Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Негізгі түс
түс
Primary color
the color
Қызыл – көрінетін жарық спектрінің ұзын толқынды жағындағы, қызғылт сарыдан кейінгі және күлгінге қарама-қарсы түс. Оның басым толқын ұзындығы шамамен 625–740 нанометрді құрайды. Охрдан жасалған қызыл пигмент – тарихқа дейінгі кезеңде қолданылған алғашқы түстердің бірі. Ежелгі египеттіктер мен майялар салтанаттарда беттерін қызылға бояған, ал римдік генералдар жеңіске жеткендерін атап өту үшін денелерін қызыл түске бояған. Қытайда да бұл түс маңызды болған, ол алғашқы керамикалық бұйымдарды, кейіннен сарайлардың қақпалары мен қабырғаларын бояу үшін қолданылған. Ренессанс дәуірінде ақсүйектер мен байлардың сәнді қызыл киімдері керем мен кошенильмен боялған. 19 ғасырда алғашқы синтетикалық қызыл бояулар пайда болды, олар дәстүрлі бояулардың орнын басты. Қызыл түс коммунизм мен социализмнің символына айналды; 1917 жылғы Большевик революциясынан кейін Кеңес Ресейі қызыл туды қабылдады. Кеңес Одағының 1922 жылдан бастап 1991 жылы таратылуымен аяқталған тарихының барлық кезеңінде советтік қызыл ту қолданылды. Қытай коммунистік революциядан кейін өзінің қызыл туын қабылдады. Солтүстік Вьетнам 1954 жылы, ал барлық Вьетнам 1975 жылы қызыл туды қабылдады. Қызыл түс қанның түсі болғандықтан, ол тарихи түрде құрбандық, қауіп және батылдықпен байланысты болған. Еуропа мен АҚШ-та жүргізілген қазіргі зерттеулер қызыл түстің көбінесе ыстық, белсенділік, құмарлық, сексуалдық тартым, ашу, махаббат және қуанышпен байланысты екенін көрсетіп тұр. Қытай, Үндістан және көптеген басқа Азия елдерінде бұл бақыт пен жоқ-жұқ символы болып саналады.
Red is the color at the long wavelength end of the visible spectrum of light, next to orange and opposite violet. It has a dominant wavelength of approximately 625–740 nanometres. Red pigment made from ochre was one of the first colors used in prehistoric art. The Ancient Egyptians and Mayans colored their faces red in ceremonies; Roman generals had their bodies colored red to celebrate victories. It was also an important color in China, where it was used to color early pottery and later the gates and walls of palaces. In the Renaissance, the brilliant red costumes for the nobility and wealthy were dyed with kermes and cochineal. The 19th century brought the introduction of the first synthetic red dyes, which replaced the traditional dyes. Red became a symbolic color of communism and socialism; Soviet Russia adopted a red flag following the Bolshevik Revolution in 1917. The Soviet red banner would subsequently be used throughout the entire history of the Soviet Union, starting from 1922 and ending with its 1991 dissolution. China adopted its own red flag following the Chinese Communist Revolution. A red flag was also adopted by North Vietnam in 1954, and by all of Vietnam in 1975. Since red is the color of blood, it has historically been associated with sacrifice, danger, and courage. Modern surveys in Europe and the United States show red is also the color most commonly associated with heat, activity, passion, sexuality, anger, love, and joy. In China, India, and many other Asian countries it is the color symbolizing happiness and good fortune.
Түстер мен түрлер
Қызыл түстің түрлері рең, хрома (қанықтық, қарқындылық немесе түстілік деп те аталады) немесе жарықтық (немесе тон, реңк немесе жарқырау) бойынша, немесе осы сипаттамалардың екеуі немесе үшеуі бойынша айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. Жарқыраудың өзгеруі түстер мен көлеңкелер деп аталады, түс – қызыл немесе басқа реңнің ақпен қосылуы, ал көлеңке – қарамен қосылуы. Төрт мысал төменде көрсетілген.
Varieties of the color red may differ in hue, chroma (also called saturation, intensity, or colorfulness), or lightness (or value, tone, or brightness), or in two or three of these qualities. Variations in value are also called tints and shades, a tint being a red or other hue mixed with white, a shade being mixed with black. Four examples are shown below.
Қызыл түс көру
Адамның көзі шамамен 625 және 740 нанометр аралығындағы толқын ұзындығына ие жарыққа қарағанда қызыл түсті көреді. Оптика тілінде, қызыл – бұл торлы қабықтың S немесе M (қысқа және орташа толқын ұзындығы) конус жасушаларын қоздырмайтын, ал L (ұзын толқын ұзындығы) конус жасушаларының әлсіреген қоздырылуымен бірге туындайтын түс. Приматтар адамдар көре алатын спектрдің толық түстерін ажырата алады, бірақ мысықтар мен сиырлар сияқты көптеген сүтқоректілер дихроматты болады, яғни олар көк және сары түстерді көре алады, бірақ қызыл және жасыл түстерді ажырата алмайды (екеуі де сұр түс ретінде көрінеді). Мысалы, бұқалар тореадордың қызыл плащінің түсін көре алмайды, бірақ оның қозғалысы оларды ашуландырады. (Түс көруді қараңыз). Приматтардың қызыл түске сезімталдық дамытуының бір теориясы – піскен жемісті піспеген жемістен және жеуге жарамсыз өсімдіктерден ажыратуға мүмкіндік бергендігі. Бұл жаңа қабілетті пайдаланған түрлердің одан әрі бейімделуіне ықпал еткен болуы мүмкін, мысалы, қызыл беттің пайда болуы сияқты. Қызыл жарық, адам көзіндегі таяқша жасушалары қызыл түске сезімтал болмағандықтан, жарық аз болғанда немесе түнгі уақытта көруге бейімделуге көмектеседі.
The human eye sees red when it looks at light with a wavelength between approximately 625 and 740 nanometers. In the language of optics, red is the color evoked by light that stimulates neither the S or the M (short and medium wavelength) cone cells of the retina, combined with a fading stimulation of the L (long wavelength) cone cells. Primates can distinguish the full range of the colors of the spectrum visible to humans, but many kinds of mammals, such as dogs and cattle, have dichromacy, which means they can see blues and yellows, but cannot distinguish red and green (both are seen as gray). Bulls, for instance, cannot see the red color of the cape of a bullfighter, but they are agitated by its movement. (See color vision). One theory for why primates developed sensitivity to red is that it allowed ripe fruit to be distinguished from unripe fruit and inedible vegetation. This may have driven further adaptations by species taking advantage of this new ability, such as the emergence of red faces. Red light is used to help adapt night vision in low light or night time, as the rod cells in the human eye are not sensitive to red.
