Кіріспе

Түс, жарық спектрінде қызыл және сары аралығында орналасқан. Адам көзі шамамен 585 және 620 нанометр аралығындағы басым толқын ұзындығына ие жарықты қабылдағанда, оны қызғылт сары деп сезеді. Дәстүрлі түс теориясында, қызғылт сары – сары және қызыл түстерді араластыру арқылы алынатын пигменттердің екіншілік түсі. RGB түс моделінде ол үшіншілік түс болып табылады. Ол өзімен аттас жеміс атымен аталған. Морковь, қабақ, тәтті картоп және апельсин сияқты көптеген жемістер мен көкөністердің қызғылт сары түсі каротиннен – фотосинтез пигменттерінің бір түрінен пайда болады. Бұл пигменттер өсімдіктердің күннен сіңіретін жарық энергиясын олардың өсуі үшін қажетті химиялық энергияға айналдырады. Сол сияқты, күзгі жапырақтардың түсі де хлорофилл жойылғаннан кейін осы пигменттен түзіледі. Еуропа мен Америкада жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, қызғылт сары көңіл көтеру, ерекшелік, экстраверсия, жылу, от, энергия, белсенділік, қауіп, дәм және хош иіс, күз және Барлық Әулиелер күні маусымымен байланысты. Сонымен қатар, ол Нидерландының және Оранж үйінің ұлттық түсі ретінде тарихи түрде танылған. Бұл христиан демократиясының саяси идеологиясының және көптеген христиан демократиялық саяси партиялардың саяси түсі болып табылады.

Этимология

Ағылшын тілінде апельсин түсі піскен апельсин жемісінің сыртқы түрімен аталған. Бұл сөз ескі француз тіліндегі жеміс атауы – pomme d'orange сөзінен шыққан. Француз сөзі, өз кезегінде, итальяндық arancia сөзінен келген, ол арабша nāranj (نارنج), парсыша naarang сөзінен алынған, санскритше nāraṅga (नारङ्ग) сөзіне негізделген. Бұл сөз, өз кезегінде, дравидтік түбір сөзден шыққан (тамыл және малаялам тілдеріндегі ащы апельсинге қатысты நரந்தம்/നാരങ്ങ narandam/naranja сөздерімен салыстырыңыз). Ағылшын тілінде апельсин түсін атау ретінде ең ерте кездескен жазба 1502 жылға дейін барады, ол Маргарет Тюдор үшін сатып алынған киімнің сипаттамасында кездеседі. Тағы бір ерте жазба 1512 жылға қатысты, ол қазір мемлекеттік архивте сақталуда. 17 ғасырға қарай, апельсин жемісі мен оның түсі соншалық таныс болды ki, «апельсин түсті» деген сөздер «апельсин» сөзімен алмастырылды. Бұл сөз ағылшын тілді халыққа енгенге дейін, шафран ағылшын тілінде бұрыннан бар еді. Crog шафран түсін де білдірген, сондықтан апельсинге қызыл-сары түсі үшін ġeolurēad (сары қызыл) немесе сары-шафран түсі үшін ġeolucrog (сары шафран) деп те айтылған. Сонымен қатар, апельсин түсті заттар кейде қызыл деп сипатталған (сол кезде бұл сөздің мағынасы кеңірек болған). Бұл түс кейінірек ортағасырлық суретшілердің қолжазбаларды бояуына қолданылған. Ежелгі заманда пигменттер орпимент деп аталатын минералдан да жасалған. Орпимент Рим империясында маңызды сауда тауары болған және Қытайда дәрі ретінде қолданылған, бірақ ол мырыштан құралған және өте улы. Оны сондай-ақ шыбындарды және жебелерді улау үшін де пайдаланған. Сары-апельсин түсіне байланысты ол алхимиктердің де сүйіктісі болған, олар Қытайда да, Батыста да алтын жасаудың жолын іздеген. 15 ғасырдың соңына дейін Еуропада апельсин түсі болған, бірақ оның атауы болмаған; ол жай ғана сары-қызыл деп аталған. Португал саудагерлері 15-шы және 16-шы ғасырларда Азиядан Еуропаға алғашқы апельсин ағаштарын санскрит сөзі «наранга»мен бірге әкелді, ол бірте-бірте еуропалық тілдердің біріне енді: испан тілінде naranja, португал тілінде laranja, ал ағылшын тілінде orange. 16-шы ғасырдың ортасында Англияда «апельсин» деп аталған түс Португалия немесе Испаниядан алыс сапардан кейін жемістің нашарлаған сыртқы түсіне сәйкес келетін қызыл-қоңыр түс болған. Көліктің жақсаруы және Суррейде апельсин бақшасының ашылуы Англияда жаңа жеміспен танысуға мүмкіндік берді, ал 1600-шы жылдары «апельсин» деп аталатын түс қазіргі түсінігіне қарай өзгерді.

