Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Электромагниттік спектрдегі көк және ультракөк түстер арасындағы түс.
Color between blue and ultraviolet on the electromagnetic spectrum
Виолет – көру спектрінің ең қысқа толқын ұзындығындағы жарықтың түсі. Бұл түс 1672 жылы Исаак Ньютон көзге көрінетін жарық спектрін бөліп, анықтаған жеті түстің бірі. Виолет жарықтың толқын ұзындығы шамамен 380 мен 435 нанометр аралығында болады. Түстің атауы Viola гүлдерінің туысынан алынған. Компьютерлер мен теледидар экрандарында қолданылатын RGB түс моделінде виолет, қызыл және көк жарықтың қосылуынан пайда болады, мұнда көк түс қызыл түстен басым. Суретшілер тарихи түрде қолданған RYB түс моделінде виолет, қызыл және көк пигменттердің араласуынан жасалады және түс шеңбері бойынша көк пен күлгін түстердің арасында орналасқан. Баспада қолданылатын CMYK түс моделінде виолет, күлгін және көк пигменттердің қосылуынан жасалады, күлгін пигмент көк пигменттен артық. RGB/CMY(K) түс шеңбері бойынша виолет, көк және күлгін түстердің арасында орналасқан. Виолет күлгін түске өте жақын. Оптикада виолет – спектрлік түс (жарықтың әртүрлі бір толқын ұзындығының түсі), ал күлгін – қызыл және көк (немесе виолет) жарықтың әртүрлі комбинацияларының түсі, олардың кейбіреулерін адамдар виолетке ұқсас деп қабылдайды. Күнделікті қолданыста екі термин де көк пен қызыл түстердің арасындағы әртүрлі түстерді білдіру үшін қолданылады. Виолет түсінің тарихында патшалыққа қатысы бар, себебі ежелгі заманда Тирлік күлгін бояу өте қымбат болған. Рим императорлары, сондай-ақ Византия императорлары да күлгін тога киген. Орта ғасырларда виолет түсін епископтар мен университет профессорлары киген, сондай-ақ, көбінесе суретте Мәриям Ананың киімін бейнелеу үшін қолданылған. Қытай суреттерінде виолет түсі «ин мен янның екілігінен асқан бірлік» және «әлемнің толық үйлесімділігін» көрсетеді. Жаңа дәуірде күлгін және/немесе виолет түсі жоғарғы чакрамен байланысты. Еуропалық зерттеулер көрсеткендей, адамдар виолет түсін көбінесе ысырапшылдық, жекешелік, мақтанқорлық және екіұштылықпен байланыстырады.
Violet is the color of light at the short wavelength end of the visible spectrum. It is one of the seven colors that Isaac Newton labeled when dividing the spectrum of visible light in 1672. Violet light has a wavelength between approximately 380 and 435 nanometers. The color's name is derived from the Viola genus of flowers. In the RGB color model used in computer and television screens, violet is produced by mixing red and blue light, with more blue than red. In the RYB color model historically used by painters, violet is created with a combination of red and blue pigments and is located between blue and purple on the color wheel. In the CMYK color model used in printing, violet is created with a combination of magenta and cyan pigments, with more magenta than cyan. On the RGB/CMY(K) color wheel, violet is located between blue and magenta. Violet is closely associated with purple. In optics, violet is a spectral color (referring to the color of different single wavelengths of light), whereas purple is the color of various combinations of red and blue (or violet) light, some of which humans perceive as similar to violet. In common usage, both terms are used to refer to a variety of colors between blue and red in hue. Violet has a long history of association with royalty, originally because Tyrian purple dye was extremely expensive in antiquity. The emperors of Rome wore purple togas, as did the Byzantine emperors. During the Middle Ages, violet was worn by bishops and university professors and was often used in art as the color of the robes of the Virgin Mary. In Chinese painting, the color violet represents the "unity transcending the duality of Yin and yang" and "the ultimate harmony of the universe". In New Age thinking, purple and/or violet is associated with the crown chakra. One European study suggests that violet is the color people most often associate with extravagance, individualism, vanity and ambiguity.