Түс теориясы мен компьютер экранында
RYB түстер моделінде, дәстүрлі түстер теориясының негізінде, қызыл – көк және сары түстермен қатар үш негізгі түстің бірі. Ренессанс кезеңіндегі суретшілер қызыл мен көкті араластырып, күлгін түс жасаған: 15 ғасырдағы сурет салу жөніндегі нұсқаулықта Ценнино Ценнини: «Егер сіз әдемі күлгін түс жасағыңыз келсе, жақсы лак (қызыл бояу), ультрамарин көк (біреуінің екіншісімен бірдей мөлшерде) және байланыстырғыш алыңыз» деп жазған; ол сондай-ақ оны көк индиго мен қызыл гематитті араластыру арқылы да жасауға болатынын атап өткен. CMY және CMYK түстер үлгілерінде қызыл – магента мен сарыдан араластырылған екіншілік түс. RGB түстер үлгісінде қызыл, жасыл және көк түстер қосымша негізгі түстер болып табылады. Қызыл, жасыл және көк түстердің бірігуі ақ түс береді, ал бұл үш түс әртүрлі пропорцияларда бірігіп, кез келген басқа түсті шығаруға мүмкіндік береді. Бұл принцип компьютер мониторлары мен телевизорлар сияқты түстерді жасау үшін қолданылады. Мысалы, компьютер экранындағы магента түсі Ценнино Ценнинидің Ренессанс кезеңінде күлгін түс жасау үшін қолданған формуласына ұқсас, бірақ пигмент орнына қосымша түстер мен жарық қолданылады: ол қара экранда қызыл және көк жарықты тең қарқынмен біріктіру арқылы жасалады. Күлгін түс компьютер экранында да осылай жасалады, бірақ көк жарық көбірек, ал қызыл жарық аз қолданылады.
In the RYB color model, which is the basis of traditional color theory, red is one of the three primary colors, along with blue and yellow. Painters in the Renaissance mixed red and blue to make violet: Cennino Cennini, in his 15th century manual on painting, wrote, "If you want to make a lovely violet colour, take fine lac (red lake), ultramarine blue (the same amount of the one as of the other) with a binder"; he noted that it could also be made by mixing blue indigo and red hematite. In the CMY and CMYK color models, red is a secondary color subtractively mixed from magenta and yellow. In the RGB color model, red, green and blue are additive primary colors. Red, green and blue light combined makes white light, and these three colors, combined in different mixtures, can produce nearly any other color. This principle is used to generate colors on such as computer monitors and televisions. For example, magenta on a computer screen is made by a similar formula to that used by Cennino Cennini in the Renaissance to make violet, but using additive colors and light instead of pigment: it is created by combining red and blue light at equal intensity on a black screen. Violet is made on a computer screen in a similar way, but with a greater amount of blue light and less red light.
Күннің батуының түсі
Атмосфера арқылы көзге ақ күн сәулесі жеткенде, ауа молекулалары мен ауадағы бөлшектердің Рейли шашырауы салдарынан сәуленің бір бөлігі шашырап, түсі өзгереді. Көк және жасыл сияқты қысқа толқынды түстер күштірек шашырады және көзге жететін жарықтан алынып тасталады. Күн шығу және бату кезінде, күн сәулесі атмосфера арқылы көзге ең ұзын жолмен жеткенде, көк және жасыл түстердің көп бөлігі жоғалады, ал ұзақ толқынды қызыл және сары түстер қалады. Қалған қызыл сәуле бұлт тамшылары мен басқа да ірі бөлшектермен шашыратылып, көкжиектегі аспанға қызыл түс береді.
As a ray of white sunlight travels through the atmosphere to the eye, some of the colors are scattered out of the beam by air molecules and airborne particles due to Rayleigh scattering, changing the final color of the beam that is seen. Colors with a shorter wavelength, such as blue and green, scatter more strongly, and are removed from the light that finally reaches the eye. At sunrise and sunset, when the path of the sunlight through the atmosphere to the eye is longest, the blue and green components are removed almost completely, leaving the longer wavelength orange and red light. The remaining reddened sunlight can also be scattered by cloud droplets and other relatively large particles, which give the sky above the horizon its red glow.
Лазерлер
Қызыл спектрде сәуле шығаратын лазерлер 1960 жылы рубин лазерінің ойдағыдай жасалуынан бері қолданыста. 1962 жылы қызыл гелий-неон лазері ойлап табылды, және осы екі типтегі лазерлер голография және білім беруді қоса алғанда, көптеген ғылыми салаларда кеңінен қолданылды. Қызыл гелий-неон лазерлері LaserDisc ойнатқыштарында коммерциялық мақсатта пайдаланылды. Қызыл лазерлік диодтарды қолдану 660 нм лазерлік диод технологиясын пайдаланатын қазіргі заманғы DVD ойнатқыштардың сәттілігімен кеңінен таралды. Бүгінде қызыл және қызыл-сары лазерлік диодтар өте төмен бағалы лазерлік көрсеткіштер түрінде көпке қолжетімді. Әртүрлі қолданыстар үшін портативті, жоғары қуатты нұсқалары да бар. Соңғы кезде 671 нм диодты сорғыланған қатты күйдегі (DPSS) лазерлер барлық DPSS лазерлік дисплей жүйелері, бөлшектер бейнесінің жылдамдық өлшегіші, Раман спектроскопиясы және голография үшін нарыққа енгізілді. Қызыл толқын ұзындығы лазерлік технологияда маңызды рөл атқарды; ерте компакт-диск технологияларында қолданылған қызыл лазерлер көк лазерлермен алмастырылуда, себебі қызылдың ұзын толқын ұзындығы лазерлік жазбалардың көк лазерлік жазбаларға қарағанда дискіде көбірек орын алуына себеп болады.
Lasers emitting in the red region of the spectrum have been available since the invention of the ruby laser in 1960. In 1962 the red helium–neon laser was invented, and these two types of lasers were widely used in many scientific applications including holography, and in education. Red helium–neon lasers were used commercially in LaserDisc players. The use of red laser diodes became widespread with the commercial success of modern DVD players, which use a 660 nm laser diode technology. Today, red and red orange laser diodes are widely available to the public in the form of extremely inexpensive laser pointers. Portable, high powered versions are also available for various applications. More recently, 671 nm diode pumped solid state (DPSS) lasers have been introduced to the market for all DPSS laser display systems, particle image velocimetry, Raman spectroscopy, and holography. Red's wavelength has been an important factor in laser technologies; red lasers, used in early compact disc technologies, are being replaced by blue lasers, as red's longer wavelength causes the laser's recordings to take up more space on the disc than would blue laser recordings.
Тамақ бояуы
Бүгінде ең көп таралған синтетикалық тағам бояуы – Allura Red AC, қызыл азо бояуы, ол бірнеше атаумен белгілі: Allura Red, Food Red 17, C. I. 16035, FD&C Red 40. Бастапқыда көмір шарынан жасалған, бірақ қазір көбінесе мұнайдан өндіріледі. Еуропа елдерінде Allura Red AC балаларға қолдануға ұсынылмайды. Дания, Бельгия, Франция және Швейцарияда қолдануға тыйым салынған, ал Швецияда 1994 жылы ел Еуропалық Одаққа қосылғанға дейін тыйым салынды. АҚШ-та Allura Red AC Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан косметика, дәрі-дәрмек және тағам өнімдерінде қолдануға рұқсат етілген. Ол кейбір татуировка бояуларында және көптеген өнімдерде, мысалы, газдалған сусындарда, балаларға арналған дәрілерде және қант мақтасында қолданылады. 2010 жылдың 30 маусымында Қоғамдық мүдделерді қорғайтын ғылым орталығы (CSPI) FDA-ны Red 40-қа тыйым салуға шақырды. Синтетикалық бояулардың мүмкін болатын денсаулыққа зияны туралы халық алаңдағандықтан, көптеген компаниялар кішкентай аналық кошениль жәндігін ұсақтап жасалған кармин сияқты табиғи пигменттерді пайдалануға көшті. Мексика мен Орталық Америкада шыққан бұл жәндік Еуропалық Ренессанс кезеңінде жарқын қызыл бояу жасау үшін қолданылған.
