Кіріспе

Солтүстік мифологиясында Рагнарёк ( /r//æ//ɡ//n//ə/,/r//ɒ//k//, /'/r//ɑː//ɡ// //audio=En us Ragnarok.ogg/; ) – алдын ала болжалган болашақ оқиғалардың тізбегі, оның ішінде көптеген маңызды скандинавиялық мифологиялық кейіпкерлердің (Один, Тор, Тир, Фрейр, Хеймдалл және Локи сияқты құдайлардың) қатысатын үлкен шайқас; ол дүниені өртеуді қоса алғанда, қатаң табиғи апаттардың тізбегін қамтиды және әлемнің суға батуымен аяқталады. Осы оқиғалардан кейін әлем тазаланып, құнарлы күйінде қайта жаралады, аман қалған және оралған құдайлар кездеседі, ал Лиф және Лифтрасир есімді екі адам әлемді қайтадан мекендейді. Рагнарёк – солтүстік мифологиясындағы маңызды оқиға және германдық зерттеулер тарихында ғылыми талқылаулар мен теориялардың тақырыбы болып табылады. Бұл оқиғаға негізінен 13 ғасырдағы ежелгі дәстүрлі көздерден жинақталған «Поэтикалық Эдда» және 13 ғасырда Снорри Стурлусон жазған «Прозалық Эдда» куәлік етеді. «Прозалық Эдда» мен «Поэтикалық Эдда»дағы бір өлеңде бұл оқиға 19 ғасыр композиторы Рихард Вагнердің «Der Ring des Nibelungen» операсының соңғы бөлігінің атауымен танымал болған «Götterdämmerung» (1876) деп аталады, бұл неміс тілінде «Құдайлардың суырылуы» деген мағына береді.

Этимология

Ежелгі скандинав тіліндегі "рагнарёк" сөзінің ұзақ тарихы бар, оның мағынасын түсіндіруге көптеген тыраныстар жасалған. Оның бірінші бөлігі анық: "рагна" – "регин" (көпше түрі) сөзінің жалқы септігі, яғни "билік иелері, құдайлар". Екінші бөлігі түсіндіруге қиын, өйткені ол екі нұсқада кездеседі: "rök" және "røkkr". 20-шы ғасырдың басында филолог Гейр Зоэга осы екі түрін екі жеке сөз тіркесі ретінде қарастырып, "рагнарёк" сөзін "құдайлардың апаты немесе құрылуы" деп, ал "рагнарёккр" сөзін "құдайлардың сумерегі" деп түсіндірген. "Rök" көпше түрінің бірнеше мағынасы бар, олардың ішінде "даму", "тегі", "себебі", "қарым-қатынасы", "тағдыры" сияқтылары бар. Сондықтан "рагнарёк" сөзі тұтастай алғанда "құдайлардың соңғы тағдыры" деп түсіндіріледі. "Рагнарёкк(р)" сөзінің жекеше түрі "Поэтикалық Эдда" поэмасының "Локасенна" бөлімінде, сондай-ақ "Прозалық Эдда" да кездеседі. "Røk(k)r" сөзі "сумерек" мағынасын білдіреді ( "røkkva" етістігінен – "қараңғыру"), сондықтан оны "құдайлардың сумерегі" деп аударуға болады. Бұл түсіндіру халықтық этимологияның немесе 1200 жылдан кейін Ескі Исландия тіліндегі (ǫ) және (ø) әріптерінің бірігуіне байланысты бастапқы терминнің қайта түсіндірілуінің нәтижесі деп есептелді (осыған қарамастан, скандинав мифологиясын неміс тіліне аударғанда "Götterdämmerung" – "Құдайлардың сумерегі" деген сөз туды). "Поэтикалық Эдда" да "Рагнарёк" оқиғаларын сипаттау үшін қолданылатын басқа да терминдер бар: "алдар рök" ("алдар" – "заман", "заманның соңы"), "Вафструднисмаль" поэмасынан; "тива рök", "Вафструднисмаль" поэмасынан; "þá er regin deyja" ("құдайлар өлгенде"), "Вафструднисмаль" поэмасынан; "unz um rjúfask regin" ("құдайлар қирағанда"), "Вафструднисмаль", "Локасенна" және "Сигрдрифамаль" поэмаларынан; "алдар роф" ("заманның қирауы"), "Хельгакида Худингсбанна II" поэмасынан; "regin þrjóta" ("құдайлардың соңы"), "Хиндлульёд" поэмасынан; ал "Прозалық Эдда" да "þá er Muspell synir herja" ("Муспелдің ұлдары шайқасқа кіргенде") "Гилфагининг" кітабының 18 және 36 тарауларында кездеседі.