Этимологиясы мен анықтамасы
Көгілдір түстің атауы ретінде "көгілдір" сөзі орта ғасырлық ағылшын және көне француз тілдеріндегі "violete" сөзінен, ал латын тіліндегі "viola" сөзінен, яғни көгілдір гүлдің атауынан шыққан.
The word violet as a color name derives from the Middle English and Old French violete, in turn from the Latin viola, the name of the violet flower.
Қызғылт түсті
Көгілдір түс күлгілт түске тығыз байланысты. Оптикада көгілдір түс – спектрлік түс: ол көрінетін спектрдің қысқа толқын ұзындығындағы (шамамен 380 және 435 нанометр аралығында) жарықтың кез келген бір толқын ұзындығын білдіреді, ал күлгілт түс – қызыл, көк және көгілдір жарықтың әртүрлі комбинацияларынан тұратын түс. Суретшілер қолданатын дәстүрлі түс шеңберінде көгілдір және күлгілт түстер қызыл және көк түстердің арасында орналасады, көгілдір түс көк түске жақын.
Violet is closely associated with purple. In optics, violet is a spectral color: It refers to the color of any different single wavelength of light on the short wavelength end of the visible spectrum (between approximately 380 and 435 nanometers), whereas purple is the color of various combinations of red, blue and violet light, In the traditional color wheel used by painters, violet and purple are both placed between red and blue, with violet being closer to blue.
Оптика
Көрінетін жарық спектрінің бір шетінде күлгін түс орналасқан, одан ұзын толқын ұзындығына ие көк жарық және адам көзіне көрінбейтін қысқа толқын ұзындығына ие ультракүлгін жарық жатыр. Күлгін түстің толқын ұзындығы шамамен 380 мен 435 нанометр аралығында болады. Күлгін заттар көбінесе қараңғы көрінеді, себебі адамның көру қабілеті осы толқын ұзындығында азаяды. Типик трихроматты адамдар үшін күлгін жарық көк спектрге қарағанда қызғылттым түспен көрінуінің себебі (көрінетін спектрдің екінші шетіндегі спектральді қызыл түс болса да), түс көрудің қарсы процестер гипотезасына сәйкес, S конусының түрі (яғни, қысқа толқын ұзындығына ең сезімтал) қызыл-жасыл қарсы каналға аздап қызыл түс қосады (ал ұзын көк толқын ұзындығында M конусының түрімен тежеледі). Компьютерлер мен теледидар экрандары RGB түс моделін пайдаланады, олар нақты күлгін жарықты шығара алмайды, оның орнына жоғары қарқынды көк жарықты және төмен қарқынды қызыл жарықты біріктіре отырып, оны имитациялайды. Күлгін заттар әдетте ашық күлгін түсті құрайды. Спектральді күлгін түсті шағылыстыратын заттар өте қараңғы көрінеді, себебі адамның көру қабілеті осы толқын ұзындығына салыстырмалы түрде сезімтал емес. Спектральді күлгін толқын ұзындығын шығаратын монохроматикалық шамдарды шамамен "электр күлгін" деп аталатын түспен жуықтауға болады, ол адам көзіне ұқсас әсер ететін құрама күлгін түс болып табылады.
Violet is at one end of the spectrum of visible light, between blue light, which has a longer wavelength, and ultraviolet light, which has a shorter wavelength and is not visible to humans. Violet wavelengths are between approximately 380 and 435 nanometers. Violet objects often appear dark, because human vision becomes less sensitive at wavelengths this short. The reason why to (typical trichromat) humans violet light appears a bit reddish compared to spectral blue (despite spectral red being at the other end of the visible spectrum) is, according to the opponent process hypothesis of color vision, that the S cone type (i. e. the one most sensitive to short wavelengths) contributes a bit of red to the red versus green opponent channel (which at the longer blue wavelengths gets counteracted by the M cone type). Computer and television screens, using the RGB color model, cannot produce actual violet light and instead mimic it by combining blue light at high intensity with red light at less intensity. Violet objects are normally composed light violet. Objects reflecting spectral violet appear very dark, because human vision is relatively insensitive to those wavelengths. Monochromatic lamps emitting spectral violet wavelengths can be roughly approximated by the color named electric violet, which is a composed light violet producing a similar effect to the human eye.