The most common synthetic food coloring today is Allura Red AC, a red azo dye that goes by several names including: Allura Red, Food Red 17, C. I. 16035, FD&C Red 40, It was originally manufactured from coal tar, but now is mostly made from petroleum. In Europe, Allura Red AC is not recommended for consumption by children. It is banned in Denmark, Belgium, France and Switzerland, and was also banned in Sweden until the country joined the European Union in 1994. In the United States, Allura Red AC is approved by the Food and Drug Administration (FDA) for use in cosmetics, drugs, and food. It is used in some tattoo inks and is used in many products, such as soft drinks, children's medications, and cotton candy. On June 30, 2010, the Center for Science in the Public Interest (CSPI) called for the FDA to ban Red 40. Because of public concerns about possible health risks associated with synthetic dyes, many companies have switched to using natural pigments such as carmine, made from crushing the tiny female cochineal insect. This insect, originating in Mexico and Central America, was used to make the brilliant scarlet dyes of the European Renaissance.
Күзгі жапырақтар
Күзгі жапырақтардың қызыл түсін антоцианин деп аталатын пигменттер тудырады. Олар өсімдік өсу маусымы бойы жапырақта болмайды, бірақ жаздың соңына қарай белсенді өндіріле бастайды. Олар жазда жапырақ жасушаларының шырынында дамиды, және бұл даму өсімдіктің ішінде де, сыртында да көптеген факторлардың күрделі өзара әрекеттесуінің нәтижесі болып табылады. Олардың қалыптасуы жапырақтағы фосфат деңгейі төмендеген кезде, жарық болғанда қанттың ыдырауына байланысты. Жазғы өсімдік өсу маусымында фосфаттың деңгейі жоғары болады. Ол хлорофиллмен өндірілген қантты ыдыратуда маңызды рөл атқарады. Бірақ күзде фосфат, басқа химиялық заттармен бірге, жапырақтан өсімдіктің сабағына көшеді. Бұл оқиға қанттың ыдырау процесін өзгертіп, антоцианин пигменттерінің өндірілуіне әкеледі. Осы кезеңде жарық неғұрлым жарқын болса, антоцианиннің өндірісі де соғұрлым көп болады және түстердің айқындығы артады. Күзгі күндері жарық және салқын болса, ал түндері суық болғанмен мұзды болмаса, ең жарқын түстер пайда болады. Антоцианиндер көктемнің басында гүл шошқаларынан жапырақтардың шеттерін уақытша бояйды. Сондай-ақ, олар жусан жемісі, қызыл алма, көкжидек, шие, раушан, слива сияқты таныс жемістерге әреңес түс береді. Антоцианиндер орташа белдеудегі ағаштардың шамамен 10% -ында кездеседі, бірақ кейбір аймақтарда, мысалы, Жаңа Англияда, ағаштардың 70% -ына дейін осы пигментті өндіруі мүмкін. Қызыл ет өзінің түсін бұлшық еттеріндегі миоглобин мен гемоглобиндегі темір мен қалдық қаннан алады. Алма, клубника, шие, помидор, бұрыш, анор сияқты өсімдіктер көбінесе фотосинтезге көмектесетін қызыл пигменттер – каротиноидтардың түрлерімен боялады.
The red of autumn leaves is produced by pigments called anthocyanins. They are not present in the leaf throughout the growing season, but are actively produced towards the end of summer. They develop in late summer in the sap of the cells of the leaf, and this development is the result of complex interactions of many influences—both inside and outside the plant. Their formation depends on the breakdown of sugars in the presence of bright light as the level of phosphate in the leaf is reduced. During the summer growing season, phosphate is at a high level. It has a vital role in the breakdown of the sugars manufactured by chlorophyll. But in the fall, phosphate, along with the other chemicals and nutrients, moves out of the leaf into the stem of the plant. When this happens, the sugar breakdown process changes, leading to the production of anthocyanin pigments. The brighter the light during this period, the greater the production of anthocyanins and the more brilliant the resulting color display. When the days of autumn are bright and cool, and the nights are chilly but not freezing, the brightest colorations usually develop. Anthocyanins temporarily color the edges of some of the very young leaves as they unfold from the buds in early spring. They also give the familiar color to such common fruits as cranberries, red apples, blueberries, cherries, raspberries, and plums. Anthocyanins are present in about 10% of tree species in temperate regions, although in certain areas—a famous example being New England—up to 70% of tree species may produce the pigment. Red meat gets its color from the iron found in the myoglobin and hemoglobin in the muscles and residual blood. Plants like apples, strawberries, cherries, tomatoes, peppers, and pomegranates are often colored by forms of carotenoids, red pigments that also assist photosynthesis.
Шаш түсі
Қызыл шаш адамдардың шамамен 1-2% арасында табиғи түрде кездеседі. Солтүстік немесе Батыс Еуропа текті адамдарда бұл көрсеткіш жоғарырақ (2-6%), ал басқа халықтарда сиректеп кездеседі. Қызыл шаш 16-шы хромосомадағы рецессивті геннің екі данасының болуынан пайда болады, бұл MC1R белгісіз ақуызында мутацияға себеп болады. Қызыл шаштың түсі терең бордан күйген қызылға дейін, жарық мыс түсіне дейін өзгереді. Ол жоғары деңгейдегі қызыл пигмент – феомеланинмен (бұл сонымен қатар еріннің қызыл түсіне де жауап береді) және салыстырмалы түрде төмен деңгейдегі қара пигмент – эумеланинмен сипатталады. "Қызылшаш" (алғашқыда "қызыл бас") термині кем дегенде 1510 жылдан бері қолданылып келеді.
Red hair occurs naturally on approximately 1–2% of the human population. It occurs more frequently (2–6%) in people of northern or western European ancestry, and less frequently in other populations. Red hair appears in people with two copies of a recessive gene on chromosome 16 which causes a mutation in the MC1R protein. Red hair varies from a deep burgundy through burnt orange to bright copper. It is characterized by high levels of the reddish pigment pheomelanin (which also accounts for the red color of the lips) and relatively low levels of the dark pigment eumelanin. The term "redhead" (originally redd hede) has been in use since at least 1510.