Эдда прозасы

Снорри Стурлусонның "Прозалық Эддасы" "Вёлуспадан" көп цитата келтіреді және ондағы мәліметтерді прозалық түрінде кеңінен дамытады, бірақ осы мәліметтердің кейбіреулері "Вёлуспа" берген мәліметке қайшы келеді.

Гилфагининдер 26 және 34-тараулар

Гилфагининнің "Эдда" кітабында Рагнарёк туралы әртүрлі сілтемелер жасалған. Рагнарёк алғаш рет 26-тарауда еске алынады, онда залдың патшасы, биік таққа отырған тұлға Ганглериге (Гилфи корольінің жасырынған кейпі) Идунн қадірлісі туралы негізгі ақпаратты, соның ішінде оның алмалары Рагнарёкке дейін құдайларды жасартып тұратынын айтады. 34-тарауда Хай құдайлардың қасқыр Фенрирді байлап, құдай Тирдің оң қолын жоғалтуын және Фенрир Рагнарёкке дейін сол жерде тұруын сипаттайды. Ганглери Жоғарғыдан неге, құдайлар Фенрирден тек құрылыс күте алатынын ескерсе, оны байлағаннан кейін бірден өлтірмегенін сұрайды. Хай былай деп жауап береді: "Құдайлар өздерінің қасиетті орындары мен киелі мекендерін соншалықты құрметтейді, тіпті пайғамдарлықтар Одиннің өлімі болатынын болжағанмен, қасқырдың қанымен оларды ластамауды жөн көрді". Балдр қадірлісінің өліміне қатысқандығы үшін Локи (Фенрирдің әкесі ретінде сипатталады) үш тастың үстіне ұлы Нарфидің ішкі мүшелерімен (темірге айналған) үш жерден байланады. Сол жерде Скади жотуны қойған жыланнан оның бетіне у тамшылайды. Локидің әйелі Сигин уды ыдысқа жинап алады, бірақ ол оны құйып тастау үшін кеткен сайын, тамшылар Локидің бетіне тиеді, ал ол сезген қылық жер сілкінісін тудырады. Локи Рагнарёк басталарға дейін осылай байланғаны туралы да айтылады.