Оранж үйі

Оранж-Нассау әулеті 16-17 ғасырларда Еуропадағы ең ықпалды патша әулеттерінің бірі болды. Ол 1163 жылы Францияның оңтүстігіндегі Авиньоннан солтүстікке қарай 108 шаршы миль (280 км²) аумақты қамтыған шағын Оранж княздігінде пайда болды. Оранж княздігі өзінің атын жемістен емес, б.з.д. 36 немесе 35 жылы құрылған және кельт су құдайы Араузионың есімімен аталған римдік-кельттік қоныстан алған; алайда, атау сәл өзгертілген болуы мүмкін, ал қала түспен байланысты болды, себебі ол Марсель сияқты оңтүстік порттардан Францияның солтүстігіне апельсин әкелінетін жол бойында орналасқан еді. Оранж князінің отбасы 1570 жылдары атауды және қызғылт түсті қабылдады. Түс француз дін соғыстарында Оранж әулетінің протестанттық тараптан қатысуына байланысты протестантизммен байланысты болды. Әулеттің бір мүшесі, Оранж Вильгельм I, Испанияға қарсы голландтардың қарсылығын ұйымдастырды, бұл соғыс сексен жылға созылды, Голландия тәуелсіздік алғанға дейін. Әулеттің ең көрнекті мүшесі Оранж Вильгельм III 1689 жылы Ұлы революция кезінде католик Яков II құлағаннан кейін Англия королі болды. Вильгельм III-тің арқасында қызғылт түс Ұлыбритания мен Еуропадағы маңызды саяси түске айналды. Вильгельм протестант болғандықтан, Ирландиядағы протестанттық азшылықты рим-католик халқының басым көпшілігінен қорғады. Нәтижесінде Ирландия протестанттарын оранжемендер деп атады. Қызғылт түс ақырында Ирландияның туының біріне айналып, протестанттық мұраны символдады. Оның қызғылт, ақ және көк түсті көтеріліс туы Нидерландтың қазіргі туының алға басушысы болды.

20 және 21 ғасырлар

20 және 21 ғасырларда апельсин түсіне оң және теріс әсерлермен байланысты әртүрлі мағыналар берілді. Апельсин түсінің жоғары көрінуі оны белгілі бір киімдер мен жабдықтар үшін танымал түс етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тынық мұхитындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшқыштары іздеу-құтқару ұшақтарынан көрінетін апельсин түсті қауіпсіздік жилеттерін кие бастады. Соғыстан кейін бұл жилеттер барлық өлшемдегі азаматтық және әскери кемелерде, сондай-ақ су үстінен ұшатын ұшақтарда кеңінен қолданыла бастады. Апельсин түсі (жарақаттан сақтану үшін) тас жолдарда жұмыс істейтін жұмысшылар мен велосипедшілердің киімдерінде де жиі кездеседі. «Апельсин агенті» деп аталатын гербицид Малайядағы төтенше жағдай кезінде Ұлыбритания Корольдік әуе күштері және Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Әуе күштері тарапынан дұшпандардың тығылып отырған орман мен джунгли жабынын жою және олардың жабдықтау жолдарын ашыққа шығару үшін ұшақтардан кеңінен шашыратылды. Химиялық заттың өзі апельсин түсінде болмаса да, оның атауы сақталған болат барабандардың түсінен алынған. «Апельсин агенті» улы зат болды және кейіннен туа біткен кемшіліктер мен басқа да денсаулық проблемаларымен байланыстырылды. Апельсин түсі сонымен қатар саяси мағынаға ие және осы мәнді сақтап келеді. Апельсин – католик әлеуметтік ілімі мен неокальвинистік теологияға негізделген христиан демократиялық саяси идеологияның символы; Христиан демократиялық саяси партиялар Еуропа мен Америкада Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін маңызды рөл атқарды. Украинада 2004 жылдың қараша-желтоқсан айларында ол белсенді және реформатор Виктор Ющенконы президенттікке жеткізген «Қызыл революция» халық қозғалысының түсіне айналды. Әлемнің кейбір аймақтарында, әсіресе Солтүстік Ирландияда, бұл түс протестанттық бауырластық ұйымы – «Оранж Орденімен» және оған байланысты «Оранджмендермен», шерулермен және басқа да әлеуметтік-саяси шаралармен байланысты. Апельсин түсі Голландия сияқты, протестантизммен байланысты.