Жануарлар мен адам мінез-құлқында
Қызыл түс көптеген жануар түрлерінде үстемдікпен байланысты. Мысалы, мандрилдерде беттің қызыл түсі альфа-еркектерде ең жоғары, төмен дәрежедегі бағыныштыларда одан әлдеқайда аз байқалады және тестостерон деңгейімен тікелей байланысты. Қызыл түс басқалардың үстемдік сезімін де әсерлеуі мүмкін, нәтижесінде қызыл түс көрсеткендер мен көрсетпегендер арасында өлім-жітім, көбелекке қабілеттілік және ата-аналық күтімде маңызды айырмашылықтар туындайды. Адамдарда қызыл түс кию, кәсіби спорт және көп ойыншылы бейне ойындар сияқты бәсекелестіктерде үлгерімді арттырумен байланысты. Бақыланатын сынақтар көрсеткендей, қызыл түс кию жаттығу кезінде өнімділікті немесе тестостерон деңгейін арттырмайды, демек бұл әсер нақты өнімділіктен емес, қабылданатын өнімділіктен туындайды. Таэквондо төрешілері көк түске қарағанда қызыл қорғаныш жабдығын киген бәсекелестерді артық көреді және сұралғанда, көптеген адамдар қызыл түстің абстрактілі пішіндері көк түске қарағанда "үстем", "агрессивті" және "физикалық жарыста жеңіске жете алатын" сипатталады деседі. Сондай-ақ, бұл түс психологиялық тесттерде, қатысушылардың "жетістікке" қатысты жағдайға қойылатын (мысалы, IQ тестісі тапсыру) кезде жағымсыз сезім тудырады.
Red is associated with dominance in a number of animal species. For example, in mandrills, red coloration of the face is greatest in alpha males, increasingly less prominent in lower ranking subordinates, and directly correlated with levels of testosterone. Red can also affect the perception of dominance by others, leading to significant differences in mortality, reproductive success and parental investment between individuals displaying red and those not. In humans, wearing red has been linked with increased performance in competitions, including professional sport and multiplayer video games. Controlled tests have demonstrated that wearing red does not increase performance or levels of testosterone during exercise, so the effect is likely to be produced by perceived rather than actual performance. Judges of tae kwon do have been shown to favor competitors wearing red protective gear over blue, and, when asked, a significant majority of people say that red abstract shapes are more "dominant", "aggressive", and "likely to win a physical competition" than blue shapes. and elicits aversion in psychological tests where subjects are placed in an "achievement" context (e. g. taking an IQ test).
Тарихқа дейінгі және ежелгі әлемде
2000 жылы палеоантропологтар Оңтүстік Африка жағажайындағы 13B үңгірінде 170 000-40 000 жыл бұрынғы Тас дәуірінің соңындағы адамдар темір тотығымен қызыл түске боялған сазды, мүмкін, денелерін бояу үшін қолданған. Пекин қаласының жанындағы Чжоукудиан үңгір кешеніндегі қабірдің маңынан қызыл гематит ұнтағы да табылған. Бұл жерде 700 000 жыл бұрын адамдар тұрғандығының дәлелдері бар. Гематит өлгендерге арналған құрбандықтарда қанды бейнелеу үшін қолданылған болуы мүмкін. Испаниядағы Алтамира үңгірінде б.з.д. 15 000-16 500 жылдар аралығында салынған, қызыл сазбен боялған бизон суреті сақталған. Кермес деп аталатын қызыл бояу неолит дәуірінен бастап, ұсақ масштабты жәндіктердің (Kermes vermilio) ұрғашыларын кептіріп, ұғып жасалған. Бұл жәндіктер Жерорта теңізі маңындағы Кермес еменінің шырынымен қоректенеді. Адаутс (Буш-дю-Рон) үңгіріндегі неолиттік қабірден кермес құмыралары табылды. Римдіктер кейіннен Испаниядан әкелген еменнен жасалған керместі пайдаланды. Porphyrophora hamelii (армян кошенилі) жәндіктерінен де бояу жасалған, олар кейбір шөптердің тамырларында және сабақтарында тіршілік етеді. Бұл туралы б.з.д. 8 ғасырда жазылған, және оны ежелгі ассириялықтар мен парсылар қолданған. Пекин қаласының жанындағы Чжоукудиан үңгір кешеніндегі қабірдің маңынан қызыл гематит ұнтағы да табылған. Бұл жерде 700 000 жыл бұрын адамдар тұрғандығының дәлелдері бар. Гематит өлгендерге арналған құрбандықтарда қанды бейнелеу үшін қолданылған болуы мүмкін. Ежелгі египеттік әйелдер беттерін және еріндерін қызыл ету үшін қызыл сазды, ал шаштарын бояу және тырнақтарын бояу үшін хеннаны қолданған. Ежелгі римдіктер мерекелерде қызыл жолақты тога киетін, ал үйлену тойында әйелдер қызыл шаль (фламмеум) киетін. Рим империясының вексиллоидында қызыл фонда алтынмен жазылған SPQR әріптері болған. Жеңіске жеткен римдік генерал өзінің жетістігін құрметтеу үшін бүкіл денесін қызылға бояған. Римдіктер жарқын түстерді ұнатқан, көптеген римдік виллалар қызыл түсті әдемі суреттермен безендірілген. Көптеген суреттерде қолданылған пигмент – қызыл қызыл, ол кенді цинабардан, яғни сынап кенінен алынған. Бұл – ежелгі заманның ең тамаша қызыл түстерінің бірі, суреттер жиырма ғасырдан астам уақыт бойы өздерінің жарқырауын сақтап келген. Римдіктер үшін цинабар Испаниядағы Мадрид қаласының оңтүстік-батысындағы Алмаден кен орындарынан алынған. Кенде жұмыс істеу өте қауіпті болған, өйткені сынап өте улы, шахтерлер құлдар немесе тұтқындар болған, ал цинабар кеніне жіберілген адамның өміріне қауіп төнген.
Inside cave 13B at Pinnacle Point, an archeological site found on the coast of South Africa, paleoanthropologists in 2000 found evidence that, between 170,000 and 40,000 years ago, Late Stone Age people were scraping and grinding ochre, a clay colored red by iron oxide, probably with the intention of using it to color their bodies. Red hematite powder was also found scattered around the remains at a grave site in a Zhoukoudian cave complex near Beijing. The site has evidence of habitation as early as 700,000 years ago. The hematite might have been used to symbolize blood in an offering to the dead. The cave of Altamira in Spain has a painting of a bison colored with red ochre that dates to between 15,000 and 16,500 BC. A red dye called Kermes was made beginning in the Neolithic Period by drying and then crushing the bodies of the females of a tiny scale insect in the genus Kermes, primarily Kermes vermilio. The insects live on the sap of certain trees, especially Kermes oak trees near the Mediterranean region. Jars of kermes have been found in a Neolithic cave burial at Adaoutse, Bouches du Rhône. Kermes from oak trees was later used by Romans, who imported it from Spain. A different variety of dye was made from Porphyrophora hamelii (Armenian cochineal) scale insects that lived on the roots and stems of certain herbs. It was mentioned in texts as early as the 8th century BC, and it was used by the ancient Assyrians and Persians. Red hematite powder was also found scattered around the remains at a grave site in a Zhoukoudian cave complex near Beijing. The site has evidence of habitation as early as 700,000 years ago. The hematite might have been used to symbolize blood in an offering to the dead. Egyptian women used red ochre as a cosmetic to redden cheeks and lips and also used henna to color their hair and paint their nails. The ancient Romans wore togas with red stripes on holidays, and the bride at a wedding wore a red shawl, called a flammeum. The vexilloid of the Roman Empire had a red background with the letters SPQR in gold. A Roman general receiving a triumph had his entire body painted red in honor of his achievement. The Romans liked bright colors, and many Roman villas were decorated with vivid red murals. The pigment used for many of the murals was called vermilion, and it came from the mineral cinnabar, a common ore of mercury. It was one of the finest reds of ancient times – the paintings have retained their brightness for more than twenty centuries. The source of cinnabar for the Romans was a group of mines near Almadén, southwest of Madrid, in Spain. Working in the mines was extremely dangerous, since mercury is highly toxic; the miners were slaves or prisoners, and being sent to the cinnabar mines was a virtual death sentence.