Химия пигменттер мен бояулар
Адамдар қолданған ең алғашқы күлгін пигменттер, ежелгі үңгір суреттерінен табылған, марганец пен гематит минералдарынан жасалған. Марганец әлі күнге дейін Австралияның түпкілікті тұрғындарынан құралған Аранда халқының салтқа сай, ырым-жырым кезінде теріге бояу ретінде қолданылады. Оны Аризонаның хопи тайпасы да ырым-жырымға арналған бұйымдарды бояу үшін қолданады. Ежелгі замандағы ең танымал күлгін бояу – Тир күлгіні болды, ол Жерорта теңізі маңында табылған мурекс атты теңіз қабықшасынан жасалған. Батыс Полинезияда арал тұрғындары теңіз кірпісінен Тир күлгініне ұқсас күлгін бояу шығарған. Орталық Америкада Коста-Рика мен Никарагуаның жағалауында кездесетін пурура атты теңіз қабықшасынан бояу жасаған. Майялар осы бояуды діни рәсімдердегі маталарды бояу үшін қолданған, ал ацтектер оны патшалық символы саналған идеограммаларды бояу үшін пайдаланған. Орта ғасырларда суретшілер көбінесе қызыл және көк пигменттерді біріктіріп күлгін түс жасаған; көк азурит немесе лазуритті қызыл охрамен, киноварьмен немесе миниеммен қолданған. Сонымен қатар, көк немесе индиго бояуды және қызыл кошениль бояуын араластырып, көлді бояулар жасаған. 18 ғасырда Англия, Франция және Германиядағы химиктер алғашқы синтетикалық бояуларды жасауды бастады. Шамамен бір уақытта екі синтетикалық күлгін бояу ойлап табылды. Кудбер – орхиль лишайларынан алынатын бояу, оны жүн мен жібекке бояу үшін, бояу қоспасын қолданбай-ақ қолдануға болады. Кудберді Шотландиялық Катберт Гордон әзірлеген: өндіріс 1758 жылы басталды. Лишайды алдымен аммоний карбонатының ерітіндісінде қайнатады. Содан кейін қоспаны салқындатып, аммиак қосып, 3-4 апта бойы ылғалды күйде сақтайды. Содан кейін лишайды кептіріп, ұнтақтап ұнтақтайды. Өндіріс процесінің егжей-тегжейлері мұқият сақталды, өндіріс орнының айналасына он фут биіктігіндегі қабырға салынды және құпиялылыққа ант берген тау халқынан тұратын қызметкерлер жұмыс істеді. Француз күлгіні шамамен сол уақытта Францияда жасалған. Лишайды несеп немесе аммиак арқылы бөліп алады. Содан кейін экстракт қышқылдандырылады, еріген бояу тұнбаға түсіп, жуылады. Содан кейін оны қайтадан аммиакқа ерітеді, ерітіндісі күлгін түске енгенше ауада қыздырылады, содан кейін кальций хлоридімен тұншықтырылады; нәтижесінде алынған бояу басқа күлгін бояуларға қарағанда берік және тұрақты болды. Кобальт күлгіні – 19 ғасырдың екінші жартысында ойлап табылған синтетикалық пигмент. Ол кобальт көк, церулеан көк және кобальт жасыл сияқты ұқсас процестермен жасалады. Бұл күлгін пигментті суретшілер манганец күлгінімен бірге ең көп қолданады. Маувейн, сондай-ақ анилин күлгіні және Перкиннің маувейні деп те аталады, 1856 жылы кездейсоқ ашылған алғашқы синтетикалық органикалық химиялық бояу. Оның химиялық атауы – 3-амино-2,±9-диметил-5-фенил-7-(p-толиламино)феназиний ацетаты. 1950 жылдары нарыққа квинакридон деп аталатын синтетикалық органикалық пигменттердің жаңа тобы шықты. Олар 1896 жылы ашылып, 1936 жылы синтезделді және 1950 жылдары өндірілді. Топтағы түстердің диапазоны терең қызылдан күлгінге дейін, молекулалық формуласы C20H12N2O2. Олар күн сәулесіне және жууға жоғары төзімді, сонымен қатар майлы бояуларда, акварельде және акрилде, автомобиль және басқа да өнеркәсіптік жабындарда қолданылады.