Оптика

Оптикада қызғылт сары – шамамен 585–620 нм арасындағы толқын ұзындығы бар жарыққа қарағанда көзбен көрінетін түс. HSV түстік кеңістігінде 30° реңкі болады. Исаак Ньютонның «Оптика» еңбегі таза қызғылт сары жарықты және қызыл мен сары жарықтың қоспаларын ажырататынын атап көрсеткен, қоспаларды призма арқылы бөлуге болатынын айтқан. Суретшілер қолданатын дәстүрлі түстер шеңберінде қызғылт сары – қызыл мен сары арасындағы түстер диапазоны. Суретшілер қызыл мен сарыны әртүрлі пропорцияда араластыру арқылы қызғылт сары түсті ала алады, бірақ бұл түстер таза қызғылт сары пигментідей жарқын болмайды. RGB түстік моделінде (телевизор немесе компьютер экранында түстерді көрсетуге қолданылатын жүйе) қызғылт сары жоғары қарқынды қызыл жарықты төмен қарқынды жасыл жарықпен біріктіру арқылы жасалады, ал көк жарық толығымен өшіріледі. Қызғылт сары – гамма-сығылған қызыл және сары түстердің арасында сандық түрде орналасқан үшінші түс, бұл RGB түстік шеңберінен көрінеді. Сурет салуда көк түс – қызғылт сарыға толықтыратын түс. 19 ғасырдың көптеген суретшілері көк және қызғылт сары түстерінің бір-бірін күшейтетінін байқаған. Суретші Винсент ван Гог ағасы Теоға өзінің суреттерінде «көк пен қызғылт сарының, қызыл мен жасылдың, сары мен күлгін түстердің қарама-қарсылығын ашуға тырысатынын, сұр түсті үйлесімділік емес, түстерді күшті етуге тырысатынын» жазған. Тағы бір хатында ол жай ғана «көксіз қызғылт сары жоқ» деп жазды. Ван Гог, Пьер Огюст Ренуар және көптеген басқа импрессионист және пост-импрессионист суретшілер екі түсті де жарқырауырақ көрсету үшін қызғылт сарыны көк немесе кобальт көк түсімен жиі үйлестірген. Қызғылт сарының нақты толықтыратын түсі – азур, ол түс спектрінде көк пен жасыл арасындағы төрттен бір бөлігін құрайды. Нағыз көк түстің нақты толықтыратын түсі – сары. Қызғылт сары пигменттері көбінесе охра немесе кадмий отбасыларына жатады және көбінесе жасыл-көк жарықты сіңіреді. (Қызғылт сары түстерінің реңктеріне де қараңыз).

Көк түсті табиғи заттар

Сәбіздің, тығыз қабақтың, тәтті картоптың, апельсиннің және көптеген басқа жемістер мен көкөністердің қызғылт сары түсі каротиндерден – фотосинтез пигменттерінің бір түрінен пайда болады. Бұл пигменттер өсімдіктердің күннен сіңіретін жарық энергиясын олардың өсуі үшін қажетті химиялық энергияға айналдырады. Каротиндер өз атауын сәбізден алған. Күзгі жапырақтар да каротиндердің арқасында қызғылт сары түске боялады. Ауа райы суық болғанда және жасыл хлорофиллдің өндірісі тоқтағанда, қызғылт сары түс көрінеді. 18-шы ғасырға дейін Азиядағы сәбіздер көбінесе күлгін болса, Еуропадағылары ақ немесе қызыл болған. Голланд шаруалары қызғылт сары түсті сортты өсірді; кейбір деректерге сәйкес, бұл Голландия мен Зеландия штадхолдері Вильгельм Оранжға көрсетілген құрметтің белгісі болған. 1721 жылы алғаш рет сипатталған ұзын голланд сәбізі – бүгінде супермаркеттерде кең таралған қызғылт сары мүйіз сәбізінің атасы. Ол Нидерландыдағы Хоорн қаласының атымен аталады.