Орта ғасырлар
Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, қызыл түс Византия империясы мен Еуропа князьдері үшін мәртебе мен биліктің символы ретінде қабылданып алынды. Сондай-ақ, ол Рим-католик шіркеуінің рәсімдерінде маңызды рөл атқарды, Мәсіхтің және христиан шейіттерінің қанын бейнелейтін болды. Батыс Еуропасында император Карл Ұлы (Шарилемен) өзінің билігінің айқын символы ретінде сарайын қызыл түспен бояды және таққа отырғанда қызыл туфли киді. 18 ғасырдың соңында ағылшын док жұмысшылары ереуіл кезінде қызыл ту көтеріп, ол жаңа еңбек қозғалысымен және кейіннен 1900 жылы құрылған Ұлыбританияның Еңбек партиясымен тығыз байланысты болды. 1832 жылы Париждегі жұмысшылар көтерілісі сәтсіз аяқталды (бұл оқиға "Қайғылылар" романында бейнеленген), сондай-ақ 1848 жылғы француз төңкерісінде де орын алды. 1848 жылғы төңкеріс кезінде қызыл ту жаңа ұлттық француз туы ретінде ұсынылды, бірақ ақын және мемлекет қайраткері Альфонс Ламартиннің ұсынысымен үш түсті ту пайдасына қабылданбады. Ол 1871 жылы қысқа ғұмырлы Париж коммунасының туы ретінде қайта пайда болды. Содан кейін Карл Маркс және социализм мен коммунизмнің жаңа еуропалық қозғалыстары оны қабылдады. 1917 жылғы Большевик революциясынан кейін Кеңес Ресейі қызыл туды қабылдады. Қытай Халық Республикасы қытай коммунистік революциясынан кейін қызыл туды қабылдады. Оны 1954 жылы Солтүстік Вьетнам, ал 1975 жылы барлық Вьетнам қабылдады.
After the fall of the Western Roman Empire, red was adopted as a color of majesty and authority by the Byzantine Empire, and the princes of Europe. It also played an important part in the rituals of the Roman Catholic Church, symbolizing the blood of Christ and the Christian martyrs. In Western Europe, Emperor Charlemagne painted his palace red as a very visible symbol of his authority, and wore red shoes at his coronation. In the late 18th century, during a strike English dock workers carried red flags, and it thereafter became closely associated with the new labour movement, and later with the Labour Party in the United Kingdom, founded in 1900. In Paris in 1832, a red flag was carried by working class demonstrators in the failed June Rebellion, an event immortalised in Les Misérables), and later in the 1848 French Revolution. The red flag was proposed as the new national French flag during the 1848 revolution, but was rejected by at the urging of the poet and statesman Alphonse Lamartine in favour of the tricolor flag. It appeared again as the flag of the short lived Paris Commune in 1871. It was then adopted by Karl Marx and the new European movements of socialism and communism. Soviet Russia adopted a red flag following the Bolshevik Revolution in 1917. The People's Republic of China adopted the red flag following the Chinese Communist Revolution. It was adopted by North Vietnam in 1954, and by all of Vietnam in 1975.
Батылдық пен құрбандық
Сауалнамалар көрсеткендей, қызыл түс ең көп батылдықпен байланысты. Сол сияқты, қарақшылар кемесінің көтерілген қызыл туы олардың нысанасына ешқандай мейірім көрсетпейтінін білдірді. Ұлыбританияда автомобильдердің алғашқы күндерінде, 1896 жылғы Локомотивтер туралы заң осы заңды жоюға дейін, автомобильдер қызыл ту ұстаған адамды ілесіп жүруге міндетті болды, ол атпен жүретін көліктерге ескерту жасап отырды. Автомобиль жарыстарында жүргізушілерге қауіп төнсе, қызыл жалауша көтеріледі. Халықаралық футболда ережелерді ауыр түрде бұзған ойыншыға қызыл карточка көрсетіліп, ойыннан қуылды. Бірнеше зерттеу көрсеткендей, қызыл түс барлық түстердің ішінде ең күшті реакцияны тудырады, ал реакция деңгейі қызғылт сары, сары және ақ түстерге қарай біртіндеп төмендейді. Осы себепті қызыл түс көбінесе ең жоғары деңгейдегі ескерту ретінде қолданылады, мысалы, АҚШ-тағы терроризм қаупінің деңгейі. Ұлыбританиядағы бастауыш мектеп мұғалімдеріне балалардың жұмысын қызыл сиямен белгілемеуге кеңес берілді, себебі ол "теріс көзқарас" қалыптастыруға ықпал етеді. Қызыл түс – автомобиль жолдары мен қиылыстардағы тоқтау белгілері мен шамдарының халықаралық түсі. 1968 жылғы Жол белгілері және сигналдары жөніндегі Вена конвенциясында ол халықаралық түс ретінде бекітілді. Бұл түс күндізгі уақытта қызылдың ең жарқын түс болғандықтан (сарыдан кейін) таңдалды, бірақ ол қараңғыда аз көрінеді, ал жасыл түс ең жақсы көрінеді. Қызыл түс көк аспан, жасыл ағаштар немесе сұр ғимараттардың салқын фонында да айқын көрінеді. Бірақ, бастысы, ол қауіп пен ескертумен байланысты болғандықтан тоқтау белгілері мен шамдарының түсі ретінде таңдалды. Қызыл түс назар аударатындықтан, жарнамада жиі қолданылады, бірақ зерттеулер көрсеткендей, адамдар қызыл түсте басылған мәтінді оқымайды, себебі олар оның жарнама екенін біледі және қара-ақ мәтінге қарағанда оқуы қиын. Киелі кітаптың Ескі өсиетінде: «Күнәларың қызыл болса да, қардай аппақ болады», - делінген. Жаңа өсиетте, Аян кітабында, Антихрист қызыл жыртқыш ретінде бейнеленеді, оның үстінде қызыл киім киген әйел отыр, ол Бабылдың бәдесі деп аталады. Шайтан көбінесе иконографияда және халық мәдениетінде қызыл түске боялған немесе қызыл костюм киген түрінде бейнеленеді. 20 ғасырға қарай қызыл шайтан халық аңыздары мен әңгімелердегі кейіпкерге айналды. Қызыл шайтан діни суреттерге қарағанда мультфильмдер мен кинода жиі кездеседі. 17 ғасырдың Жаңа Англиясында қызыл түс зинақорлықпен байланысты болды. Натаниел Хоторнның 1850 жылғы «Қызыл әріп» романында, пуритандық Нью-Англия қауымдастығында, әйел зинақорлық үшін жазаланады, оның күнәсі киімдеріне тігілген қызыл әріп «А» арқылы бейнеленеді. Күлкі кодексінде қызыл түс жыныстық қатынасқа деген қызығушылықты білдіреді. Христиандық және еврей дәстүрінде қызыл кейде кісі өлтіру немесе кінәлі болумен байланысты, «қолы қанға батқан» немесе «қызыл қолмен ұсталған» деген сөздер қолданылады. НАТО-ның құрлықтағы жүйелерге арналған әскери символдары жау күштерін көрсету үшін қызыл түсті пайдаланады, сондықтан жаттығулар кезінде қарсыластарды белгілеу үшін «қызыл команда» және «қызыл жасуша» терминдері қолданылады.
