Кіріспе

Жарық жоқтығынан немесе жарықты сіңіруден туындаған ең қоңыр түс – түс. Қара – көзге көрінетін жарықтың болмауынан немесе толық сіңірілуінен пайда болатын түс. Бұл ақ және сұр түстер сияқты түссіз, боялмаған түс. Ол көбінесе қараңғылықты бейнелеу үшін символдық немесе метафоралық мағынада қолданылады. Батыс қоғамында қара мен ақ жақсылық пен жамандық, қараңғы ғасырлар мен ағарту дәуірі, түн мен күн сияқты қарама-қарсылықтарды сипаттау үшін жиі қолданылады. Батыс қоғамында орта ғасырлардан бері қара түс салтанаттылық пен биліктің символы болып саналады, сондықтан судьялар мен сот өкілдері оны әлі де жиі киеді. Ежелгі Египетте қара түс оң ассоциацияларға ие болды; ол құнарлылықтың және Нил өзенінің су тасқынынан пайда болған бай қара топырақтың түсі еді. Рим империясында ол аза тұту түсіне айналды, және ғасырлар бойы ол өлім, жамандық, әйелдер-құдайлар және сиқырмен байланысты болды. 14-ғасырда Еуропаның көптеген елдерінде патшалар, дін қызметкерлері, судьялар және үкімет шенеуніктері оны киген. 19-ғасырда ол ағылшын романтик ақындары, бизнесмендер және мемлекет қайраткерлері киетін түс болды, ал 20-ғасырда жоғары сән түсіне айналды. Қара кітаптарды, газеттерді және құжаттарды басып шығару үшін қолданылатын ең көп таралған сия түсі болып табылады, себебі ол ақ қағазбен ең жоғары контрастты қамтамасыз етеді, сондықтан оны оқу оңай. Сол сияқты, ақ экрандағы қара мәтін компьютер экранында ең көп қолданылатын формат болып табылады. МТИ инженерлері тік бойына орналасқан көміртек нанотүтіктерден ең қоңыр материалды жасады.

Көркем сән

Еуропа мен Америкада қара түс көбінесе сәнділікпен байланысты, одан кейін күміс, алтын және ақ түстер келеді. Қара түс бірінші рет 17 ғасырда Италия мен Испания сарайларында Еуропадағы ерлер үшін сәнге айналды. (Жоғарыдағы тарихты қараңыз.) 19 ғасырда ол ерлер үшін, бизнес үшін де, кешкі киім үшін де сәнді болды, тізеден төмен түсетін құйрығы бар қара пальто түрінде. Кешке ерлер кешкі ас ішкеннен кейін әйелдерді тастап, арнайы темекі шегу бөлмесіне барып, сигара немесе темекі тартатын. Осының салдарынан олардың пальтолары темекі иісімен толып қалатын. Аңыз бойынша, 1865 жылы Уэльс принці Эдуард VII өзінің тігіншісіне арнайы қысқа шылымшық жакет жасауды тапсырды. Кейіннен бұл жакет кешкі жакетке айналды. Тағы да аңыз бойынша, алғашқы жакет киген американдықтар Нью-Йорк штатындағы «Такседо» клубының мүшелері болды. Содан кейін жакет АҚШ-та смокинг деп аталды. Смокинг 1930 жылға дейін әрқашан қара түсті болды, содан кейін Виндзор герцогы өте қою түнгі көк түстегі смокинг кие бастады. Ол мұны қара смокинг жасанды жарықта жасыл көрінетіндіктен, ал қою көк смокинг қарадан да қара болып көрінетіндіктен жасады. Әйелдер сәніндегі шешуші сәт 1926 жылы Коко Шанельдің қарапайым қара көйлекті ойлап табуы болды. (Тарихқа қараңыз.) Содан кейін ұзын қара көйлек ресми шараларға, ал қарапайым қара көйлек кез келген жағдайға қолданыла бастады. Дизайнер Карл Лагерфельд қара түстің неге соншалықты танымал екенін былай түсіндірді: «Қара түс – барлық нәрсеге үйлесетін түс. Егер сіз қара түс кисеңіз, онда сіз қауіпсіз жердесіз». Юбкалар көтеріліп-түсіп, сәндер өзгеріп жатса да, қара көйлек әйелдер гардеробының маңызды бөлігі болып қала береді. Мода дизайнері Кристиан Диор «элеганттылық – ерекшелік, табиғилық, күтім және қарапайымдылықтың үйлесімі» деді, ал қара түс – сәннің өзі. «X – жаңа қара» деген сөз соңғы трендке немесе модаға сілтеме жасайды, ол трендтің барысында гардеробтың негізгі бөлігі болып саналады, себебі қара түс әрқашан сәнді болады. Бұл фраза өздігінен өмірге келіп, клишеге айналды. Көптеген танымал және еуропалық классикалық музыка орындаушылары, соның ішінде француз әншілері Эдит Пиаф және Жюльетт Греко, сондай-ақ скрипкашы Джошуа Белл сахнада өнер көрсету кезінде дәстүрлі түрде қара түс киеді. Қара костюм көбінесе олардың имиджінің немесе сахналық бейнесінің бөлігі ретінде таңдалды, немесе ол музыкадан көңіл аудармады, немесе кейде саяси себептерге байланысты болды. Кантри-вестерн әншісі Джонни Кэш сахнада әрқашан қара түс киеді. 1971 жылы Кэш «Қара киімдегі адам» әнін сол түске киіну себебін түсіндіру үшін жазды: «Біздің жарқын машиналарын және сәнді киімдерімізбен жақсымыз деп ойлаймын / Бірақ артта қалғандарды еске түсіру үшін / Алдыңғы қатарда қара киімдегі адам болуы керек».