The earliest violet pigments used by humans, found in prehistoric cave paintings, were made from the minerals manganese and hematite. Manganese is still used today by the Aranda people, a group of indigenous Australians, as a traditional pigment for coloring the skin during rituals. It is also used by the Hopi Indians of Arizona to color ritual objects. The most famous violet purple dye in the ancient world was Tyrian purple, made from a type of sea snail called the murex, found around the Mediterranean. In western Polynesia, residents of the islands made a violet dye similar to Tyrian purple from the sea urchin. In Central America, the inhabitants made a dye from a different sea snail, the purpura, found on the coasts of Costa Rica and Nicaragua. The Mayans used this color to dye fabric for religious ceremonies, and the Aztecs used it for paintings of ideograms, where it symbolized royalty. During the Middle Ages, most artists made purple or violet on their paintings by combining red and blue pigments; usually blue azurite or lapis lazuli with red ochre, cinnabar or minium. They also combined lake colors by mixing dye with powder; woad or indigo dye for blue and cochineal dye for red. In the 18th century, chemists in England, France and Germany began to create the first synthetic dyes. Two synthetic purple dyes were invented at about the same time. Cudbear is a dye extracted from orchil lichens that can be used to dye wool and silk, without the use of mordant. Cudbear was developed by Cuthbert Gordon of Scotland: production began in 1758, The lichen is first boiled in a solution of ammonium carbonate. The mixture is then cooled and ammonia is added and the mixture is kept damp for 3–4 weeks. Then the lichen is dried and ground to powder. The manufacture details were carefully protected, with a ten foot high wall built around the manufacturing facility, and staff consisting of Highlanders sworn to secrecy. French purple was developed in France at about the same time. The lichen is extracted by urine or ammonia. Then the extract is acidified, the dissolved dye precipitates and is washed. Then it is dissolved in ammonia again, the solution is heated in air until it becomes purple, then it is precipitated with calcium chloride; the resulting dye was more solid and stable than other purples. Cobalt violet is a synthetic pigment that was invented in the second half of the 19th century, and is made by a similar process as cobalt blue, cerulean blue and cobalt green. It is the violet pigment most commonly used today by artists, along with manganese violet. Mauveine, also known as aniline purple and Perkin's mauve, was the first synthetic organic chemical dye, discovered serendipitously in 1856. Its chemical name is 3 amino 2,±9 dimethyl 5 phenyl 7 (p tolylamino) phenazinium acetate. In the 1950s, a new family of violet synthetic organic pigments called quinacridones came onto the market. They had originally been discovered in 1896, synthesized in 1936 and manufactured in the 1950s. The colors in the group range from deep red to violet in color, and have the molecular formula C20H12N2O2. They have strong resistance to sunlight and washing, and are used in oil paints, watercolors and acrylics, as well as in automobile coatings and other industrial coatings.
Тарихқа дейінгі және ежелгі кезең
Көгілдір түс адамзат қолданған ең ежелгі түстердің бірі. Марганец минералын ұнтақтау арқылы, сумен немесе жануар майымен араластырып, содан кейін үңгір қабырғасына жағып немесе саусақпен қолданған аса қою көгілдір түсті іздер Франциядағы Пеш Мерледегі 25 000 жыл бұрынғы тас суреттерінде табылды. Бұл түс Альтамира және Ласко үңгірлерінде де кездеседі. Ол кейде қара көмірдің орнына қолданылған. Франция мен Израильде неоандертальдықтардың қоныстарында сурет салуға пайдаланған марганец таяқшалары табылған. Әртүрлі жерлердегі ұнтақтау құралдарынан оның денеге бояу жағуға және жануар терісін безендіруге де қолданылғаны көрінеді. Соңғы кезде үңгір суреттеріндегі ең ерте мерзімдер 35 000 жылдан астам уақытқа ықшамдалды. Австралиядағы жартастардағы қол суреттері тіпті 50 000 жылға дейін сона алады. Рубус туысына жататын, мысалы, қара жидектер ежелгі заманда бояудың кең таралған көзі болған. Ежелгі египеттіктер түтін жидегінің шырынын және ұнтақталған жасыл жүзімді қосып көгілдір бояу жасаған. Рим тарихшысы Плиний Ескісі галлдардың құлдардың киімдерін бояу үшін түтін жидегінен жасалған көгілдір бояуды қолданғанын хабарлаған. Бұл бояулар жақсы қызғылт түс берген, бірақ күн сәулесінде және жуғанда тез солған.