51-тарау

51-тарауда Рагнарёк туралы егжей-тегжейлі баяндалған, онда «Вёлуспа» поэмасынан алынған түрлі цитаталар келтіріледі, ал 52 және 53-тарауларда осы оқиғалардың салдары сипатталады. 51-тарауда Хай Рагнарёктің алғашқы белгісі Фимбульзима болады деп айтады, бұл уақытта үш қыс жазсыз келеді, ал күн пайдасыз болады. Бұл қыстардан бұрын әлемде үлкен шайқастармен белгіленетін үш қыс болғандығын Хай нақтылайды. Сол кезде ашкөздік ағайындыларды бірін-бірі өлтіруге итермелейді, ал әкелер мен ұлдар туыстық байланыстың үзілуінен зардап шегеді. Содан кейін Хай «Вёлуспа» поэмасының 45-ші шумағын келтіреді. Бұдан кейін Хай қасқырдың күнді жұтатынын, содан кейін оның бауыры айды жұтатынын және адамзат бұл оқиғаны үлкен апат ретінде қарастыратынын айтады. Жұлдыздар жоғалады. Жер мен таулар қатты сілкініп, ағаштар құлап, таулар құлап, барлық шектеулер бұзылады, Фенрирдің байлауларынан босап қалуына себеп болады. Хай айтады, Локидің баласы ретінде сипатталған үлкен жылан Йормунгандр, теңіздің күшті толқуымен құрлыққа шығады. «Прозалық Эдда» поэмасында өлгендердің тырнақтарынан жасалған деп сипатталған Наглфар кемесі тұғырынан босатылып, Хрим есімді жотуннның басқаруымен толқыған теңізге шығады. Сол сәтте Фенрир, көздері мен мұрын қуыстарынан от шашып, аузын кең ашқан күйде алға жылжиды, жоғарғы жақ жақшасы көкке жетіп, төменгі жақшасы жерге тиеді. Фенрирдің жанында Йормунгандр ауа мен теңізге у шашып жатыр. Осы уақыт ішінде аспан екіге бөлінеді. «Муспелдің ұлдары» жарылыстан аттан шығып кетеді. Суртр отпен қоршалған, оның қылышы күн сәулесінен де жарқыраған күйінде бірінші болып аттанды. Хай «Муспелдің ұлдары» Бифрёст арқылы жүретінін айтады, бұл «Гилфагиннинг» поэмасында «жасыл түсті көпір» деп сипатталған, содан кейін көпір бұзылады. Муспелдің ұлдары (және олардың жарқыраған шайқас жасағы) «әр бағытта жүз лигаға» жететін кеңістіктегі Вигридр даласына қарай жылжиды, онда Фенрир, Йормунгандр, Локи (одан кейін «Хельдің өзінің жақтастары»), және Хрим (барлық мұз жотндармен бірге) қосылады. Осы оқиғалар орын алған кезде, Геймдалл тұрып, Гьялархорнды бар күшімен үрлейді. Құдайлар даусынан оянып, кездеседі. Один Мимирден кеңес іздеу үшін Мимисбруннрге барады. Иггдрасил дірілдеп, барлық жерде қорқыныш пайда болады. Хай айтады, Эсирлер мен Эйнхерджарлар соғысқа дайындалып, майданға аттанады. Один алтын қалқан мен күрделі қалқан киіп, найзасы Гунгнирді алып, олардың алдында жүреді. Один Фенрирге қарсы алға жылжиды, ал Тор оның қасына жылжиды, бірақ Тор Одинге көмектесе алмайды, өйткені ол Йормунгандрмен шайқасып жатыр. Хайға сәйкес, Фрейр Суртрмен қатты күреседі, бірақ ол бір кезде хабаршысына Скирнирге берген қылышын жоғалтқандықтан жеңіледі. Гармр (осы жерде «құрттардың ең жаманы» деп сипатталған) Гнипахеллирдің алдында байлаудан босап, Тир құдайымен шайқасады, нәтижесінде екеуі де қаза табады. Тор Йормунгандрды өлтіреді, бірақ жыланнан уланып, тоғыз қадамнан кейін жерге құлап қалады. Фенрир Одинді жұтып алады, бірақ одан кейін оның ұлы Видар Фенрирдің төменгі жақ сүйегіне аяғын тигізіп, жоғарғы жақ сүйегін ұстап, Фенрирдің аузын жыртып, ұлы қасқырды өлтіреді. Локи Геймдаллмен шайқасады, екеуі бірін-бірі өлтіреді. Суртр жерді отпен жауып, бүкіл әлемді өртеп жібереді. Хай «Вёлуспа» поэмасының 46-47 шумақтарын және «Вафтруднисмаль» поэмасының 18-шумағын келтіреді (соңғысы Вигридр шайқас алаңы туралы ақпарат береді).