Гүлдер

Сәрiн түсi дәстүрлi түрде күз мезгілiмен, егiн жинаумен және күздiң жапырақтарымен байланысты. Гүлдер, апельсин жемістері мен көкөністерi, сондай-ақ күздiң жапырақтары өздерінің түсiн каротин деп аталатын фотосинтез пигменттерiнен алады.

Тамақ

Қызыл-сары түс – көптеген мәдениеттерде жемістердің, көкөністердің, дәмдеуіштердің және басқа да тағамдардың өте кең таралған түсі. Сондықтан, қызыл-сары түс батыс мәдениетінде дәм мен хош иіске ең көп байланыстырылатын түс. Қызыл-сары түсті тағамдарға шабдалы, априкос, манго, морковь, креветка, лосось және тағы да көптеген тағамдар жатады. Паприка, шафран және карри ұнтағы сияқты дәмдеуіштер осы түсті береді. АҚШ-та 31 қазанда Хэллоуин, ал Солтүстік Америкада қазанда (Канада) және қарашада (АҚШ) Алғыс айту күніне байланысты қызыл-сары түс егін жинау түсімен байланысты, сондай-ақ мерекелік мерекеге арналған ойып жасалған тығындардың немесе джек-о-лантерндердің түсі болып табылады.

Тамақ бояуы

Адамдар белгілі бір түстерді белгілі бір дәмдермен байланыстырады, ал тағамның түсі конфетадан шарапқа дейін кез келген тағамның қабылданатын дәміне әсер етеді. Көптеген компаниялар апельсин түсінің жақсы дәммен байланысты екенін ескере отырып, өнімдерінің сыртқы түрін жақсарту үшін апельсин түсті тағамдық бояулар қосады. Көптеген апельсин сусындары мен шырындарына, ірімшіктерге (әсіресе чеддер, Глостер және американдық ірімшігі), жылдам дайындалатын тағамдарға, май мен маргаринге, таңғы асқа арналған жаңғақтарға, балмұздаққа, йогуртқа, джем мен конфетаға синтетикалық немесе табиғи апельсин пигменттері мен бояулар қосылады. Сонымен қатар, балаларға арналған дәрілерге және тауықтарға жұмыртқа сарысының түсін апельсинге жақындату үшін қосылады. АҚШ Үкіметі мен Еуропалық Одақ тағамдық өнімдерде қолданылатын синтетикалық химиялық бояулардың шектеулі тізімін сертификаттайды. Бұл бояулар көбінесе мұнайдан алынған хош иісті көмірсутектер немесе азотты бояулар болып табылады. Ең көп қолданылатындары: Allura red AC, сонымен қатар Red 40 және E129; Sunset Yellow FCF, сонымен қатар Yellow 6 және E110; Tartrazine, сонымен қатар Yellow 5 және E102. Бұл бояулар Mountain Dew, Kool Aid, шайнамалы жем, попкорн, таңғы асқа арналған жаңғақтар, косметика, шампунь, көздің көлеңкесі, румяна және ерітіндіде қолданылады. Orange B АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасымен хот-дог пен шұжық қабықтары үшін ғана мақұлданған. Citrus Red 2 тек апельсин қабығын бояу үшін сертификатталған. Көптеген тұтынушылар синтетикалық бояулардың денсаулыққа тигізетін ықтимал салдарына алаңдағандықтан, кейбір компаниялар табиғи тағамдық бояуларды қолдана бастады. Бұл бояулар табиғи болғандықтан, Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасынан сертификаттауды қажет етпейді. Ең танымал табиғи тағамдық бояулар: Ахиот ағашының тұқымдарынан жасалған анато. Анато каротиноидтарды қамтиды, олар морковь пен басқа да көкөністерге апельсин түсін береді. Анато 16-шы ғасырдан бері Ұлыбританияда белгілі бір ірімшіктерді, әсіресе Глостер ірімшігін бояу үшін қолданылып келеді. Қазір оны көбінесе американдық ірімшік, жылдам дайындалатын тағамдар, таңғы асқа арналған жаңғақтар, май және маргаринге бояу үшін пайдаланады. Орталық және Оңтүстік Америкадағы жергілікті халықтар оны дене бояуы ретінде қолданады. Үндістанда әйелдер оны "синдор" деп атап, үйленгенін білдіретін шаштарының алғағы бөлігіне жағады. Құрқұма Оңтүстік Азия, Парсы және Таяу Шығыста кең таралған дәмдеуіш. Оның құрамында буддалық монахтардың киімдерін бояу үшін қолданылатын куркуминоидтар деп аталатын пигменттер бар. Сондай-ақ, ол көбінесе карри ұнтақтарында және горчицаға дәм беру үшін қолданылады. Қазір Еуропа мен АҚШ-та консервіленген сусындарға, балмұздаққа, йогуртқа, попкорнға және таңғы асқа арналған жаңғақтарға апельсин түсін беру үшін жиі қолданылады. Тағамдық бояу әдетте E100 ретінде көрсетіледі. Паприка олеорезині табиғи каротиноидтарды қамтиды және чили бұрыштарынан жасалады. Ол ірімшік, апельсин шырыны, дәмдеуіш қоспаларын және дайын соустарды бояу үшін қолданылады. Сондай-ақ, тауықтарға жұмыртқа сарысының түсін апельсинге жақындату үшін беріледі.