Surveys show that red is the color most associated with courage. Similarly, a red flag hoisted by a pirate ship meant no mercy would be shown to their target. In Britain, in the early days of motoring, motor cars had to follow a man with a red flag who would warn horse drawn vehicles, before the Locomotives on Highways Act 1896 abolished this law. In automobile races, the red flag is raised if there is danger to the drivers. In international football, a player who has made a serious violation of the rules is shown a red penalty card and ejected from the game. Several studies have indicated that red carries the strongest reaction of all the colors, with the level of reaction decreasing gradually with the colors orange, yellow, and white, respectively. For this reason, red is generally used as the highest level of warning, such as threat level of terrorist attack in the United States. In fact, teachers at a primary school in the UK have been told not to mark children's work in red ink because it encourages a "negative approach". Red is the international color of stop signs and stop lights on highways and intersections. It was standardized as the international color at the Vienna Convention on Road Signs and Signals of 1968. It was chosen partly because red is the brightest color in daytime (next to orange), though it is less visible at twilight, when green is the most visible color. Red also stands out more clearly against a cool natural backdrop of blue sky, green trees or gray buildings. But it was mostly chosen as the color for stoplights and stop signs because of its universal association with danger and warning. Because red attracts attention, it is frequently used in advertising, though studies show that people are less likely to read something printed in red because they know it is advertising, and because it is more difficult visually to read than black and white text. In the Old Testament of the Bible, the Book of Isaiah said: "Though your sins be as scarlet, they shall be white as snow." In the New Testament, in the Book of Revelation, the Antichrist appears as a red monster, ridden by a woman dressed in scarlet, known as the Whore of Babylon. Satan is often depicted as colored red and/or wearing a red costume in both iconography and popular culture. By the 20th century, the devil in red had become a folk character in legends and stories. The devil in red appears more often in cartoons and movies than in religious art. In 17th century New England, red was associated with adultery. In the 1850 novel by Nathaniel Hawthorne, The Scarlet Letter, set in a Puritan New England community, a woman is punished for adultery with ostracism, her sin represented by a red letter 'A' sewn onto her clothes. In the handkerchief code, the color red signifies interest in the sexual act of fisting. In both Christian and Hebrew tradition, red is also sometimes associated with murder or guilt, with "having blood on one's hands", or "being caught red handed. NATO Military Symbols for Land Based Systems uses red to denote hostile forces, hence the terms "red team" and "Red Cell" to denote challengers during exercises.
Спортта
Қызыл форма киген алғашқы командалық спорт түрі Рим империясының соңғы кезеңіндегі шарбақ көліктері жарысы болды. Алғашқы жарыстар екі шарбақ арасында өткізілді, бір жүргізуші қызыл, екіншісі ақ түсті киім киді. Кейін командалар саны төртке дейін артты, олардың ішінде ашық жасыл және көк түсті жүргізушілер де болды. Бір күні 25 жарыс өткізілді, жалпы 100 шарбақ қатысты. Бүгінде әлемнің көптеген спорт командалары өз формаларында қызыл түсті пайдаланады. Көк түспен бірге, қызыл спортта ақ емес ең көп қолданылатын түс болып табылады. Көптеген ұлттық спорт командалары қызыл түсті киеді, көбінесе ол ұлттық туларымен байланысты. Мұндай командалардың арасында Испания (футбол құрамасы "La Furia Roja" немесе "Қызыл ашу" деп аталады) және Бельгия (футбол командасы "Rode Duivels" немесе "Қызыл шайтандар" деп аталды) бар. Клубтық футболда қызыл түс бүкіл әлемде кеңінен қолданылады. Еуропалық клубтардың арасында қызыл футболка киіп үйде ойнайтын командаларға Бавария, Бенфика, Ливерпуль, Манчестер Юнайтед және Рома жатады. Сонымен қатар, көптеген танымал командалар түрлі түсті жеңдері немесе жолақтары бар, ішінара қызыл түс схемаларын қолданады. Көптеген командалардың лақап аттарында да бұл түс кездеседі. Ойыншы ауыр бұзушылық жасаса, оған қызыл карточка көрсетіледі: ойыншы бірден алаңнан шығарылады, ал оның командасы ойын соңына дейін бір ойыншы кем қалпында ойнауға мәжбүр болады. Rosso Corsa – Италиядан шыққан командалардың жарыс машиналарын бояуға қолданылатын халықаралық жарыс түсі. 1920 жылдан бастап итальяндық Alfa Romeo, Maserati, Lancia, кейіннен Ferrari және Abarth машиналары "rosso corsa" ("жарыс қызылы") деп аталатын түспен боялған. 1968 жылы Формула-1 жарысында ұлттық түстер көбінесе коммерциялық демеушілердің ливреяларымен алмастырылды, бірақ Феррари көптеген командалардың айырмасында дәстүрлі қызыл түсті сақтап келді, әйтсе де түстің тоны әртүрлі болды. Ducati мотоциклдер әлем чемпионатында дәстүрлі түрде қызыл түсті заводтық мотоциклдерді пайдаланады. Бұл түс Канада мен АҚШ-тағы кәсіби спорт командаларында жиі қолданылады: Бейсболдан 11 команда, Хоккейден 11 команда, Американдық футболдан 7 команда және Баскетболдан 11 команда осы түстің әртүрлі нұсқаларын көрсетеді. Бұл түс Бейсбол лигасының, Ұлттық футбол лигасының және Ұлттық баскетбол қауымдастығының логотиптерінде де қолданылады. Ұлттық футбол лигасында бас жаттықтырушы төрешінің шешімін даулау үшін ойын барысында қызыл жалауды лақтырады. 1950 жылдары, АҚШ-та қызыл түс коммунизммен байланысты болған кезде, қазіргі Цинциннати Редс командасы "Redlegs" деп аталды және бұл термин бейсбол карточкаларында қолданылды. Қызыл қорқыныш сейілгеннен кейін команда қайтадан "Reds" деп аталды. Бокста, жекпе-жектің қолғаптарына көбінесе қызыл түс қолданылады. Джордж Форман Мұхаммед Алиге жеңілген кезде киген қызыл шортымен 20 жылдан кейін Майкл Муррді жеңіп, жоғалтқан титулын қайтарып алды. "Қызыл" деп аталған немесе лақап аты "Қызыл" болған боксшылардың арасында Ред Берман, Эрни "Қызыл" Лопес және оның інісі Дэнни "Кішкентай Қызыл" Лопес бар.