Violet is one of the oldest colors used by humans. Traces of very dark violet, made by grinding the mineral manganese, mixed with water or animal fat and then brushed on the cave wall or applied with the fingers, are found in the prehistoric cave art in Pech Merle, in France, dating back about 25,000 years. It has also been found in the cave of Altamira and Lascaux. It was sometimes used as an alternative to black charcoal. Sticks of manganese, used for drawing, have been found at sites occupied by Neanderthals in France and Israel. From the grinding tools at various sites, it appears it may also have been used to color the body and to decorate animal skins. More recently, the earliest dates on cave paintings have been pushed back farther than 35,000 years. Hand paintings on rock walls in Australia may be even older, dating back as far as 50,000 years. Berries of the genus rubus, such as blackberries, were a common source of dyes in antiquity. The ancient Egyptians made a kind of violet dye by combining the juice of the mulberry with crushed green grapes. The Roman historian Pliny the Elder reported that the Gauls used a violet dye made from bilberry to color the clothing of slaves. These dyes made a satisfactory purple, but it faded quickly in sunlight and when washed.
Орта ғасырлар мен қайта өрлеу дәуірі
Қызғылт және күлгін түстер Византия империясының ұзақ билігі бойында императорлар мен шіркеудің билеушілерінің түстері ретінде өз мәртебесін сақтап келді. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуіріндегі патшалар мен ханзадалар қызғылт түсті жиі кимегенімен, Еуропаның көптеген жаңа университеттерінің профессорлары оны киген. Олардың киімдері дін қызметкерлерінің киімдерінен үлгі алған, көбінесе төртбұрышты қызғылт түсті бас киімдер мен қызғылт түсті халаттарды, немесе қызғылт жиектері бар қара халаттарды киетін. Қызғылт түс Ренессанс кезеңінің діни суреттерінде де маңызды рөл атқарды. Періштелер мен Құдай ана Мәриям көбінесе қызғылт халат киген күйінде бейнеленген. XV ғасырдың флоренциялық суретшісі Ценнино Ценни суретшілерге: "Егер сіз әдемі қызғылт түс жасағыңыз келсе, жақсы лак пен ультрамарин көгін (бірін-бірі тең мөлшерде) алыңыз" деп кеңес берді. Фреска суретшілері үшін ол көк индиго мен қызыл гематит қоспасынан жасалған, арзан нұсқасын ұсынды.
Violet and purple retained their status as the color of emperors and princes of the church throughout the long rule of the Byzantine Empire. While violet was worn less frequently by Medieval and Renaissance kings and princes, it was worn by the professors of many of Europe's new universities. Their robes were modeled after those of the clergy, and they often wore square violet caps and violet robes, or black robes with violet trim. Violet also played an important part in the religious paintings of the Renaissance. Angels and the Virgin Mary were often portrayed wearing violet robes. The 15th century Florentine painter Cennino Cennini advised artists: "If you want to make a lovely violet colour, take fine lacca, ultramarine blue (the same amount of the one as of the other) " For fresco painters, he advised a less expensive version, made of a mixture of blue indigo and red hematite.