Гильфагининдер 52 және 53-тараулар

52-тараудың басында Ганглери: «Көк пен жер, сондай-ақ бүкіл әлем өртенгеннен кейін не болады? Барлық құдайлар, Эйнхерджарлар мен адамзаттың бәрі өлмекке тиіс. Бұрын әрбір адам белгілі бір әлемде мәңгілікке дейін өмір сүреді дедіңдер емес пе?» – деп сұрайды. Залдағы ең биік таққа отырған Үшінші тұлға, өмір сүруге лайықты көптеген жақсы орындардың, сонымен қатар көптеген жаман орындардың болатынын айтады. Үшіншінің сөзінше, ең жақсы орын – аспандағы Гимле, онда Окольнир деп аталатын жер орналасқан, ал онда Бримир деп аталатын зал бар, онда ішуге жеткілікті нәрсе табылады. Үшінші Нидафьёлде орналасқан, қызыл алтыннан жасалған Синдри деп аталатын залды сипаттайды, онда «жақсы және адал адамдар» тұрады. Үшінші, өлілердің жағажайлары – Настрондтағы белгісіз зал туралы айтады, ол солтүстікке қарап тұрған, үлкен, жағымсыз зал, ол жыландардың тікендерінен салынған және «тамырлардан тоқылған қабырғалары бар үйге» ұқсайды; жыландардың бастары үйдің ішіне қарап, залал келтіретін уды соққындармен ағып жатыр, онда ант бұзушылар мен кісі өлтірушілер су жүруге мәжбүр. Үшінші мұнда «Вёлуспа» поэмасының 38-39-шы шумақтарын келтіреді, түпнұсқа мәтінге қосымша, ең жаман орын – Хвергельмирде екенін айтады, содан кейін «Вёлуспа» поэмасынан Нидхёггр өлгендердің денелерін мазалап, қинағанын атап өту үшін үзінді келтіреді. 53-тарау Ганглеридің құдайлардың аман қалатыны және жер мен аспаннан бір нәрсе қалды ма деп сұрауымен басталады. Жоғары жауап береді, жер тағы бір рет теңізден шығады, әдемі және жасыл, онда өздігінен өсетін егін шығады. Iðavöllr өрісі Асгард болған жерде орналасқан, және онда Суртрдің отына тиіспей, Видарр мен Вали тұрады. Енді әкесі Тордың балғасы Мьёльнирге ие болған Тордың ұлдары Моди мен Магни оларды сол жерде қарсы алады, ал Хелден келген Балдр мен Хёдр де келеді. Бірге отырып, олар естеліктерін айтып береді, кейін Асирлерге бұрын тиесілі болған алтын ойыншықтарын табады. Содан кейін «Вёлуспа» поэмасының 51-ші шумағы келтіріледі. Жоғары екі адам – Лиф және Лифтрасир, Ходмимис орманында жасырынып, жойылудан аман қалғанын айтады. Осы екі аман қалған адам таңғы тамшыны тамақ ретінде пайдаланады, ал олардың ұрпақтары арқылы әлем қайтадан адамдармен толады. Содан кейін «Вафсруднисмал» поэмасының 45-ші шумағы келтіріледі. Күннің бейнесі Сол сияқты әдемі қызы болады, және бұл қыз анасының жолын қуып жетеді. «Вафсруднисмал» поэмасының 47-ші шумағы келтіріледі, осылайша «Гилфагиннинг» кітабындағы Рагнарёк туралы болжам аяқталады.

Археологиялық дерек

Рагнарёк оқиғаларын бейнелейтін әртүрлі нысандар анықталды.

Торвальдтың айқасы

Мэн аралындағы Кирк Андреас қаласында тік тұрғызылған, жартылай сақталған Торвальдтың айқасы қасқырдың аузында оң аяғы бар, ал иығында үлкен құс отырған, төмен қарай найза ұстаған сақалды адамды бейнелейді. Рундата оны 940 жылға, ал Плюсковский 11 ғасырға жатқызады. Бұл бейне Рагнарёк кезінде Фенрирдің жегеніне байланысты иығында қарға немесе бүркіт отырған Один ретінде түсіндіріледі. Тастың екінші жағында үлкен айқыш және Один бейнесіне параллель, Шайтанды жеңген Иса Масих бейнеленген тағы бір сурет бар. Осы біріккен элементтер осы айқасты "синкретикалық өнер" деп сипаттауға әкелді, яғни бұл – түрлі діни сенімдердің қосылысы.

Госфорт айқасы

Госфорт айқасы (920–950), Англияның Камбрия графтығында орналасқан, төртбұрышты қимасы бар, ұзын тірегінің барлық жағына мүсінделген, әдеттегі англосаксон пішіндес тік айқас. Әшекейлі панельдерден басқа, көріністерге христиан айқышқа шегелеу және мүмкін, тозақтағы тағы бір көрініс кіреді, бірақ қалған көріністер көбінесе Рагнарёк жырларынан алынған оқиғалар ретінде түсіндіріледі, тіпті мұндай түсіндірмелерге сақтықпен қараған Дэвид М. Уилсон сияқты ғалымдар да осы пікірде. Рагнарёк шайқасының өзі солтүстік жағында бейнеленген болуы мүмкін. Айқаста Борре стилінде бейнеленген әртүрлі тұлғалар бар, олардың ішінде найза ұстаған адам, құбыжық басқа қарап тұр, бір аяғы аңның тілшесіне және төменгі жақ сүйегіне, ал екіншісі жоғарғы жақ сүйегіне тиеді – бұл көрініс Видардың Фенрирмен күресіп жатқаны ретінде түсіндіріледі.