Конфуцийшілдік

Конфуцийшілдікте, ежелгі Қытайдың діні мен философиясында, қызғылт сары түс өзгерістің түсі болды. Қытай мен Үндістанда бұл түс апельсин жемісінен емес, Азиядағы ең жақсы және ең қымбат бояу – шафраннан алынған. Конфуцийшілдік бойынша, өмір еркек, белсенді принцип – яң мен әйел, пассивті принцип – иннің өзара әрекеттесуімен басқарылды. Сары түс кемелдік пен асыл сұлтандық символы болды, ал қызыл түс бақыт пен биліктің түсі еді. Сары және қызыл түстер жарық пен отқа, руханилық пен сезімге теңестірілді, сырттай қарама-қарсы болғанымен, шындығында бір-бірін толықтырады. Осы екі түстің өзара әрекеттесуінен қызғылт сары түс – өзгерістің түсі пайда болды.

Индуизм мен буддизм

Түстердің кең ассортименті, аздап сарыдан алып терең қызыл-сарыға дейін, барлығы шафран деп аталады, индуизм мен буддизммен тығыз байланысты және Азиядағы монахтар мен қасиетті адамдар жиі киеді. Индуизмде Кришна құдайы көбінесе сары немесе сары-сары түсті киіммен бейнеленеді. Сары және шафран – бұл садхулар, яғни Үндістандағы саяхатшы қасиетті адамдар киетін түстер. Буддизмде сары (немесе дәлірек айтқанда шафран) – нұрдың түсі, толықтықтың ең жоғары дәрежесі. Монахтар киетін шапанның шафран түсті болуы буддалық мәтіндерде анықталған. Шапан мен оның түсі – сыртқы әлемнен бас тартудың және орденге адал болудың белгісі. Монахқа үміткер, ұстазымен бірге, монастырь монахтарының алдына өз киімінде, қолының астында жаңа шапанымен келіп, орденге қабылдануды сұрайды. Одан кейін ол ант етеді, шапанды киіп, тілекке шығып, әлемге кетеді. Содан кейін ол таңдарын тілекке шығып, түстен кейін орманға, баққа немесе монастырьға барып, ойға шұғылданып, оқиды. Буддалық жазбалар мен түсіндірмелерге сәйкес, шапанды бояу үшін алты түрлі заттан алуға болады: тамырлар мен түбірлер, өсімдіктер, қабық, жапырақтар, гүлдер және жемістер. Киімнің дұрыс, ашық түсі болуы үшін оны ұзақ уақыт суда қайнату керек. Шафран мен охра, әдетте curcuma longa өсімдігінен немесе жақын ағашының өзегінен алынған бояулармен жасалады, ең көп таралған түстер. Орман монахтары көбінесе охра түсті шапан киеді, ал қала монахтары шафран киеді, бірақ бұл ресми ереже емес. Киімнің түсі әртүрлі «көлік құралдары» немесе буддизм мектептері арасында және елдерде олардың ілімдеріне және қолда бар бояуларға байланысты сәл өзгереді. Тибетте талған қатаң Ваджраяна немесе Тантрикалық буддизм монахтары шафран мен қызыл түсті ең әртүрлі шапан киеді. Негізінен Жапония, Қытай және Кореяда таралған Махаяна буддизмінің монахтары ашық сары немесе шафран түсті, көбінесе ақ немесе қара түсті киім киеді. Оңтүстік-Шығыс Азияда таралған Тхеравада буддизмінің монахтары көбінесе охра немесе шафран түсті киім киеді. Тайланд пен Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа аймақтарындағы орман дәстүрінің монахтары жаңғақ ағашының сүрегінен алынған қоңыр охра түсті шапан киеді.

