтық Анна18 мамыр 1309екі балаГенрих XIII-тің ұлдары, бірлесіп билік жүргізді. 1305 жылы Отон Венгрияның Бела IV немересі ретінде Венгрия мен Хорватияның патшасы болды. Людовик III9 қазан 12691290–12969 қазан 1296Төменгі БаварияЛотарингиялық Изабелла1287баласы жоқСтефан I14 наурыз 12711290–131010 желтоқсан 1310Төменгі БаварияСвидница Явор Джудит1299сегіз балаАвстрияның Матильдасының регенттігі (1294–1296)Людовик II-нің ұлдары, бірлесіп билік етті. 1317 жылы Рудольф өзінің құқығынан бас тартып, ағасына тапсырды, ол 1328 жылы Киелі Рим императоры болып сайланды. 1314 жылы Людовик Германияның патшасы болып сайланды. Павия келісімінде (1329) Людовик IV Рейн Палатинат аймағын босатып, Баварияның Жоғарғы Палатинат аймағын Рудольф I ұлдарына берді. 1340 жылы Иоанн I Бала қайтыс болғаннан кейін Людовик IV Бавария герцогтігін біріктірді. Рудольф I - Сүмендеуші4 қазан 12741294–131712 тамыз 1319Жоғарғы БаварияНасаулық Матильда1 қыркүйек 1294Нюрнберг, алты балаБавариялық Людовик IV5 сәуір 12821294–134011 қазан 1347Жоғарғы БаварияСвидница Яворлық Беатриша14 қазан 1308алты балаГолландияның Геннадий графлығы Маргарет II26 ақпан 1324Кёльн, балалары1340–1347БаварияЛюдовик IV Бавария герцогының регенттігі (1312–19)Степан I (Генрих XIV және Отто VI) мен Отто V (Генрих XV) ұлдары бірлесіп билік жүргізді. Генрих XIV Үлкені29 қыркүйек 13051312–13391 қыркүйек 1339Төменгі БаварияБогемияның Маргарет12 тамыз 1328екі балаОтто VI3 қаңтар 13071312–133414 желтоқсан 1334Төменгі БаварияЮлиханың Ричардс1330бір балаГенрих XV Наттернбергер28 тамыз 13121312–133318 маусым 1333Төменгі БаварияАвстрияның Аннасы1326 және 1328 жылдар аралығында бала жоқБавария герцогы Людовик IV регенттігі (1339–40)Ер бала қалдырмады, бұл оның ағайындысына (және қайын ағасы) Людовикке Бавария жерлерін қайта біріктіруге мүмкіндік берді. Иоанн I Бала29 қараша 13291339–134020 желтоқсан 1340Төменгі БаварияЖоғарғы Баварияның Аннасы18 сәуір 1339Мюнхен, балаларыБранденбургтік Людовик VМамыр 13151347–134918 қыркүйек 1361БаварияДанияның Маргарет1324баласы жоқТироль графинесі Маргарет10 ақпан 1342Меран, төрт балаЛюдовик IV-тің алты ұлы, жерді бөлгенге дейін бірлесіп билік етті: Людовик V, Людовик VI және Отто VII Жоғарғы Баварияны сақтады; Вильгельм, Альберт және Стефан Төменгі Баварияны сақтады. 1351 жылы Людовик VI және Отто Бавариядағы мұрагерліктерінен бас тартып, Бранденбургта сайлау құқығын алмастырды. 1373 жылы Бранденбург сайлау құқығын жоғалтқаннан кейін Отто Баварияға оралып, Стефан II ұлдарының (немерелерінің) үлесін Ландсхутта бөлісті. Төменгі Баварияда үш бауыр 1353 жылы жерді қайта бөлісті: Стефан Ландсхутты сақтады, Вильгельм мен Альберт Штраубингті бөлісті, ал 1389 жылдан бастап екеуі Штраубингті Альберт I ұлы Альберт II-мен бөлісті.1349–1361Жоғарғы БаварияЛюдовик VI Римдік7 мамыр 13281347–134917 мамыр 1365БаварияПольшаның Кунигундасы1349 жылға дейінбаласы жоқМекленбург-Швериннің Ингеборг1360баласы жоқ1349–1351Жоғарғы Бавария1375–1379Бавария ЛандсхутОтто VII Шалақ1340/421347–134915 қараша 1379БаварияБогемияның Екатеринасы19 наурыз 1366баласы жоқ1349–1351Жоғарғы Бавария1375–1379Бавария ЛандсхутСтефан II Өкілдік13191347–134913 мамыр 1375БаварияСицилияның Элизабеті27 маусым 1328төрт балаНюрнбергтың Маргарет14 ақпан 1359үш бала1349–1353Төменгі