Ледберг тас

Швециядағы 11 ғасырдағы Ледберг тасында, Торвальдтың айқышы сияқты, төрт аяқты жануардың аузында аяғы бар бір тұлға бейнеленген. Бұл да Одиннің Рагнарёк кезінде Фенрирге жем болып бергенін бейнелеуі мүмкін. Жануар мен адамның астында аяқтары жоқ, бас киген, қолдарымен жанға бататын күйдегі бір адамның суреті салынған. Тастағы Жас Футарк жазуы әдеттегідей естелік арнаудан тұрады, бірақ одан кейін "тылсым" және "көне скандинав әлемінің барлық жерінде белгілі бір қызықты сиқырлы формула" деп сипатталған шифрланған руналық тізбек келеді.

Циклдік уақыт және Hoddmímis holt

Рудольф Симек Лиф пен Лифтрасирдің Рагнарёк соңында аман қалуын "Эдда эсхатологиясының циклдік сипатынан түсіндірілетін антропогенездің қайталануы" деп санайды. Симек Ходмимис хольті "екі адам жасырынған ормандай немесе тоғайдай емес, әлем ағашы – Йггдрасиллдің тағы бір атауы ретінде қарастыру керек. Осылайша, адамзаттың ағаштардан (Аскр, Эмбла) жаратылуы Рагнарёктен кейін де қайталанады". Симек германдық аймақтарда адамзаттың ағаштардан пайда болғандығы туралы түсінік ежелден келе жатқанын айтады, сондай-ақ бавариялық аңызда ағаш ішінде тұратын шабандоз туралы ұқсас мифтерді келтіреді, оның ұрпақтары обадан кейін жерді қайтадан қоныстандырады (Ф. Р. Шредердің баяндауына сілтеме жасайды). Бұған қоса, Симек Örvar Oddr тұлғасындағы ежелгі скандинавиялық параллельді көрсетеді, "ол ағаш адам ретінде өмір сүргеннен кейін қайта жаңарған (Örvar Odds saga 24–27)."

, , және христиандық

Рагнарок пен 9 ғасырдағы ескі жоғарғы неміс эпосы "Муспилли" арасындағы байланыс туралы теориялар айтылған. Бұл поэмада "Муспиль" сөзі кездеседі, ал 9 ғасырдағы ескі саксон эпосы "Хелианд" Мәсіхтің өмірін баяндайды, онда осы сөздің түрлі формалары қолданылған. Екі деректе де бұл сөз отпен әлемнің аяқталуын білдіреді. "Рагнарок" туралы әңгімелерде де осы терминнің көне скандинавиялық түрлері жиі кездеседі, онда әлем де отқа толып кетеді. Сөздің мағынасы мен шығу тегі туралы түрлі теориялар болғанымен, оның этимологиясы әлі шешілмеген.

Прото-Индоевропалық негіз

Норд мифологиясының Рагнарёк оқиғасы мен басқа да туыс индоевропалық халықтардың нанымдары арасындағы ұқсастықтар көрсетілген. Содан кейін, Рагнарёк прото-индоевропалық нанымның кейінгі дамуын, сондай-ақ прото-индоевропалықтардан тараған басқа мәдениеттерді бейнелейтін теориялар айтылды. Бұл параллельдерге скандинавиялық Fimbulwinter, ирандық Bundahishn және Жәмшид арасындағы ғарыштық қыс мотивін салыстыру жатады. Видаррдың қадамы, екеуі де "ғарыштық қадам" мен аң тәрізді қасқырды жыртып жіберуге арналған ерекше аяқ киімге ие болғандықтан, Веда құдайы Вишнумен салыстырылды. Индоевропалық мәдениеттердегі "соңғы шайқас" оқиғалары арасындағы ірі үлгілер де байқалды, оның ішінде "соңғы шайқас" тақырыптарында соқыр немесе жартылай соқыр тұлғалардың кездесуі және күтпеген қабілеттерімен кенеттен пайда болатын тұлғалар да бар.

Жанартау жарылыстары

Хильда Эллис Дэвидсон Вёлуспадағы құдайлар өлгеннен кейін болатын оқиғалардың (күннің қараюы, будың көтерілуі, оттың аспанға тиюі және т.б.) Исландиядағы жанартау жарылыстарынан шабыттанған болуы мүмкін деп болжайды. Исландиядағы жарылыстар туралы мәліметтер Вёлуспада сипатталған оқиғалар тізбегімен, әсіресе 1783 жылы болған Лакидегі жарылыспен үлкен ұқсастықтарды көрсетеді. Берта Филпотс Суртр бейнесі исландтық жарылыстармен байланысты және ол жанартаудың әуесі деп санайды. Суртр есімі кейбір исланд жер-су атауларында кездеседі, соның ішінде лава туннелі Суртшеллир және Исландияның жанартаулық орталық аймағындағы бірнеше қараңғы шұңқырлар бар.