The first known team sport to feature red uniforms was chariot racing during the late Roman Empire. The earliest races were between two chariots, one driver wearing red, the other white. Later, the number of teams was increased to four, including drivers in light green and sky blue. Twenty five races were run in a day, with a total of one hundred chariots participating. Today many sports teams throughout the world feature red on their uniforms. Along with blue, red is the most commonly used non white color in sports. Numerous national sports teams wear red, often through association with their national flags. A few of these teams feature the color as part of their nickname such as Spain (with their association football (soccer) national team nicknamed La Furia Roja or "The Red Fury") and Belgium (whose football team bears the nickname Rode Duivels or "Red Devils"). In club association football (soccer), red is a commonly used color throughout the world. Among European notable club teams most often playing at home in red shirts include Bayern Munich, Benfica, Liverpool, Manchester United and Roma. Furthermore, many prominent teams play in partially red color schemes, involving different colored sleeves or stripes. A number of teams' nicknames feature the color. A red penalty card is issued to a player who commits a serious infraction: the player is immediately disqualified from further play and his team must continue with one fewer player for the game's duration. Rosso Corsa is the red international motor racing color of cars entered by teams from Italy. Since the 1920s Italian race cars of Alfa Romeo, Maserati, Lancia, and later Ferrari and Abarth have been painted with a color known as rosso corsa ("racing red"). National colors were mostly replaced in Formula One by commercial sponsor liveries in 1968, but unlike most other teams, Ferrari always kept the traditional red, although the shade of the color varies. Ducati traditionally run red factory bikes in motorcycle World Championship racing. The color is commonly used for professional sports teams in Canada and the United States with eleven Major League Baseball teams, eleven National Hockey League teams, seven National Football League teams and eleven National Basketball Association teams prominently featuring some shade of the color. The color is also featured in the league logos of Major League Baseball, the National Football League and the National Basketball Association. In the National Football League, a red flag is thrown by the head coach to challenge a referee's decision during the game. During the 1950s when red was strongly associated with communism in the United States, the modern Cincinnati Reds team was known as the "Redlegs" and the term was used on baseball cards. After the red scare faded, the team was known as the "Reds" again. In boxing, red is often the color used on a fighter's gloves. George Foreman wore the same red trunks he used during his loss to Muhammad Ali when he defeated Michael Moorer 20 years later to regain the title he lost. Boxers named or nicknamed "red" include Red Burman, Ernie "Red" Lopez, and his brother Danny "Little Red" Lopez.
Тулар туралы
Қызыл түс – 2016 жылы тәуелсіз деп тізілген 210 елдің ұлттық туларында ең көп кездесетін түс, ол 77 процентін құрайды; бұл көрсеткіш ақ (58 процент), жасыл (40 процент) және көк (37 процент) түстерден әлдеқайда жоғары. Британ туы қызыл, ақ және көк түстерден тұрады; оған Англияның қасиетті әулиесі Георгийдің кресті және Ирландияның қасиетті әулиесі Патрикдің диагональ кресі кіреді, екеуі де ақ түстегі қызыл түспен белгіленген. АҚШ туы Ұлыбританияның түстерін, ал Франция туы Париждің ежелгі гербінің бір бөлігі ретінде қызыл түсті қамтиды. Австралия, Жаңа Зеландия және Фиджи сияқты басқа елдердің туларында осы елдермен байланыстарын еске алу үшін британ туының кішкентай бөлігі бейнеленген. Көптеген авторлардың әртүрлі жобалары қарастырылды, бірақ ақырында қабылданған жоба Гитлердің жеке дизайны болды. Қызыл, ақ, жасыл және қара – панарабизмнің түстері, оларды көптеген араб елдері қолданады. Қызыл, алтын, жасыл және қара – панафриканизмнің түстері. Осыған байланысты, Оңтүстік Африка, Гана, Сенегал, Мали, Эфиопия, Того, Гвинея, Бенин және Зимбабве сияқты Африка елдерінің туларында осы түстер қолданылады. Панафрикалық түстер Африканың ең көне тәуелсіз елдерінің бірі – Эфиопияның туынан алынған. Руанда, атап айтқанда, Руанда геноцидінен кейін қызыл түсті өз туынан алып тастады, себебі қызыл түс қанмен байланысты болды. Жапония мен Бангладеш туларында әртүрлі түстегі фонның ортасында қызыл шеңбер бейнеленген. Филиппин туының төменгі бөлігінде қанды, батылдықты және қайратты білдіретін қызыл трапеция бар (егер туды кері бұрса, қызыл трапеция жоғарыда, ал көк түс төменде болса, ол соғыс жағдайын көрсетеді). Сингапур туының жоғарғы бөлігінде қызыл төртбұрыш бар. Португалия туының негізгі бөлігі жасыл және қызыл түстен тұрады. Осман империясы алты ғасырлық билігі кезінде бірнеше түрлі қызыл туды қабылдады, ал оның орнына келген Түркия Республикасы 1844 жылғы Осман туын қолдануын жалғастырды.
Red is the most common color found in national flags, found on the flags of 77 percent of the 210 countries listed as independent in 2016; far ahead of white (58 percent); green (40 percent) and blue (37 percent). The British flag bears the colors red, white and blue; it includes the cross of Saint George, patron saint of England, and the saltire of Saint Patrick, patron saint of Ireland, both of which are red on white. The flag of the United States bears the colors of Britain, the colors of the French [[Flag of France include red as part of the old Paris coat of arms, and other countries' flags, such as those of Australia, New Zealand, and Fiji, carry a small inset of the British flag in memory of their ties to that country. Several designs by a number of different authors were considered, but the one adopted in the end was Hitler's personal design. Red, white, green and black are the colors of Pan Arabism and are used by many Arab countries. Red, gold, green, and black are the colors of Pan Africanism. Several African countries thus use the color on their flags, including South Africa, Ghana, Senegal, Mali, Ethiopia, Togo, Guinea, Benin, and Zimbabwe. The Pan African colors are borrowed from the flag of Ethiopia, one of the oldest independent African countries. Rwanda, notably, removed red from its flag after the Rwandan genocide because of red's association with blood. The flags of Japan and Bangladesh both have a red circle in the middle of different colored backgrounds. The flag of the Philippines has a red trapezoid on the bottom signifying blood, courage, and valor (also, if the flag is inverted so that the red trapezoid is on top and the blue at the bottom, it indicates a state of war). The flag of Singapore has a red rectangle on the top. The field of the flag of Portugal is green and red. The Ottoman Empire adopted several different red flags during the six centuries of its rule, with the successor Republic of Turkey continuing the 1844 Ottoman flag.