18-19 ғасырлар
18 ғасырда қызғылт түс патшалар, аристократтар және басқа да бай адамдардың киетін түсі болған. Қарапайым халыққа сапалы қызғылт мата тым қымбатқа түсетін. Алғашқы кобальт қызғылт – қызыл қошқыл кобальт арсенаты – өте улы зат болды. Ол 20 ғасырға дейін кейбір бояулардың құрамында сақталғанымен, кобальт фосфаты сияқты аз улы кобальт қосылыстарымен ығыстырылды. Кобальт-күлгін түсті бояулар 19 ғасырдың екінші жартысында пайда болды, суретшілердің палитрасын қызғылт түстердің алуан түрлілігімен кеңейтті. Кобальт-күлгін түсті Пол Сигнак (1863–1935), Клод Моне (1840–1926) және Жорж Сюрат (1859–1891) қолданды. Бүгінде суретшілерге кобальт-аммоний фосфаты, кобальт-литий фосфаты және кобальт-фосфаты қолжетімді. Кобальт-аммоний фосфаты осы үш түрдің ең қызыл түсі. Кобальт фосфаты екі нұсқада ұсынылады: терең, азырақ қаныққан көк түсті және жеңіл, жарқын, сәл қызыл түсті. Кобальт-литий фосфаты – қаныққан, ашық көкшіл қызғылт түс. Кобальт-аммоний фосфатына ұқсас кобальт-магний бораты 20 ғасырдың соңында енгізілді, бірақ суретшілер үшін жеткілікті жарық тұрақтылығына ие болмады. Кобальт-күлгін – салыстырмалы түрде күшті түс қанықтығымен нағыз жарыққа төзімді қызғылт пигмент. Басқа барлық жарыққа тұрақты қызғылт пигменттер оған қарағанда бозғыл келеді. Пигменттің жоғары бағасы және кобальттың уыттылығы оның қолданылуын шектеді. 1860 жылдары суретшілер мен өнершілер арасында қызғылт түстерді пайдаланудың танымалдылығы күрт өсті. 1856 жылы жас британдық химик Уильям Генри Перкин синтетикалық хинин жасауға тырысты. Оның тәжірибелері күтпеген қалдықтарды тудырды, ол алғашқы синтетикалық анилин бояуы – терең қызғылт түс екенін көрсетті.
In the 18th century, purple was a color worn by royalty, aristocrats and other wealthy people. Good quality purple fabric was too expensive for ordinary people. The first cobalt violet, the intensely red violet cobalt arsenate, was highly toxic. Although it persisted in some paint lines into the 20th century, it was displaced by less toxic cobalt compounds such as cobalt phosphate. Cobalt violet appeared in the second half of the 19th century, broadening the palette of artists with its range of purple colors. Cobalt violet was used by Paul Signac (1863–1935), Claude Monet (1840–1926) and Georges Seurat (1859–1891). Today, cobalt ammonium phosphate, cobalt lithium phosphate and cobalt phosphate are available for use by artists. Cobalt ammonium phosphate is the most reddish of the three. Cobalt phosphate is available in two varieties — a deep less saturated blueish type and a lighter and brighter somewhat more reddish type. Cobalt lithium phosphate is a saturated lighter valued bluish violet. A color similar to cobalt ammonium phosphate, cobalt magnesium borate, was introduced in the later 20th century but was not deemed sufficiently lightfast for artistic use. Cobalt violet is the only truly lightfast purple pigment with relatively strong color saturation. All other light stable purple pigments are dull by comparison. The high price of the pigment and the toxicity of cobalt have limited its use. In the 1860s, the popularity of using violet colors suddenly rose among painters and other artists. In 1856, a young British chemist named William Henry Perkin was trying to make a synthetic quinine. His experiments produced instead an unexpected residue, which turned out to be the first synthetic aniline dye, a deep purple
20 және 21 ғасырлар
Көктемгі немесе күлгін түсті галстуктер 21-ші ғасырдың басындағы он жылдықтың соңында, әсіресе саяси және бизнес лидерлері арасында танымал болды.
Violet or purple neckties became popular at the end of the first decade of the 21st century, particularly among political and business leaders.
Танымалдық
Еуропалық сауалнамада жауап берушілердің үш пайызы күлгін түсті ең сүйікті түсі деп атады, оны көк, жасыл, қызыл, қара және сары түстерден кейін (осы ретімен) тізімдеді, ал қызғылт түспен теңестірді. Он пайызы оны ең ұнатпайтын түсі деп атады; қоңыр, қызғылт және сұр түстер одан да аз танымал болды. Табиғатта сирек кездесетін және соның салдарынан назар аударатын түс ретінде, күлгін түс жекелегендік пен әсемдік символы ретінде қарастырылады.