Көңіл көтерудің түсі

Еуропа мен Америкада қызғылт сары және сары түстер көңіл көтеру, жеңіл мінезділік және ойын-сауықпен ең көп байланысты. Осы тұрғыдан алғанда, қызғылт сары түсі тыныштық пен терең ойға дайыратын, толықтырғыш түсі – көк түспен толыққандай қарсы. Мифологиялық картиналарда Бахус (грек мифологиясында Дионис деп белгілі) – шарап, ритуалдық құштарлық және шаттық құдайы, дәстүрлі түрде қызғылт сары түспен суреттелген. Клоундар бұрыннан бері қызғылт сары түсті шаштар киеді. Тулуз Лотрек Париж кафелері мен театрларының плакаттарында сары, қара және қызғылт сары түстерді пайдаланса, Анри Матисс «Тұрмыс қуанышы» картинасында қызғылт сары, сары және қызыл түстер палитрасын қолданды.

Көріну және ескертудің түсі

Қызғылт сары – бұл жарығы нашар немесе суға қарсы ең оңай көрінетін түс, сондықтан, әсіресе «қауіпсіздік қызғылт сары» деп аталатын түсі, құтқару салдары, құтқару жилеттері немесе буйлер үшін таңдау түсі болып табылады. Америка Құрама Штаттарындағы құрылыс жұмыстары немесе жолдың басқа бағытына бұрылу туралы уақытша белгілер қызғылт сары түсті болады, себебі оның жақсы көрінуіне және қауіптілікпен байланысты болуына байланысты. Бұл түсті көрінуге тырысатын адамдар, соның ішінде жол жұмысшылары мен құтқарушылар киеді. Тұтқындар кейде қашып бара жатқанда оларды оңай табу үшін қызғылт сары киім кигізеді. Лос-Анджелес округінің жағалауларындағы құтқарушылар, тіпті телесериалдарда да, оларды ерекшелендіру үшін қызғылт сары суға түсу костюмін киеді. Астронавттардың қызғылт сары костюмі ғарышта немесе көк теңіз фонында ең жақсы көрінеді. Ұшақтың екі «қара жәшігі», яғни ұшу деректерін жазатын құрылғы мен кабинадағы дыбысты жазатын құрылғы, шындығында ашық қызғылт сары түсті болады, осылайша оларды оңай табуға болады. Кейбір автомобильдерде ауа қаптамасы сияқты қауіпсіздік жүйелеріне байланысты жалғағыштар қызғылт сары түсті болуы мүмкін. Сан-Франциско шығанағының кіреберісіндегі Алтын қақпа көпірі тұманды күндері жақсы көрінуі үшін халықаралық қызғылт сары түспен боялған. Қызылдан кейін ол экстраверттер үшін ең танымал түс және белсенділіктің символы болып саналады. Қызыл және сары түстер сияқты, қызғылт сары да ықтимал қауіп туралы ескерту үшін немесе сақтық шақыру үшін қолданылады. Қызғылт сары фондағы бас сүйегі улы затты немесе уды білдіреді. АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаментінің террористік шабуыл қаупін өлшеу үшін жасаған түстер жүйесінде қызғылт сары деңгейі қызыл деңгейден кейін екінші орында тұрады. АҚШ-тың Бірыңғай жол қозғалысын басқару құрылғылары жөніндегі нұсқаулығында уақытша және құрылыс белгілері үшін қызғылт сары түсін пайдалану ұсынылады.