Қазіргі заманғы әсерлері

Рагнарёк оқиғалары Ханс Кристиан Андерсеннің "Батпақты патшаның қызы" ертегісінде, болғанымен қысқаша, драматизацияланған. 2013 жылдың соңы мен 2014 жылдың басында ағылшын тіліндегі БАҚ Рагнарёктің 2014 жылдың 22 ақпанында болатыны туралы хабарлады. 2012 жылғы құбылысқа ұқсас бұл мәлімдеме кейде "викинг күнтізбесіне" жатқызылды. Мұндай күнтізбе болған жоқ, ал ақпараттың көзі – Англияның Йорк қаласындағы Jorvik Viking Centre орталығының БАҚ-қа жасаған «болжамы» болды, мақсаты сол күні өткізілетін шараға назар аудару еді. Jorvik Viking Centre орталығы бұл шараны насихаттау үшін халықты жаңылыстырғаны үшін сынға ұшырады. Филолог Джозеф С. Хопкинс 2014 жылғы мақаласында БАҚ-тың реакциясын викинг дәуірі мен ежелгі германдық тақырыптарға қызығушылықтың қайта жандануының мысалы ретінде қарастырды. Норвегиялық фантастикалық фильм «Рагнарёк жұмбағы» 2013 жылы шықты және қазіргі Финнмаркта мифтік жыланның табылуы туралы айтады. Миф 2017 жылғы Marvel Cinematic Universe фильмі «Тор: Рагнарёк» фильмінің орталық тақырыбы болып табылады, онда кульминациялық сайнде демон Суртур Асгардты жояды, ал оның халқы Тор, Валькирия, Локи, Хаймдалл, Халк және Коргтың басшылығымен ғарышқа қашады. А. С. Байат 2011 жылы «Рагнарёк: құдайлардың соңы» атты романын жариялады. Рагнарёк 2018 жылғы «God of War» видео ойынының соңында бейнеленеді, ол солтүстік мифологиясына негізделген және басты кейіпкер Кратостың Балдрды өлтіруінен кейін басталады. 2022 жылғы жалғасы «God of War Ragnarök» осы оқиғаның салдарымен айналысады және ойынның Рагнарёк нұсқасын қамтиды. Скандинав мифологиясы мен климаттың өзгеруі «Рагнарёк» атты телесериалға шабыт берді. Батыс Норвегиядағы Эдда қаласы климаттың өзгеруі мен индустриалды ластанудан зардап шегуде, оның себебі Jutul отбасының фабрикаларынан шығатын зиянды заттар. Оларға Тордың реинкарнациясы Магне атты жасөспірім қарсы тұрады. Осылайша, планетаны жойғандарға қарсы күреске арналған Рагнарёк («құдайлардың суырылуы») басталады. 2020 жылғы «Assassin's Creed Valhalla» видео ойыны, ішінара скандинав мифологиясынан шабыттанған, Æsir-лерді Isu-дың мүшелері ретінде бейнелейді, олар серияның фантастикалық әлемінде адамзаттан бұрынғы дамыған өркениет болып табылады, ал Рагнарёк – Тоба апатына немесе «Ұлы апатқа» байланысты оқиғалар тізбегін білдіреді, ол Жерге тиген күннің жарқырауы, нәтижесінде көптеген Isu-лар қаза тапты. Ойын сюжетінің бір бөлігінде басты кейіпкер Эйвор Варинсдоттир Одиннің рөлін ойнайды (кейін ол оның бұрынғы өмірі екені анықталады), ол өзі үшін және басқа Æsir-лер үшін Рагнарёктен кейін аман қалудың жолын іздейді, олардың барлығы жойылатыны алдын ала айтылған. Ойынның жүктеуге болатын контенттерінің бірі, «Рагнарёктің таңы» деп аталады, ол Рагнарёк оқиғалары басталатын кезде Одиннің тағдырын көрсетеді.

Жалпы сілтемелер

Windows үшін Rundata 2.0.