In a European survey, three percent of respondents said violet is their favorite color, ranking it behind blue, green, red, black and yellow (in that order), and tied with orange. Ten percent called it their least favorite color; brown, pink and gray were more unpopular. As a color that rarely exists in nature and so attracts attention, it is seen as a color of individualism and extravagance.
Хэйан дәуірі
Жапонияда, күлгін түс Хэйан дәуірінде (794–1185 жж.) киімге енгізілген танымал түс болды. Бұл бояу алканет өсімдігінің (Anchusa officinalis) тамырынан жасалған, жапон тілінде «мурасаки» деп аталады. Шамамен сол кезде жапон суретшілері де осы өсімдіктен алынған пигментті қолдана бастады.
In Japan, violet was a popular color introduced into dress during the Heian period (794–1185). The dye was made from the root of the alkanet plant (Anchusa officinalis), known as murasaki in Japanese. At about the same time, Japanese painters began to use a pigment made from the same plant.
Жаңа дәуір
"Жаңа дәуірдің пайғамбары" Элис Бейли, өзінің "Жеті сәуле" деп аталатын жүйесінде адамдарды жеті түрлі метафизикалық психологиялық типке бөледі, ал "Сермониялық тәртіптің" "жетінші сәулесі" күлгін түспен бейнеленеді. Осы метафизикалық психологиялық типке ие адамдар "күлгін сәуледе" екендіктері айтылады. Көтерілген шеберлердің ілімдерінде күлгін түс Көтерілген шебер Сен-Жерменді бейнелеу үшін қолданылады. "Күлгін жалынды шақыру" – "Менмін" қызметінде және Универсалды және Жеңіс шіркеуінде (екі Көтерілген шеберлер ілімін ұстанатын дін) қолданылатын медитация практикасының жүйесі.
The "New Age Prophetess", Alice Bailey, in her system called the Seven Rays which classifies humans into seven different metaphysical psychological types, the "seventh ray" of "Ceremonial Order" is represented by the color violet. People who have this metaphysical psychological type are said to be "on the Violet Ray". In the Ascended Master Teachings, the color violet is used to represent the Ascended Master St. Germain. The Invocation of the Violet Flame is a system of meditation practice used in the "I AM" Activity and by the Church Universal and Triumphant (both Ascended Master Teaching religions).
Дін
Рим-католик шіркеуінде епископтар мен архиепископтар қызғылт түс киеді, кардиналдар – қызыл, ал Папа – ақ. Қарапайым дін қызметкерлері қара түс киеді. Батыс шіркеулерінің көптегеніндегідей, қызғылт түс – Адвент пен Ұзақ Оразаның литургиялық түсі, олар Исаның айқышқа шегеленуіне күту және дайындық, сондай-ақ тәубе мен қайғы уақытын білдіреді. 1920 жылдардың басында Лос-Анджелестегі Әулие Марияның періштелері соборында орнатылған әйнек суретте Құдай Әке қызғылт шапан киген күйде бейнеленген. Католик шіркеуінің көптеген ережелерін өзгертетін Ватикан II соборынан кейін, дін қызметкерлері қайтыс болғандар үшін мисса өткізгенде қызғылт шапан кие бастады. Қара түс енді қолданылмады, себебі ол шіркеуден тыс аза тұтудың түсі болып саналды және діни рәсімдерге сәйкес емес деп танылды. Индуизмде қызғылт түс жетінші, тәж чакраны (Сахасрара) символдық түрде бейнелеу үшін қолданылады.
In the Roman Catholic church, violet is worn by bishops and archbishops, red by cardinals and white by the Pope. Ordinary priests wear black. As in many other Western churches, violet is the liturgical color of Advent and Lent, which respectively celebrate the expectant waiting and preparation for the celebration of the Crucifixion of Jesus and the time for penance and/or mourning. A stained glass window installed in the early 1920s in the Cathedral of Our Lady of the Angels in Los Angeles depicts God the Father wearing a violet robe. After the Vatican II Council, which modified many of the rules of the Catholic church, priests began to wear violet robes when celebrating masses for the dead. Black was no longer used, since it was the color of mourning outside the church and deemed inappropriate in a religious ceremony. In Hinduism, violet is used to symbolically represent the seventh, crown chakra (Sahasrara).