Академия

АҚШ және Канадада қызғылт түсті киім-кешек инженерлік саласымен байланысты. Сиракуз университеті, Калифорния технология институты, Принстон университеті, Оксидентал колледжі, Сент-Джон колледжі және Теннесси университеті қызғылт түсті басты түс ретінде пайдаланады.

География

Көк түс – Нидерландының ұлттық түсі. Корольдік отбасы, Оранж-Нассау әулеті, өзінің атын ішінара бұрынғы иелігінен, Оранж княздығынан алады. (Оранж принці атағы әлі күнге дейін голландиялық тақ мұрагеріне қолданылады.) Оранж еркін мемлекеті (Оранж Vrijstaat) – 19 ғасырдың екінші жартысында Оңтүстік Африкадағы тәуелсіз бур республикасы, кейіннен британдық колония және Оңтүстік Африка одағының провинциясы. Бұл қазіргі Еркін мемлекет провинциясының тарихи алғышері. Оранж және Ваал өзендері арасында жатқан оның шекарасы 1848 жылы Ұлыбританиямен белгіленді, ол кезде аймақ Блумфонтейнде британдық резиденті орналасқан Оранж өзенінің тәуелсіздігі деп жарияланды. Оранжемунд (неміс тілінде «Оранж аузы») – Намибияның оңтүстік-батысында, Оранж өзенінің сағасының солтүстік жағалауында орналасқан қала.

Дін

Қызғылт сары, немесе дәлірек айтқанда, терең шафран индуизмнің ең қасиетті түсі болып табылады. Индуизм және сикх дінінің мәндірлер мен гурдваралардың үстіне орнатылған тулары көбінесе шафран түсті желектерден тұрады. Шафран түсті киімдерді индуист суамилері жиі киеді, сондай-ақ теравада дәстүріндегі будда монахтары да киеді. Пәгендік сенімдерде қызғылт сары энергияны, тартымдылықты, сергектікті және қозғалысты білдіреді. Ол бейімделуге, қолдауға және күш-қуатқа ие болуға көмектеседі.

Метафизика және оккультизм

"Жаңа дәуір пайғамбары" Элис Бейли, адамдарды жеті түрлі метафизикалық психологиялық типтерге жіктейтін "Жеті сәуле" деп аталатын жүйесінде "Конкретті ғылымның" "бесінші сәулесі" қызғылт сары түспен бейнеленеді. Осы метафизикалық психологиялық типке ие адамдар "Қызғылт сары сәуледе" екендігі айтылады. Қызғылт сары екінші (Свадхистхана) чакраны символдық түрде бейнелеу үшін қолданылады. Алхимияда орпимент – алтын (aurum) және түс (pigmentum) сөздерінің латынша қысқартылған түрі – философ тасын жасаудың маңызды құрамы деп саналды. Америка Азаматтық соғысының басында құрылған АҚШ Сигнал корпусы 1872 жылы қызғылт сары және ақ түстерді ресми түстер ретінде қабылдады. Қызғылт сары түс сигнал отының түсі болғандықтан таңдалды, ол тарихи түрде түнде, ал күндіз түтін арқылы алыстағы әскер бөлімдерімен байланыс үшін қолданылды. Наполеон соғыстарына дейін және оның кезінде француз армиясындағы бірнеше атты әскер полктері үшін "ауроре" ("таң") деп аталатын ашық қызғылт сары түс бет түсі ретінде қабылданды. Бұл түс ертеңгі күннің шығысына ұқсас болды. Нидерланд Корольдік Әуе күшіндегі ұшақтарда қызыл, ақ және көк түстегі үш дөңгелек сектормен оралған қызғылт сары нүктелі дөңгелек болуы мүмкін. Индонезия Әуе күшіндегі Әуе күші жаяу әскерлері мен арнайы күштер корпусы, Пашкас деп белгілі, қызғылт сары түсті берет ретінде пайдаланады.

Корпоративтік брендтер

Бірнеше корпоративтік брендтер қызғылт түсті пайдаланады, мысалы, Blogger, Fanta, FedEx, GlaxoSmithKline, Gulf, Hankook, Harley Davidson, ING, Jägermeister, Nickelodeon, Orange, Әйелдер ұлттық баскетбол лигасы, The Home Depot, PornHub және TNT.