Саясатта
XVIII ғасырдағы Еуропада қызыл түс көбінесе монархиямен және биліктегі адамдармен байланысты болды. Рим папасы, Франция корольдерінің швейцариялық гвардиясы, Ұлыбритания армиясы және Дания армиясының әскерлері қызыл түс киген. Рим империясында босатылған құлдарға азаттықтың белгісі ретінде қызыл фригиялық бас киім берілді. Осы символизмге байланысты, қызыл "Еркіндік бас киімі" Англиядан тәуелсіздік үшін күрескен американдық патриоттардың символына айналды. Франция революциясы кезінде якобиндер де қызыл фригиялық бас киімді қабылдады және тұтқындалғаннан кейін құлатылған король Людовик XVI-ны оны киюге мәжбүр етті.
In 18th century Europe, red was usually associated with the monarchy and with those in power. The Pope wore red, as did the Swiss Guards of the Kings of France, the soldiers of the British Army and the Danish Army. In the Roman Empire, freed slaves were given a red Phrygian cap as an emblem of their liberation. Because of this symbolism, the red "Liberty cap" became a symbol of the American patriots fighting for independence from England. During the French Revolution, the Jacobins also adapted the red Phrygian cap, and forced the deposed King Louis XVI to wear one after his arrest.
Социализм мен коммунизм
XIX ғасырда өнеркәсіптік революция мен жұмысшылар қозғалысының күшеюімен, қызыл түс социализмнің (әсіресе марксистік түрінің) және 1871 жылғы Париж коммунасының символына айналды. 1920 жылы құрылған Қытай коммунистік партиясы 1949 жылы партия Қытайда билікті алғаннан кейін ұлттық символға айналған Кеңес Одағының қызыл туын және балға мен орақ белгісін қабылдады. Партия жетекшісі Мао Цзэдун тұсында партия гимні «Шығыс қызыл» болды, ал Мао Цзэдуннің өзі кейде «қызыл күн» деп аталды. Қытайдағы Мәдени революция кезінде партия идеологиясы Қызыл гвардия арқылы күштеп жүзеге асырылды, ал Мао Цзэдунның сөздері жүздеген миллион данада шағын қызыл кітап түрінде жарияланды. Бүгінде Қытай Коммунистік партиясы әлемдегі ең ірі саяси партия болып саналады, оның құрамында сексен миллион мүше бар. 1960 және 1970 жылдары Германиядағы Қызыл Армия фракциясы, Жапонның Қызыл Армиясы және Перудегі «Жарқын жол» маоистік қозғалысы сияқты жартылай әскери экстремистік топтар қызыл түсті өздерінің түсі ретінде пайдаланды. Бірақ 1980 жылдары Ұлыбританиядағы Лейбористік партия және Францияның Социалистік партиясы сияқты кейбір еуропалық социалистік және социал-демократиялық партиялар солшыл идеологияның символикасынан алшақтап, қызыл түсті сақтап, бірақ оның символын қауіпті емес қызыл раушанға ауыстырды. Қызыл түс бүкіл әлемде сол және орталық-сол саяси партиялары қолданады. АҚШ-та бұл АҚШ Коммунистік партиясының, АҚШ Социал-демократтарының және Пуэрто-Рикодағы Халықтық Демократиялық партиясының түсі.
In the 19th century, with the Industrial Revolution and the rise of worker's movements, red became the color of socialism (especially the Marxist variant), and, with the Paris Commune of 1871, of revolution. The Chinese Communist Party, founded in 1920, adopted the red flag and hammer and sickle emblem of the Soviet Union, which became the national symbols when the Party took power in China in 1949. Under Party leader Mao Zedong, the Party anthem became "The East Is Red", and Mao Zedong himself was sometimes referred to as a "red sun". During the Cultural Revolution in China, Party ideology was enforced by the Red Guards, and the sayings of Mao Zedong were published as a little red book in hundreds of millions of copies. Today the Chinese Communist Party claims to be the largest political party in the world, with eighty million members. Beginning in the 1960s and the 1970s, paramilitary extremist groups such as the Red Army Faction in Germany, the Japanese Red Army and the Shining Path Maoist movement in Peru used red as their color. But in the 1980s, some European socialist and social democratic parties, such as the Labour Party in Britain and the Socialist Party in France, moved away from the symbolism of the far left, keeping the red color but changing their symbol to a less threatening red rose. Red is used around the world by political parties of the left or center left. In the United States, it is the color of the Communist Party USA, of the Social Democrats, USA, and in Puerto Rico, of the Popular Democratic Party.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та саяси комментаторлар соңғы төрт президенттік сайлауда республикалық кандидаттарға дауыс берген "қызыл штаттар" және демократтарға дауыс берген "көк штаттар" деп жиі айтады. Бұл әдет салыстырмалы түрде жаңа: 2000 жылғы президенттік сайлауға дейін, бұқаралық ақпарат құралдары екі партияға да қызыл және көк түстерді тағайындайтын, кейде әр сайлауда түстерді ауыстырып отыратын. 2000 жылғы сайлаудан кейінгі 39 күндік қайта санау кезінде бұқаралық ақпарат құралдары бәсекелестікті "қызыл штаттар" мен "көк штаттар" тұрғысынан талқылай бастағанда, осы түстердің белгілі бір мағынада қолданылуы қалыптасты. Соңғы төрт президенттік сайлаудың екеуінде әртүрлі партияларға дауыс берген штаттар "айқыш штаттар" деп аталады және көбінесе қызғылт түспен, қызыл мен көктің қосындысымен боялады.
In the United States, political commentators often refer to the "red states", which voted for Republican candidates in the last four presidential elections, and "blue states", which voted for Democrats. This convention is relatively recent: before the 2000 presidential election, media outlets assigned red and blue to both parties, sometimes alternating the allocation for each election. Fixed usage was established during the 39 day recount following the 2000 election, when the media began to discuss the contest in terms of "red states" versus "blue states". States which voted for different parties in two of the last four presidential elections are called "Swing States", and are usually colored purple, a mix of red and blue.
Әлеуметтік және арнайы мүдделер тобы
Қызыл клуб (бар), Қызыл кілем (дискотека) немесе Қызыл Котбус және «Қызыл клуб» (іс-шаралар өткізілетін орындар) сияқты атаулар көңілділік пен қызығушылықты білдіреді. Red Hat Society – 1998 жылы 50 жастан асқан әйелдер үшін құрылған әлеуметтік ұйым. Төтенше жағдайға назар аудару мақсатымен қызыл түс қолданылатын ұйымдарға Қызыл Крест (гуманитарлық көмек), Қызыл ыстық ұйым (ЖИТС-ке қолдау) және IUCN-ның Қауіпті жануарлар мен өсімдіктердің Қызыл тізімі жатады. Адамдар туралы айтқанда, «қызыл» термині Батыс елдерінде Американың түпкілікті халқын сипаттау үшін жиі қолданылады.
Such names as Red Club (a bar), Red Carpet (a discothèque) or Red Cottbus and Club Red (event locations) suggest liveliness and excitement. The Red Hat Society is a social group founded in 1998 for women 50 and over. Use of the color red to call attention to an emergency situation is evident in the names of such organizations as the Red Cross (humanitarian aid), Red Hot Organization (AIDS support), and the Red List of Threatened Species (of IUCN). In reference to humans, term "red" is often used in the West to describe the indigenous peoples of the Americas.