Саясат
ХХ ғасырдың басында күлгін, ақ және алтын түстер АҚШ-тағы әйелдердің сайлау құқығы үшін күрескен қозғалыстың түстері болды, олар әйелдерге дауыс беру құқығын алуға тырысты. Осы түстер еркіндік пен қадір-қасиетті білдіреді деп есептелді. Сондықтан, 1936 жылы АҚШ-тағы сайлау құқығы қозғалысының көрнекті қайраткері Сьюзан Б. Энтонидің құрметіне шығарылған пошта маркасы кейде қызыл күлгін деп аталатын күлгін түстің қызыл тонмен боялды. 1908 жылы Эммелин Петик Лоуренс, «Әйелдердің әлеуметтік және саяси одағының» (WSPU) газетінің редакторларының бірі, Ұлыбритания мен Ирландиядағы суфражистер қозғалысы үшін түстер схемасын жасады: күлгін – адалдық пен қадір-қасиет, ақ – тазалық, ал жасыл – үміт. Паневропалық «Volt Europa» қозғалысы және оның ұлттық бөлімшелері өз формаларында күлгін түсті пайдаланады. Германияда 1150 мүшесі бар шағын «Жаңа дәуір» саяси партиясы бар. Ол тікелей демократияға, кепілдік берілген ең төменгі кіріске және руханилыққа негізделген саясатқа сенеді. Ол 2001 жылы Дортмунд қаласында құрылды.
In the early 20th century, violet, white and gold were the colors of the women's suffrage movement in the United States, seeking the right to vote for women. The colors were said to represent liberty and dignity. For this reason, the postage stamp issued in 1936 to honor Susan B. Anthony, a prominent leader of the suffrage movement in the United States, was colored the reddish tone of violet sometimes known as red violet. In 1908, Emmeline Pethick Lawrence, co editor of the Women's Social and Political Union (WSPU) newspaper, designed the color scheme for the suffragette movement in Britain and Ireland, with violet for loyalty and dignity, white for purity and green for hope. The pan European movement Volt Europa and its national subsidiary parties use violet in their uniforms. A small New Age political party in Germany with about 1,150 members is called The Violet Party. It believes in direct democracy, a guaranteed minimum income and politics based on spirituality. It was founded in Dortmund in 2001.
Лесбияндық
Күлгін гүлдер мен олардың түсі лесбияндық махаббаттың символы ретінде қабылдана бастады. Лесбиянкалар мен бисексуал әйелдер оны өзін-өзі анықтау және сексуалдық бағытты қолдау үшін арнайы код ретінде пайдаланды. Осы байланыс ақын Сапфо мен оның поэзиясының фрагменттерінен бастау алады. Бір өлеңінде ол жоғалған махаббатын "күлгін тәждер, тоқылған гүл шоқтары, укроп пен сафран мойнына оралған" күйде суреттейді. Тағы бір фрагментте ол сүйіктісінің "күлгін және раушан гүлдерінен көптеген шоқтарды кигенін" еске алады. 1999 жылы графикалық дизайнер Шон Кэмпбелл жасаған лабрис лесбияндық туы, күлгін фонға қарсы төңкерілген қара үшбұрыш үстіне лабрис бейнесін бейнелейді.
Violet flowers and their color became symbolically associated with lesbian love. It was used as a special code by lesbians and bisexual women for self identification and also to communicate support for the sexual preference. This connection originates from the poet Sappho and fragments of her poems. In one poem, she describes a lost love wearing a garland of "violet tiaras, braided rosebuds, dill and crocus twined around" her neck. In another fragment, she recalls her lover as having "put around yourself [many wreaths] of violets and roses." The labrys lesbian flag, created in 1999 by graphic designer Sean Campbell, features a labrys superimposed on the inverted black triangle set against a violet background.