Бавария1353–1375Бавария ЛандсхутВильгельм I Ақылсыз12 мамыр 13301347–134915 сәуір 1389БаварияАнглияның Матильдасы1352Лондонбаласы жоқ1349–1353Төменгі Бавария1353–1389Бавария ШтраубингАльберт I25 шілде 13361347–134913 желтоқсан 1404БаварияБржегтың Маргарет19 шілде 1353жылынан кейінПассау, жеті балаКлевестің Маргарет1394Хёйсденбаласы жоқ1349–1353Төменгі Бавария1353–1404Бавария ШтраубингАльберт II13681389–139721 қаңтар 1397Бавария ШтраубингҮйленбегенМейнхард I9 ақпан 13441361–136313 қаңтар 1363Жоғарғы БаварияАвстрияның Маргарет4 қыркүйек 1359Пассаубаласы жоқЕр бала қалдырмады. Оның қайтысынан кейін Жоғарғы Бавария Бавария Ландсхут және Бавария Штраубинг арасында бөлінді. Бавария Ландсхутпен толығымен қосылды (1/2) және Бавария Штраубингпен (1/2).Фридрих I Ақылды13391375–13934 желтоқсан 1393Бавария ЛандсхутНойфеннің Аннасы1360бір балаВисконти Маддалена2 қыркүйек 1381бес балаБірлесіп билік етті. 1379 жылға дейін олардың көкесі Отто VII-мен бөлісті. 1392 жылы бауырлар жерді қайта бөлісті. Фридрих Ландсхутты сақтады, Стефан Ингольштадтты сақтады, ал Иоанн Мюнхенді алды. Стефан III Кереметті13371375–139226 қыркүйек 1413Бавария ЛандсхутВисконти Таддеа13 қазан 1364екі балаНойфеннің Аннасы16 қаңтар 1401Кёльнбаласы жоқ1392–1413Бавария ИнгольштадтИоанн II13411375–139214 маусым/1 шілде 1397Бавария ЛандсхутГорицияның Екатеринасы1372үш бала1392–1397Бавария МюнхенРегенттік Висконти Маддалена және Бавария герцогы Стефан III (1393–1401), Бавария герцогы Иоанн II (1393–97), Бавария герцогы Эрнст және Бавария герцогы Вильгельм III (1397–1401)1445 жылы Ингольштадтты қосып алды. Генрих XVI Бай13861393–145030 шілде 1450Бавария ЛандсхутАвстрияның Маргарет25 қараша 1412Ландсхут, алты балаЭрнст13731397–143814 маусым/1 шілде 1397Бавария МюнхенВисконти Элизабетта26 қаңтар 1395Пфаффенхофен ан дер Ильм, төрт балаБірлесіп билік етті. Вильгельм III13751397–143512 қыркүйек 1435Бавария МюнхенКлевестің Маргарет1433екі балаВильгельм II5 сәуір 13651404–141731 мамыр 1417Бавария ШтраубингБургундияның Маргарет12 сәуір 1385Камбрайбір балаАльберт I-дің үлкен ұлы. Людовик VII Сақалды13681413–14431 мамыр 1447Бавария ИнгольштадтБурбон Ла Марш Аннасы1 қазан 1402екі балаАленсонның Екатеринасы1413екі балаҰлымен түрмеге қамалған. Түрмеде қайтыс болды. Иоанн III Жаны Аяусыз13741417–14256 қаңтар 1425Бавария ШтраубингЛюксембургтың Элизабет I11418баласы жоқАльберт I-нің ұлы. Өліміне дейін Төмен елдердегі Виттельсбах мүліктерінің мұрагері Жаклинге қарсы күресті. Баварияның қалған герцогтықтарымен толығымен қосылдыАльберт III27 наурыз 14011438–146029 ақпан 1460Бавария МюнхенАгнес Бернауэршамамен 1432жыл? (некесі заңсыз)баласы жоқБрунсвик-Грубенхагеннің Аннасы22 қаңтар 1437Мюнхенбаласы жоқЭрнст ұлы. Людовик VIII Дөңгелек1 қыркүйек 14031443–14457 сәуір 1445Бавария ИнгольштадтҮйленбегенОның қайтысынан кейін Ингольштадт Ландсхутқа қосылды. Толығымен Бавария Ландсхутпен қосылдыЛюдовик IX Бай23 ақпан 1...

Монархиядан кейінгі кезең

1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде, 1918-1919 жылдардағы неміс революциясы кезінде Бавария Веймар Республикасының құрамында демократиялық республика болып құрылды; Веймар Республикасы – Германияның 1919 жылдан 1933 жылға дейінгі кезеңінің атауы. Осыдан бері Баварияның үкімет басшылары министр-президенттер болып табылады.